ایس پُلّ اُتۄں ساہمݨا پہِیا تے کھیتاں والِییاں سارِییاں ڈںڈِّییاں دِسدِییاں سن۔ راہاں تۄں اُڈدی دھُۄڑ وِچ تُرے آئُںدے تھکّے-ہارے واڈھے دِسدے سن؛ پر 'بھِیلی دی بیبے' کِدھرے نذر نہِیں سی آئی۔ کِنّا چِر دُۄر تائیِں نِگہا مارن پِچھّۄں اُہ پُلّہ دی ٹھلّہ نال ڈھۄہ لا کے بہِ گِیا۔
''بیبے کِدھرۄں آئۄُگی٬ باپُۄ؟" چھۄٹے تارُۄ نیں آسے-پاسے نِگہا ماردِیاں پُچھِیا۔
''کھبرَے کِہڑے کھاتے 'چۄں آئۄُگی !" ''چںگّا پھیر مَیں لِئۄَنَے بھال کے بیبے نُۄں٬ باپُۄ سِیاں!" وڈّا گاچا پہے پَے کے بھجّ تُرِیا۔
''بیکھِیں اُئ باپُۄ٬ بیکھِیں٬ کِمیں بتارُۄ آںگُۄں لتّاں ماردا جاںدَے...."
تارُۄ مکّی دِییاں کھِلّاں واںگ کھِڑکھِڑا کے ہسِّیا٬ پر چںدّے دا چِت سگۄں ہۄر نِمۄجھُۄݨا جِہا ہۄ گِیا۔
''اجّ اِہنے سمّے تۄں فِیم دۄ-دۄ ماوے لَے کے کھادھے سی باپُۄ٬ تاہِیں اَیں ٹںگّاں ماردا جاںدَے۔" تارُۄ نیں ہسدِیاں ہسدِیاں پھیر کِہا۔
''آئُݨ دے سالے وڈّے املی نُۄں٬ مَیں دیئۄُں ہٹھیسڑی ! ہُݨے دۄ دۄ ماوے کھاݨ لگِّیا تاں گاںہاں نُۄں کی ہال ہۄئۄُ اِہدا !...."
پر چِتّۄں جِویں چںدّا خُش سی۔ چُپ-چپِیتے واڈھے پُلّہ اُتۄں اُہدے کۄلۄں دی لںگھّدے گئے۔ رَۄلا پَۄںدے٬ رِیں-رِیں کردے٬ دھُۄڑۄ-دھُۄڑ ہۄئے نںگّے پِںڈِّیاں نال٬ ماپِیاں دے مگر مگر پَیر دھرِیکدے لںگھّے جاںدے نِیاݨِیاں ولۄں بیدھِیان٬ اُہ سمّے-کی پَیلی پئی کݨک دے جمّ ول وِںہّدا رِہا؛ دِہاڑِییاں دا ہِساب لائُݨ دا یتن کردا رِہا۔
''آ-گی اُئ.....آ-گی باپُۄ٬ بیبے آ-گئی!" تارُۄ پُلّہ دی پرلی ٹھلّہ دے سِکھر کھڑۄتا گِدھّا پا کے٬ اِہناں شبداں نُۄں للکارے نال٬ گِیت واںگ گائُݨ لگّ پِیا۔
چںدّا گۄڈِیاں 'تے ہتھّ دھر کے اُٹھِیا تے بِنا پِچھاںہ تکِّیاں٬ پٹڑی پَے تُرِیا۔
''کھڑۄ جا٬ ہُݨ 'کیراں ای کاہلا ہۄ گِیا٬ بِںدّ مَینُۄں وی دم لَیݨ دے!" بھِیلی دی بیبے دی 'واج پِچھّۄں سُݨی تاں اُہنے سِر بھںوّائِیا۔
سُۄرج چھِپِیا ہۄݨ کرکے٬ چںدّے نُۄں اُہدے چِہرے اُتے نرم جِہی مُسکراہٹ تے اکھّاں دی کھِچۄتاݨ جِہی نہِیں دِسی٬ اُںج اُہدی 'واج تۄں لگّدا سی اُہ اجّ بہُتی تھکّی ہۄئی نہِیں سی۔ ٹھلّہ نال مار کے جُتّی جھاڑدی تے سِرۄں چُنّی لاہ کے اُہنُۄں سُۄت کردی بھِیلی دی بیبے ول اُہنے اِک وار ہۄر ہَیرانی نال تکِیا٬ تے پھیر چُپّ کرکے مُۄہرے مُۄہرے تُر پِیا۔ ''اجّ بلا چِر لا 'تا!" بِںدّ کُ پِچھّۄں اُہنے ملہوِیں جِیبھ نال پُچھِّیا۔ ''اَیویں...مَیں کِہا کٹّی آستے٬ ہرے دی تھبّی ای لَے چلّاں۔
ہرے دی تھبّی !-اُہنُۄں ہۄر ہَیرانی ہۄئی۔ پر پِچھاںہ دھَۄݨ بھُیائی تاں پُلّہ تۄں پراں گاچا سچِّیں ای ہرے چارے دی بھری چُکّی آئُںدا سی۔
''اِہ اجّ تیرے 'تے کِہڑا داتا دِیال ہۄ گِیا؟" چںدّے دی 'واج رتا کرار 'چ ہۄ گئی لگّی۔
''سادھُۄ کے کھیتۄں ای لِیاںدے اےَ٬ ہۄر بھلا کِہڑا داتا دِیال ہۄئۄُ میرے 'تے!" بھِیلی دی بیبے نیں پہِلاں پٹھِّیاں ول تکِّیا تے پھیر بھئۄں کے چںدّے ول جھاکی؛ پر جدۄں اگّۄں اُہنے تاڑ کے بھِیلی دی بیبے دے چِہرے اُتے نِگہا ٹِکائی تاں اُہنے اکھّاں نِیوِییاں پا لئیِیاں۔
گاچا 'ریوِییاں چال' تُردا٬ ساہۄساہ ہۄئِیا٬ اِک کُڈھبّا-جِہا گِیت گائُںدا اُہناں دے کۄلۄں لںگھّ کے سارِیاں دے مُۄہرے لگّ تُرِیا۔ تارُۄ اُہدے گِیت نُۄں سُݨ-سُݨ کے ہسدا اُہدے نال بھجّ پِیا۔ تے اُہ دۄئے تِیوِیں-مالک مگر رہِ گئے۔ کِنّی دُۄر تک اُہناں ہۄر کۄئی گلّ ناں کِیتی۔ تے شائِد اُہناں دی ایسے چُپّ کارن پٹڑی دے رۄڑاں اُتے٬ چںدّے دے ٹھِبِّیاں دا گھسکارا بڑا ڈرائُݨا جِہا لگݨ لگ پِیا۔
''تُۄں کلہ نُۄں وی سادھُۄ کے ای جاݨَے؟" چںدّے نیں کُجھ دُۄر جا کے٬ بُڈھِیاں واںگ پِٹھّ ہتھّ کر کے٬ رتا کُبّ کڈھی تُردِیاں٬ پُچھِیا۔
''اجے تاں اُہناں دے کئی دِن لگ جاݨگے-وِیہ گھُما تۄں اُتے پئی اےَ وڈھݨ آلی۔"
تے کِنّا چِر اُہ پھیر چُپ کر کے تُرے گئے۔ کۄچرِییاں والی کِکر کۄل آ کے چںدّے نیں چاݨچک پِچھاںہ بھئۄں کے بھِیلی دی بیبے ول اِک دم اِئۄں تکِّیا کِہ اُہ ٹھٹھمبّر کے چُنّی سُۄت کرن دے بہانے رتا رُک گئی۔ پر چانݨ چںگّا ناں ہۄݨ کرکے اُہناں نُۄں اِک دُۄجے دِییاں اکھّاں چںگّی ترہاں نہِیں دِسِّییاں۔
چںدّا کُجھ چِر پھیر چُپّ ہۄ کے اۄویں تُرِیا گِیا؛ پر جدۄں بۄلِیا تاں اُہدی 'واج بڑی اۄپری لگّی۔
''اَیتکی ہاڑ 'چ بھِیلی نُۄں تاں تۄر ای دیئیِئے٬ سِرۄں بھار لہے۔"
''ہَیں؟" پِچھاںہ رہِ گئی بھِیلی دی بیبے نیں دۄ کاہلے کدم پُٹ کے اُہدے نال رلدِیاں کِہا٬ ''کی آکھِیا٬ بھِیلی نُۄں تۄر دِیئے ?.....آہۄ٬ مَیں تاں آپ تَینُۄں پِچھلے سال دی سِر دِییاں ٹھِیکرِییاں کرن لگ پئی اَیں٬ تُۄں سُݨدا وی اَیں کِسے دی-اَیڈِییاں اَیڈِییاں دھِییاں کِنّاں کِہ چِر بار بٹھائیِیاں جاںدِیئَے..."
چںدّا بِںدّ دا بِںدّ پھیر چُپ کر گِیا۔ بھِیلی دی بیبے دا اُہدے اُتے کاٹھی پائُݨ دا داء سُۄت آ گِیا سی۔
''چںگّا٬ ہُݨ تُۄں چُپ کر!" اُہنے رتا اکّی ہۄئی 'واج 'چ کِہا۔
مںجّا ڈاہ لَے !
''ویکھ٬ ٹُۄماں تاں جِہڑِییاں میرے کۄل ہَیگِییاں اُہناں نال سر جُۄ٬" پر بھِیلی دی بیبے چُپ کرن دی تھاں رتا ٹھںڈّی ہۄ کے٬ 'کبِیلداری دِییاں سلاہاں' کرن دے رَۄں وِچ بۄلݨ لگ پئی٬ ''باکی رہِ گِیا کپڑے لِیڑے دا کھرچ٬ اُہ اَیتکِیں سُکھ نال کٹھّا کر ای لواںگے-بتھیری دِہاڑی اےَ ہُݨ تاں٬ ساںجھے ستّ-اٹھّ رُپئیِئے مُۄںہ نال کہِ دیݨے 'سان اَیں٬ تھۄڑھے ہُںدّے اےَ کِتے!....چار-پںجّ تاں آپݨا تارُۄ-گاچا ای لِئۄَںدے اےَ۔....تے نالے اَیتکی انّہی-جی کۄئی پھسل ہۄئی اےَ-واکھرُۄ٬ واکھرُۄ!-سادھُۄ کِیاں دی کݨک 'تے بھاویں مںجّا ڈاہ لَے! ہۄ....مار جِتّ گِلّ آلِیاں دی بیری تائیِں٬ کۄہ-واٹ٬ اَیں سِدھݨ-سِدھی کھڑۄتی اےَ٬ مجال اےَ کِتۄں گِٹھّ تھاں وی ماڑا ہۄوے...."
''پِچھلے سال کِہڑا گھٹّ ہۄئی سی؛ دِہاڑی وی بتھیری سی!" اُہدی گلّ چںدّے نیں سُبھاوک ای ٹۄک دِتّی٬ ''ہاڑِییاں چںگِّییاں ہُںدِّییاں نُۄں تاں چار پںجّ ورہے ہۄ-گے..."
''نہِیں اگے اَینی نہِیں سِیپ کدے ہۄئی؛ نالے دِہاڑی کِتھے اَینی چڑھی سی پر-پرار؟"
''پر٬ پر-پرار ہںسّے بجاجی آلے دِئۄں جِہڑا لِیڑا پُچھّ کے آئے سی٬ اُہۄ ہُݨ رُپئیِئے گذ مہِںگّا ہۄئِیا وِئَے-ہساب تاں اُتھے دا اُتھے رہِیا کِہ ناں٬ وڈِّیئے رکانے !"
پر بھِیلی دی بیبے نیں آپݨی گلّ پھڑی رکھّی کݨک لۄکاں دے بیتھاہ ہۄئی سی۔ دِہاڑی بے-ہِسابے ودھ گئی سی۔ اَیتکی ماجھے ونِّیئۄں کمۄ٬ راء-سِیا وی بہُتے نہِیں سن آئے تے ناں ای 'باںگڑ دیس' اگّے واںگ 'آ اُترِیا' سی۔
''پر آہ ویکھ-لِیں٬ دساں دِناں نُۄں کِسے دے مرلا نہِیں کھڑۄتی ہۄݨی٬ سبھ وڈھّی جائۄُ۔" چںدّے نیں ہئُکا بھردِیاں کِہا٬ ''سمّے-کِیاں دے تاں مساں چار دِہاڑِییاں ہۄر لگݨگِییاں؛ اُہناں دے آودے ای مُںڈّے-کھُںڈّے بتھیرے ہۄئے پھِردے اےَ٬ آہݨ آںگُۄں !"
''ساڈے٬ سادھُۄ کے تاں اجے مہِینا نہِیں وڈھّی-دی-"
''اُئ اکل دِیئے مارِیئے٬ اِہ نویں-بی آئی کݨک دس دِن نہِیں رہِںدّی٬ تُۄں مہِینِیاں نُۄں رۄنی اَیں-اگّے آلا ہِساب ناں رکھِیا کر۔"
بھِیلی دی بیبے اِکدم اِئۄں چُپ کر گئی جِویں اُہنُۄں کِسے بہُت وڈّی گلّ دا فِکر پَے گِیا ہۄوے۔ اِہ اُہنے سۄچِیا ای نہِیں سی کِہ نوِیں کݨک بہُتا چِر سچِّیں نہِیں سی رہِںدّی۔
اُہ کُجھ چِر پھیر چُپ کر گئی۔ پر بھِیلی دی بیبے نیں اِس اُداس جِہی چُپّ نُۄں تۄڑدِیاں رتا کراری 'واج 'چ کِہا٬ ''بھُرُۄ تاں اگلِیاں دی بھُرُۄ٬ آپاں نُۄں کی اےَ !-دِہاڑِیئے بھالݨ دی خاتر تاں اُہ ادھّی ادھّی رات تائیِں سارا وِہڑا گہُںدّے پھِردے رہِںدّے اےَ؛ بںدّا کۄئی تھِیائۄُ تاں چھیتی وڈھائُݨگے ناں٬ اَیویں کِتے بمبُّۄکاٹاں نال وڈھ لَیݨگے؟" ''کۄئی نہِیں٬ دھِیری ہۄ٬ اگلے سال تائیِں ہاڑھی وڈھّݨ آلے بمبُّۄکاٹ وی آئے لَے !....سبھ کُش آ-جُۄ !"
بھِیلی دی بیبے پھیر چُپ ہۄ گئی۔ پر اُہنے جدۄں ساری اُمر ہار نہِیں سی منِّیں ہُݨ کِویں منّ لَیںدی !
''لَے اگلے سال دی٬ اگلے سال ویکھی جائۄُ۔ مَینُۄں پتَے ہُݨ میرِییاں تاں ست-اٹھّ دِہاڑِییاں ہۄر سادھُۄ کے لگّ جاݨگِییاں۔ نالے سادھُۄ-کا وڈّا مُںڈّا- بلائیِں چںگَّے وچارا-کہِںدّا٬ جاںدی بھمیں رۄج ہرے دی تھبّی وی لَے-جِیا کر۔ پںجّ-ست دِن کٹّی نیں ہرا کھادھا تاں چںگّی راجی ہۄ-جُۄ۔ ماڑی-مۄٹی تکڑی ہۄگی تاں آس وی لگّ-جُۄ٬ اَیسے سال۔ اگلے سال سُۄݨ آلی دا ای ہذار باراں سَے وٹِّیا جائۄُ۔"
اُہ آپݨے ای رَۄں وِچ بۄلی گئی پر چںدّے دے ٹھِبِّیاں دا گھسکارا چاݨچک ودھیرے کُرخت ہۄ گِیا٬ چال تِکھّی ہۄ گئی تے اُہ باہاں سِدھِییاں کر کے تُرن لگ پِیا۔
بھِیلی دی بیبے دا دِل اجائیِں ای ذۄر ذۄر دی دھڑکݨ لگ پِیا۔ جِیبھ سُکّ کے تالُۄئے لگدی جاپی تے اُہنے نِئۄں کے سُۄئے 'چ پاݨی دی چُۄلی بھر کے مُۄںہ گِلّا کر لِیا۔ پھیر اُہنُۄں تاڑ تاڑ کے چںدّے ول جھاکدی نُۄں اِئۄں جاپِیا٬ جِویں سُۄئے دا اگلا پُلّہ اُترن تائیِں چںدّے نیں کِنّی واری مُڑ مُڑ کے اُس ول تکِیا ہۄوے٬ تے ہر وار جدۄں اُہ پِچھاںہ جھاکِیا سی تاں اُہدا دِل اجائیِں ای دھڑکݨ لگ پِیا سی۔
''اِہ چارا سادھُۄ کِیاں نیں٬ تُۄت آلہی جھُگّی کۄلے ای بِیجِیا وِئَے ناں بھلا؟" گھر دے نیڑے آ کے چںدّے نیں اُبھڑواہِیاں پُچھِّیا۔
''ہَیں ?....آہۄ٬ اُتھے ای اےَ....ہۄر اُہناں دے تھاں کِہڑَے پٹھّے بِیجݨ نُۄں؟"
پر بھِیلی دی بیبے دی جِیبھ تھتھلاںدی جاپی۔
جدۄں اُہ دۄئے اگڑ-پِچھڑ گھر وڑے تاں کٹّی مُۄںہ اُتاںہ چُکّ کے رتا اڑِںگّی تاں ذرُۄر پر رۄذ واںگ اُس ارڑاٹ پائُںدِیاں گیڑا نہِیں بنّہِیا؛ پُۄچھ نال کُکھّاں جھمبّ دی تھاں اِکّ وار ہِلا کے مُڑ پٹھِّیاں وِچ مُۄںہ گڈّ لِیا۔ چںدّے نیں گھُۄر کے اُہدی کھُرلی ول تکِیا٬ اُہناں مُۄہرے بھجّ آئے گاچے تے تارے نیں٬ اُہناں دے گھر اپڑݨ تائیِں٬ کِنّا سارا ہرا کُتر کے کٹّی اگّے سُٹّ دِتّا ہۄئِیا سی۔ ہرے چارے نال سارا گھر جِویں مہِک پِیا ہۄوے۔ چںدّے نُۄں پتا نہِیں سی لگِیا کِہ اُہ اچیت ہی بُۄہِئۄں وڑدِیاں٬ دۄ-تِنّ ڈُۄںگھے ساہ لَے گِیا سی۔
''آہ کی اےَ اُئ!" اُہنے چارا کُتردے گاچے دے کۄل٬ دۄ کُ رُگ ٹاٹاں دے پئے ویکھ کے پُچھِّیا۔
''اِہ ٹاٹاں....اِہ ٹاٹاں٬" ٹۄکے دی تال نال گاچے نیں کئی وار اِہۄ شبد دہُرائے تے پھیر پھِیم دے امل وِچ٬ لۄر نال آپ-مُہارا ای گِیت جِہا گائی گِیا٬ ''ٹاٹاں...میرِییاں باٹھاں٬ بیبے لِیائی سی....
لِیائی سی٬ بئی لِیائی سی....
ٹاٹاں٬ ٹاٹاں٬ ٹاٹاں٬ بیبے لِیائی سی....!
اۄ....ٹاٹاں٬ چارا٬ تارا٬ بیبے لِیائی سی.....!
لَے بئی٬ بھلا بیلِییا لِیائی سی...ای....ای !"
پر چںدّے نُۄں جِویں سکتا مار گِیا۔ اُہ لالٹَیݨ دے مرنئۄُ جِہے چالݨ وِچ کدے چارے دی تھبّی ول گھُۄر گھُۄر وِںہّدا سی٬ کدے ٹاٹاں دی نِکّی جِہی ڈھیری ول۔
''لَے باپُۄ پاݨی لَے لَے۔" اُہدی سچِیاری دھی بھِیلی نیں بہِیݨ دے نال دھرِییاں اِٹّاں کۄل٬ تتّے پاݨی دا بٹھّل دھردِیاں اُہنُۄں سدِّیا۔
ہَیرانی-جِہی نال بھئۄں کے چںدّے نیں چار-چُپھیرے تکِّیا٬ تے شائِد گۄہِیاں دے دھُۄںئے دی کَۄڑواس کرکے اکھّاں 'چۄں پاݨی نِکل آئِیا۔ پر اکھّاں جھمکا کے گہُ نال ویکھِیا تاں بھِیلی دی بیبے کِدھرے نہِیں دِسی۔
''تیری بیبے....!" اُہنے بٹھّل ول آہُلدِیاں بھِیلی تۄں پُچھِّیا٬ تے کۄٹھڑی دے بُۄہے دے کۄل کھڑۄتی بھِیلی ول اِک-ٹِک وِںہّدا رہِ گِیا-اُہ چُگاٹھ دی سردل تۄں وی اُچّی لگّدی سی۔
بھِیلی نیں کی جواب دِتّا٬ اِہدا اُہنُۄں کۄئی پتا نہِیں لگِّیا٬ نِیوِیں پا کے بٹھّل دے پاݨی نال مُۄںہ-ہتھّ دھۄݨ جا لگِّیا۔ کۄل کھڑۄتی کٹّی جرک-جرک ہرا چارا چردی ذۄر-ذۄر دی پُۄچھ مار جاںدی سی۔ اُہدے جاڑھ-رس دا اُہنُۄں آپ نُۄں پہِلاں تاں سُیاد جِہا آئُںدا لگِّیا پر پھیر اِکدم مُۄںہ کَۄڑا-کَۄڑا ہۄ گِیا۔
مُۄںہ-ہتھّ دھۄ کے رۄٹی کھاݨ بَیٹھا تاں بھڑتھُۄ پائُںدے دۄئے مُںڈّے٬ وِہڑے وِچ رڑے تھاں بہِ کے ٹاٹاں کُٹݨ لگ پئے۔ چںدّے نُۄں چاݨچک ای رۄہ چڑھ گِیا۔ اُہنے ماں دی گالہ کڈھّ کے اُہناں نُۄں گھُۄرِیا٬ ''ہُݨے کُٹّ کے٬ اِہناں دا داݨا دال کے آودی ماں نُۄں پائُݨے٬ سالِئۄ کرِیئۄ؟"
''وے کی ہۄئی جاںدَے تھۄنُۄں!" اُسے ویلے باہرۄں آئُںدی بھِیلی دی بیبے نیں گلّ تاڑ کے مُںڈِّیاں نُۄں پۄلی جِہی جھِڑک دِتّی٬ ''تھۄتھۄں ہُݨ ٹِک کے نہِیں بَیٹھِیدا؟"
مُںڈّے تے نِکّی کُڑی ٹاٹاں اۄتھے دی چھڈ کے کنّ ولیٹ کے چَۄںکے ول تُر گئے۔ بھِیلی دی بیبے پہِلاں کھِلرِییاں ٹاٹاں نُۄں اہُلی٬ پر پھیر کدے ٹاٹاں تے کدے چںدّے ول بھئۄں بھئۄں وِہںدّی٬ اُہدے تۄں رتا پرہاں ہٹ کے بھُۄںجے ای بہِ گئی۔ پھیر بِنا کِسے دے کُجھ پُچھِیا-دسِیا آپ-مُہاری ای بۄلݨ لگ پئی۔
''گیلۄ نُۄں پُچھݨ گئی سی-تڑکے میرے نال چلݨ نُۄں۔ سادھُۄ دا وڈّا مُںڈّا کہِںدّا٬ جے وِہلی ہۄوے تاں اُہنُۄں وی نال لِیائیِں٬ کمّ چھیتی نِبڑ جُۄ!..... پر اُہدی تاں جاتݨ دی آکڑ ای نہِیں لئی-دی کِتے!....کہِںدّی٬ 'ساڈھے اٹھّ رُپئیِئے لئۄُں٬ نالے دۄہِیں ویلِیں کھائۄُں رۄٹی٬ تے تِنّ ویلے پِیئۄُں چاہ۔' مَیں کِہا٬ 'چںگّا بھائی تیری مرذی٬ اُہناں نیں تاں مَینُۄں ساڈھے ستّاں تائیِں کِہا سی....نالے جے سۄچِیئے تاں اُہ وِچارے کِہڑا ہکّ رکھدے اےَ !.... آہ ویکھ لَے٬ دۄ-ڈھائی-سیر-سارِییاں تاں ٹاٹاں ای اجّ چکّ لِیاںدِییاں مَیں٬ دھَۄݨ, تِنّپسیرِییاں تۄں گھٹّ چارا نہِیں ہۄݨا- ہۄر ہُݨ اُہناں نُۄں تاں بھمے گھر لِیا کے بٹھا-لِیئے...."
تے جدۄں بھِیلی دی بیبے نیں چھۄلِیاں دی کںڈّ نال لِبڑی چُنّی نال مُۄںہ تۄں مُڑھکا پُۄںجھدِیاں٬ چۄر-اکھّ چںدّے ول تکِیا تاں اُہدا سارا سرِیر کمبّݨ لگ پِیا: بُرکی پائُںدے چںدّے دا ہتھّ کمبّ رِہا سی٬ مُچھّاں اجِیب ہۄئیِیاں لگدِییاں سن۔ اُہ مُڑ اُس ول نہِیں جھاک سکی٬ ناں بۄل سکی٬ سُنّی جِہی ہۄئی٬ چُنّی نال جھل مار کے مُڑھکا سکائُںدی رہی۔ پر بِںدّ کُ پِچھۄں تاہِیں خبر کِہ چںدّا نںگّے-پَیرِیں اُٹھّ کے وا-ورۄلے واںگ باہر نُۄں تُر گِیا۔ بھِیلی دی بیبے دا دِل ذۄر-ذۄر دی دھڑکِیا٬ پر پِچھّۄں 'واج مارن دی ہِمّت نہِیں پئی۔
گھابری تے ہفی 'واج نال اُہنے گاچے نُۄں ہَۄلی جِہی کِہا٬ ''جاہ وے٬ ویکھِیں تیرا باپُۄ کِدھر گِئَے؟"
''باپُۄ گِئَے 'پھرِیکا!" تارا ٹُکّ دی بُرکی پُۄݨی بݨا کے کھاںدا-کھاںدا اِہ کہِںدِّیاں باہر نُۄں بھجّ گِیا۔
پر جدۄں اُہ دُۄجے بِںدّ گلی وِچۄں مُڑ کے آئِیا تاں اُہدِییاں اکھّاں ہَیرانی-جِہی نال اڈِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ ''نی بیبے٬ اُہ تاں سُۄئے بنّی پھیر تُرِیا جاںدے...اَۄدھر!"
''سُۄئے ونّی؟" تھکّے گۄڈِیاں نال اُٹھ کے کھڑی ہُںدِّیاں بھِیلی دی بیبے نیں چۄر-اکھّ رۄٹِییاں پکائُںدی بھِیلی ول تکدِیاں کِہا٬ ''ہُݨ اُہ سُۄئے ونّی کی کر گِئَے؟-ہَے کملا ناں سِیاݨا!...جاہ وے گاچِیا٬ جائیِں بھجّ کے٬ کِتے کۄئی مُۄکا-ماکا تاں نہِیں باہر بھُلّ آئے سی تُسِیں ?...جاہ گل جا ہُݨ, اُہ کِتھے دۄ کۄہ لتّاں کڈھۄںدا جائۄُ جاںدُۄئۄ؟...." پر گاچے نیں ٹاٹاں دے اُدالے ہُںدِّیاں بے-دھِیانی جِہی نال اُہدی گلّ اݨگائُلی کر کے کِہا٬ ''ہاں مُۄکا ناں اسِیں بھُلّ آئے کِتے کھِینکھاپ دا۔ تیڑ تاں باپُۄ دے کدے کُہائی نِیں ہۄئی٬ مُۄکا کِتھّۄں آ گِیا...وڈِّیئے سِیاݨِیئیں...!"
بھِیلی دی بیبے دا چِتّ کِیتا اُہدے سِر 'چ ٹۄکا چُک مارے۔ اینی بیپْرواہی نِیاݨے نُۄں کی آکھ! پر اُہ گالہاں کڈھدی آپ ای باہر نُۄں تُر گئی۔ بھِیلی اُہنُۄں رۄٹی کھاݨ لئی بُلاںدی ای رہِ گئی پر اُہ 'آئی٬ آئی' کردِیاں اگاںہ تُری گئی۔ 'کۄلے نال کھڑۄتے' پر اُس شُکر کِیتا کِہ ربّ نیں سُݨ لئی؛ چںدّا سُۄئے تۄں دۄ واہݨ ُرے ہی مُڑ آئِیا۔ تے دجۄں مۄدن دے بھیڈاں والے واڑے کۄل اُہ اِک دُۄجے دے نیڑے آئے تاں چںدّے نیں اجِیب اۄپرے رۄں وِچ کِہا٬ ''تُۄں کاس نُۄں آئی اَیں میرے مگر؟"
''اَیمیں....مَیں کِہا کھبرَے پُٹھ-پَیرا اَیڈی چھیتی کِدھر مُڑ چلِئَے۔" اُہ رتا ہسّ کے بۄلِیا٬ ''مَیں تاں اُۄں ای تُر پِیا٬ کِدھرے 'پھِیم آلی خالی ڈبّی ڈیگ بَیٹھا٬ سۄچِیا تڑکے نُۄں کۄئی ہۄر چکّ کے لَے جُۄ٬ ہُݨے بھال لِیاما..."
''لَے سُݨ لَے!" بھِیلی دی بیبے نیں سُکھ داساہ لَیںدِیاں کِہا٬ ''مَیں تاں کِہا کھبرنی کی گلّ اےَ جِہڑا اَیں چُپ کر کے اُٹھّ تُرِیا۔"
پر بھِیلی دی بیبے دا اجے چِتّ ٹِکاݨے نہِیں سی آئِیا۔ اُہ گھر تائیِں اِئۄں اُرلِییاں-پرلِییاں ماردی آئی جِویں آپݨا چِتّ ای ٹِکاݨے کرنا چاہُںدّی ہۄوے۔
چںدّے نُۄں بُۄہا وڑدِیاں ای چاݨچک کٹّی نُۄں تھاپی دِتّی تے ہرے پٹھِّیاں 'چ ہتھّ ماردِیاں کٹّی نال گلّاں کرن لگّ پِیا۔ ''اجّ تاں ساڈی بُۄری بڑِییاں کُکھّاں کڈھی کھڑۄتی اےَ...! گۄگڑ چھڈّی کھڑۄتی اےَ-بلّے بئی٬ بلّے...ہے کھاں ! دیکھ تاں سئی تُۄں کیراں...!" ''اجّ تاں اِہ کھڑُۄگی اَین 'کیراں بس٬ مر کے!" بھِیلی دی بیبے نیں تسلّی نال٬ رۄٹی کھاݨ لئی چَۄںکے ول جاںدِیاں کِہا تے نال ای مُںڈِّیاں نُۄں 'واج ماری٬ ''وے مُںڈِّئۄ....! ٹاٹاں تاں کٹھِّییاں کر دِئۄ بھائی!"
ادھّی رات اگے سی٬ اچھّی پِچھے؛ چںدّا چاݨچک٬ اُبھڑواہا اُٹھ کے بہِ گِیا تے ڈَۄر-بھۄرا ہۄئِیا چار-چُپھیرے اِئۄں جھاکݨ لگّ پِیا جِویں اُہنُۄں کۄئی بڑا بھِیانک سُپنا آئِیا ہۄوے۔ کِنّا چِر اُہ سُنِّیاں واںگ کھبّے-سجّے تے ہیٹھ-اُتاںہ جھاکی گِیا : سادھُۄ دے 'بنماش' مُںڈّے دی شکل اجے وی اۄویں پرتکھّ دِسّی جاںدی سی۔....تے ہرے پٹھّے٬ ٹاٹاں٬ کلہ نُۄں دِہاڑی 'تے سدّی گَیلھ- سارِییاں گلّاں٬ تُۄت والی ڈُگّی دُیالے اِئۄں گھیرا گھتّی آئُںدِییاں سن جِویں ہرے چارے وِچۄں 'کُش کھا کے' مری اُہناں دی بُۄری کٹّی دُیالے٬ ہُݨے٬ گِرجھاں نیں جھُرمٹ آ پائِیا سی-اُہنُۄں کٹّی دا پۄش وی اُہناں نیں نہِیں سی لاہُݨ دِتّا... تے جھُگّی دے اںدّر٬ چُڑیلاں دے پُٹھے-پَیراں ورگے کُجھ اۄپرے-اۄپرے نِشان وی اُہنُۄں اَین ساف دِسّ رہے سن....
اُہ ببُۄکا مار کے اُٹھدِیاں٬ نںگّے سِر٬ نںگّے پَیرِیں باہر نُۄں وگ تُرِیا۔ اکھّ دے پھیر وِچ کُںڈّا کھُلہدِیاں اُس گھگّی٬ کُرخت 'واج 'چ کِہا٬ ''ایدُۄں تاں بںدّا مرِیا ای چںگّا....! دھی دا گل گھُٹّ دِیاںگے-پِچھلے ماردے ای ہُںدّے سی ناں ! جمّدِییاں ای مار دِںدّے سی....! پر ایدُۄں تاں بںدّا پھیر مرِیا ای چںگّا-دھِرگ اےَ اَیسے جمّݨ دے !... ہاں کملِیا ! دھِرگ نہِیں پھیر....کۄئی جُۄن اَیں...."
تے ایویں بۄلدا بۄلدا اُہ آتھݨ واںگ٬ سُۄئے ول مُڑ تُر گِیا۔
بھِیلی دی بیبے اۄدۄں جاگدی پئی سی؛ پر ناں اُہدی جِیبھ ہلّی٬ ناں کۄئی ہۄر اںگّ ہِلِیا-ساری دِہ جِویں سِلہ-پتھّر ای ہۄ گئی سی۔
پر بھِیلی٬ اُسے ویلے٬ اُبھڑواہی اُٹھّ کے چںدّے دے مگر بھجّ تُری۔ گلی وِچ جا کے اُچی اُچی 'واجاں وی مارِییاں٬ پر اُہ نہِیں مُڑِیا۔ اُہ گھابری٬ ہَۄںکدی مُڑ اںدّر آئی تھتھلاںدی-جِہی 'واج وِچ کُۄکدِیاں اُس بیبے نُۄں ہلُۄݨِیاں۔
''نِیں بیبے٬ بیبے نِیں....نِیں باپُۄ باہر نُۄں تُرِیا جاںدَے...اُہ جاںدا کِدھر اےَ٬ اَیس ویلے؟....نہِیں بیبے!"
کمبّدِییاں لتّاں نال بیبے دے مںجّے اُتے بہِ کے بھِیلی نیں بیبے نُۄں ذۄر نال مۄڈھِئۄں پھڑ کے جھُۄݨِیاں تاں اگۄں اُہنے سُتے-سُبھا ای٬ سِدھݨ-سِدھی پِیا٬ جواب دِتّا٬ ''سادھُۄ دی جھُگّی 'چ گِئَے..."
''کِئۄں؟ اۄتھے کی کرن گِئَے؟ تُۄں کُش بھُلّ آئی سی؟" اۄسے گھبراہٹ نال بھِیلی نیں پھیر پُچھِّیا۔
''آہۄ!" بھِیلی دی بیبے نیں کِہا۔ تے آپݨی دھی ول نِگہا بھُیاںدِیاں رتا اَۄکھی جِہی 'واج 'چ بۄلی٬ ''جاہ٬ ہُݨ تُۄں اُٹھ کے پَے جا آودے مںجّے 'تے-"
''کِئۄں؟ مَیں ایتھے بَیٹھی بھَیڑی لگدی اےَ؟" اچانک بھِیلی ہِرکھ گئی سی۔
''نِیں آہۄ نِیں وَیرنے٬ اُٹھ کھڑ!" اکّی ہۄئی 'واج 'چ اُہ بۄلی٬ پر پھیر پتا نہِیں کی چںڈّال چڑھِیا کِہ اگلے بِںدّ ای اُس چاںگھر ماری٬ ''نِیں تُۄں اُٹھدی اَیں کِہ نہِیں؟ اُٹھ کے کھڑی ہۄ جا ایتھۄں٬ بھلِیماݨس اَیں تاں نہِیں....!"
بھِیلی دے چِت 'چ پتا نہِیں کی آئی٬ اُہ سگۄں ذِدّ نال باہی تۄں پِچھاںہ کھِسک کے٬ جِویں سُۄت ہۄ کے بہِںدِّیاں بۄلی٬ ''جاہ نہِیں اُٹھدی !"
''نہِیں اُٹھدی..." ہِرکھی 'واج نال تُرت ای اُٹھ کے بہِںدِّیاں اُہدی بیبے نیں جۄڑ کے دُہتھّڑ اُہدے مَۄراں وِچ مارِیا تے بھِیلی مُۄںہ-بھار بھُںجّے جا ڈِگی۔
''ہائے نِیں تیرا بیڑا گرکے نِیں٬ بھَیݨے۔" بھِیلی نیں ڈِگِیاں پِیا ہی لیر ماری تے پھیر سمبھّل کے اُٹھدِیاں بھُبِّیں رۄݨ لگ پئی۔
بھِیلی دی بیبے مُڑ اۄویں سُتے-سُبھا ای سِدھݨ-سِدھی لیٹ گئی تے اُہدے سارے اںگّ پہِلاں واںگ ای سِلہ-پتھر ہۄ گئے۔ سُکّے ہۄٹھاں وِچۄں ہَۄلی جِہی اُس جِویں آپݨے آپ نُۄں ای کِہا٬ ''منّدی کِہڑَے کِسے دی !...کدۄں دی آکھی جانی اےَ بئی بھائی اُٹھ کھڑۄ٬ اُٹھ کھڑۄ٬ بھِٹّی جائیںگی...پر کاہنُۄں جاݨدی اےَ....اَیں بھلماݨسی نال جاݨدَے کۄئی..."
سارے نِیاݨے جاگ کے گھابرے-گھابرے اُس ولّ جھاکدے رہے٬ پر اُہ اۄویں سِدھݨ-سِدھی پئی رہی؛ اۄویں اوا-توا بۄلی گئی۔