کَیںسر خَۄفناک بِیماری ہَے: اینی خَۄفناک کِہ ڈاکٹر دے کلِنِک ’چ بَیٹھا آدمی٬ ڈاکٹر دے مُۄںہۄں کَیںسر دا نام سُݨدِیاں ہی آپݨے-آپ نُۄں چِتا ’چ بلدا دیکھݨ لگّ جاںدا ہَے۔ اجیہِییاں مِسالاں مِلدِییاں ہن کِہ کئی مرِیذ ڈاکٹر مُۄںہۄں کَیںسر ہۄݨ دی خبر سُݨدِیاں ہی٬ ہارٹ اٹَیک نال پُۄرے ہۄ گئے۔مَیں ساری ذِںدّگی رِشٹ-پُشٹ رِہا ہاں؛ کۄئی وڈّی بِیماری ساری ذِںدّگی میرے لاگِئۄں وی نہِیں لںگھّی ہاں٬ سن 2000 وِچّ میری کِڈنی ’چ اُگّ آئی پتھری نیں میری ذِںدّگی نُۄں ہلُۄݨ کے رکھّ دِتّا سی۔ پتھری نُۄں آپریشن راہِیں کڈھّݨ ویلے ڈاکٹر دی اݨگہِلی کارن میری سجّی کِڈنی ناکارا ہۄ گئی سی؛ پھِر سال کُ بائد ڈاکٹر نیں مَینُۄں دسِّیا کِہ میرا پَینکِرِییاذ وی نِڈھالھ ہۄ گِیا سی اِس لئی لۄڑِیںدی اَینسُلِین پَیدا کرن تۄں اسمرتھّ ہۄݨ کارن٬ میرے خُۄن وِچّ شُۄگر دی ماترا٬ لۄڑ تۄں جِیادا ہۄ رہی سی۔ بلڈّ شُۄگر نُۄں کابُۄ ’چ رکھّݨ لئی 2001 چ٬ ڈاکٹر ولّۄں مَینُۄں ہر رۄذ اِکّ گۄلی کھاݨ دا آدیش دے دِتّا گِیا۔ وِیہ سَۄ دس دی جنوری تِیک سبھ کُجھ ٹھِیک-ٹھاک چلدا رِہا؛ لیکِن پھروری 2010 دے اںگّڑائی بھردِیاں ہی میرے ڈاکٹراں نیں مَینُۄں خبر دِتّی کِہ میرے پراسٹیٹ وِچّ کَیںسر جنم لَے چُکّی ہَے۔

کَیںسر دا نام سُݨدِیاں ہی میری بِیوی تے دۄ جَۄڑِییاں دھِییاں دے چیہرے اُتّر گئے٬ تے اُنہاں دِییاں اکھّاں ’چ گہِرے سہِم نیں چھترِییاں گڈّ لئیِیاں۔ لیکِن کَیںسر دے ڈائِگنۄذ نُۄں مَیں بِلکُل ہی وکھّرے اںدّاذ وِچّ لِیا: مَیں آپݨے-آپ نُۄں پہِلی گلّ اِہ آکھی کِہ دُنِییاں دی کۄئی غَیبی شکتی تے کۄئی ربّ-پْرماتما میرے کَیںسر دا اِلاج نہِیں کر سکدے؛ کۄئی پُۄجا-پاٹھ٬ کۄئی ارداس تے کۄئی نام سِمرݨ میرے ماس ’چ جڑھاں لا چُکّی کَیںسر نُۄں میرے سرِیر وِچّۄں پُٹّݨ دے سمرتھّ نہِیں! دُۄسرا آپݨے منۄبل نُۄں اُچّا رکھّݨ لئی٬ مَیں آپݨے-آپ نُۄں کہِݨا شُرُۄ کِیتا کِہ کَیںسر باکی دُنِییاں نُۄں تاں مار سکدی ہَے٬ پر میرا اِہ والھ وی وِںگّا نہِیں کر سکدی! کَیںسرے٬ تُۄں مَینُۄں مارن نُۄں پھِردی اَیں؟ لَے سُݨ لَے کنّ کھۄلہ کے: ہُݨ مَیں تَینُۄں ماراںگا! تِیسرا مَیں آپݨے بِیوی-بچِّیاں نُۄں اِہ ترک دِتّا کِہ اگر کلّ نُۄں اَیکسِیڈَیںٹ ہۄ کے اِس سںسّار تۄں کُۄچ کر جاواں٬ تد وی تاں سبر کرۄگے ہی؛ اِس لئی اُداس تے پْریشان ہۄݨ دی تھاں کَیںسر نالھ لڑن دے اُپرالے کرِیئے۔ اِس ترہاں پْروار وِچّۄں اُداسی تے چِںتّا دے پہاڑ کھُرن لگّے۔ جۄتشِییاں٬ بابِیاں٬ تے گْرہِ-چالاں دے جالھاں وِچّ فسݨ دی تھاں٬ میرِییاں دۄویں دھِییاں٬ کمپِّئۄُٹراں نُۄں گۄد وِچّ بِٹھاء کے٬ میرے لاہمی بَیٹھ گئیِیاں تے کَیںسر دے اُپاواں دی کھۄج لئی اِنٹرنَیٹّ اُپّر وَیبّسائیِٹس نُۄں پھرۄلݨ لگِّییاں۔ اُدھرۄں میرے سرجن نیں 6 اپرَیل 2010 دی تارِیخ میرے وڈّے آپریشن لئی نِسچِت کر دِتّی۔

آپریشن دی تارِیخ تۄں ہفتا کُ پہِلاں٬ میرِییاں دھِییاں نیں اِکّ جرمن ڈاکٹر٬ ڈاکٹر جۄہانا بُڈوِگّ (Johanna Budwig) ولّۄں کرڑی کھۄج اُپرںتّ لبھِّیا پھارمُۄلا تالاش لِیا۔ میرے پروار نُۄں میرے سرجن نیں منا لِیا کِہ کَیںسر کافی ڈُۄںگھا ہۄ جاݨ کارن٬ سرجری کر کے پراسٹیٹ نُۄں جِسم تۄں الہِدا کرنا ذرُۄری ہَے تاں کِہ کَیںسر کِدھرے باکی سرِیر ولّ مُہاراں ناں مۄڑ لوے۔

آپریشن تۄں بائد میرِییاں دھِییاں نیں ڈاکٹر نُۄں پُچھِّیا کِہ پراسٹیٹ تاں نِکّلھ گِیا پر کی اِس دا متلب ہَے کِہ کَیںسر دُبارا پھیرا نہِیں آویگی؟ ڈاکٹر نیں کِہا کِہ کَیںسر دا کۄئی اِتبار نہِیں؛ اِہ دُبارا وی آ سکدی ہَے۔ اِس لئی اسِیں پھٹاپھٹّ ڈاکٹر بڈوِگّ دا پھارمُۄلا اِستیمال کرنا شُرُۄ کر دِتّا۔ نال دی نالھ ریڈِیئیشن دے 32 ٹرِیٹمَیںٹ وی لگّے تے ہُݨ ہر تِیسرے مہِینے ہۄرمۄنل تھَیرپی دا اِکّ ٹِیکا وی لگدا ہَے۔ ہۄرمۄنل تھَیرپی اتے ریڈِیئیشن تۄں گھبرائُݨ جاں تْربھکݨ دی اُکّا ہی ذرُۄرت نہِیں کِئُںکِہ اِنہاں دے سائیِڈ-افَیکٹس بہُت ہی مامُۄلی ہُںدّے نیں۔

ہُݨ گلّ ایتھے کھلۄتی ہَے کِہ مَیں 90% تںدّرُست ہاں۔ ’بُڈوِگ پھارمُۄلا‘ مَیں دۄ وار سیون کردا ہاں تے ہر رۄذ سویرے ڈھائی پائۄُںڈ گاجراں دا جُۄس گھرے رکھّی مشِین راہِیں کڈھّ کے پِیںدا ہاں: ہلدی دا چھۄٹا چمچا تے اناراں دا خالس جُۄس-چھۄٹا ادھّا گلاس- (جاں اِکّ انار) اںدّر لںگھّاء لَیںدا ہاں۔ اِہ وستُۄیاں٬ میرے کَیںسر دے بچدے-کھُچدے سَیلّاں دا ہَۄلی-ہَۄلی سفائِیا کری جا رہِییاں ہن۔

اِس دے نالھ ہی اِس پھارمُۄلے نیں میری 9 سال پُراݨی شُۄگر نُۄں کابُۄ وِچّ کر لِیا ہَے۔ مئی 2010 تۄں بائد مَیں شُۄگر دِییاں گۄلھِییاں نُۄں کُۄڑے والھی بالھٹی ’چ جھاڑ دِتّا؛ تے فارمیسی والھے میری شُۄگر والھی پرچی دی اُڈِیک وِچّ میرے ’تے دںدِّییاں کِرچ رہے نیں۔ مَیں دیکھدا ہاں کِہ سویر ویلے کھالی پیٹ 7-8 ’تے رہِݨ والھا میرا بلڈّ-شُۄگر لَیول لگاتار 5 تۄں 6.5 چلدا آ رِہا ہَے جِہڑا کِہ بِلکُل اُچِتّ ہَے۔ اِسے پھارمُۄلے نیں میرا بلڈّ پْرَیشر نِیچے لَے آںدا ہَے تے نالھ ہی میرے کۄلَیسٹرال نُۄں وی ٹِکاݨے سِر لِیا کھلہِیارِیا ہَے۔ اِہ پھارمُۄلا ایڈا کامیاب ہَے کِہ میرے 67 سالا جِیجے دی 12-13 ورہے پُراݨی پارکِنسن (جھۄلے دی بِیماری) 20-22 دِناں چ ہی 75% ٹھِیک ہۄ گئی ہَے۔ اُس نُۄں رۄذانا پَیݨ والھے تِنّ ذبردست دَۄرے اُس دے سرِیر نُۄں الوِدا آکھ گئے نیں۔ میرا پرِوار ہَیران ہَے کِہ میرے ٹۄٹݨ دا گںجّ وی اٹھّ مہِینے بائد ہلکی-ہلکی رَۄݨک پھڑن لگّ پِیا ہَے۔ اِہ پھارمُۄلا ہر کِسم دی کَیںسر لئی مُفِید ہَے؛ اجیہِییاں چِٹھِّییاں وی اِںٹرنَیٹّ ’تے چھپِییاں ہن جِہڑِییاں دسدِییاں ہن کِہ چَۄتھے سٹیج ’چ پہُںچّے برین کَیںسر٬ گلھے دے کَیںسر٬ تے کۄلن کَیںسر والھے لۄک پںجّ چھے مہِینِیاں ’چ بڈوِگ پھارمُۄلا کھاݨ تے گاجراں دا تاذا جُۄس پِیݨ نالھ تںدّرُست ہۄ گئے۔

کَیںسر دی دۄبارا آمد نُۄں رۄکݨ لئی مَیں آپݨی ترذے-ذِںدّگی وِچّ اِنکلابی تبدِیلِییاں لَے آںدِییاں نیں۔ میرِییاں دھِییاں دی کھۄج انُسار٬ چھے چِیذاں کَیںسر لئی کھاد دا کمّ کردِییاں نیں: مِیٹ٬ شراب٬ آںڈا٬ دُدھّ-اُتپاد٬ مِٹھّا (ہر کِسم دا) تے رِیفائِنڈ تیل (جِہڑے آپاں سٹۄراں تۄں کھرِیددے ہاں); اِس لئی اِہ سارے پدارتھ٬ کالی چاہ تے کافی مَیں آپݨی ذِںدّگی ’چۄں اُکّا ہی منفی کر مارے نیں۔ گرِین ٹِیء کِئُںکِہ کَیںسر-وِرۄدھی ہَے٬ اِس لئی اِس دے چار-پںجّ کپّ مَیں پُۄری دِہاڑی ’چ پی جاںدا ہاں۔ ایس تۄں اِلاوا مَیں براکلی٬ گۄبھی تے ٹماٹراں نُۄں آپݨے بھۄجن وِچّ وِشیش درجا دِتّا ہۄئِیا ہَے۔ اناراں دے خالس جُۄس دا چھۄٹا ادھّا گلاس کَیںسر نُۄں مارن ’چ سہائِک ہُںدّا ہَے۔ اگر اُپلبدھ ہۄݨ تاں انار کھاݨے٬ جُۄس نالۄں وی بِہتر ہن۔ ہلدی تاں کَیںسر دِییاں جڑھاں ’چ داتی دا کمّ کردی ہَے۔

کَیںسر تۄں بچݨ لئی ہُݨے تِیار ہۄوۄ!

ڈاکٹری کھۄج مُتابِک کَیںسر دے سَیلّ ہر وِئکتی اںدّر کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ مَۄجُۄد ہُںدّے ہن٬ لیکِن جِنّی دیر اِہ سَیلّ کمذۄر رہِںدّے ہن٬ اِہ سرِیر وِچّ ڈُۄںگھے پَیر نہِیں جماء سکدے٬ پْرںتُّۄ اِہناں وِچّ تکڑے ہۄ جاݨ دی سمرتھّا ہمیشا رہِںدّی ہَے۔ اِس لئی پاٹھکاں نُۄں میری چیتاونی ہَے کِہ اۄس دِن دی اُڈِیک ناں کرۄ جدۄں ڈاکٹر تُہانُۄں اِہ آکھ دیوے کِہ تُہاڈے اںدّر کَیںسر نیں آلہݨا پا لِیا ہَے۔ کَیںسر اگر اِکّ وار تُہاڈے جِسم ’چ کھُڈّ بݨا لوے تاں پںجّاب دے بھُۄ-مافِییا واںگ٬ اِس دا کبذا ہٹائُݨا بہُت مُشکِل ہۄ جاںدا ہَے۔ ہر وِئکتی نُۄں اِہ بھُلیکھا ہَے کِہ باکی سںسّار وِچّ ہر وِئکتی نُۄں کَیںسر ہۄ سکدی ہَے٬ مگر اِہ میرے سرِیر وِچّ داخل نہِیں ہۄ سکدی٬ پْرںتُّۄ ہکِیکت اِہ ہَے کِہ کَیںسر ہر وِئکتی دے سرِیر وِچّ کِسے سمیں وی آپݨِییاں سُۄلھاں اُگاء سکدی ہَے٬ اِس لئی کَیںسر دِییاں سُۄلھاں نُۄں اُگّݨ دا مَۄکا ہی ناں دِئۄ!

یاد رکھّۄ کِہ تُہاڈا جِسم اۄہ ہَے جۄ تُسِیں مُۄںہ راہِیں٬ ساہ راہِیں٬ جاں ٹِیکِیاں راہِیں آپݨے جِسم چ بھیجدے ہۄ؛ دُۄسرے ارتھاں وِچّ اگر تُسِیں جِیبھ دے سُیاد دے مارے اولھا-سولھا کھاںدے ہۄ٬ تاں تُسِیں آپݨے سرِیر دِییاں کھِڑکِییاں نُۄں رۄگاں واستے کھُلہا کر رہے ہُںدّے ہۄ! کَیںسر دی نامُراد بِیماری کِسے وی اَۄرت اتے مرد نُۄں کدے وی ہۄ سکدی ہَے۔ اَۄرتاں نُۄں چھاتِییاں دے کَیںسر دِییاں شکائِتاں لگاتار ودھ رہِییاں نیں۔ اِس لئی کَیںسر تۄں بچݨ لئی ڈاکٹراں٬ سِہتوِگِیانِییاں تے کھۄجکاراں دی سلاہ منّ کے٬ مِیٹ٬ شراب٬ آںڈے٬ دُدھّ-اُتپاد٬ مِٹھّے٬ رِیفائیِںڈ تیلاں اتے تلھِییاں وستُۄیاں نُۄں آپݨی تے آپݨے پرواراں دی ذِںدّگی ’چۄں دیش-نِکالا دے دِئۄ۔ تںدُّۄری مچھّی دا سیون ہفتے ’چ تِنّ-چار وار کرنا٬ کَیںسر نُۄں دبائُݨ لئی اتی لابھدائِک ہَے۔ کچّی گۄبھی٬ براکلی٬ ٹماٹر تے گاجراں دا گھر کڈھِّیا جُۄس کَیںسر رۄگ نُۄں ڈھُڈّاں مار کے٬ سرِیر دے نیڑے نہِیں پھڑکݨ دیںدے۔ ہرِییاں تے لال سبذِییاں/پھل کَیںسر تۄں اِلاوا ہۄر انیکاں رۄگاں دا ٹاکرا کرن لئی سرِیر دی کِلیبںدّی کردے نیں۔ ایس تۄں اِلاوا ڈاکٹر بُڈوِگ دے پھارمُۄلے دا اِستیمال باکائِدگی نالھ کرۄ: اِس نالھ ذِںدّگی وِچّ شُۄگر٬ کَیںسر٬ پارکِسن٬ تے کۄلَیسٹرال تُہانُۄں پْریشان نہِیں کر سکدے۔

اِہ پھارمُۄلا دوائی نہِیں سگۄں تُہاڈے بْریکفاسٹ دا بدل ہَے: پرائُٹھِیاں٬ آملیٹاں تے سِیرِیئلاں دا کھہِڑا چھڈّ کے بُڈوِگ کھُراک نُۄں اپݨاوۄ! اِس نال انیکاں بِیمارِییاں تۄں کھہِڑا چھُٹّݨ دے نال-نال سرِیر وِچّ تھکّی ہۄئی تاکت اںگّڑائیِیاں لَیݨ لگدی ہَے۔

بُڈوِگ پھارمُۄلے نُۄں تِیار کرن دا ڈھںگّ:

جرمن ڈاکٹر جۄہانا بُڈوِگ

(ستمبّر 30, 1908-مئی 19, 2003)

اِکّ وڈّا کَۄلا (بۄئل) تے اِکّ بِجلی دا گھۄٹݨا جِس دی شکل پھُۄکاں مارن والھے بھُۄکھݨے ورگی ہُںدّی ہَے اتے اِس نُۄں اںگّریذی وِچّ ’ہَیںڈ بلَیںڈر‘ آکھدے ہن٬ خرِیدۄ۔ کِسے وی سٹۄر تۄں ’کۄلڈ پرَیسّڈ فلَیکس آئِل‘ (الھسی دا تیل) خرِیدۄ: سٹۄراں تۄں مِلھدا آم السی-تیل٬ کۄلڈ-پْرَیسّڈ نہِیں ہُںدّا٬ اِس لئی یکِینی بݨائۄ کِہ خرِیدِیا جاݨ والا تیل کۄلڈ-پْرَیسّڈ (یانی کچّی گھاݨی دا) ہۄوے۔ بھارت وِچّ اِہ تیل کۄہلُۄ تۄں کڈھوائِیا جا سکدا ہَے۔ کِسے وی گرۄسری سٹۄر تۄں فَیٹ-پھری ’کاٹِج چِیذ‘ (اِںڈِییا وِچّ سپریٹے دُدھّ دا داݨیدار پنِیر) لوۄ۔ بدام٬ اکھرۄٹ٬ پِستا٬ تے کاجُۄ آدِک برابر ماترا ’چ لَے کے گرائیِںڈر وِچّ مۄٹے-مۄٹے دلھۄ تے کِسے ڈبّے ’چ سامبھ لوۄ تاں کِہ تُسِیں اِس نُۄں دۄ کُ چمچے ماترا وِچّ ہر رۄذ ورت سکۄں۔

ہر رۄذ سویرے تِنّ وڈّے چمچے تیل تے چھے چمچے کاٹِج چِیذ (پنِیر), کَۄلے ’چ پاوۄ: چمچے ٹِیسی-کڈھّویں نہِیں سگۄں پدھّرے رکھّݨے ہن۔ اِنہاں دۄہاں پدارتھاں نُۄں ہَیںڈ بلَیںڈر نال تکرِیبن 45-50 سکِںٹّ گھۄٹۄ تاں اِہ گاڑھا پیسٹ بݨ جاویگا جِس وِچّ تیل دا نامۄنِشان نہِیں دِسّݨا چاہِیدا؛ اگر پیسٹ بہُتا ہی سںگھّݨاں ہۄوے تاں اِس وِچ سۄئِیا دا دُدھّ جاں گاجر دا جُۄس پائِیا جا سکدا ہَے۔ تُہاڈا کَیںسر دا پھارمُۄلا تِیار ہَے۔ ہُݨ اِس وِچّ مرذی انُسار بدام٬ اخرۄٹ٬ کاجُۄ آدِک دے چُۄرے دا اِکّ-ڈیڈھ چمچا مِلاوۄ؛ سیب٬ ناشپاتی٬ بلِئۄُ بَیری٬ آڑُۄ٬ الُۄچا (پلمّ) جاں آپݨی پسںدّ دے کۄئی وی ہۄر پھرُۄٹ تھۄڑھی-تھۄڑھی ماترا ’چ برِیک-برِیک کٹّ کے سُٹّ لوۄ۔ جِنہاں لۄکاں نُۄں شُۄگر/کَیںسر دی شکائِت ہَے٬ اُہ دِہاڑی چ دۄ واری؛ تے جِنہاں نیں اِہناں بِیمارِییاں تۄں بچݨ دا اگائۄُں اِںتذام کرنا ہَے اُہ سویرے اِکّ واری کھاݨ۔ اِہ پھارمُۄلا بݨائُݨ ویلے یاد رکھّۄ کِہ فرُۄٹ تاں رات نُۄں کٹّ کے رکھّے جا سکدے نیں٬ مگر تیل تے چِیذ (پنِیر) نُۄں ہر رۄذ تاذا اِکّ-جان کرنا ہَے اتے وِیہ-پںجھّی مِںٹّاں دے اںدّر-اںدّر سیون کر لَیݨا ہَے۔