دکھّݨی اپھرِیکا اتے سمُچّے سںسّار دی رںگّ بھید نِیتی دے وِرۄدھی٬ اذادی٬ سمانتا دے پْرتِیک 18 جُلائی 1917 نُۄں مباسا ندی دے کںڈھّے اِیسٹن کیپ ٹائۄُن آپھ سائۄُتھ اپھرِیکا دے اِکّ چھۄٹے جِہے پِںڈّ مویجۄ وِچّ پِتا گیڈلا ہَینری مپھکینِسوا اتے ماتا نیکیُۄپھی نۄسیکنی دے پرِوار وِچّ پَیدا ہۄئے۔ نَیلسن مںڈّیلا دی شکھسِیئت بہُت ہی پْریرنادائِک ہَے۔ اُنہاں دی ماں٬ جِس نُۄں پھَینی وی کِہا جاںدا سی٬ شْری مںڈّیلا دے پِتا دِییاں چار پتنِییاں وِچّۄ تِیجی پتنی سی اتے اُہ آپݨی ماں دے پہِلے اتے پِتا دے چار پُتّراں اتے نَۄں بھَیݨاں وِچّۄں تِیجے پُتّر سن۔ اُنہاں دی ماں رائیِٹ ہَیںڈ ہائۄُس دے نکیداما دی پُتّری سی۔ اُنہاں دے پِتا کھۄسا بھاشائی مدِیبا کبِیلے دے مُکھِییا ہۄݨ کارن اُنہاں نُۄں مدِیبا وی کِہا جاںدا سی۔ اُنہاں دا سمبّںدھّ شاہی پرِوار نال وی منِّیا جاںدا ہَے کِئُںکِہ اُنہاں دے پڑدادا مںڈّیلا٬ جِنہاں دے ناں کارن اُنہاں دے ناں نال مںڈّیلا شبد جُڑِیا٬ نیں دکھݨی اپھرِیکا دے کیپ ٹائۄُن پْراںت وِچّ ٹراںسکِیئن کھیتراں اُتّے راج کِیتا۔ اُنہاں دے پڑدادا نِئُبیگ کُکا (تھیمبُۄ) لۄکاں دے راجا سن۔ اُہ پْراںت اںگّریذی سامراج دے ادھِین سی۔ اُنہاں دے دادا وی اُس کھیتر دے راجا رہے۔ اُنہاں دے پِتا مویجۄ پِںڈّ دے پْردھان سن پر اںگّریذی مرانا نال وِگڑ جاݨ کارن اُنہاں نُۄں پِںڈّ دی پْردھانگی تۄں ہٹا دِتّا گِیا۔ اُنہاں دے پِتا نیں آپݨی تھاں پِںڈّ دے پْردھان دے اہُدے اُتّے جۄگِںٹّاوا دلِںدّیۄبۄ نُۄں نِیُکت کرن لئی اہِم بھُۄمِکا نِبھائی۔ اُہ مویجۄ نُۄں چھڈّکے آپݨے پرِوار نال ٹراںسکےئی دی راجدھانی دے ذِلہے متھاتھا دے اِکّ چھۄٹے جِہے پِںڈّ کُنُۄ وِچّ رہِݨ چلے گئے۔ اُنہاں دی مَۄت بائد شْری مںڈّیلا دے پالݨ پۄسݨ وِچّ شْری جۄگِںٹّاوا نیں اُنہاں دی بہُت سہائِتا کِیتی۔

اُنہاں دے ناں نال رۄلِیہلہلا جُڑن دا سببّ اِہ سی کِہ اُنہاں نُۄں اِہ ناں اُنہاں دے دادا جی نیں دِتّا سی٬ جِسدا ارتھ ہَے رُکھّاں دِییاں ٹاہݨِییاں نُۄں تۄڑن والا جاں کھرُۄدی بچّا۔ شْری مںڈّیلا دا جِیون بچپن تۄں لَیکے ذِںدّگی دے آکھری پڑاء تک بہُت سںگھّرش اتے اُتار چڑھا بھرپُۄر رِہا۔ اُنہاں دا ارمبھِّک جِیون پِںڈّ کُنُۄ وِچّ آپݨی ماں اتے دۄ بھَیݨاں نال آپݨے پِںڈّ دے مُںڈِّیاں نال پشُۄیاں دی دیکھبھال کردِیاں بِیتِیا۔ اُنہاں دے ماں باپ پڑھے لِکھے نہِیں سن۔ اُہ آپݨے پرِوار وِچّۄں سکُۄل جاݨ والے پہِلے لڑکے سن۔ اُنہاں دی ماں دا سمبّںدھّ اِسائی دھرم نال ہۄݨ کرکے اُسنے اُنہاں نُۄں دکھݨی اپھرِیکا دے پِںڈّ کُنُۄ دے اںگّریذاں ولّۄں چلائے جا رہے ستھانک اِسائی دھرم دے مَیتھۄجِسٹ پْرائِمری سکُۄل وِچّ داکھل کرا دِتّا٬ جِتھّے اُنہاں نیں آدھُنِک ڈھںگّ دی پْرائِمری سِکھِّیا ہاسل کِیتی۔ سکُۄل دے پہِلے دِن پْرائِمری سکُۄل دی ادھِیاپکا مِس مڈِگین نیں اںگّیرذی پْرتھا انُسار اُنہاں دا اںگّریذی ناں نَیلسن رکھّ دِتّا٬ جِس نال اُنہاں دا ناں نَیلسن مںڈّیلا ہۄ گِیا۔

نَۄں سال دی اُمر وِچّ اُنہاں دے پِتا دی پھیپھڑِیاں دی بِماری کارن مَۄت ہۄݨ کارن اُنہاں دی ماں اُنہاں نُۄں مکھیکیجوینی دے گْریٹ مہِل وِچّ تھیمبُۄ رِیجیٹ چِیپھ جۄگِںٹّاوا اتے اُسدی پتنی نۄئیںگلَیںڈ دی دیکھ ریکھ وِچّ چھڈّ آئی۔ اُنہاں نیں اُنہاں نُۄں آپݨے بچِّیاں واںگ ہی رکھِّیا۔

اُنہاں نال ہر اَیتوار نُۄں چرچ دی سیوا کرن لئی جاݨ نال اُنہاں اُتّے اِسائی دھرم دا پْربھاو ہۄ گِیا۔ اُنہاں نیں آپݨی ہائی سکُۄل پدھّر دی سِکھِّیا بۄرڈِںگّ اِںسٹِیچِئۄُٹ کلارکبری تۄں پچھّمی ڈھںگّ نال پْراپت کِیتی۔ اُنہاں نیں سِینِیئر سَیکںڈّری پدھّر دی سِکھِّیا وَیڈلِییان مِشنرِیذ ولّۄں چلائے جا رہے ہِیلڑ ٹائۄُن کالج تۄں ہاسل کردِیاں اںگّریذی٬ جۄسا٬ اِتِہاس اتے بھُۄگۄل وِشِیاں دی پڑھائی کِیتی۔ اُنہاں نیں اُچّ سِکھِّیا واستے کالِیاں لئی مہتّوپُۄرن یُۄنِیورسٹی کالج آپھ پھۄرٹ ہرارے وِچّ داکھلا لِیا۔ پر کالج وِچّ ہڑتال کرن کارن اُنہاں نُۄں کالج وِچّۄں کڈھّ دِتّا گِیا۔ بائد وِچّ اُنہاں نیں اُسے یُۄنِیورسٹی تۄں پتّر وِوہار راہِیں بِیئے دی ڈِگری ہاسل کِیتی۔ اُنہاں نیں وِٹواٹرسرَیڈ یُۄنِیورسٹی تۄں کانُۄن دی پڑھائی کِیتی۔ مہِل وِچّ آئُݨ والے بذُرگاں تۄں دکھݨی اپھرِیکا دے اِتِہاس بارے سُݨِییاں کہاݨِییاں اتے اُنہاں دی سِکھِّیا نیں اُنہاں نُۄں اذادی اتے سںگھّرش ولّ پْریرِیا جۄ اُنہاں دی ذِںدّگی دا مِشن بݨ گِیا۔ کانُۄن دی پڑھائی تۄں بائد اُنہاں نیں دکھݨی اپھرِیکا دی اںگّریذی سرکار دے وِرۄدھ نُۄں آپݨا مِشن بݨاکے سِیاست دے کھیتر وِچّ ہِسّا لَیݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ 1952 وِچّ اُنہاں نیں اۄلوِر ٹَیمبۄ نال مِلکے مہِلا وِرۄدھی کانُۄن٬ رںگّ اتے جاتی بھید بھاو دے کھِلاپھ اِکّ دپھتر کھۄلہکے آپݨے وِرۄدھ دا پْرگٹاوا کِیتا۔ اُنہاں دِییاں تِنّ پتنِییاں اتے چھے بچّے سن۔

شْری مںڈّیلا آپݨے مِشن نُۄں سر اںجّام دیݨ لئی اپھرِیکی نَیشنل کاںگرس وِچّ شامِل ہۄ گئے۔ اُنہاں نیں 1950-1960 دے دہاکے وِچّ گۄرے لۄکاں دی اپارتھائیِڈ شاسن پْرݨالی دا وِرۄدھ کِیتا۔ سن 1961 وِچّ اُنہاں نیں اپھرِیکی نَیشنل کاںگرس دے ہتھِیار وِںگّ دی ستھاپنا کِیتی۔ سن 1962 وِچّ اُنہاں نُۄں رائیبن ٹاپُۄ اُتّے رںگّبھید دی نِیتی دا وِرۄدھ کرن دے دۄش ادھِین 27 سال تک جیلہ وِچّ کَید رکھِّیا گِیا۔ دکھّݨی اپھرِیکا اتے سمُچّی دُنِییا وِچّ رںگّ بھید دا وِرۄدھ کردے ہۄئے جِتھّے شْری مںڈّیلا پُۄری دُنِییا وِچّ اذادی اتے سمانتا دے پْرتِیک بݨ گئے٬ اُتھّے رںگّ بھید نِیتی اُتّے چلّݨ والِییاں سرکاراں اُنہاں نُۄں کمِئُنِسٹ اتے اتّوادی دسّدِییاں سن اتے اپھرِیکی نَیشنل کاںگرس نُۄں پناہ دیݨ والی پارٹی دسّ رہِییاں سن۔

سن 1990 وِچّ جیلہ تۄں رِہا ہۄݨ تۄں بائد اُنہاں نیں شاںتمئی گتِیوِدھِییاں راہِیں لۄکتںتّر ستھاپِت کرن لئی یتن جاری رکھّے۔ سن 1994 وِچّ اُہ چۄݨ جِتّکے 1994-1999 تک دکھّݨی اپھرِیکا دے پہِلے گَیر-گۄرے راشٹرپتی بݨے۔ اُنہاں نیں آپݨے پںجّ سال دے کارجکال وِچّ وںشّواد دے کھاتمے٬ منُکھّی ہکّاں نُۄں بہال کرن اتے گرِیبی نُۄں ٹھلّہ پائُݨ لئی شلاگھایۄگ یتن کِیتے۔ سن 1993 وِچّ اُنہاں نُۄں شاںتی نۄبل پُرسکار تۄں اِلاوا مہاراݨی ایلجابَیتھ دُۄجی دا آڈر آپھ مَیرِٹ٬ آڈر آپھ سیںٹ جان٬ جارج ڈبلِئۄُ بُش دا پْرَیذِیڈَیںشِیئل مَیڈل آپھ پھرِیڈم پُرسکار وی مِلے۔ جَۄہہنورگ نیں سۄویٹۄ وِچّ پھرِیڈم آپھ سِٹی دا سربئُچ پُرسکار پْردان کِیتا۔

سن 1999 وِچّ اُنہاں نیں سِیاست تۄں سنِیاس لَیݨ دا پھَیسلا لَے لِیا۔ 5 دسمبّر 2013 نُۄں 95 سال دی اُمر وِچّ اُنہاں دی کَیسر دی بِماری کارن مَۄت ہۄ گئی۔ شْری نَیلسن مںڈّیلا اِکّ نیتا ہی نہِیں سگۄں سمانتا٬ نِیاں تے شاںتی دے پُںجّ بݨے۔ اُنہاں دی ذِںدّگی آپݨے آپ وِچّ اِکّ اُداہرن ہَے کِہ کھُۄن کھرابے تۄں بِناں وی دُنِییا وِچّ پرِورتن لِیاںدے جا سکدے ہن۔

* * * * *