اِکّ سِپاہی دا گائِیا گِیت ہدّاں دے آر-پار مانوی ترباں چھیڑ رِہا ہَے۔ کیول دۄہاں پںجّاباں وِچ ہی نہِیں٬ گلۄب ’تے جِتھّے کِتے وی پںجّابی ہَے٬ اُہ اِس گِیت نُۄں مُڑ-مُڑ سُݨدا ہَے اتے ہِںدُّۄ-سِکھّ-مُسلمان بھائیِیاں وِچّ پئیِیاں دراڑاں نُۄں میٹدا تُرِیا جا رِہا۔ سۄشل مِیڈِیئے ’تے پِیا اِہ گِیت ہر پںجّابی نُۄں ٹُمبّدا٬ جھںجّۄڑدا اتے سۄچݨ لئی مجبُۄر کردا ہَے۔ اِہدے دِل ہُۄلویں پَیگاماں دے چھٹّے آلم دے کۄݨے کۄݨے وِچّ پَے رہے ہن۔ اِہ گِیت ٹھںڈھّے متے بَیٹھ سۄچݨ لئی مجبُۄر کردا ہَے: آکھر اِہ کِئۄں واپر رِہا ہَے‘ کَۄݨ اِس نُۄں کرا رِہا؟ اِہ راجنِیتِیواناں٬ نیتاواں اتے دۄویں پاسِیاں دے پھَۄجی دلاں نُۄں سِر تۄں پَیراں تکّ ہلُۄݨدا اتے سۄچݨ `تے مجبُۄر کردا ہَے۔ اِہ گِیت گُۄںجِیا وی اۄدۄں ہَے جدۄں ہدّاں ’تے تݨاء وِسپھۄٹک رُۄپ دھار

رِہا ہَے۔ گِیت دے بۄل ’پںجّاب والِئۄ٬ پاک والِئۄ٬ اڑِئۄ لڑِئۄ ناں٬ اُدھّر میری نانی رۄئۄُ٬ ایدھر میری ماں ...’ پَیںدی سٹّے ترلا مارئ گِیت مرِییاں رُۄہاں نُۄں جگائُںدا ہَے۔ دۄویں پںجّاب ہمیشا ہی بلھدی دے بُۄتھے وِچ آئُںدے رہے نیں۔ اِس دی ستھِتی٬ بہادری اتے کھُشہالی ہی اِس دی جان دا کھَۄئۄ بݨدی ہَے۔ ہر ہِںدّ-پاک جںگّ دے اِہ اکھاڑے بݨے۔ اِکّ مُٹھّ٬ اِکّ جُٹّ ہۄ کھَیر مںگّۄ اۄئے پںجّابِیئۄ! آپݨے مادرے وتن پںجّاب دی اتے اِہدے واسِییاں دی! گِیت دا مُکھّ سُنیہا ہَے۔

پِچھّے جِہے جدۄں بارڈر دے پِںڈّاں وِچ گُردُوارے دے سپِیکراں ’تے اِہ اَیلان ہۄئے: واہِگُرُۄ جی کا کھالسا واہِگُرُۄ جی کی فتِہ۔ سمُۄہ نگّر نِواسِییاں نُۄں بھائی بینتی کِیتی جاںدی ہَے کِہ سانُۄں شام تکّ پِںڈّ کھالی کرنا ہَے ...۔ ایداں دا پَیگام سانُۄں 70 سال پہِلاں پِںڈّ چھڈّݨ ویلے گھرۄ گھری پہُںچِّیا سی۔ سپِیکر نہِیں سن ہُںدّے۔ اِہ اَیلان تاں لۄکاں نُۄں نیڑے تیڑے کُجھ دِن گُذارن لئی سی پر سانُۄں پکّے تَۄر ’تے گھر-بار چھڈّݨ لئی مِلے سن۔ اِہۄ جِہے ہُکم نال مناں وِچ کی بِیتدی ہَے٬ اُہ ہی جاݨ سکدے ہن٬ جِنہاں نیں اِہ لمہے بھۄگے ہۄݨ۔ اُنہاں گھراں٬ تھاںواں٬ جُۄہاں دے ہیروے سانُۄں پَۄݨی سدی تۄں تڑپا رہے ہن۔ اُس پِںڈّ وِچ رہِںدّے میرے اِکّ یار دا پۄتا٬ اِمتِیاذ اہِمد باجوا٬ ساڈے گھراں٬ گلھِییاں دی پھۄٹۄ بھیجدا رہِںدّا ہَے۔ اُنہاں نُۄں ویکھ-ویکھ من رجّدا ای نہِیں٬ مُڑ-مُڑ ویکھی جائیِدِییاں۔

اِس گِیت دے رچنہارے اتے گائِک دا مَۄکا میل وی کمال دا ہَے۔ گِیت دا لیکھک رݨجِیت مٹّ شیرۄں والا ہَے٬ جِہڑا کھُد بھارتی پھَۄج وِچّ ہَے۔ بارڈر ’تے وردِییاں گۄلھِییاں والے بھِیانک لمہے ہںڈھّا رِہَے۔ جِہڑی گلّ ہںڈھّائے پلاں دی تڑپ وِچّۄں نِکلدی ہَے٬ اُہ ہِردے ویدک ہُںدّی ہَے٬ دِلاں نُۄں ٹُمبّدی ہَے۔ آپݨے آپ نُۄں تُہاڈے اتے گِیت وِچالِئۄں لامبھے کرکے تُہانُۄں سِدھّا اُس گِیت دی رُۄہ وِچّۄں نِکلِییاں بھاوناواں نال جۄڑنا اُچِتّ سمجھدا ہاں:

چڑھدے وِچّ ہرمںدّر وسّدَے٬ لہِںدّے وِچّ ننکاݨا٬ دُیا کرۄ ارداس کرۄ اۄئے کۄئی ورت جائے ناں بھاݨا۔

آپݨا کۄئی کُمار مرُۄگا٬ اۄئے نالے سِںگھّ جاں کھان؛ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ ہاں بئی لڑِئۄ ناں؛ ہاڑھا لڑِئۄ ناں؛

اۄدھر میری نانی رۄئۄُ٬ ایدھر میری ماں؛ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ وِیرۄ لڑِئۄ ناں؛ ہاڑا لڑِئۄ ناں۔

اۄدھرۄں بھاویں ایدھرۄں اۄئے جِس پاسِئۄں وی چلّے گۄلی٬ آپݨِیاں نیں آپݨِیاں دے اۄئے کرنے سِینے چھلّݨی؛

سۄچۄ سمجھۄ چکّ بِگانی ’تے اۄئے چڑھِئۄ ناں٬ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ وِیرۄ لڑِئۄ ناں٬ ہاڑا لڑِئۄ ناں۔

کَۄݨ لڑائُںدَے کِئۄں لڑدے اۄں جاوے گلّ وِچاری٬ اِکّ دُۄجے نُۄں مارن والی اۄئے کدے نئیِں مُکّݨی واری۔

آ اُڈّ مِلِیئے دۄویں اۄئے گلھ نُۄں ناں پھڑِئۄ بئی؛ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ ہاں بئی لڑِئۄ ناں٬ ہاڑا لڑِئۄ ناں۔

اِکّ مرے یار اِکّ رہِ جاںدا کلّا٬ اِہ خُۄن خرابا کدے نئیِں چاہُںدّا رام واہِگُرُۄ الّہا۔

چھیڑۄ دِل والِییاں گلّاں اۄئے ذہِراں بھرِئۄ ناں؛ اۄدھر میری نانی رۄئۄُ ایدھر میری ماں۔

ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ اۄ بئی لڑِئۄ ناں٬ ہاڑا لڑِئۄ ناں۔

جِتھّے گِیت درد نال لبریذ ہَے٬ اُتھّے اِہدے گائِک٬ پُلِیس دے سِپاہی کُلدِیپ سِںگھّ٬ نیں پُرجۄش اُچّی سُر وِچ کھُبھّ کے گائِیا ہَے۔ اِس نال گِیت ہۄر وی پْربھاوی بݨ گِیا ہَے۔ اِئۄں جاپدَے جِویں اُہ بارڈر دے کِسے اُچّے بُرج ’تے کھلۄ کے دۄہاں پںجّاباں نُۄں دلِیلاں بھرِیا بھاوناتمک ہۄکا دے رِہا ہَے۔ گِیت دا ارمبھّ پِںڈّ چھڈّݨ لئی سپِیکر تۄں ہۄ رہے اُپّرلے اَیلان نال جۄڑدَے: ... ہاں جی دۄستۄ! سارِیاں نُۄں سبھ تۄں پہِلاں میرے اتے مٹّ شیرۄں ولّۄں ستِ سْری اکال٬ رام رام٬ اداب٬ اتے سلاما الَیکم۔ دۄستۄ! ستھّر ایدھر وِچھݨ جاں اۄدھر وِچھے٬ ستھّر آپݨے گھر ہی وِچھِیا جاپدَے۔

گِیت اَیٹمی بھاݨے دے ورت جاݨ ولّ اِشارا کردا ہَے۔ ہائیِڈرۄجن بمبّاں دے بھاݨے جاپان دے شہِر ہِیرۄشِیما اتے ناگاساکی ’تے دُۄجی جںگّ وِچّ لۄک بھُگت اتے ویکھ چُکّے ہۄئے ہن۔ اِہ بمبّ سُٹّے وی اۄدۄں گئے سن جدۄں جاپانی پھَۄجاں ہار منّ ہتھِیار سُٹّݨ لگّ پئیِیاں سن۔ پھِر کِئۄں سُٹّے گئے؟ کیول اِس لئی کِہ امرِیکی پَیںٹاگن آپݨے اِنہاں شکتِیشالی ہتھِیاراں دی شکتی تاں پرخ لوے۔ کہِںدّے ہن کِہ ہۄئے نُکسان نُۄں مہِسُۄس کر بمبّ سُٹّݨ والے جہاذ دا پائِلاٹ پِچھلی اُمرے گہِرے دِماگی سدمے نال پاگل ہۄ گِیا سی۔

ہُݨ جدۄں ہِںدّ-پاک دۄویں ہی اَیٹمی شکتِییاں ہن٬ سۄچݨ وِچارن دی بڑی لۄڑ ہَے۔ ربّ ناں کرے جے کِتے کۄئی بھاݨا ورت گِیا تاں بچݨا کُجھ نہِیں۔ نِئۄُکلِیئر وِسپھۄٹ (دھماکا) تھرمل ریڈِیئیشن (تیذ پْرکاش/گرمی) دے رُۄپ وِچّ لہِراں چھڈّدا ہَے۔ اِہ اُۄرجا/شکتی/ذۄر بمبّ دی اُپجن شکتی ’تے نِربھر کردا ہَے۔ نِئۄُکلِیئر ہتھِیاراں وِچّ کِلۄٹن دائِرے واستے اُۄرجا نُۄں وکھّ وکھّ رُۄپاں وِچّ وںڈِّیا جاںدا ہَے۔ مۄٹے تَۄر تے 50%, 35%, 15% تھرمل دھماکا نِئۄُکلِیئر ریڈِیئیشن وِچّ وںڈِّیا جاںدا ہَے۔ ہر اِکّ کِسم اُس سکیل ’تے نِربھر کردی ہَے جِس دی کلپنا کرنی وی مُشکل ہَے۔ دُۄسری وڈّی جںگّ وِچّ جاپان دے شہِر ہِیرۄشِیما وِچّ اِکّ 15 کِلۄٹن بمبّ ورتِیا گِیا سی۔ اِںڈِییا٬ پاکِستان٬ اُتّری کۄرِییا کۄل اِہ شکتی مَۄجُۄد ہَے۔ جے کِتے اتّوادِییاں ہتھّ اِس سائیِذ دا ہتھِیار آ جاوے تاں کی بݨیگا؟ آئۄ ذرا نِہارِیئے اتے آپݨی ہۄݨی ’تے جھات مارِیئے۔ اِس سائیِذ دے کِسے نِئۄُکلِیئر دے پھٹݨ نال اِکّ روائِتی آم وِسپھۄٹ ولّۄں چھڈّی گرمی دے کُجھ کُ ہذار ڈِگری دے مُکابلے بِلکُل نیڑے دے کھیتر وِچّ کئی کرۄڑ درجے سَیںٹِیگریڈ تاپمان اُتپنّ ہۄ جاویگا۔ سُۄرج دے دھُر اںدّر دے تاپمان جِنّا۔ اِنہاں تاپماناں وِچّ سَۄ مِیٹر تۄں لَیکے اِکّ کِلۄمِیٹر تۄں ودھیرے تکّ دے کھیتر وِچّ ہر اِکّ چِیذ بھاف بݨ جاںدی ہَے۔ بمبّ دِییاں باکی گَیساں آلے دُیالے دی ہوا اتے دُۄسرے پدارتھ اِکّ اگّ دے گۄلھے دا رُۄپ دھار لَیںدے ہن۔ اِہ اگّ دا گۄلھا تیذی نال وڈّا ہۄئی جاںدَے اتے اِکّ گُبارے واںگ اُپّر ولّ اُٹھّ کھلۄںدَے۔ اِہ اُٹھِّیا گۄلھا جِویں جِویں ٹھںڈھّا ہُںدّا ہَے اِہ اِکّ آم کھُمبّ دا وڈّا رُۄپ دھار لَیںدا ہَے۔ بھاف بݨِیا سارا کُۄڑا٬ ریڈِیئۄ اَیکٹِوِٹی نال پْردُۄشت ہۄئِیا اِکّ بہُت وِشال کھیتر ’تے ڈِگّ پَیںدا ہَے۔ وِسپھۄٹ دے واپرن بائد اِہ اِکّ لمبّے سمیں لئی بھِٔکر اسر چھڈّدا رہِںدّا ہَے۔

کِلۄمِیٹر تکّ دا کھیتر ’گھاتک کھیتر‘ بݨ جاںدَے۔ جِتھّے ہر اِکّ چِیذ پُۄری ترہاں تہِس-نہِس ہۄ جاںدی ہَے۔ 2.5 کِلۄمِیٹر تۄں اگّے ہَۄلی ہَۄلی ہوا دا دباء گھٹ جاںدا ہَے۔ اِس کھیتر وِچّ وڈّی پدھّر ’تے لۄک ذخمی ہۄ جاںدے ہن جاں مر وی جاںدے ہن۔ اِس ذۄن تۄں اگّے ہوا دے دباء دے گھٹݨ نال بُۄہے بارِییاں بھجّ-ٹُٹّ کے کھِںڈّ-پُںڈّ جاںدِییاں ہن اتے جِیو ذخمی ہۄ جاںدے ہن۔ بہُت سارِییاں مشِیناں نُکسانِییاں جاںدِییاں ہن۔ اِس ہوا دے دباء نُۄں جھلّݨ دے لۄک آدی نہِیں ہُںدّے۔ سخت چِیذاں نال ٹکرا جاں اُنہاں وِچّ وجّݨ جاں اِمارتاں اُنہاں ’تے ڈِگّݨ کرکے مَۄتاں اتے ذخمِییاں دی گِݨتی ودھ سکدی ہَے۔ بہُت سارے ہمیشاں لئی اپاہج ہۄ جاںدے ہن۔ اِہ وی سمبھّاونا ہۄ سکدی ہَے کِہ پِچھّۄں واتاورݨک کِیامت٬ پرلۄ٬ آفت نال وِسپھۄٹ دے تُرںتّ پِچھّۄں ہۄئیِیاں مَۄتاں نالۄں ہۄر وی ودھیرے مَۄتاں ہۄئی جاݨ۔

اگّے گِیت ممتا مۄہ بھرے ورلاپ ’اۄدھر میری نانی رۄئۄُ٬ ایدھر میری ماں’دِییاں ترباں ٹُݨکائُںدا ہَے۔ میرے بچپن دا یار سدِیک باجوا دا پۄتا اِمتِیاذ باجوا مَینُۄں باپُۄ جی کہِںدَّے۔ اُہدی دادی امّی نُۄں مَیں بھَیݨ (ہمشِیرا) کہِ سمبّۄدھت ہُںدّا ہاں۔ جے میرا کۄئی بھاݨجا/پۄتا پھَۄج وِچّ بارڈر ’تے لڑدِیاں شہِید ہۄ گِیا تاں کی اۄدھر ایدھر اِکّۄ ویلے ستھّر نہِیں وِچھݨگے؟ اوشّ وِچھݨگے! نانی/دادی وی رۄئیگی تے ماواں/بھَیݨاں وی رۄݨگِییاں۔ اِس ویلے پاکِستانی پھَۄج دا میجر جنرل مِلٹری اۄپریشن (ڈِیجِیئَمّئۄ) اسِیم باجوا ہَے۔ جے باجوے کُنبے وِچّ کۄئی مَۄت ہۄ گئی٬ وَیݨ ایدھر اۄدھر دے باجوے پرواراں وِچّ پَیݨگے۔ پاکِستان بݨن تۄں تُرںتّ پِچھّۄں ساڈا اِکّ باجوا جماتی بھرا خت لِکھدَے: ... بذُرگ ساون سِںگھّ ساہب (میرے پِتا) کۄ میری ترف سے اداب ارذ - امّاں جان کۄ سلام - اَۄر ہمشِیرا ساہِبا کۄ اداب اَۄر سلام اَۄر دۄست بلکار سِںگھّ (لیکھک) اَۄر بلبِیر سِںگھّ و بچّۄں کۄ اسلاما الَیکم کبُۄل ہۄ - اَۄر میرے والد ساہِب کھالُۄ ساہِب و چچُّۄ ساہِبان کی ترف سے آپکے والد ساہِب اَۄر دِیگر برادران کی ترف سے آپکے والِد سہِب دِیگر آدمِیئۄں و بچّۄں کۄ اسلاما الَیکم کبُۄل ہۄ - چچّا ساہِب سُۄپھی مُہمّد رمذان بمبّئی میں گئے ہُۄئے ہَیں - باکی ہالات دُۄسری چِٹھّی میں لِکھُّۄںگا - تالِیم جاری رکھّݨا (تالِب ہُسَین باجوا) - نِیذ مُجھے آپکی یاد ستاتی ہَے - بچپن کے گُذرے اپھسانے یاد دلاتی ہَے۔

میرے مِتّر برَیمپٹنی پْرۄ. سادھا سِںگھّ وڑَیچ دی کہاݨی وِچھڑے بھَیݨ-بھرا رِشتے دِییاں ابھُلّ تںدّاں جۄڑدی ہَے۔ ذِلہا گُجراںوالا دا واسی وڑَیچ وںڈّ ویلے تِنّاں کُ سالاں دا سی۔ اُہ آپݨی وڈّی بھَیݨ تۄں وِچھڑ گِیا جۄ پاکِستان رہِ گئی۔ اُتھّے ہی وِیاہی گئی۔ ممتا مۄہ ہیروِیاں نیں کِسے ہِیلے-وسِیلے اِکّ دُۄجے نُۄں لبھّ لِیا۔ اِہ اۄدۄں تکّ سُنام نیڑے کِسے پِںڈّ وِچّ آ وسے ہۄئے سن۔ بھَیݨ آپݨے پتی اتے بچِّیاں سمیت مِلݨ سُنام آئی۔ اِکّ پرِوار دے ابھاگے وِچھڑے اِکّ دُۄجے دے گلھے لگّ رۄئے اتے پُراݨِییاں یاداں تے دُکھّ-سُکھ ساںجھے کِیتے۔ وِیذے دی مِیاد انُسار بھَیݨ-بھݨُۄجا مُڑ مِلݨ دے وائدِیاں نال آپݨے دیش مُڑ گئے۔ کُجھ ارسے پِچھّۄں پْرۄ. سادھا سِںگھّ وڑَیچ وی آپݨی بھَیݨ-بھائیِئے تے بھݨیویں-بھݨیوِیںیاں نُۄں مِلݨ پاکِستان گِیا۔ اُس پھیری دا پُۄرا ہال اُس نیں آپݨی کِتاب 'جگّ جِئُںدا-مِٹّی دا مۄہ' وِچّ تڑپاویں وِستھار نال درج کر اِکّ اِتِہاس سِرج دِتّا ہَے۔ پیش ہَے پٹِیالا نیڑلے پِںڈّ ترَیں دی اِنہاں نُۄں مِلݨ آئی اِکّ اَۄرت دِییاں گلّاں: ... کلّہ والِییاں اَۄرتاں `چۄں اِکّ سِیاݨی اُمر دی اَۄرت اگلے دِن سویرے اساڈے کۄل آ گئی ... لگّ پئی گلّاں کرن۔ اُہ نال دے پِںڈّ نۄںئیِںکِیاں تۄں سی اتے ایدھرۄں پٹِیالے نیڑلے پِںڈّ ترَیں تۄں پرِوار سمیت اُدھّر چلی گئی سی۔ اُہ ساڈے نال بڑے مۄہ اتے درد نال گلّاں کر رہی سی ... مَیں 12 ورہِیاں دی ساں جدۄں پاکِستان بݨِیا ... سالہی ساہِب اُسنُۄں کہِݨ لگّے - دپھا ہۄ جا تُۄں اِتھّۄں٬ تیرا اِتھّے بںدِّیاں وِچّ کی کمّ ... نِڈر ہۄ جواب دِتّا٬ اِہ میرے بھرا نیں٬ میرے وتنۄں آئے نیں مَینُۄں اِہناں نُۄں مِل کے تسکِین تے سکُۄن آئِئَے ... اکھِیر اُہ بابے سالہی دی ناراذگی ناں جھلّدی ہۄئی چھیتی ہی چلی گئی ...۔

1965 دی جںگّ ویلے بھارتی پھَۄجاں چھمبھّ جَۄڑِییاں پھرںٹّ ’تے چوِںڈّے تۄں اگّے الہڑ تکّ پہُںچّ گئیِیاں سن۔ ساڈا پِںڈّ گُنّاں کلاں اُتھّۄں مسِیں تِنّ کُ مِیل ہَے۔ میرے تائے دا پُتّ بھرا چوِںڈّے سِدھُّۄ پرِوار وِچّ وِیاہِیا ہۄئِیا سی۔ اُس دا اِکّۄ اِکّ سالا کیسر سِںگھّ اُدھّر ہی رہِ گِیا سی۔ اُتھّے اُہ نماذ مُہمّد بݨ گِیا۔ اُہدا مُںڈّا منذُۄر ہُسَین ڈاکٹر ہَے اتے چوِںڈّے ہی پْرَیکٹِس کر رِہا۔ اُہ سارے بھاء نُۄں بڑے مۄہ نال مِلے سن۔ چِرِیں وِچھُنِّیاں دے میل یادگاری ہُںدّے ہن۔ چںدّری دیش وںڈّ نیں بھَیݨ-بھراواں نُۄں وی وںڈّ دِتّا ہۄئِیا۔ اُہدا سَۄہرے چوِںڈّے نیڑے پِںڈّ کھانہری ہَے۔ اِکّ دِن اچانک برَیمپٹن وِکھے اِکّ کلِینک وِچ سلوار تے لمّے کُڑتے والا لمّا اُچّا مُسلمان بھائی مِل پِیا۔ سہِون ساہِب سلام ہۄئی۔ ماں بۄلی نیں چُمبّکی کھِچّ ماری۔ پُچھّدَے: سردار جی کِتھّۄں اۄں۔ جدۄں دسِّیا کِہ مَیں سِیالکۄٹ دے پِںڈّ گُنّاں کلاں تۄں آں٬ سُݨدِیاں ہی جپھّی آ پائی۔ لاگے کُرسِییاں ’تے بَیٹھے بہُ سبھِیاچاری لۄک ہَیران ہۄئے ویکھ رہے سن۔ اُہ کی جاݨن ساڈی بھراواں دی پِچھۄکڑی ساںجھ جُڑ چُکّی سی۔ اُہ چوِںڈّے تۄں سی۔ گُنّے اُہ باجوِیاں دے وِیاہِیا ہۄئِیا سی۔ بیگم نُۄں کہِںدّا: آہ مِل٬ گُنّے والے آپݨے باجوے بھرا نُۄں! بڑِییاں یاداں اسِیں ساںجھِییاں کِیتِییاں اتے مَیں کِہا - بھَیݨے جدۄں گُنّے گئی تاں ساڈی جنمبھُۄمی اتے کرمبھُۄمی دی مِٹّی دی مُٹھّی تے پاݨی دی اِکّ شِیشی لئی آئیِں۔ اُنہاں بِناں شائِد سواس سرِیر وِچّۄں رُخست ناں ہۄ سکݨ! کِتے سہِکدا ہی ناں تُر جاواں!

وِیرنۄ! گلّ اِتھّے ہی مُکّدی اے۔ سِدھُّۄ٬ باجوے٬ وڑَیچ٬ سںدھُّۄ٬ ڈھِلّۄں٬ وِرک٬ ہںجّرا٬ چِیمے٬ چٹھّے٬ براڑ٬ ہُںدّل٬ بھںڈّال٬ بلّ٬ باٹھ٬ بُٹّر٬ براڑ٬ بھِںڈّر٬ اَۄجلے٬ اَۄلکھّ٬ اٹوال٬ چاہل٬ چھِینے ... سُۄچی بڑی لمّی ہَے٬ اِنہاں سِکھّ٬ مُسلمان گۄتاں دی نانی اِکّۄ ہی جا نِکلدی ہَے۔ پُراݨی کہاوت ’جٹّاں دی نانی اِکّۄ‘ سچّی سابت ہۄ جاںدی ہَے۔ اِنہاں وِچّۄں جدۄں وی کۄئی سرہدّ دے آر-پار مردَے ستھّر وِچھݨگے٬ وَیݨ پَیݨگے٬ جِس نُۄں گِیت بۄلدَے: ’اۄدھر میری نانی رۄئۄُ٬ ایدھر میری ماں۔‘ اۄدھرۄں جاں ایدھرۄں آپݨِیاں نیں آپݨِیاں دے ای سِینے چھلّݨے٬ وِنّہݨے نیں۔ بھرا ہی بھرا نُۄں ماریگا۔ مَۄجُۄدا سںکّٹ دا اِہ اِکّ بہُتا ہی وڈّا دُکھاںت ہَے۔

گِیت اگلی ناذُک ترب نُۄں اگّے تۄردَے: سۄچۄ سمجھۄ چکّ بِگانی ’تے اۄئے چڑھِئۄ ناں ... کَۄݨ لڑائُںدَے٬ کِئۄں لڑدے اۄں٬ جاوے گلّ وِچاری۔ پر لۄکۄ! سرہدّ ’تے تائِنات پھَۄجی آپݨے آپ کدی نہِیں لڑدے۔ اُہ تاں انُشاست سِپاہی ہُںدّے ہن۔ لڑائُںدے تاں اُپّرلے کماںڈراں دے ہُکم ہن۔ اُنہاں وِچارِیاں نُۄں گۄلی چلائُݨ دے ہُکم منّݨے پَیںدے ہن۔ چھۄٹے کماںڈراں نُۄں اُپّرلے وڈّے کماںڈر ہُکم چاڑھدے ہن۔ اُنہاں نُۄں دیش دے پْردھان مںتّری اتے سبںدھّت مںتّرالا ہُکم دِںدَّے۔ اِہ ہُکم دیش دی رکھِّیا اتے لۄکاں دے جان-مال دی سُرکھِّیا لئی دِتّے جاںدے ہن۔ آخر باہری ہملِیاں تۄں دیش واسِییاں نُۄں سُرکھِّئت رکھّݨ لئی ہی ہتھِیاربںدّ پھَۄجاں نُۄں سدا تِیار-بر-تِیار رکھِّیا جاںدَے۔ کُمار٬ سِںگھّ تے کھان وِچارِیاں نُۄں کَۄݨ پُچھّدَے! اُہ تاں انُشاسنبدھّے سِپاہی ہُںدّے ہن۔ اُنہاں دے وڈّے وڈیرے بسرا بگداد دی پہِلے وِشو یُدھّ وِچّ بھیجے٬ لڑدے مر-مِٹ گئے۔ گھریلُۄ آرتھک مںدّہالی وِچّ رۄذی-رۄٹی خاتر پھَۄج وِچ بھرتی ہۄئے سن۔ میرا تائِیا بسرے دی لام وِچّ شہِید ہۄئِیا سی۔ اجّ وی جدۄں سرکاراں شاںتی وارتالاپاں ارمبھّدِییاں ہن٬ سرہدّاں ’تے کھڑھے کُمار٬ سِںگھّ تے کھان اِکّ دُۄجے نال شُبھکامناواں والے اِشارے تے سںدّیشے ساںجھے کردے ہن۔ جدۄں گلّ ٹُٹّ جاںدی ہَے تاں نہۄرا ماردے ہن: جے کِتے سانُۄں گلّبات لئی کِہا جاوے٬ تاں مِںٹّاں وِچ گلّ مُکا دِںدّے۔

دُۄجے پاسے٬ یاد رہے وِیرنۄں! اجۄکِییاں سرکاراں راج کرن دِییاں ودھیرے چاہوان ہُںدِّییاں ہن٬ سیوا گھٹّ۔ سیوا دے تاں جُملے اتے شۄشے داگے جاںدے ہن۔ کشمِیر مسلا تاں پَۄݨی سدی تۄں انیک واری وِچارِیا گِئَے٬ پر مسلا ’پھس گئی جان شِکںجّے وِچّ جِئۄں کُلاڑھی گنّا’بݨِیا پِیا۔ مسلا بہُتا ہی اُلجھِیا پِیا۔ اِتہاسک تَۄر ’تے اِکّ دے دۄ کشمِیر بݨے پئے نیں۔ اِہ مسلا کَۄماںتری پدھّر دِییاں مہاں شکتِییاں دے ہِتاں وِچّ وی اڑِیا پِئَے۔ تاں ہی ہلّ نہِیں ہۄ رِہا۔ نیڑے دی گلّ کرِیئے۔ اہِم سوال جںگّبںدّی ریکھا دی اُلںگھّݨ کَۄݨ کردا ہَے؟ دُۄجے دیش وِچّ آتمگھاتی دہِشتگرد کَۄݨ بھیجدا ہَے؟ اِہ دہِشتگرد کِس دی چکّ وِچ مرن مارن لئی آئُںدے ہن۔ کیول مُۄلوادی٬ کٹڑواد٬ پھاشِیوادی٬ پھِرکُۄوادی اںسّر ہی جںگّی مہَۄل بݨائی رکھّݨا چاہُںدّے ہن۔ اُنہاں دے ڈھہے چڑھِیا مسلے کرکے ہی برُۄد داگِیا جا رِہَے۔ اِہ ہلّ اۄدۄں ہۄݨَے جدۄں دۄویں دیشاں دے رہِبر سُہِرد ہۄ اِس نُۄں نجِٹھّݨ دا اہِد کر لَیݨگے۔ پر اِس ویلے تاں وردے گۄلھِیاں نیں لۄکاں نُۄں بلھدی دے بُۄتھے دِتّا ہۄئِیا۔

سچّائی اِہ ہَے کِہ اہِم اڑِکے پاکِستان دی سرکار ولّۄں ہی ڈاہے جاںدے ہن۔ اُہدی جان کئی کُلاڑھِییاں وِچ پھسی پئی ہَے۔ پْردھان مںتّری نواذ شرِیف کئی دباواں ہیٹھ ہَے۔ دُنِییاں دِییاں وڈِّییاں تاکتاں دے دباواں تۄں اِلاوا٬ اِکّ پاسے لۄکاں ولّۄں چُݨی ہۄئی سرکار٬ اتے لۄک ہِتُۄ پرَیسّ٬ لۄک اتے وِرۄدھی پارٹِییاں جۄ سُکھّی-ساںدی جِئۄُݨا لۄچدے ہن۔ دُۄجے پاسے راج پلٹے پِچھۄکڑ والی شکتِیشالی پاکِستانی پھَۄج۔ تِیجے پاسے آئیِئَسّیائی اتے چَۄتھے نانسٹیٹ اَیکٹر مسُۄد اذہر٬ ہاپھِذ سئد٬ سلاہُدِین اتے اُنہاں دے پالے ہۄئے دہِشتگرد ٹۄلے٬ جِہڑے بھارت وِچّ اتِوادی مُجاہدِین بھیجݨ دے منسُۄبے تِیار کری ہی رکھّدے ہن اتے بھڑکائۄُ بِیاناں نال بلدی ’تے تیل پائی رکھّدے ہن۔ اِس نال ہی اُنہاں دی چَۄدھر اتے ہۄںد کائِم رہِںدّی ہَے۔

اۄڑی ہملے والے پھَۄجی کَیمپ ’تے ہملے پِچھّۄں بھارتی پھَۄج ولّۄں کںٹّرۄل ریکھا ٹپّ کے کِیتی گئی کاروائی تکّ ہر کاروائی دیش دی سُرکھِّیا دی ہَے۔ اِس وِچّ پںجّاب وی شامل ہَے۔ پںجّاب پہِلاں وی سرہدّ پار دے دہِشتگرداں دا نِشانا بݨ چُکّا ہَے۔ دِینا نگر تھاݨے اتے پٹھانکۄٹ ایئر بیس والِییاں گھٹناواں اِس دِییاں سُلگدِییاں٬ دھُخدِییاں گھٹناواں ہن۔ اِس پِچھّۄں کِسے کِسم دی اݨگہِلی دی گُںجّائِش نہِیں ہَے٬ سگۄں ودھّ چَۄکسی دی لۄڑ ہَے۔ کِئُںکِہ سرہدّ پار تۄں کںٹّرۄل ریکھا ’تے گۄلی چلّدی ہی رہِںدّی ہَے۔ پھِر جوابی پھائِرِںگّ ہُںدّی ہَے۔ ہر رۄذ دۄہاں پاسِیاں دے سِپاہی تے آم لۄک مر رہے ہن۔ آم جنتا نُۄں دِن-رات ورہدے گۄلِیاں٬ دھماکِیاں دی ساڑھستی بھۄگݨی پَے رہی ہَے۔ جِس کرکے تناء گھٹدا نذر نہِیں آئُںدا اتے بھارت نُۄں مجبُۄری وِچّ بارڈراں دی مذبُۄتی اتے اںدّرُۄنی چَۄکسی ہۄر ودھائُݨی پَیںدی ہَے۔ بہُتی وار مۄڑوِیں کاروائی وی کرن پَیںدی ہَے۔ مجبُۄری وسّ اِس ویلے بھارت ’رکھِّیاتمک ہملاوری رَۄں‘ وِچ آئِیا ہۄئِیا ہَے۔

اسلِیئت اِہ ہَے کِہ پاکِستان وِچلے گَیرسٹیٹ اںسّراں ولّۄں پُۄرے آلم وِچّ خترناک وِسپھۄٹک ستھِتی پَیدا کِیتی ہۄئی ہَے۔ اِس سںدّربھ وِچّ پِچھلے ہپھتے امرِیکا دے اِکّ پْرتِینِدھ نیں پاکِستان نُۄں پہِلی واری دبکا مارِیا کِہ اُہ آپݨے دیش وِچلے دہِشتگرداں دے خِلاپھ کاروائی کرے۔ جے اُس نیں کۄئی ٹھۄس کاروائی ناں کِیتی تاں امرِیکا دے کماںڈۄ پھِر اُسے ترہاں سِدھّی کاروائی کرنگے٬ جِدّاں اُنہاں نیں اۄساما بِن لادین دے ماملے وِچّ کِیتی سی اتے اُس دی لاش وی چُکّ کے لَے گئے سن۔ پاکِستان نُۄں اِس نال اِکّ کمبّݨی چھِڑ گئی۔ اُتّۄں بھاویں پاکِستان دی پھَۄج اتے اُس دیش دی سرکار اِس دبکے نُۄں اݨگَۄلِیا کرن دا یتن کرے٬ پر وِچّۄں اُنہاں دی گھبراہٹ کئی گلّاں تۄں ساف ذاہر ہۄ رہی ہَے۔ سچّ اِہ ہَے کِہ پاکِستان لئی اِکّ گمبھِّیر سںکّٹ پَیدا ہۄ گِیا ہَے۔ پْردھان مںتّری نواذ شرِیپھ اِس سںکّٹ نُۄں چِین دے ہُںگّارے نال جاری رکھّݨا چاہُںدّا ہَے۔ اِس دبکے ’تے تہِرِیک-اے-اِنساف پارٹی دے اِمران خان نیں اِکّ وڈّا پْرتِیکرم دِتّا ہَے کِہ جے کِسے تِیسری تاکت ولّۄں دخل دِتّا گِیا تاں پْردھان مںتّری نواذ شرِیف ذِمّیوار ہۄویگا۔ اِس امرِیکی دبکے دے 24 گھںٹِّیاں وِچّ اُتھّۄں دی سرکار نیں بَیںکاں نُۄں ہُکم کرکے دہِشتگرداں نال سبںدھّت پںجّ ہذار تۄں ودھّ اُنہاں کھاتِیاں نُۄں سِیل کر دِتّا٬ جِنہاں بارے ہُݨ تکّ اُہ ٹالدی آ رہی سی۔ اِنہاں وِچّ مسُۄد اذہر دا کھاتا وی ہَے٬ جِس نُۄں بھارت نیں یُۄئَنّئۄ تۄں دہِشتگرد کرار دِوائُݨ دا کُۄٹنِیتک یتن کِیتا سی۔ پر پاکِستان نیں چِین دی مدد نال رۄکِیا سی۔ پاکِستان سرکار دے اِس ہُکم نال اُس نُۄں منّݨا پَے گِیا ہَے کِہ مسُۄد اذہر دہِشتگرد ہَے٬ جِس نُۄں بچائُݨ لئی اُہ ہُݨ تکّ کُۄٹنِیتک چالاں چلّدی آ رہی سی۔

دُۄجے پاسے سرکار ولّۄں کِیتی اِس سختی کرکے دہِشتگرداں نیں اِکّ وڈّا اُلٹ وار کر دِتّا ہَے۔ پاکِستان دے سُۄبے بلۄچِستان دی راجدھانی کۄئِٹا وِکھے اِکّ پُلِس اکَیڈمی ’تے ہملا کر دِتّا۔ اِس وِچّ 60 تۄں ودھ کَیڈٹاں نُۄں مار دِتّا اتے 100 تۄں ودھّ ذخمی کر دِتّے۔ اِس ترہاں دی گھٹنا بڑے چِر پِچھّۄں واپری ہَے۔ پاکِستان دے دہِشتگرد ٹۄلے بھارت وِچّ ہی نہِیں سگۄں پُۄرے پاکِستان وِچّ مِلٹری کیںدراں٬ سکُۄلاں٬ مسجِداں وِچّ وی کتلۄگارت کرن تۄں باذ نہِیں آئُںدے۔ دہِشتگردی دی سِکھلائی٬ برین واشِںگّ واستے باکائِدا سِکھلائی کَیمپ چلائے جا رہے ہن۔ اُتھّے ہی نَۄجواناں نُۄں جنّت دے سُپنے وِکھا مرن اتے مارن لئی تِیار کِیتا جاںدا ہَے اتے کشمِیر اتے بھارت وِچّ بھیجِیا جاںدا ہَے۔ سرہدّ پار تۄں گھُسّپَیٹھ ہی اسل پُیاڑے دی جڑھ ہَے۔ جے لائیِن آف کںٹّرۄل دی اُلںگھّݨا دی سمیت سبُۄتاں شِکائِت کِیتی جاںدی ہَے تاں پاکِستان مُنکر ہۄ جاںدا ہَے۔ مِسال وجّۄں اۄڑی ہملے وِچّ بھارت دے 19 سَینِکاں شہِید کرن پِچھّۄں جِہڑی سفل سرجِیکل سٹرائیِک بھارت نیں کِیتی ہَے٬ اُہنُۄں وی پاکِستان سرکار٬ پھَۄج مُکھی منّݨ نُۄں تِیار ہی نہِیں۔ بھاویں پُختا سبُۄت پیش وی کِیتے گئے سن۔ جِنہاں دی اںتّرراشٹری مِیڈِییا نیں سَیٹّلائیِٹ تۄں جاݨکاری لَے کے منّ لِیا ہَے۔ ہُݨے ہی اۄدۄں پْردھان مںتّری نواذ شرِیپھ دی شراپھت جگّ ذاہر ہۄ گئی جدۄں آپ ہی اۄڑی ہملے وِچّ مارے گئے مُجاہدِین دے ناواں دے پۄسٹر شہِر گُجراںوالا وِچّ لگا لئے۔

کۄئِٹا وِچّ پُلس اکَیڈمی ’تے ہملا کرن والے دہِشتگرد ٹۄلے ورگے پاکِستان وِچّ کئی کِسم دے ٹۄلے پھِردے ہن۔ کُجھ ٹۄلِیاں نُۄں پاکِستان سرکار آپݨے منّ کے مدد کردی ہَے تے کُجھ ٹۄلے اِہۄ جِہی مدد بںدّ ہۄ جاݨ پِچھّۄں پاکِستان سرکار اتے پُلس نُۄں نِشانا بݨا کے کتلاں دی جھڑی لا دِںدّے ہن۔ ہُݨ اُہ پھِر بھڑکے ہۄئے ہن۔ پاکِستان دے پھَۄجی کماںڈر نیں جدۄں دہِشتگردِییاں وِرُدھّ بِیان دِتّا تاں سُݨن والے لۄک پھَۄج دی بھرۄسییۄگتا تۄں ہَیران ہۄ رہے ہن۔ ہُݨ تاں اُدھّرے دے شہِراں وِچّ جنرل رہِیل شرِیف نُۄں دیش دی واگڈۄر سمبھّال لَیݨ دے اِشتِہار وی لگّ گئے ہن۔ ... ربّ بھلی کرے!

اِس وِچّ وی کۄئی شکّ نہِیں کِہ پاکِستان کھُد وی آپݨے سکُۄلاں٬ باذاراں٬ مسجداں٬ ادِ ’تے اکسر دہِشتگرداں دے وہِشی ہملِیاں دا شِکار ہُںدّا رہِںدّا ہَے۔ اِہۄ جِہی ہِںسّا دے سنمُکھّ٬ پاکِستان اِکّ ترِیکے نال ترکّی پکھّۄں پِچھّے دھکِّیا جا رِہا ہَے۔ کی آپݨِییاں دہِشتگردی گتِیوِدھِییاں کرکے ہی گُیاںڈھی دیشاں دے سارک سمّلین سمیں اتے پِچھّۄں بْرِکس (BRICS: Brazil,Russia,India,China andSouth Africa) سںگّٹھن وِچّ اُہ الگّ-تھلگّ نہِیں پَے گِیا سی۔ اِس دا پاکِستان دے مِیڈِیئے نیں بڑے سخت شبداں وِچّ نۄٹِس لِیا سی۔ ہُݨ پاکِستان دی سُپرِیم کۄرٹ وی سرکار اتے پُلِس شاسن نُۄں چُݨَۄتی دے رہی ہَے۔ اِہ سچّ ہَے کِہ آئیِئَسّیائی دے دہِشتگرد گُرپّاں نُۄں ہالی سمرتھݨ جاری ہَے۔ دہِشتگرد گرُپّاں نُۄں ماڑے چںگّے ورگاں وِچّ وںڈّݨا آپݨے آپ نُۄں دھۄکھا دیݨا ہَے۔ کِسے اتِوادی نُۄں چںگّا کہِݨا مُۄرکھاں دی دُنِییاں وِچّ رہِݨ والی گلّ ہَے۔

گواںڈھی دیش نال ساڈے متبھید ہۄ سکدے ہن۔ اُہدی پھَۄج نال وی ہن٬ پر اُس دیش وِچّ وسّدے لۄکاں نال بھارت دی کۄئی دُشمݨی نہِیں۔ سمُچّا بھارت ہر ویلے اُنہاں دی سُکھّ مںگّدا ہَے اتے مںگّدا رہیگا۔ مَۄجُۄدا ہالاتاں وِچّ چۄݨ گھمسان وِچ پھسے پْرشاسن اتے پُلِس نُۄں سرہدّاں ’تے ہۄر وی وِشیش دھِیان دیݨ دی لۄڑ ہَے کِئُںکِہ پاکِستان دے سرکار پکھّی ٹۄلے آپݨے دیش وِچّ واپرے رہے دُکھاںتاں تۄں سںسّار دا دھِیان ہٹائُݨ لئی بھارت والے پاسے کۄئی وڈّی گھِݨائُݨی کاروائی کر سکدے ہن۔ اُنہاں دی مار ہیٹھ آئُݨ والے خیتراں وِچّۄں پںجّاب سبھ تۄں اُپّر ہَے۔ اِس لئی راجسی پْرکِرِیا ولّ لۄڑِیںدا دھِیان دیݨ دے نال ہی پںجّاب دی امن-کنُۄن دی ستھِتی بارے وی لگاتار چَۄکس رہِݨا چاہِیدی ہَے۔

’تںگّ آمد بجںگّ آمد‘ واںگ پاکِستان دے لۄک اتے پاکِستان دے کبذے ہیٹھلے کشمِیر دے واسی اِس جںگّجُۄ نِیتی وِرُدھّ وِدرۄہ بھرے مُذاہرے وی کر رہے ہن۔ بھاویں گِیت ہِںدّ والِیاں نُۄں اِکّ پاسے اتے دُۄجے پاسے پاکِستان والِیاں نُۄں ترلا ماردا ہَے پر بارڈر ’تے تائِنات پھَۄجِییاں وِچارِیاں نُۄں کَۄݨ پُچھّدا ہَے۔ جے دۄہاں پاسِیاں دے سِپاہِییاں نُۄں پُچھِّیا جاوے تاں اُہ تاں اِکّدم ہتھِیار سُٹّ جپھِّییاں پائُݨ نُۄں تِیار ہن۔ جے کِتے دۄہاں دیشاں دے نیتاواں نُۄں اِس بلدی دے بُۄتھے وِچّ سماں کٹّݨا پوے تاں شائِد مسلا مِںٹّاں وِچ ہی ہلّ ہۄ جائے۔ ماملا اِنا سرل نہِیں جِنّا لگّدا ہَے۔ دیش دی پْربھُۄستا دا ماملا ہَے٬ جِس کرکے کِسے وی کِیمت ’تے کشمِیر بارے کۄئی سَۄدیباذی سمبھّو نہِیں۔ دُنِییاں دِییاں مہاں شکتِییاں دے ’بَیلںسّ آف پاور‘ دُیالے سُۄئی گھُمّی جا رہی ہَے۔ جے دُۄجے دیش وِچّ آپݨی پھَۄجی دخل دا ماملا چھِڑدا ہَے تاں امرِیکا تیء چِین دے سِںگّ پھس جاںدے ہن۔ سِپاہِییاں دی ہُۄک ہَے:

اِکّ دُۄجے نُۄں مارن والی اۄئے کدے نئیِں مُکّݨی واری؛

سۄچۄ سمجھۄ چکّ بِگانی ’تے اۄئے چڑھِئۄ ناں؛ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ وِیرۄ لڑِئۄ ناں٬ ہاڑھا لڑِئۄ ناں۔

کَۄݨ لڑائُںدَے کِئۄں لڑدے اۄں جاوے گلّ وِچاری؛ اِکّ دُۄجے نُۄں مارن والی اۄئے کدے نئیِں مُکّݨی واری؛

آ اُڈّ مِلِیئے دۄویں اۄئے گلھ نُۄں ناں پھڑِئۄ بئی؛ ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ ہاں بئی لڑِئۄ ناں٬ ہاڑا لڑِئۄ ناں۔

اِس لئی دۄہاں پاسِیاں دا ہاڑا ہَے۔ اَیٹمی شکتی دِییاں باتاں پائُݨ والِئۄ٬ گھر وِچّ رۄٹی-رۄذی دے مسلے ہلّ نہِیں ہۄ رہے۔ یاد آ جاںدَے تیرا سِںگھّ چنّ دے گِیت دے بۄل ’ترِیاں دے دیش اۄڈݨ والِئۄ٬ دھرتی ’تے پھُلّ کۄئی کھِڑدا نہِیں٬ کی کرۄگے چنّ ’تے پا آلہݨے٬ آدمی ’چۄں آدمی مِلدا نہِیں'۔ اِس لئی دۄہاں پاسِیاں یار ترلا ماردے نیں:

یارا اِکّ مرے یار اِکّ رہِ جاںدا کلّا؛ اِہ خُۄن خرابا کدے نئیِں چاہُںدّا رام واہِگُرُۄ الّہا۔

چھیڑۄ دِل والِییاں گلّاں اۄئے ذہِراں بھرِئۄ ناں؛ اۄدھر میری نانی رۄئۄُ ایدھر میری ماں۔

ہِںدّ والِئۄ پاک والِئۄ اۄ بئی لڑِئۄ ناں٬ ہاڑھا لڑِئۄ ناں۔

دۄہِیں پاسِیں٬ رام واہِگُرُۄ الّہا خُۄن خرابا کدے نہِیں چاہُںدّے۔ ہِںدّ-پاک سرہدّی جھگڑا اسلِیئت وِچّ دۄہاں دیشاں دے لِیڈر آپݨِییاں گدِّییاں کائِم رکھّݨ اتے لۄکاں دا جنتک مُدِّیاں تۄں دھِیان لامبھے کرن لئی سادھارن لۄکاں دا گھاݨ کروا رہے ہن۔ اُہناں نُۄں بلدی دے بُۄتھے وِچّ دے رہے ہن۔ ہِںدُّۄ٬ سِکھّ جاں مُسلماناں نیں جںگّے آذادی وِچّ اِکٹھِّیاں یۄگدان پائِیا سی۔ اجّ اسِیں اُس آذادی دا انںدّ ماݨدِیاں آپݨِییاں گدِّییاں کائِم رکھّݨ کھاتر آم لۄکاں نُۄں ذات-پات٬ دھرم اتے کھِتِّیاں دے ناں تے وںڈّ رہے ہن۔ گدر پارٹی دے مَیمبراں نُۄں آپݨی مرذی مُتابک کھاݨ پِیݨ دی کھُلّہ سی پر اجّ شرییام کۄئی کی کھاوے تے کی پہِنے٬ دے سوال اُتّے منُکھّی جاناں لئیِیاں جا رہِییاں ہن۔ لۄکاں نُۄں بھڑکا کے اِکّ دُۄجے نال لڑائِیا جا رِہا ہَے۔ ہِںدّ-پاکِہ سرہدّاں اُتّے چھائے جںگّ دے بدّلاں دا وِرۄدھ اتے اِس دے اسلی کارناں بارے جاگرُۄک ہۄݨ دا سُنیہا سبھ تۄں اہِم ہَے۔ کِسے کوی دِییاں اِہ ستراں وی اِہۄ ہامی بھردِییاں ہن:

اُجڑنے تاں بس اُجڑݨے٬ کشمِیری اتے پںجّابی۔

سِیماورتی رکبے دے وِچّ٬ کھجّل اتے کھُیاری۔

وارِس شاہ تے پُۄرن سِںگھّ دا٬ دیش پںجّاب بچائیِئے۔

پںجّے آباں دی سہُں لگّے٬ نہِیں لڑنا اِس واری۔

آئۄ! ’مانس کی جات سبھَے اۄکۄ پہِچانوے‘ دے ہۄکے نال آپسی بھائیِچارے تے سمُچّی مانوتا واستے امن٬ آس اتے ساہس دا سُنیہا دِںدِّیاں اِہ لڑی سماپت کرِیئے۔