گلّ بھاویں بھارت-پاکِہ سمبّںدھّاں تۄں شُرُۄ کرن لگّا ہاں٬ پر اِہ بھارت-پاکِہ سمبّںدھّاں تک سِیمِت ہۄݨ والی نہِیں٬ سگۄں سمُچّے بھارت اتے بھارتی لۄکاں بارے ہَے۔ بہُت سال ہۄ گئے٬ کِنّے سال٬ یاد کرنے وی اَۄکھے ہن٬ اُدۄں اِکّ پاکِستانی گرُپّ ساڈے پاسے آئِیا تاں جلںدھّر وِچّ اُسدے سواگت واستے اِکّ سماگم کِیتا گِیا سی۔ وپھد سبھِّیاچار نال سمبّںدھّت لۄکاں دا سی اتے سواگت کرن والِیاں وِچّ وی اِسے کھیتر والے سن۔ اِہۄ جِہے مَۄکِیاں اُتّے ساںجھ دِییاں تںدّاں لبھّ کے بۄلݨا چاہِیدا ہَے تے ماملا سبھِّیاچار دا ہۄݨ کارن چںگّا وی اِہۄ سی کِہ اِس ہدّ تۄں اگّے ناں ودھِیا جاوے٬ پر ساڈے وِچّۄں اِکّ جݨے نیں ہدّ پار کردے ہۄئے اِہ کہِ دِتّا کِہ اسِیں تُہاڈے لئی سُکھّ مںگّدے ہاں٬ تُہاڈی کِسمت وِچّ ہر دسِیں بارہِیں سالِیں پھَۄجی ہکُۄمت لِکھی رہِںدّی ہَے٬ جِہڑی لۄکاں دِییاں بھاوناواں دی کۄئی کدر نہِیں کردی۔ اُسنے ہمدردی دے بھاو نال کُنِین دِییاں کَۄڑِییاں گۄلِییاں کھںڈّ وِچّ لِبیڑ کے پرۄسݨ دی جِہڑی چتُرائی کِیتی٬ جواب وِچّ اِکّ پاکِستانی بُلارے نیں اُسدی ساری پھُۄک کڈھّ دِتّی۔ اُہ کہِݨ لگّا کِہ آرتھِک پکھّ دی ترکّی لامبھے رکھّ لئیِئے تاں سماجی پکھّۄں جے پھَۄجی ہکُۄمتاں نیں پاکِستانی لۄکاں دا بھلا کُجھ نہِیں کِیتا تاں جِہڑا ہال تُہاڈے ولّ ہۄئِیا پِیا ہَے٬ اُہدے ولّ تُہانُۄں وی ویکھݨا چاہِیدا ہَے۔ تُہاڈے والِیاں نیں وی لۄکاں دی بھلائی کرن دی تھاں جِہڑے چںدّ چاڑھنے شُرُۄ کر رکھّے ہن٬ لُکائِیاں لُکݨ والے نہِیں٬ اِس کر کے سانُۄں ساںجھے سماگماں دے وِچّ اِدّاں دی کُڑتّݨ والی چرچا چھیڑن تۄں گُریذ کرن دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ پہِلاں گلّ چھیڑن والے سجّݨ دی ہالت اِدّاں دی بݨی کِہ سماگم دی سماپتی تک رُکݨا اَۄکھا ہۄ گِیا اتے کِسے ہۄر سماگم لئی جاݨ دا بہانا کر کے ادھّ-وِچالِئۄں اُٹھّ کے تُردا بݨِیا سی٬ پر ہالات دا وہِݨ اجّ وی اُہۄ ہَے۔
پاکِستان وِچّ بہُت ذِیادا کٹّڑتا ہۄݨ دی گلّ اسِیں سارے چںگّی ترہاں جاݨدے ہاں٬ اُسدی چرچا وی بہُت ہُںدّی رہِںدّی ہَے٬ جِسنے کرنی ہَے٬ کردا رہے٬ اسِیں وی کئی وار کر لَیںدے ہاں٬ پر جدۄں آپݨی سماجک ہالت دیکھدے ہاں تاں سِر گھُمّݨ لگدا ہَے۔ اسِیں چںدّر یان ولّ جھاکدے ہاں۔ جِس چںدّ نُۄں ماما کہِ کے بچپن تۄں کھُش ہُںدّے آ رہے ساں٬ جِسدے دِیدار چھاݨنی وِچّۄں کر کے ساڈے سماج دِییاں اَۄرتاں سِکھر دی ناپسںدّی دے باوجُۄد آپݨے پتی نُۄں سِر دا سائیِں منّ کے اُسدی سُکھّ منائُںدِییاں ہن٬ اُسے چںدّ ولّ اِکّ اُپ-گْرہِ تۄرن دی تِیاری وی باہری تَۄر اُتّے کری جاںدے ہاں٬ پر مانسکِتا نہِیں بدلی۔ اجّ وی بھارت دے سماج دا اِکّ وڈّا ہِسّا اُنہاں دھارناواں نال بجھّے رہِݨ وِچّ ماݨ سمجھدا ہَے٬ جِہڑِییاں کئی سدِییاں تۄں اِسدے پَیراں دِییاں بیڑِییاں بݨِییاں رہِݨ کارن اِسے سماج دے کُجھ ورگاں٬ کھاس کر کے اَۄرتاں تے دلِت بھائیِچارے نال سمبّںدھّت لۄکاں دی ذِںدّگی نرک دی ہالت والی بݨائی رکھّدِییاں ہن۔ اِس ہالت دی چرچا سرکارے-دربارے وی ہُںدّی ہَے٬ پر چرچا دی رسم پُۄرتی تۄں گلّ اگّے کدی نہِیں ودھی۔ سماج وِچّ پھَیلِییاں کُرِیتِییاں وِچّۄں کئی اِس دیش دے کانُۄن مُتابِک جُرم منِّییاں جاݨ دے باوجُۄد اُنہاں نُۄں رۄکݨ دی ناں اِہ سماج کۄئی ٹھۄس کۄشِش کردا ہَے تے ناں اِس دیش دی سرکار اِدّاں کرنا ذرُۄری سمجھدی ہَے۔ کارن اِہ ہَے کِہ اِس سماج دے اںدّر اُنہاں کُرِیتِییاں نال ہُںدّے ذُلماں دے باوجُۄد اُنہاں لئی سہِمتی تۄڑن وِچّ کھترا بہُت ہَے٬ کھاس کر کے راجسی لِیڈرشِپّ نُۄں آپݨِییاں وۄٹاں نُۄں کھۄرا لگّݨ دا ڈر رہِںدّا ہَے۔
جِنہاں لۄکاں نُۄں برابری دا درجا دیݨ دے سںوِّدھانک آدھار دے باوجُۄد دلِت منِّیا جاںدا ہَے اتے شائِد اِسے لئی سماج وِچّ ذۄراوراں دی کھۄٹی نِیت دا پْرگٹاوا اُنہاں دے وِرُدھّ ہُںدّا رہِںدّا ہَے٬ اُنہاں نال ہُںدّے اِدّاں دے جُرماں بارے کانُۄن دِییاں ایجںسِّییاں اتے کانُۄن دِییاں ادالتاں دے پھَیسلے اِکّۄ جِہے ہۄݨ والی ستھِتی اجے تک نہِیں بݨ سکی۔ پِچھلے اِکّ پںدّرواڑے دَۄران بھارت دے اِکّ راج وِچّ اِکّ دلِت گرِیب نُۄں پںچّائِت دے ساہمݨے شراب دے اِکّ وپاری دے پَیر دھۄݨ اتے پھِر اُہ گںدّا پاݨی پِیݨ لئی مجبُۄر کِیتا گِیا۔ جدۄں تک سۄشل مِیڈِییا اُتّے اُسدی وِیڈِیئۄ نہِیں سی چڑھ گئی٬ پُلِس نیں کۄئی نۄٹِس لَیݨ دی لۄڑ نہِیں سی سمجھی۔ اِکّ ہۄر تھاں اِکّ گرِیب نُۄں پںچّائِت وِچّ بِٹھا کے اُسدے سِر اُتّے پِشاب کِیتا گِیا تے اِکّ ہۄر تھاں اِکّ دلِت ڈرائیِور نُۄں ٹرکّ مالک دی تسلّی لئی آپے بݨے پںچّاں ساہمݨے پِشاب پِیݨ دے لئی مجبُۄر کِیتا گِیا٬ پر دیش دے کانُۄن نیں اُنّا چِر اکھّاں مِیٹی رکھِّییاں٬ جدۄں تک سۄشل مِیڈِییا اُتّے اِسدی وِیڈِیئۄ نہِیں سی چڑھ گئی۔ دیش دِییاں ادالتاں نیں کئی واری کُجھ گلّاں دا آپݨے تَۄر اُتّے نۄٹِس لِیا ہۄئِیا ہَے٬ پر جِہڑے کہِر اِس سماج وِچّ واپرن دِییاں گھٹناواں پِچھلے پںدّرواڑے وِچّ ہی کئی وار ہۄئیِیاں اسِیں اکھباراں وِچّ پڑھِییاں اتے ٹی وی اُتّے چرچا سُݨی ہَے٬ اُنہاں بارے کۄئی ججّ ساہِب کدی شائِد ہی آپݨے تَۄر اُتّے نۄٹِس لَے کے کیںدر جاں سمبّںدھّت راج دی سرکار نُۄں جھاڑدے ویکھے ہۄݨگے۔ منِیپُر دا مُدّا بہُت وڈّا سی٬ دبّے-کُچلے لۄکاں نال ذِیادتی دا اتے اَۄرتاں نال دھکّیشاہی دی سِکھر دا وی٬ اِسدا سُپرِیم کۄرٹ نیں جھٹّ نۄٹِس لِیا٬ پر پْردھان مںتّری نیں جدۄں اِہ کہِ دِتّا کِہ اُہ اِس ترہاں دا پاپ کرن والِیاں نُۄں مُیاپھ نہِیں کرنگے٬ اُس مگرۄں ادالت نیں کُجھ کرن دی لۄڑ نہِیں سمجھی۔ اُنہاں لۄکاں نُۄں کِنّا کُ اِنساپھ مِلِیا٬ اِس بارے ذِکر کرن دی لۄڑ نہِیں٬ کانُۄن انّہا جُ ہُںدّا ہَے۔
بھارت دے راجاں وِچّ وۄٹاں لَیݨ لئی اَۄرتاں نُۄں کھاس سہُۄلتاں تے اُنہاں لئی بھتّے جاری کرن دا جنتک مُکابلا چلّدا رہِںدّا ہَے٬ پر اَۄرتاں نال ہُںدِّییاں ذِیادتِییاں نُۄں راجسی لِیڈرشِپّ اتے ادالتی کھیتر دی وی اِکّ کھاس کھامۄش سہِمتی جاپدی ہَے۔ اِنہاں نال ہۄئی ہر ذِیادتی نُۄں راجنِیتک لۄڑاں دی اکھّ نال دیکھݨ پِچھّۄں اگلی گلّ کہِݨ لئی سۄچِیا جاںدا ہَے۔ ماملا جدۄں پچھّمی بںگّال دا ہۄوے تاں بھاجپا دے آگُۄ اِس نُۄں چُکّ کے دُہائی پائُںدے ہن٬ اُتّر پْردیش٬ بِہار٬ مدھّ پْردیش٬ ہرِیاݨے جاں راجستھان وِچّ کہِر واپرِیا ہۄوے تاں بھاجپا وِرۄدھی دھِراں دے آگُۄ اُدھّر نُۄں دَۄڑاں لائُݨ لگدے ہن۔ پِچھلے دِنِیں مدھّ پْردیش دے آدمِییاں دے اِکّ گرُپّ نیں دسہِرے مَۄکے ’سرُۄپنکھا دہِن‘ دے ناںء اُتّے گِیاراں سِراں والی اُس کُڑی دا بُتّ ساڑن دا اَیلان کِیتا سی٬ جِس اُتّے ہنِیمُۄن دے دِناں وِچّ آپݨے پتی دا کتل کروائُݨ دا دۄش لگدا سی۔ اُس کُڑی نیں اِدّاں کِیتا سی تاں گلت کِیتا سی٬ پر اِس دیش وِچّ ہر مہِینے دۄ-چار گھٹناواں وِیاہ دے اِکّ مہِینا وی بِیتݨ تۄں پہِلاں کُڑی نُۄں سہُرے پرِوار جاں پتی ولّۄں مار دیݨ دِییاں واپردِییاں ہن٬ اُنہاں جُرماں دے دۄشِییاں دے پُتلے کدی کِسے نیں نہِیں ساڑے۔ بھارت دی راجدھانی دِلّی اَۄرتاں دے کھِلاپھ جُرماں دے ماملے وِچّ سبھ تۄں مۄہری جاپدی ہَے۔ نِربھَییا کاںڈ اُتھّے واپرِیا سی٬ تںدُّۄر کاںڈ وی دِلّی وِچّ واپرِیا٬ جِس وِچّ اِکّ یُۄتھ لِیڈر نیں آپݨی پْریمِکا نُۄں تںدُّۄر وِچّ ٹۄٹے کر-کر بھُنِّیا سی۔ تامرِںڈّ کۄرٹ ناںء دے رَیسٹۄرَیںٹ وِچّ کائۄُںٹر اُتّے کھڑۄتی ڈِئۄُٹی کر رہی جَیسِکا لال ناںء دی کُڑی دے متھّے وِچکار پِستَۄل دی نالی رکھّ کے اِکّ مںتّری دے پُتّر اتے راشٹرپتی دے دۄہتے نیں گۄلی مار کے کتل کِیتا سی٬ اُنہاں وِچّۄں کِسے اِکّ دا وی بُتّ ساڑن دا کِسے نیں کدی اَیلان نہِیں کِیتا۔ اِکّ کُڑی دا ناںء ہنِیمُۄن دَۄران آپݨے پتی دے کتل وِچّ آ گِیا تاں اُس نُۄں راوݨ دی بھَیݨ سرُۄپنکھا آکھݨ تے اُسدے بُتّ ساڑن دا اَیلان سُݨن نُۄں مِل گِیا۔ اِدّاں ہُںدّا جے ہائی کۄرٹ ناں رۄکدی تاں پرمپّرا بݨ جاݨا سی۔
ہدّ تاں اِہ ہَے کِہ ساڈے لۄکاں دی اِہۄ سۄچ وِدیشاں وِچّ جا کے وی کائِم رہِںدّی ہَے اتے پںجّابی دا اِہ اکھاݨ کِہ ’لاہَۄر دے بُدھُّۄ٬ پشَۄر وی بُدھُّۄ‘ سچّ سابت ہُںدّا رہِںدّا ہَے۔ پہِلاں یُۄرپ دے دیشاں تۄں کھبراں آئیِیاں سن کِہ اُتھّۄں دے اںکّڑے دسّدے ہن کِہ بھارتی اتے پاکِستانی پرواسِییاں دے گھر دھِییاں بہُت گھٹّ پَیدا ہُںدِّییاں ہن اتے اِشارا کِیتا گِیا سی کِہ بھرُۄݨ پرکھ دے بائد گربھپات کروائے جاںدے ہن۔ بہُت سارے پںجّابی لۄک٬ بھارتی وی اتے پاکِستانی وی٬ اِہ کہِر کمائُݨ لئی آپݨے دیش ولّ اُچیچا چکّر وی لائُںدے ہن اتے جِنّا چاہے لُکا کے رکھّدے رہِݨ, کانُۄنی جکڑ وِچّ آئُݨ تۄں تاں اُہ بچ سکدے ہن٬ آپݨے جاں اُس دیش دے سماج دِییاں نذراں تۄں نہِیں بچ سکدے۔ اُنہاں وِچّ اِہ پاپ کمائُݨ دی کُرِیتی وی بھارتی سماج دی دیݨ ہَے٬ جِس نُۄں بھارت دی کیںدر والی سرکار جاں راج سرکاراں رۄکݨ لئی کھاس تردّد نہِیں کردِییاں اتے ادالتاں وِچّ وی اِسدا چلاواں جِہا ذِکر ہۄ کے رہِ جاںدا ہَے۔ اِہۄ جِہے ہالات دے کارن جِہڑی مانسِکتا ساڈے سماج وِچّ بݨدی رہِںدّی ہَے٬ اُس وِچّ اِکّ کُڑی دا کِیتا پاپ بھارت وِچّ جمّی جاں بھوِکھّ وِچّ جمّݨ والی ہر کُڑی لئی بدنامی دا ٹِکّا سمجھِیا جاںدا ہَے٬ پر اِہۄ جِہے بںدّے دا کِیتا پاپ سارے دیش جاں سماج دے بںدِّیاں لئی کالکھ دا کارن کدے بݨدا نہِیں دیکھِیا جاںدا۔
اسِیں اجّکلّہ بھارت وِچّ دھرم دے ناںء اُتّے اُبّل رہی اِکّ کھاس ترہاں دی مانسِکتا دیکھ رہے ہاں کِہ اِتھّے دھرم پْرِیرورتن نہِیں ہۄݨا چاہِیدا۔ اِہ بھاونا ہر دھرم دے پْرچارکاں جاں اُس دھرم لئی سماجی آگُۄ دا درجا رکھّݨ والِیاں اںدّر ساپھ دِکھائی دِںدّی ہَے٬ پر اِہ وی دۄہری مانسِکتا ہَے۔ دُۄسرے دھرم دا کۄئی وِئکتی ساڈے دھرم وِچّ شامل ہۄ جاوے تاں اُسدا سنمان کِیتا جاںدا ہَے٬ پر ساڈے دھرم وِچلا کۄئی وِئکتی دُۄسرے دھرم ولّ جاݨ دی اِچھّا وی پْرگٹ کرے تاں سانُۄں لالِییاں چڑھ جاںدِییاں ہن۔ اِہ دۄہری مانسِکتا ہر اِلاکے وِچّ جِہڑا دھارمِک بھائیِچارا ہۄرناں تۄں ودھّ ہَے٬ اُس وِچّ ودھّ ہُںدّی ہَے اتے جِنہاں دی گِݨتی گھٹّ ہُںدّی ہَے٬ اُہ دبّے-گھُٹّے جِہے ہر ماملے وِچّ بھاݨا منّݨ دی گلّ کہِ کے چُپّ رہِݨ وِچّ بھلائی منّدے ہن۔ وڈّا مسلا اِہ نہِیں کِہ اسِیں کدے-کدائیِں کِسے دلِت پِچھۄکڑ دے سِینِیئر آگُۄ نُۄں دیش دا سںوِّدھانک مُکھی٬ راشٹرپتی بݨا لَیںدے ہاں جاں کِسے اِستری نُۄں اِہ درجا دے لَیںدے ہاں٬ سگۄں وڈّا مُدّا اِہ ہَے کِہ دلِتاں اتے اَۄرتاں بارے مانسِکتا نہِیں بدلی جا رہی۔ اِنا کُجھ ہۄئی جاںدا ہَے٬ اِسدے باوجُۄد اسِیں دُۄسرے کُجھ کھاس دیشاں وِچّ جنُۄنی کِسم دی دھارمِکتا دا وِرۄدھ کردے ہاں٬ ساڈے بھارت اںدّر اِہ سبھ کُجھ چلّی جاوے تاں سانُۄں اِسدے نال کۄئی پھرک ہی نہِیں پَیںدا جاپدا۔ آکھر کِئۄں؟ کی اِہۄ اُہ لۄکتںتّر ہَے٬ جِسدا اسِیں ماݨ کردے ہاں!