کُجھ سماں پہِلاں مَیں ذِلہا لُدھِیاݨا دے پِںڈّ چکر بارے لیکھ لِکھِیا سی٬ ’کِیا باتاں پِںڈّ چکر دِییاں’۔ مَیں اُس پِںڈّ دے درشن کر کے چکْرِت رہِ گِیا ساں۔ پںجّاب جاں بھارت سرکار دے سہِیۄگ بِنا ہی اِنا وِکاس! پُچھّ دسّ پِچھّۄں پتا لگّا پئی پِںڈّ چکر پُٹھّے چکّر وِچّۄں نِکل کے سِدھّے چکّر ’تے اَیسا تُرِیا کِہ انۄکھا ماڈل پِںڈّ بݨ گِیا ہَے۔ پِںڈّ دے پرواسی بھراواں اجمیر سِںگھّ تے بلدیو سِںگھّ سِدھُّۄ دے اُدّم نال دس کرۄڑ رُپئِیا وِدیشاں وِچّۄں اِکٹھّا کِیتا تے دس کرۄڑ دی ہی پِںڈّ والِیاں نیں کار سیوا کِیتی۔ کیون مَۄرگن ناں دے اِک گۄرے نیں پِںڈّ دے وِکاس اتے کھیڈ اکَیڈمی تۄں خُش ہۄ کے کرۄڑ رُپئے دا دان دِتّا۔ چکرِییاں نیں اِک جھِیل دا ناں ہی ’مَۄرگن لیک‘ رکھّ دِتّا جِس وِچ سَیر سپاٹے لئی کِشتِییاں چلدِییاں ہن۔

پِںڈّ دے سِیوریج پْراجَیکٹ دا اُدگھاٹن واتاورݨ پْریمی سںتّ بابا سِیچیوال نیں پہِلا ٹکّ لا کے کِیتا۔ تِنّاں چھپّڑاں نُۄں جھِیلاں تے پارکاں دا رُۄپ دے دِتّا گِیا۔ پھُلّاں بُۄٹِیاں نال مہِکدے سُںدّر پارک بݨائے گئے اتے پِںڈّ وِچ تھاں پر تھاں پکّے بَیںچ ڈاہے گئے۔ بسّ اڈّے نوِیائے گئے۔ گلِییاں کھُلّہِییاں اتے پکِّییاں کِیتِییاں گئیِیاں۔ سِیوریج دا پاݨی ٹرِیٹ کر کے پھسلاں لئی ورتِیا جاݨ لگّا۔ پِںڈّ دِییاں نَۄں ستھّاں نوِیائیِیاں گئیِیاں۔ گلِییاں وِچ٬ پھِرنی اُتّے تے راہاں پہِیاں اُتّے ہذاراں رُکھّ لائے گئے۔ تِنّاں چہُں سالاں وِچ ہی پِںڈّ چکر اِکّ چانݨ مُنارا بݨ گِیا٬ جِس نُۄں دُۄرۄں نیڑِئۄں لۄک ویکھݨ آئُݨ لگّے۔ چکر بارے اِک پُستک ’چانݨ مُنارا چکر‘ پْرکاشِت کِیتی گئی جِس تۄں جاݨکاری ہاسل کر کے سَۄ تۄں ودھّ پِںڈّ چکر دے پںدھّ اُتّے تُرے۔ چکر دی شیرے پںجّاب سپۄرٹس اکَیڈمی دے کھِڈارِییاں نیں نَیشنل اتے اِںٹرنَیشنل پدھّر ’تے مَیڈل جِتّݨے شُرُۄ کِیتے۔ ستاراں سال دی اِک لڑکی مندِیپ کَۄر سںدھُّۄ مُکّیباذی دی جُۄنِیئر ورلڈ چَیمپِیئن بݨی۔ اُس نُۄں ایشِییا دی سروۄتم جُۄنِیئر مُکّیباذ ہۄݨ دا کھِتاب مِلِیا۔ اِس پِںڈّ دا سربپکھّی وِکاس پِںڈّ واسِییاں نیں آپݨے ہتھِّیں آپ کِیتا۔ چکر اِک ہذار تۄں ودھّ گھراں والا وڈّا پِںڈّ ہَے پر گُردوارا اِکّ ہی ہَے۔ سِوے وی سبھ جاتِییاں دے ساںجھے ہن۔ جات پات دا پِںڈّ وِچ کۄئی بھید بھاو نہِیں۔ ناں پتّی اگواڑ دا بھید بھاو۔ ہۄئِیا ناں ساںجھِیوالتا دا اِک مِسالی نمُۄنا! اِکّۄ گُردوارا ہۄݨ کرکے سْری اکال تکھت ساہِب ولّۄں پِںڈّ نُۄں سنمانِت وی کِیتا گِیا۔

ہُݨے ہُݨے اِسے گُردُوارے وِچ پْردھانگی تۄں دۄ کتل ہۄݨ دی خبر پڑھی۔ اِکّ جھٹکا لگّا۔ ایدھرۄں اۄدھرۄں پتا کِیتا۔ کئی پاسِیاں تۄں پھۄن وی آئے۔ مِلی جاݨکاری تۄں ذاہر ہۄئِیا کِہ شْرۄمݨی گُردُوارا پْربںدھّک کمیٹی دے رۄل کرکے اِہ گھٹنا واپری لگدی ہَے۔ کَۄݨ نہِیں جاݨدا کِہ راج کردے اکالی دل دے شْرۄمݨی کمیٹی ’تے پُۄرے ہُکم ہاسل ہن۔ پںچّائِت چۄݨاں ویلے پِںڈّ وِکاس کمیٹی نیں سرب سمّتی نال پںچّائِت بݨائُݨی چاہی پر راج کردی پارٹی نیں کِہا کِہ پںچّائِت ساڈی پارٹی دی ہۄویگی۔ سرکار دی شہِ نال چۄݨ لڑن لئی وِکاس کمیٹی دے وِرُدھّ بںدّے کھڑھے کر دِتّے گئے جۄ سارے ہی بُری ترہاں ہارے۔ وِکاس کمیٹی دا ہریک اُمِیدوار وارڈ مَیمبر وجۄں دۄ سَۄ تۄں ودھّ وۄٹاں دے پھرک نال تے سرپںچّ دۄ ہذار تۄں ودھّ وۄٹاں دے پھرک نال چۄݨ جِتّے۔ پر سرکاری پارٹی پِںڈّ دے وِکاس وِچ بھرواں سہِیۄگ دیݨ دی تھاں پھِر وی چکّ تھلّ کردی رہی تے پِںڈّ دے بھائیِچارے وِچ پاڑ پائُںدی رہی۔

جدۄں تک اُس گُردوارے دا پْربںدھّ کرن والی پْربںدھّک کمیٹی پِںڈّ دی سںگّت چُݨدی سی تاں گُردوارے دا پْربںدھّ ٹھِیک چلدا سی۔ گُردوارا چھیوِیں اتے دسوِیں پاتشاہی نال سمبّںدھِّت ہۄݨ کر کے اِتِہاسک ہَے اِس لئی شْرۄمݨی گُردوارا کمیٹی اِس دا پْربںدھّ آپ چلائُݨا آپݨا ہکّ سمجھݨ لگّی۔ اَیتکِیں شْرۄمݨی کمیٹی ولّۄں جِہڑے پںجّ مَیمبر نامذد کِیتے اُہ اُنہاں وِچّۄں ہی ہن جِہڑے پںچّائِت چۄݨاں ویلے سرکاری دھِر دے سن۔ پِںڈّ دی چُݨی ہۄئی پںچّائِت نیں شْرۄمݨی کمیٹی دے پْردھان مکّڑ ساہِب نُۄں بینتی کِیتی کِہ گُردوارا کمیٹی چکر پِںڈّ دی سمّتی نال بݨائۄ پر پرنالا اُتھّے دا اُتھّے رِہا۔ ہۄئِیا اِہ کِہ نامذد کِیتے مَیمبراں وِچ پْردھانگی لئی رپھّڑ پَے گِیا۔ نتِیجا اِہ نِکلِیا کِہ اِک ماڈل پِںڈّ دے اِتِہاسک گُردُوارے دی پْربںدھّک کمیٹی دے پْردھان اتے اُس دے بھرا نُۄں٬ پْردھان بݨن دے اِچھّک مَیمبر نیں گُردوارے دے نِشان ساہِب کۄل گۄلِییاں مار دِتِّییاں۔ اُس ویلے گُردوارے اںدّر اکھںڈّ پاٹھ چلّ رِہا سی٬ جِس دی کِسے نیں پرواہ ناں کِیتی۔ دۄ بںدّے مر گئے٬ دۄ ذکھمی ہۄ گئے۔ دۄ گھر تاں مُکمّل تَۄر ’تے برباد ہۄ گئے تے سیک ہۄر وی کئی گھراں نُۄں لگّ گِیا۔ پِںڈّ دے وِکاس وِچ لگّے بھائیِچارے وِچ دُشمݨی دا بِیج٬ بِیج دِتّا گِیا۔ کتل کیس وِچ اِک دھِر نیں گِیاراں بںدّے لِکھائے تے دُۄجی نیں چھے بںدّے۔ آہ کہاݨی ہَے پںجّاب دے چانݨ مُنارے پِںڈّ چکر نُۄں راج کردی پارٹی ولّۄں وِکاس ولّۄں رۄکݨ تے وِناس ولّ دھکّݨ دی۔

کاتل نُۄں پھڑن وِچ دیری اِس لئی کِیتی گئی کِہ بںدّے آپݨے ہی شِںگّارے ہۄئے سن! پھڑے اۄدۄں جاݨگے جدۄں اُپّرۄں تاراں ہِلّݨگِییاں۔

اپرادھی گئۄُ رکھِّئک اتے آر اَیسّ اَیسّ آگُۄ گگنیجا دے کاتل شکِّییاں نُۄں جھٹّ ہی پھڑ لِیا گِیا جدۄں پْردھان مںتّری مۄدی جی دا بِیان آ گِیا کِہ دھرم دے ناں ’تے کِسے نُۄں بخشِیا نہِیں جاویگا۔ ایداں ہی اِتھّے ہۄݨَے۔ ہالی تکّ تاں نامدھاری ڈیرے دی ماتا چںدّ کَۄر دے کاتل اتے سںتّ ڈھڈّرِییاں والے ’تے ہملے دے ساذِشکار نہِیں پھڑے گئے۔ اِس لئی پِںڈّ چکر دے کتلاں دی کِیہنُۄں چِںتّا ہۄویگی؟ سرکاری سۄچ دی سُۄئی اِتھّے ہی گھُمّی جا رہی ہَے کِہ پِںڈّ نُۄں پھِر پُراݨے چکّراں وِچ پا دِتّا جاوے۔ پِںڈّاں دے لۄک سوالی بݨ کے سرکارے دربارے گیڑے ماردے رہِݨ۔ سُنیہا ہَے کِہ آپݨے ہتھِّیں آپݨا وِکاس کرنا سرکار دی نِیتی مُتابِک نہِیں۔ سرکاری سرپْرستی بِناں وِکاس کرنا اپرادھ ہَے! سرکار دی پھِر کی ہَیسِیئت رہِ گئی؟ سرکار نُۄں سلاماں کِئۄں نہِیں کِیتِییاں جا رہِییاں؟ اِکّ پرِوار دے دۄ نَۄجوان بلی چڑھا دِتّے ہن تے باکِییاں نُۄں وۄٹاں دی لۄڑ انُسار بلی چڑھا دِتّا جاویگا۔ اِہنُۄں کہِںدّے ہن پںجّاب دا سرکاری وِکاس جِیہدے سِر ’تے وۄٹاں بٹۄرِییاں جاںدِییاں ہن!

میری رائ انُسار پِںڈّ دے لۄکاں نُۄں اِکّ-مُٹھّ رہِ کے اگّے ودھدے رہِݨا چاہِیدا ہَے۔ اُنہاں ساہمݨے اِہۄ جِہِییاں کۄجھِییاں چالاں٬ چُݨَۄتِییاں ٹِک نہِیں سکݨگِییاں۔ اِس ویلے لۄکاں دے بھائیِچارک ایکے وِچّ بھاویں تریڑ پا دِتّی گئی ہَے پر جاگْرِت لۄک-شکتی اگّے کُۄڑ دا پسارا ٹِک نہِیں سکیگا۔ کَیسی وِڈمبّݨا ہَے کِہ جِنہاں دے ذِمّے پِںڈّاں دے وِکاس کرن دی ذِمّیواری ہَے٬ اُہی سِیاسی ہتھّکںڈّے ورت کے پِںڈّاں دا وِناس کرن ’تے تُلے ہۄئے ہن!