اِہ ورہا غدر دی شدتابدی دا ورہا ہَے۔ 1913 وِچ جدۄں دیش گُلام سی٬ اُدۄ امرِیکا کَینیڈا دِییاں آرا مِلّاں٬ ریل دِییاں پٹڑِییاں تے آلُۄیاں دے کھیتاں وِچ دیش نُۄں آذاد کروائُݨ ورگے وڈّے سُپنے لئے گئے۔ اِہ سُپنے لَیݨ والے سن بھارت دے اُہ مُٹھّی بھر کِرتی لۄک جِنہاں نیں رُذگار لئی سںسّار دے کۄنے کۄنے نُۄں چھاݨ مارِیا سی تے اںتّ امرِیکا ورگے آذاد دیش نُۄں آپݨا پکّا ٹِکاݨا بݨائِیا سی۔ جِتھّے اُنہاں نُۄں آپݨی کِرت دا واجو مُلّ مِلِیا سی۔ آذاد دیش دے سورگ نُۄں مانݨ لئی ہی اُنہاں نیں اِس دھرتی نُۄں رہِݨ لئی چُݨِّیاں سی۔ پر چھیتی مگرۄ آذادی دے سورگ تے گُلامی دے نرک دا اہِساس وی اُنہاں نُۄں ہۄݨ لگّا۔ جدۄں اُنہاں وِچّۄں بہُتِیاں نُۄں پھَۄج وِچّۄں مِلے بہادری دے تگمے وی تھاں تھاں ہُںدّے اپمان لئی کُجھ ڈھارس ناں بنّدے تاں اُنہاں نُۄں اہِساس ہۄئِیا کِہ ہُݨ تکّ اُنہاں نیں برتانوی پھَۄج لئی بستِیوادِییاں دِییاں ہدّاں چۄڑِییاں کرن دی گلت لڑائی ہی لڑی ہَے۔ جِتھّے اُنہاں نُۄں آپݨی بھْرُّل دا اہِساس ہۄئِیا اُتھّے دیش لئی اسل لڑائی لڑن دی اںدّرُۄنی پْریرنا وی اُنہاں نُۄں آپݨے من اںدّرۄ ہی مِلݨ لگّ پئی۔ دُۄسرے پاسے دیش وِچ چلّی ’کُۄکا لہِر‘ تے ’پگڑی سمبھّال جٹّا‘ لہِراں دے اسر وِچ جوان ہۄئے بابا سۄہݨ سِںگھّ بھکنا٬ پںڈِّت کاںشی رام تے بابا جوالا سِںگھّ ورگے وڈّے کارج نال جُڑن لئی تِیار ہۄ رہے سن۔ 1913 دا ورہا اُہ ورہا سی جدیں دیش لئی مرن مِٹݨ دِییاں کسماں کھادِییاں گئیِیاں تے دیش نُۄں آذاد کروا لَیݨ تۄں باد اِس دی رُۄپ ریکھا وی تِیار ہۄݨ لگّی۔ اِس وِچّۄں ہی ‘ ہِںدّی اَیسۄسِیئیشن آف پَیسیپھِک کۄسٹ ’ نام دی جتھیبںدّی نیں آپݨی ہۄںد گہِݨ کِیتی۔ اِس اَیسۄسِیئیسن دے یتنا نال ’غدر‘ اخبار کڈھِّیا گِیا اِہ اکھبار اینا پْرچلت ہۄئِیا کِہ پارٹی دا نام وی اکھبار دے نام تۄں ’غدر پارٹی‘ ہی پْرچلت ہۄ گِیا۔ جِتھّے وی اِہ اکھبار جاںدا لۄک اِس نُۄں پڑھدے تے غدر پارٹی نال جُڑن لگّے۔ سرکار وی غدر اکھبار تۄں ڈرن لگّی۔ بھارت وِچ اِس اخبار دے داکھلے اُپر پابںدّی لا دِتّی گئی۔ غدری آگُۄیاں دے اِس وڈّے سُپنے نیں جِتھّے برتانوی ہکُۄمت نُۄں سۄچاں وِچ پا دِتّا اُتھّے غدری آگُۄیاں دی راتاں دی نِیںد وی اُڈارِییاں مار گئی۔ سُپنا ہکِیکت دا جاماں کِوے پاوے ? اجِہِییاں وِچاراں ہر وکت تے ہر تھاں ہۄݨ لگِّییاں۔ اِک سُپنا ہکِیکت بݨن لئی اُسّل وٹّے لَیݨ لگّا۔

اُس سمیں بگاوتاں پھَۄجاں ہی کرِیا کردِییاں سن۔ پر اِہ وڈّا سُپنا 21 پھربری 1914 نُۄں ہۄئیِیاں نِکِّییاں نِکِّییاں غلتِییاں کرکے پُۄرا نہِیں ہۄئِیا۔ غدرِییاں نیں برتانی بستِیوادِییاں تۄں آذادی لئی آپݨِییاں کِیمتی جانا وارِییاں۔ وڈِّییاں کُربانِییاں کرن تۄں باد وی ہَۄسلے ناں ہارے۔ اسپھلتاں وِچۄں آس دی کِرن دا دِیوا آپݨی رت دے نال کیول بلدا ہی نہِیں رکھِّیا سگۄں 1917 دے سپھل رُۄسی اِنکلاب دی بدَۄلت اِہ سُپنا ورگ رہِت سماج دی سِرجݨا ورگے سماجوادی سںکّلپ لئی ہۄر وی درِڑ ہۄ کے اُبھرِیا۔ سُرِںدّر کار٬ بھائی سںتّۄکھ سِںگھّ تے رتن سِںگھّ رائیپُر ڈبّا دے یتنا نال رُۄس دی مدد نال اپھگانِستھان راہی بھارت وِچ اِنکلاب کرن دِییاں ترکِیباں سۄچِییاں جاݨ لگِّییاں۔ پھَۄجی بگاوتاں دی تھاں لۄک لامبںدّی تے جن اںدّۄلنا نیں لَے لئی۔ ہتھِیاراں دی تھاں اِنکلابی ساہِت سرہدّاں پار کرکے بھارت وِچ آئُݨ لگّا۔ غدرِییاں دے مکّے وجۄں جاݨے جاںدے یُگاںتر آشرم وِچ چُلّا تاں بھاںوے ٹھںڈّا ہۄ گِیا پر سِینِیاں وِچ مگھدی جوالا بھۄرا بھر وی ٹھںڈھّی ناں ہۄئی۔ دیشاں دِییاں سرہدّاں چِیر تیجا سِںگھّ سُںتّتر ورگے کامِیاں دی یُنِیورسِٹی وِچ داکھلا لَیݨ لئی ماسکۄ جاݨ لگّے۔ اںگّریذی ہکُۄمت دِییاں جیلہاں دِییاں کال کۄٹھڑِییاں تے کالے پاݨی دا تشدّد وی اُدھم سِںگھّ کسیل ورگِیاں دے جۄش نُۄں ٹھںڈّا ناں کر سکِیا۔ غدر کدی اکالی اںدّۄلن وِچ گُۄجِیا کدے کِرتی پارٹی بݨ کے جُلم دِییاں جڑھاں وڈّدا رِہا۔ کدی لال پارٹی بݨِیا۔ غدر دا آکھری چراگ بݨ بابا بِلگا اِک سدی تۄں ودھ لٹ لٹ بلدا رِہا۔

سںسّار بھر بستِیواد دا کھاتماں سماجوادی دھِراں دی چڑت نال ہۄݨ لگّا۔ اِکلّے ایشِییا وِچ ہی 1946 تۄں 1948 تکّ 16 دیش بستِیواد دے سںکّںجھّے وِچّۄں باہر نِکلے۔ جِتھّے چِین سماجوادی لِیہاں اُپر چلّݨ لگّا تے اجّ دُنِییاں دی وڈّی تاکت بݨ گِیا ہَے۔ اُتھّے بھارت اںگّریذ پْرست آگُۄُۄیاں دی اگوائی وِچ پُۄںجِیوادی لِیہاں اُپر چلّݨ لگّا۔ بھارت دے آذاد ہاکماں نیں بھارتی لۄکتںتّر لئی سماجوادی شبد ’سماجواد‘ نُۄں بدنام کرن لئی ہی ورتِیا گِیا سی۔ اِس کلںکّت سپھر وِچ امِیر ہۄر امِیر تے گرِیب ہۄر غرِیب ہۄݨ لگّا۔ اجّ گرِیب دا جِیئُݨا نرک دی پھٹی ہۄئی تسوِیر بݨ کے رہِ گِیا۔

جیلہاں کٹّ کے آرم دی جِںدّگی جِیئُݨ دی کامنا کرن والے غدرِییاں نُۄں دیش دے ہاکماں دے کھِلاپھ لڑنا پِیا۔ بابا سۄہݨ سِںگھّ بھکنا ورگِیاں نُۄں برتانوی ہاکماں دِییاں جیلہاں بھاںویں کُجھ ناں کر سکِییاں پر آذاد بھارت دے دیسی ہاکماں دِییاں جیلہاں دے تشدّد نیں اُس مہان دیش بھگت دی کںڈّ کُبّی کر دِتّی۔ اِہۄ ہی کارن ہَے کِہ آذادی دے 65 سال بِیت جاݨ دے باد وی اِہ ہی جاپدا ہَے کِہ 1947 وِچ دیش آذاد نہِیں سی ہۄئِیا کیول ستا دا تبادلا ہی ہۄئِیا سی۔ دیش دی آذادی دا بھرم ہُݨ جِتھّے ٹُٹّدا جا رِہا ہَے۔ اُتھّے دیش نُۄں آذاد کروائُݨ لئی سںگھّرش کرن والی آکھری پِیڑی اجے جِیئُںدی ہَے کِہ دیش دی آذادی دم تۄڑن لگّ پئی ہَے۔ دیش دے ہاکم نِجّی لابھ لئی دیش نُۄں گِروی رکھّ رہے ہن۔ جِنہاں کُدرتی سادھناں نُۄں اںگّریج بستِیوادِییاں نیں آپݨے ڈھائی سۄ سالاں دے راج پْربںدھّ وِچ نہِیں سی چھیڑِیا بھارت دے دیسی ہاکم اُنہاں کُدرتی سادھنا نُۄں نِجّی ہِتّاں دی کھاتر کَۄڈِییاں دے بھاء بُہ راشٹری کمپّݨِییاں نُۄں ویچ رہے ہن۔ تے اُنہاں جںگّلاں وِچ رہِںدّے آدی واسِییاں نُۄں جبردستی اُجاڑِیا جا رِہا ہَے۔ اُناں دے مُڑ وسیوے دی تھاں اُنہاں نُۄں پھَۄجی بُۄٹاں ہیٹھ کُچلِیا جا رِہا ہَے۔ وردِیدھاری لۄکاں ولّۄں کانُۄن دی آڑ ہیٹھ آدِیواسِییاں دِییاں نبالک کںجّکاں نال بلاتکار کِیتے جا رہے ہن تاں کِہ اُہ لۄک کُدرتی کھِجانِیاں نال بھربھُۄر دھرتی نُۄں چھڈّ کے کِتے ہۄر چلے جاݨ۔ پر لۄک لڑ رہے ہن۔ لۄک مر رہے ہن۔

1991 وِچ دیش دِییاں سرہدّاں وِشوِیکرن دے مارُۄ ساہن دے چرن لئی کھۄلِییاں جا چُکِّییاں ہن۔ پکِّییاں نَۄکرِییاں دا بھۄگ پاکے ٹھیکے اُپر بھرتی کِیتی جا رہی ہَے۔ کِساناں دِییاں جمِیناں کھۄہ کے بُہ راشٹری دھاڑوِییاں دے ہوالے کِیتِییاں جا رہِییاں ہن۔ پۄٹا پۄٹا کرذے نال وِنّے دیش دِییاں نِیتِییاں اُس پارلی مَیںٹ وِچ نہِیں گھڑِییاں جا رہِییاں جِس پارلِیمَیںٹ وِچ بَیٹھے بۄلھِیاں نُۄں سُݨائُݨ لئی شہِیدے آذم بھگت سِںگھّ نیں بمبّ سُّٹِیا سی۔ سگۄں امرِیکا وِچ بَیٹھے نو سامراجِییاں ولّۄں تھۄپِییاں جا رہِییاں ہن۔ اِسے نِیتی دے تہِت پْرچُۄن دے وِئُپارِییاں دا رُذگار کھۄہ کے سِدھّے وِدیشی نِویشکاں نُۄں دِتّا جا رِہا ہَے۔ اَیپھ. ڈی. آئی اُپّر وکھّ وکھّ راجسی پارٹِییاں دی پَیتڑے باجی نیں اِہ تاں دسّ ہی دِتّا ہَے کِہ اِکۄ ہی پارٹی راج سبھا وِچ ہۄر سٹَیںڈ لَیںدی ہَے تے لۄک سبھا وِچ ہۄر۔ دیش نُۄں آذاد کروائُݨ لئی شہِید ہۄݨ والے سرابھے ورگِیاں نیں کدے وی اِہ نہِیں سۄچِیا ہۄݨا کِہ دیش دے ہاکم اِس کدر آپݨا اِمان ویچ دیݨگے تے دیش دی نَۄجوان پِیڑی �ِکٹ دا مَیچ جِتّݨ ہارن دے سٹّے لگائُںدی رہیگی۔ دیش دی نَۄجوانی اِس لئی نشِیاں وِچ گرک کِیتی جاںدی ہَے کِہ اُہ اُدھم سِںگھّ تے مدن لالا ڈھِیںگراں نُۄں آپݨا نائِک ناں بݨا لَیݨ۔

اجّ جدۄں اسِیں گدر دی شتابدی منا رہے ہاں تاں یکِینن ہی دیش دے ہاکم وی اُنہاں نائِکاں نُۄں یاد کرنگے تے اِس شتابدی سمارۄہ وِچ آکے شامل ہۄ جاݨگے۔ دیش بھگت یادگر ہال اِنساپھ پاسںدّ لۄکاں دِییاں بھِیڑاں 28 اکتُۄبر تۄں پہِلی نومبّر تکّ کھچا کھچ بھرِیا رہیگا۔ بھاںوے غدر شتابدی دے ج سارے دیشاں وِچ ہی منائے جاݨے ہن جِتھّے وی وِگِیانک سۄچ والے بھارتی رہِںدّے ہن پر پںجّاب دے شہِر جلںدھّر دا اِہ جشن اِس دا سِکھر ہۄویگا۔

اِک غدر نُۄں آرمبھّ ہۄئِیا اِک شتابدی بِیت گئی ہَے۔ دیش دے ہاکم بدل گئے ہن۔ اجّ اُس غرد دی شتابدی ہَے جِس دا کیول ڈاک ٹِکٹ جاری ہۄ جاݨ نال کُجھ نہِیں سرنا۔ اِہ غدر لۄکاں لئی برابتاں دی مںگّ کردا سی۔ اِہ غدر اجّ وی اُہ ہی مںگّ کر رِہا ہَے جۄ اجّ تۄں سَۄ سال پہِلاں کر رِہا سی۔ اجّ وی منکھّ دِییاں جمہُۄری آذادِییاں کھترے وِچ ہن۔ اجّ وی پیٹ دی کھاتر جِسم وِکدا ہَے۔ اجّ وی اِنساپھ دی بۄلی لگدی ہَے۔ اجّ پھریم وِچ کَید بابا سۄہݨ سِںگھّ بھکنا دی کُبّی کںڈّ والی پھۄٹۄ ہذاراں اُتشاہی نَۄجواناں نُۄں وںگّار رہی ہَے۔ اُٹھّیۄ دیش دے اسلی وارسۄ! اُٹھّۄ!! اُٹھّۄ!!! غدر جاری ہَے۔ غدر جاری ہَے۔