آخر مدن نُۄں دفترۄں دۄ چھُٹِّییاں مِل ہی گئیِیاں۔ اِہ چھُٹِّییاں اُس نُۄں کئی مہِینِیاں دے لگاتار کمّ پِچھۄں مِلِییاں سن٬ لگاتار کمّ جۄ اُس دے دِماغ نُۄں گھُٹدا رِہا سی تے سرِیر نُۄں سُکڑاںدا رِہا سی۔ کمّ کردِیاں تے اُس نُۄں اِہ خِیال نہِیں سی کِہ اِس دا کۄئی اِس کِسم دا اسر ہَے۔ اِہ تے اُس نُۄں اُدۄں ہی پتا لگا جدۄں اِنہاں دۄ چھُٹِّییاں نُۄں آپݨے سرِیر دے اںگّ اںگّ پۄٹے پۄٹے وِچ وسا کے اُہ گھر نُۄں جاݨ لگّا۔ دفتر وِچ وی جے کۄئی جھاڑاں جھپاڑاں ناں پَیݨ تاں جِںدّ واہوا سُکھی جاپدی پر جھاڑاں تۄں بچݨا کُجھ اَۄکھا ہی سی۔ ٹائیِپ کرن وِچ کۄئی غلتی ہۄ جاںدی٬ کۄئی کاغج اِدھر اُدھر ہۄ جاںدا جاں کۄئی چِیذ وکت سِر لبھّدی ناں تے پھِر جان اُتے بڑی اَۄکھی بݨدی۔
پر ہُݨ تے آخر چھُٹِییاں مِل گئیِیاں سن۔ دۄ چھُٹِییاں لَیݨ لئی بھاویں اُس نیں کی بہانا کِیتا ہۄوے٬ اسل وِچ اُس نُۄں کۄئی خاس کمّ نہِیں سی۔ اُہ تے کیول چھُٹِییاں مانݨا چاہُںدّا سی٬ گھر جا کے٬ تے گھر جاݨ لئی اُہ سٹیشن ول تُر پِیا۔
اِنہاں رستِیاں تے اُہ پہِلاں وی کئی ویر لںگھِّیا سی٬ پر اگے ناں تے کدی اُس نُۄں اینا کُجھ نذرِیں پِیا سی تے ناں ہی آلا-دوالا کدی اینا سوادی لگّا سی۔ اج تے ہر شَے تے اِک نوِیں رںگّت چڑھی ہۄئی سی٬ اِک نوِیں دُنِییاں پئی وسدی سی۔
سڑک دے اِک پاسِئۄں کُجھ نچّݨ گَۄݨ دی آواذ آ رہی سی جِس ترہاں کۄئی سِنما گھر ہۄوے۔ کِسے سِگرٹ بِیڑی دا پْراپیگںڈّا ہۄ رِہا سی۔
گلے کۄ ہَے ساف کرتی٬ مذے کی یِہ بات ہَے۔
ایک بار پی کے دیکھۄ٬ سی.پی. کی سُگات ہَے۔
گائُݨ والی اِک پارٹی ہارمۄنِیئم نال بڑا پِیارا گئۄں رہی سی تے نال اِک چھۄٹی جِہی کُڑی گھُںگّرُۄ پائی پھیرِییاں لَے لَے کے نچّ رہی سی۔ ڈھیر سارے مذدُۄر٬ پِںڈّاں وِچۄں آئے ہۄئے جٹّ٬ فرںتُّۄ مُںڈّے اِہ گَۄݨ سُݨ رہے سن۔ مدن وی سُنݨ لئی کھلۄ گِیا۔ کِنّا ودھِییا گَۄں رہے سن اِہ تے اُہ گھُںگّرُۄیاں والی کُڑی کِس ترہاں تال بنّہ کے نچّ رہی سی۔ جِس کِسے نُۄں وِہل ہۄوے اُہ اِنہاں دا گاݨا سُݨ سکدا سی۔ ‘’اِس دُنِییاں وِچ کِنِّییاں مَۄجاں نیں‘’ مدن نیں سۄچِیا۔
گائُݨ والِیاں پھِر گائُݨا بںدّ کر دِتا۔ کۄل دی پاناں والی ہٹّی تۄں اُہ پان لَے کے کھاݨ لگ پئے تے مدن وی اگاںہ ٹُر پِیا۔ اِک آدمی سڑک تے گا گا کے کِسّے ویچ رِہا سی٬ جاندار پیںڈُۄ کوِییاں دے لِکھے ہۄئے مذیدار کِسّے٬ جِنہاں اُتے اَیکٹْرَیساں دِییاں مُۄرتاں بݨِییاں ہۄئیِیاں سن۔ ویچݨ والا ‘’نُۄںہ سَۄہرا‘’ تے ‘’نِکّا کھسم تے وڈّی وہُٹی‘’ دے کِسِّیاں وِچۄں چۄݨویں بَیںت پڑھ پڑھ کے اِس ترہاں دی ہوا بنّہ رِہا سی جِویں لُچپُݨے تۄں بِناں کِسے نُۄں ہۄر کۄئی کمّ ہی نہِیں۔ چار آنے دے اُس اِہ دۄویں کِسّے خرِید لئے تے پڑھدا پڑھدا اگہاں ٹُری گِیا۔
سٹیشن دے نیڑے پیشاور مںگّتِیاں دے بچّے کھیڈ رہے سن۔ آپݨِییاں ترسیۄگ شکلاں تِیاگ کے اُہ اِس ویلے ہسُّۄں ہسُّۄں پئے کردے سن تے بڑے پِیارے لگدے سن۔ ادھّے اِک پاسے ہۄ کے پاکِستانی بݨے ہۄئے سن تے ادھّے دُۄجے پاسے ہۄ کے ہِںدُّستانی٬ تے درخّتاں نالۄں سجرے تۄڑے ہۄئے پتراں والے چھاپِیاں نال لڑ رہے سن۔ مدن وی کھڑا ہۄ کے اُنہاں دی لڑائی ویکھݨ لگ پِیا۔
‘’آج تُم ماںگنے کِئۄں نہِیں گئے‘’? مدن نیں اُنہاں تۄں ہِںدُّستانی وِچ پُچھِیا کِئُںکِہ اُہ ہِںدُّستانی وِچ ہی لڑ رہے سن۔
‘’اگر ہم ہر وکت ماںگتے ہی رہیں٬ بابُۄ جی٬ تۄ ہم بھی اَیسی مۄٹرۄں میں چڑھے پھِریں۔‘’ اِک مںگّتے مُںڈّے نیں کۄلۄں لںگھّدی اِک کار ول ہتھّ کرکے کِہا٬ ‘’دۄ تِین گھںٹّے ماںگنا کِیا تھۄڑھا ہۄتا ہَے؟‘’
‘’دۄ تِین گھںٹّے ماںگنے کی بھی کِیا ذرُۄرت ہَے‘’ اِک ہۄر کاںٹے جِہے مُںڈّے نیں گلّ پھڑی٬ ‘’آج کل سردِیئۄں میں پتلا سا کپڑا لے کر ٹھِٹھرتے ہُۄئے سٹیشن کے راستے پر بَیٹھ جائۄ٬ آدھے گھںٹّے میں پَیسے ہی پَیسے ہۄ جائیںگے۔‘’ تے پھِر اُہ آپۄ وِچ لڑن وِچ جُٹ گئے۔
مدن ہَیران سی کِہ اِہ دُنِییاں کی تماشا ہَے! جد غرِیب امِیر سارے ہی نچّ رہے سن٬ کھیڈ رہے سن تاں پھِر اِہ ودھّ گھٹّ پَیسا ہۄݨ دا کی رَۄلا ہَے؟ اِہ ترکّی تے سارِیاں لئی آذادی دی گلّ کی ہَے؟ اِہ اُتہاں نُۄں چڑھݨ بارے اِنی گھبراہٹ کِئۄں ہَے؟
سٹیشن تے اپڑ کے اُس بُک سٹال تۄں اںگّریذی کہاݨِییاں دا سںگّْرہِ خرِیدِیا تے گڈّی وِچ بَیٹھدِیاں سار ہی اُہ کہاݨِییاں پڑھن وِچ جُٹ گِیا۔ گھر اپڑ کے وی دۄویں چھُٹِییاں اُہ کہاݨِییاں پڑھن وِچ ہی مست رِہا۔
اِنہاں کہاݨِییاں وِچ ہۄر ہی ترہاں دِییاں گلّاں لِکھِییاں ہۄئیِیاں سن۔ لیکھک دے خِیال وِچ اُہ آدمی دُنِییاں وِچۄں ودھیرے کھٹدا سی جۄ آذادی تے بیفِکری نال آپݨِییاں رُچِییاں پِچھے جاںدا سی٬ جۄ ذِںدّگی نُۄں دۄہاں ہتھّاں وِچ پھڑ کے اُس نُۄں آپݨی اِچھّا انُسار ڈھالدا سی۔ وڈے آدمی اُہ سن٬ جِنہاں جۄ مرذی آئی اُہ کِیتا٬ بھاویں اُہ اَۄکھے ہۄئے٬ بھاویں سَۄکھے۔ پاتر جرنَیلِییاں چھڈّ کے کھُلہا ڈُلہا جِیون بِتاںدے تے اخِیر تے جدۄں سارے جِیون دا ہِساب کِتاب کردے تاں اِہی کہِںدّے کِہ نفے وِچ ہی رہے ہاں۔ اُہناں دے جِیون٬ مدن دے خِیال وِچ٬ سچّی مُچِیں ہی بڑے ودھِییا سن۔ پِیار دے جِیون٬ من-مرذی دے جِیون٬ بھلا اِنہاں نال کِسے ہۄر جِیون دا کی ٹاکرا سی؟ مدن نُۄں اِس ترہاں لگا جِویں اُہ ہُݨ تک کِسے غلت رستے تے گھُمّدا رِہا ہۄوے تے پھیر گھُمّݨ گھُمّاݨ پِچھۄں ٹھِیک رستا اج اُس دی نذرِیں پَے گِیا ہۄوے۔ اِس نویں رستے تے ٹُرن دا اُس نُۄں بڑا چاء سی۔
چھُٹِّییاں تۄں واپس آ اُہ پھِر آپݨے سٹیشن تے اُترِیا تے گھر جاݨ لئی ٹاںگے ’تے بَیٹھ گِیا۔ اج اُہ ہر بںدّے دا دۄست سی تے ہر اِک وِچ ڈُۄںگھی دِلچسپی رکھدا سی۔ ٹاںگے وِچ بَیٹھ کے اُہ ٹاںگے والے نال گلّاں کرن لگ پِیا۔
‘’جی ٹاںگا چلاݨ تے ربّ دُشمݨ نُۄں وی ناں لائے‘’ ٹاںگے والا دِل دی بھڑاس کڈھݨ لگا٬ ‘’چُۄہڑا ہۄوے اُس دے وی ترلے کرۄ تے اُہدا بھار چُکۄ۔ دۄ پَیسے دا سِپاہی ہُںدّا اے٬ جدۄں اُہدا جی کرے٬ ساڈی پگّ لاہ دِںدّا اے۔ مَیں تے اَیویں ویکھۄ ویکھی پھس گِیا جے٬ بھلا مَیں کی لَیݨا سی ایس کمّ وِچۄں۔ جِدہے پلّے گُݨ ہۄوے٬ اُہنُۄں ٹاںگا واہُݨ دی کی لۄڑ اے۔ مَیں تے چںگّا بھلا بالٹِییاں بݨاںدا ساں جے٬ ہُݨ وی اۄسے ای کمّ تے ٹُر جاݨا اے۔ جدۄں جی کِیتا بُکل مار کے لگ گئے٬ جِنّا کمّ کِیتا اۄنے پَیسے لَے کے لَۄڈھے ویلے گھر آ گئے۔ کۄئی وادھا نہِیں گھاٹا نہِیں٬ چاکری نہِیں٬ مُتھاجی نہِیں۔‘’
‘’ساری دُنِییاں چاکری تے بجھیویں تۄں خلاسی کرا رہی ہَے٬ کۄئی آدمی بںدّش وِچ نہِیں رہِݨا چاہُںدّا‘’ مدن سۄچ رِہا سی۔ ‘’پر مَیں تھۄڑے جِہے پَیسِیاں لئی رۄذ جھاڑاں کھاںدا ہاں۔ مَیں وی کل دفتر نہِیں جاواںگا‘’, اُس نیں اخِیر فَیسلا کِیتا۔
اُہ نہِیں جاݨدا سی کِہ جے اُہ دفتر ناں گِیا تاں ہۄر کی کمّ کریگا شائِد اُس دا خِیال ہۄوے کِہ اُہ وی کۄئی اِہۄ جِہا کمّ سۄچ لئیگا٬ جِس وِچ بجھیواں ناں ہۄوے٬ جِس وِچ کِسے دا ڈر ناں ہۄوے٬ پَیسے بھاویں تھۄڑے ہی ہۄݨ۔
اگلے دِن اُہ دفتر لئی تِیار ناں ہۄئِیا۔ رذائی وِچ پِیا ہی کہاݨِییاں دی کِتاب پڑھدا رِہا۔ ‘’جی اج دفتر نہِیں جاݨا؟‘’ اُس دی وہُٹی نیں ہَیران ہۄ کے پُچھِیا۔
‘’نہِیں‘’۔
‘’جی٬ کِئۄں نہِیں جاݨا؟‘’ اُہ جاݨدی سی کِہ چھُٹِییاں ختم ہۄ گئیِیاں ہن۔
‘’بس ہم نہِیں جائیںگے٬‘’ مدن نیں آکڑ کے اُردُۄ وِچ جواب دِتا تے پھِر کِتاب پڑھن لگ پِیا۔
اُس دے بچّے اُس دے دُیالے کھیڈدے پئے سن٬ پر اج اُہ اِنہاں تۄں کھِجھّدا نہِیں سی٬ سگۄں اُس نُۄں اُہ ڈاہڈھے پِیارے لگدے سن۔ اُس نُۄں اِس ترہاں جاپدا سی جِویں اُس دی اکل تۄں کۄئی پُراݨا پردا لہِ گِیا ہۄوے۔ اج اُہ آلے دُیالے دے ہر اِستری مرد نُۄں آپݨا جِیون سوادلا بناݨ بارے سلاہ دے سکدا سی۔ اُس دا جی کردا سی کِہ لۄکاں دے گھرِیں جا کے آکھے٬ ‘’مَینُۄں جِیون دا اسلی بھید لبھّ پِیا ہَے٬ تُہاڈے بھلے لئی مَیں تُہانُۄں وی دسݨ آئِیا ہاں۔‘’
پِچھلے دِنِیں آںڈھ-گُیاںڈھ ہۄئیِیاں گھٹناواں اُس نیں اِس نوِیں آئی اکل تے جاچݨِییاں شُرُۄ کِیتِییاں۔
‘’اِہ ساہمݨے گھر والی کُڑی جے اُس دِن آپݨے دۄست نال دَۄڑ جاںدی تے دُنِییاں تۄں ڈر کے اُہنُۄں ناںہ ناں کردی تاں باکی دی اُمر بڑی سَۄکھی کٹدی۔‘’ مدن نیں دِل وِچ فَیسلا دِتا۔ ‘’اِس نویں وِیاہے مُںڈّے نیں بڑی بھاری غلتی کِیتی ہَے جۄ چۄکھے داج پِچھے پَے کے آپݨے پِیار والی کُڑی چھڈّ کے دُۄسری نال وِیاہ کرائِیا۔‘’ اُس نیں اِک ہۄر مُیاملے تے آپݨی سِیاݨی رائے پْرگٹ کِیتی۔
کِتاب ختم کرکے اُس دُپہِر دی رۄٹی کھادھی تے پھِر سۄچݨ لگا کِہ اُس نیں اگۄں کی کرنا ہَے٬ رات تک اُہ سۄچدا رِہا٬ پر سُجھِیا کُجھ ناں تے اخِیر اِہ فَیسلا کِیتا کِہ اجے دفتر ہی جائۄ تے جدۄں کدی ہۄر کۄئی کمّ سُجھّیگا تاں نَۄکری چھڈّ دیواںگا۔
اگلی سویر دفتر جاںدِیاں مدن دے دِل وِچ ڈر سی کِہ کل دی غَیر ہاذری دا کی بݨیگا؟ دفتر وِچ وی اُس دے مِتّراں دے دِل وِچ گھبراہٹ سی کِہ پتا نہِیں مدن نُۄں کی سذا مِلے۔ ساڈھے دس وجے مدن نُۄں سُپرِٹَیںڈَیںٹ ولۄں سدّا آ گِیا۔
سُپرَیںٹَیںڈَیںٹ ساہِب آپݨے دفتر وِچ کُرسی نال ڈھۄ لائی کھڑے سن۔ ہتھّ وِچ اُنہاں مگھِیا ہۄئِیا سِگرٹ پھڑِیا ہۄئِیا سی۔
‘’کل کِئۄں نہِیں آئے تُسِیں؟‘’
مدن چُپ سی٬ ‘’اِہ وی تے آخر سرکاری دفتر ہَے٬ اِہ تے نہِیں ناں ہۄ سکدا کِہ جدۄں مرذی ہۄوے آ جائۄ تے جدۄں مرذی ہۄوے ناں آئۄ۔‘’ ‘’جی٬ اِک واری میرا کسُۄر مُیاف کِیتا جائے‘’, مدن نیں بڑے اَۄکھے ہۄ کے سںگھّۄں آواذ کڈھّی٬ پر اُس دا اںدّر گھِر رِہا سی۔ اُس نُۄں اِس ترہاں لگدا سی جِویں اُس نُۄں بڑی تیہ لگی ہۄئی ہَے تے جے جھٹ پٹ پاݨی ناں مِلِیا تاں اُہ کھڑا نہِیں رہِ سکیگا۔
‘’کسُۄر مُیاپھ کرنا تے میرے وسّ دی گلّ نہِیں٬ تَینُۄں پتا ہَے کِہ مَیں تَینُۄں سِینِیئر کلرک بݨائے جاݨ لئی سِفارش کِیتی سی۔ اُہ گلّ تے ہُݨ گئی۔ تَینُۄں سذا کی مِلݨی ہَے اِہ فَیسلا ڈِپٹی سَیکریٹری ساہِب نیں کرنا ہَے۔ پر مُشکل ہَے تے اِہ ہَے کِہ اِنہاں کچِّییاں نَۄکرِییاں وِچ افسر جۄ سذا چاہے دے سکدا ہَے۔ نَۄکرِیئۄں جواب مِل جاݨا کۄئی وڈّی گلّ نہِیں۔ مَیں ہَیران ہاں کِہ تُساں لۄکاں نُۄں آپݨے آپ دا آپݨے بال بچّے دا رتی فِکر نہِیں۔‘’
مدن دے لتّاں پَیر نِگھر چُکے سن۔ اُس نُۄں آپݨے ساہمݨے ہنیرا لگ رِہا سی۔ اِس ترہاں جاپدا سی جِویں اُس دی چھاتِیں وِچۄں کِسے رُگّ بھر کے آںدراں کڈھّ لئیِیاں ہۄݨ تے اُس دا سارا دِل نچۄڑ لِیا ہۄوے۔ اُہ ڈھہِݨ لگّا پر سُپرِٹَیںڈَیںٹ ساہِب دے دۄہاں مۄڈھِیاں نُۄں ہتھّ پا کے اُنہاں دی چھاتی تے ڈھۄ لا کے ڈِگنۄں بچ گِیا۔ اُس نُۄں اینا سمجھݨ دی ہۄش اجے باکی سی کِہ اِس ترہاں کھڑے ہۄݨا بڑی بدتمِیجی ہَے٬ پر اُہ بھۄں تے ڈِگݨا نہِیں چاہُںدّا سی۔