چیتنا کی ہَے اتے کِئۄں ذرُۄری ہَے٬ منُکھّی وِکاس لئی؟ بہُت ہی گمبھِّیر وِشا۔ سِر جۄڑ کے سۄچݨ دی لۄڑ۔ ورنا چِںتّن وِہُۄݨے پںجّابِییاں دا مارگ-درشن کَۄݨ کریگا؟

پںجّابی سماج وِچ چیتنا کِنّی کُ ہَے اتے اسِیں کِتھے کھڑے ہاں؟ اسِیں کِس پاسے جا رہے ہاں۔ کی سانُۄں ساڈے سرۄکاراں٬ سںدّربھاں اتے چیتنا دے سچّ دا پتا ہَے؟ کی اسِیں چیتنا وِہُۄݨے تاں نہِیں ہۄ گئے؟ بہُت سارے پْرشن من وِچ پَیدا ہُںدّے۔

چِںتّنشِیل لۄک اکسر ہی اجیہے سںجِّیدا سرۄکار بارے سںوّاد رچائُݨ بارے سۄچدے کِہ کی اجیہا ورتارا پںجّابِییاں دی جِیون-شَیلی تاں نہِیں بݨ گِیا۔ مَیں پںجّابی ماں بۄلی دِوس دے سمبّںدھّ وِچ شِکاگۄ وِکھے یُۄنِیورسِٹی دی اِک وِدِیارتھݨ نُۄں مِلِیا جِسدا کہِݨا سی کِہ مَیں آپݨے پرِوار اتے سماج تۄں اُکتا چُکّی ہاں کِئُںکِہ ساڈا سماج پرتاں وِچ جِئُںدا اتے مکھَۄٹِیاں وِچ وِچردا ہَے۔ میرے ماپِیاں کۄل میرے نال گلّ کرن دا سماں ہی نہِیں ہَیں۔ مَیں کِس نال آپݨی ویدنا ساںجھی کراں؟ میرے دۄست سِرف گۄرے جماتی ہی ہن جِنہاں نال مَیں گلّاں ساںجھِییاں کر سکدی ہاں کِئُںکِہ گۄرے وِدِیارتھی بہُت ہی پاردرشی اتے سچّے ہُںدّے۔ کۄئی نہِیں اۄہلا رکھّدے اتے ناں ہی تُہانُۄں بلَیکمیل کردے۔ مَیں سۄچݨ لگّا کِہ اِہ بچّی پںجّابی سماج تۄں اِنی اُچاٹ ہۄ چُکّی ہَے کِہ اِسدا پںجّابی سماج وِچ پرتݨا بہُت ہی مُہال ہۄویگا۔ درئسل اسِیں پرواس تاں کر لِیا پر اسِیں اِنے چیتنّ نہِیں ہۄئے کِہ سانُۄں پتا ہۄوے کِہ وِدیش وِچ ساڈے بچِّیاں دِییاں کی چُݨَۄتِییاں ہن؟ اُنہاں نُۄں سمجھا کے اِنہاں چُݨَۄتِییاں وِچۄں اُبھرن دا ول کِویں سِکھائُݨا ہَے؟ اسِیں تاں سِرف وڈّے گھراں اتے نویں ماڈل دِییاں کاراں لَیݨ لئی اِنے اُلجھ گئے کِہ پرِوار اتے بچِّیاں لئی ساڈے کۄل سماں ہی نہِیں۔ اِہ چیتنا دی گُمّشُدگی دا پْرماݨ ہَے۔

اسِیں چیتنا وِہُۄݨے ہۄ٬ ہری کراںتی دے بھُلیکھے وِچ آ کے پںجّاب نُۄں تباہی دے کںڈھّے `تے لِیا کھلِیارِیا؟ خاداں تے کِیٹناشکاں نال دھرتی ذہِرِیلی ہۄ گئی٬ واتاورݨ پلِیت کر لِیا۔ جھۄنے سدکا پںجّاب دا ذِیاداتر ہِسّا دھرتی ہیٹھلے پاݨی دے ماملے وِچ ڈارک ذۄن وِچ چلا گِیا ہَے۔ کُدرتی سرۄت گوا کے پںجّاب نیں کی کھٹِّیا؟ بِمار پںجّابِییاں نُۄں ہسپتال مِل گئے۔ مردانگی وِہُۄݨے پںجّابِییاں دے ہِسّے پھرٹِیلِٹی سَیںٹر آ گئے۔ اِہ ساڈے ہُکمراناں اتے چِںتّکاں دی بھوِکھّمُکھی چیتنا دی اݨہۄںد ہی سی کِہ اُنہاں سۄچِیا ہی ناں کِہ ہری کْراتی کِویں پںجّاب دے بھوِکھّ نُۄں پْربھاوِت کریگی؟ ہُکمراناں دی شہِ `تے پںجّابی جوانی نُۄں نشِیاں وِچ ڈۄبِیا گِیا۔ پھِر سِہت اتے وِدِئّک ڈھاںچے نُۄں اجیہا کھۄخلا کِیتا کِہ پںجّابی نَۄجواناں نیں آئیِلَیٹس تِیک ہی کھُد نُۄں سِیمت کر کے وِدیشاں نُۄں جاݨ دا سۄچِیا۔ کی ہُکمراناں نُۄں اِہ اہِساس ہَے کِہ جوانی دے اِس انّہیواہ پْرواس نال پںجّاب دا سبھِیاچارک٬ سماجِک اتے وِراستی ڈھاںچا کِویں پْربھاوت ہۄویگا؟ کُجھ ہی سالاں تکّ پںجّاب٬ پںجّاب نہِیں رہیگا۔ کی کدے ساڈے ہُکمراناں نیں اِس بارے چِںتّن کِیتا اے؟ کۄئی فِکرمںدّی ذاہر کِیتی ہَے؟

درئسل چیتنا تاں وکت دے بدلدے سرۄکاراں انُسار آپݨی سۄچ٬ سُپنے سادھناں اتے سمبھّاوناواں نُۄں ترجِیہ بݨا کے آپݨے ہکّ وِچ بھُگتائُݨا ہُںدّا۔ سمیں دے بدلݨ نال بہُت کُجھ بدل جاںدا ہَے۔ پُراݨی سۄچ اتے دھارناواں نال نوِییاں چُݨَۄتِییاں دا ساہمݨا نہِیں کِیتا جا سکدا۔

چیتنّ ہۄݨ لئی ذرُۄری ہُںدّا کِہ پتا ہۄوے کِہ ساڈے آلے-دُیالے کی واپر رِہا؟ کِئۄں واپر رِہا؟ کَۄݨ ورتا رِہا؟ اِسدا کی پْربھاو پویگا اتے اِس ورتارے نال آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں کِویں پْربھاوت ہۄݨگِییاں اتے ساڈِییاں اگلِییاں نسلاں دا بھوِکھّ کی ہۄویگا؟ چَۄگِردے اتے سماج وِچ کی اُتھل-پُتھل ہۄویگی؟

درئسل منُکھّ دا کِسے ورتارے نُۄں دیکھݨا٬ سمجھݨا٬ پرتاں پھرۄلݨا اتے اِسدے ماڑے اتے چںگّے پْربھاواں دی نِرکھ-پرکھ کر کے٬ آپݨی جِیون-شَیلی نُۄں اُسارُۄ رںگّت دیݨی٬ چیتنّ ہۄݨ دی نِشانی ہُںدّا۔

چیتنا دے بہُت سارے رُۄپ ہن جِویں کِہ-

1. سوَے-چیتنا: جِویں سرِیرک٬ مانسِک٬ بَۄدھِک اتے بھاوناتمِک چیتنا۔

2. پرِوارک چیتنا: پرِوار کی ہَے؟ سبںدھّاں دی کی اہِمِیئت تے لۄڑ اتے اِنہاں ’چ پاردرشتا کِویں آوے؟ اِسدی سدِیوتا کی ہُںدّی؟

3. سماجِک چیتنا: سماجِک اُساری وِچ اِک وِئکتی دی کی بھُۄمِکا ہَے؟ اسِیں سماج نُۄں کی دے رہے ہاں؟ کی دیݨا چاہِیدا؟ کِتھّے کھڑا ہَے ساڈا سماج؟ اُدھڑ رہے سماجِک تاݨے-باݨے لئی کَۄݨ, کِنّا کُ کسُۄروار اتے اسِیں خُد کِنّے کُ ذِمّیوار؟

4. دھارمِک چیتنا: کی اسِیں دھرم نُۄں منّدے ہاں جاں دھرم دی منّدے ہاں؟ کی اسِیں ’گلی اسی چںگِّییا آچاری بُرِییاہ‘ تاں نہِیں؟ دھارمِک باݨے وِچ ادھارمِکتا تاں نہِیں؟ دھارمِک اڈمبّر نیں کِنّا کُ نُکسان کِیتا؟ دھارمِک پْردُۄشݨ, چیتنا نُۄں کِویں پْربھاوِت کر رِہا؟

5. راجسی چیتنا: راجِینتک تَۄر `تے اسِیں کِنّے کُ سںجِّیدا ہاں؟ کی اسِیں راجنِیتِیواناں دِییاں چلاکِییاں دے شِکار تاں نہِیں۔ سانُۄں راجنِیتک لۄکاں ولۄں کُرسی دے پاوے کِویں بݨائِیا جا رِہا؟ کِویں اسِیں راجِینتک پْرکِرِیا وِچ اُسارُۄ بھُۄمِکا نِبھا سکدے ہاں؟

6. واتاورݨی چیتنا: ہوا٬ پاݨی٬ دھرتی٬ اواذ٬ رَۄشنی٬ ریڈِیئۄئَکٹِو تے اِیئَم ترںگّاں دے پْردُۄشݨ پْرتی اسِیں کِنّے کُ سُچیت ہاں؟ کی سانُۄں پتا ہَے کِہ اسِیں ذہِرِیلی پھِذا وِچ ساہ لَیںدے٬ ذہِراں کھا رہے ہاں؟

چیتنا دا پَیدا ہۄݨا کۄئی جادُۄ نہِیں۔ اِہ تاں منُکھّی ورتارا ہَے اتے اِک دم پَیدا نہِیں ہُںدّا۔ اِہ جاں تاں تُہنُۄں وِرسے وِچ مِلدا٬ جاں آلا-دُیالا چیتنّ کردا٬ جاں گِیان (ڈِگرِییاں٬ گِیان نہِیں ہُںدِّییاں اتے پر گِیان ذرُۄر ڈِگرِییاں ہُںدّا۔) راہِیں چیتنّ ہُںدّے٬ اتے جاں کُجھ کُ رۄل-ماڈلاں دے پَیرۄکار بݨ کے وی چیتنّ ہُںدّے۔

ہُݨ دیکھݨا ہَے کِہ پںجّابی سماج کِتھّے کھڑھا ہَے؟ اسِیں تاں اُہ کُجھ ہاں جِہڑا سماج وِچ ہۄ رِہا ہَے کِئُںکِہ اسِیں سماج دا ہی تاں ہِسّا ہاں۔

یاد رہے کِہ چِںتّا تۄں چِںتّن پَیدا ہُںدّا٬ چِںتّن تۄں چاہت پَیدا ہُںدّی تے پھِر چیتنا پَیدا ہُںدّی۔ اِس چیتنا وِچۄں ہی پھِر چیتنّ سۄچ پَیدا ہُںدّی٬ سُپنے پَیدا ہُںدّے٬ سمبھّاوناواں اُتپنّ ہُںدِّییاں٬ سادھن پَیدا ہُںدّے اتے پھِر اِہی سمبھّاوناواں دا سچّ٬ نرۄئے تے چیتنّ وِرسے دی ادھارشِلا بݨدا۔

ماݨمتّے اتے چِںتّنشِیل وِرسے دے مالک اُہ لۄک ہُںدّے جِنہاں نیں آپݨِییاں کِیرتِییاں٬ کِرِیاشِیلتا٬ کرمیۄگتا تے کارنامِیاں راہِیں نام کمائِیا ہُںدّا۔

چِںتّنشِیل لۄک سمِیاں دا سبھ تۄں وڈّا ماݨ ہُںدّے اتے وکت اُنہاں `تے ناذ کردا۔

پںجّابی وِراست اتے چیتنا تاں بہُت ہی امِیر سی پر اسِیں گرِیب پںجّابِییاں نیں اِسنُۄں بہُت ہی ہِیݨی اتے نِربل بݨا دِتّا ہَے۔

چیتنتا گُمّ ہُںدّی تاں منُکھّ آپے نُۄں بھُلا دِںدّا اتے خُد تۄں گواچے وِئکتی نُۄں آپݨا سِرناواں وی یاد نہِیں رہِںدّا۔ اجیہا پںجّابِییاں نال واپر رِہا ہَے۔ اِہ پںجّاب اتے وِدیشاں وِچ آم ورتارا ہَے۔ پرواسی چیتنا دی اݨہۄںد دا اںدّاذا اِس گلّ تۄں لگا سکدے ہاں کِہ اسِیں وِدیشاں وِچ راجسی رُتبے تاں ہاسل کر لئے پر کۄئی وی ساںجھا ’لَۄبِیئِںگ‘ گرُپّ نہِیں بݨا سکے جِس راہِیں وِدیش وِچ پںجّابِییاں دے مسلِیاں نُۄں وِچارِیا جاوے۔

چیتنا تِیک پہُںچّݨ دے چار پڑاء ہن جِنہاں دی سانُۄں سۄجھی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ سچّ اِہ ہَے کِہ بھاوُکتا وِچۄں بَۄدھِکتا پَیدا ہُںدّی٬ بَۄدھِکتا وِچۄں چِںتّا پَیدا ہُںدّی٬ چِںتّا وِچۄں چِںتّن پَیدا ہُںدّا اتے پھِر چِںتّن وِچۄں چیتنا پَیدا ہُںدّی۔ اِس لئی پںجّابِییاں لئی بہُت ذرُۄری ہَے کِہ اُہ بھاوُکتا دے نال نال٬ بَۄدھِک وِکاس دے نال ہی سرِیرک تے مانسِک وِکاس کرن٬ فِکر کرن٬ چِںتّن کرن اتے پھِر چیتنا دے مارگی بݨن۔ پںجّابِییاں دی فِترت نُۄں بدلݨ دی لۄڑ ہَے اتے اِہ سِرف چیتنا راہِیں ہی بدلی جا سکدی ہَے۔

پںجّابی سماج وِچ چیتنا پَیدا کرن واستے سانُۄں ہر پدھّر `تے چِںتّن کرن دی لۄڑ ہَے تاں ہی اسِیں پںجّابی کمِئۄُنِٹی نُۄں چیتن کر کے اجۄکے سمیں دا ہاݨی بݨا سکدے ہاں۔

چیتنا پَیدا کرن لئی ذرُۄری ہَے کِہ اسِیں دھرم نال جُڑِیئے۔ گُرُۄ گرںتھّ ساہِب وِچ منُکھّ لئی ہر کِسم دی چیتنا ہَے۔ سِرف سانُۄں چِںتّن کرن دی آدت ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ دھرم درئسل جِیون جاچ ہُںدّا ہَے اتے اِس سںدّربھ وِچ اسِیں دھرم دے پَیرۄکار بݨاںگے تاں بہُت کُجھ ہاسل کر سکاںگے۔

پںجّابِییاں لئی اکھّر نال جُڑنا ذرُۄری۔ تاں ہی اسِیں ساہِت نال جُڑ سکاںگے جِس وِچۄں سانُۄں سماجِک ورتارِیاں اتے ہۄݨ والِییاں سمبھّاوت بھوِکھّمُکھی تبدِیلِییاں دی جاݨکاری مِلیگی۔ سانُۄں گھراں وِچ بِیئر بار دی تھاں بُکّ شَیلفاں بݨائُݨ دی لۄڑ ہَے۔ پر جِہڑا سماج آپݨی ماں بۄلی بارے وی فِکرمںدّ ناں ہۄوے اُس وِچ چیتنا بارے چِںتّا پَیدا ہۄݨی وی وڈّا پْرشن آ؟

سبھ تۄں اہِم ہَے کِہ وِشو پدھّر `تے پںجّابِییاں دا تھِںکّ ٹَیںک ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔ پھِر وکھّ وکھّ گرُپّ ہۄݨ جِسدے مَیمبر وکھّ-وکھّ کھیتراں وِچ نامݨا کھٹّ چُکّے ماہِر ہۄݨ اتے جِہڑے وکھّۄ وکھّرے کھیتراں وِچ جاݨ والِیاں لئی چیتنا دے کَیمپ لائُݨ بھاویں اِہ بِذنس ہۄوے٬ اکادمِک٬ دھارمِک جاں کۄئی پْرۄپھَیشنل کھیتر ہۄوے۔

پھِکر تۄں پھِکرمںدّی تے پھِر چیتنا دا سفر تاں گھر تۄں شُرُۄ کرنا پویگا۔ سبھ تۄں ذرُۄری ہُںدّا ہَے بدلدے ہالات دے پَے رہے پْربھاواں بارے ماپِیاں دا چیتنّ ہۄݨا اتے چیتنا دا جاگ آپݨے بچِّیاں وِچ لائُݨا۔

اِک وِئکتی لئی چیتنّ ہۄݨ واستے آپݨے اںدّر اُترنا٬ کھُد دے رُۄ-ب-رُۄ ہۄݨا اتے آپݨِییاں کمِییاں٬ کُتاہِییاں٬ کمِینگِییاں تے کھامِییاں دی پچھاݨ کرنا اتے پھِر کھتم کر کے٬ نوِیں اُۄرجا اتے ہَۄںسلے٬ ہٹھّ اتے ہِمّت نُۄں ہاݨی بݨائُݨا ذرُۄری ہُںدّا۔ کُجھ وی اسمبھّو نہِیں ہُںدّا سِرف شُرُۄیات دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔

اِک گلّ تاں سچّی ہَے کِہ ساڈے بجُرگ ساڈے نالۄں ذِیادا چیتن اتے ذِںدّگی دی سمپُّۄرن کِتاب سن۔ اُنہاں کۄل ڈِگرِییاں نہِیں سن پر پُۄرن گِیان سی۔ میرے باپ نیں انپڑھ ہُںدِّیاں یُۄنِیورسِٹی تِیک پڑھائِیا۔ اُسدی سِیمت سادھناں وِچ جِیون-جاچ سبر٬ سُکھن اتے سِرڑ کمال دا سی۔ کدے ہار نہِیں منّی۔ ہڑھاں نال پھسلاں مارِییاں جاݨ `تے وی کدے کھُدکُشی نہِیں سی کِیتی۔ سدا چڑھدی کلا وِچ رہِںدّے۔ اِمانداری بارے اُنہاں دا ترک کمال دا سی کِہ کِسے دے چۄری پٹھّے ناں وڈھّۄ٬ تُہانُۄں گُردُیارے٬ مسِّیا جاں ستّسںگّ `تے جاݨ دی لۄڑ نہِیں پویگی۔ میرے پْرَیپ وِچۄں پھیلہ ہۄݨ `تے باپ نیں ہلّاشیری دِںدِّیاں کِہا سی کِہ کۄئی ناں اگلے سال پاس ہۄ جائیِں۔ رُۄڑی پوا لا اتے کلّ نُۄں دُبارا کالج وِچ داکھل ہۄ جا۔ اجّ کلّہ تاں بچّے دے گھٹّ نمبّر آئُݨ `تے ماپے٬ بچِّیاں دی جان کڈھّ لَیںدے نیں۔ اتے کئی وار بچّے کھُدکُشی وی کر لَیںدے۔ اِہ چیتنا ساڈے ماپِیاں نیں اچیت رُۄپ وِچ ساڈے مناں وِچ دھری جۄ ہر مۄڑ `تے مارگ درشن کر رہی اے۔

اپھسۄس نال کہِݨا پَیںدا کِہ ہُݨ ماپِیاں کۄل آپݨے بچِّیاں دی سار لَیݨ دا سماں ہی نہِیں۔ بچّے کِس کۄلۄں رہِنُمائی پْراپت کرن۔ میری وڈّی بیٹی بی.ڈی.اَیس. وِچ داخل ہۄئی تاں مَیں اُس نُۄں ہر ہفتے چِٹھّی لِکھدا ساں کِہ نویں ماہَۄل وِچ کِہڑِییاں چُݨَۄتِییاں ہۄ سکدِییاں٬ اِنہاں دا کِویں ساہمݨا کرنا اتے اِس وِچۄں کِویں اُبھرنا ہَے؟ میرِییاں چِٹھِّییاں میری بیٹی تۄں پہِلاں ہی اُس دِییاں سہیلِییاں پڑھ لَیںدِییاں سن۔ مَینُۄں لگّا کِہ جِیون وِچ کمّ آئُݨ والِییاں سلاہُتاں بارے بچِّیاں نُۄں جاݨکاری ہۄݨی چاہِیدی ہَے جِسدی بہُت گھاٹ ہَے۔ مَیں اِنہاں چِٹھِّییاں دے ادھار `تے اجِیت اخبار وِچ مِڈل لیکھ لِکھے جِنہاں دا ہُںگّارا کمال دا سی۔ میری پہِلی پُستک ’رںگّاں دا درِیا‘ اِنہاں چِٹھِّییاں دا وِستھار ہی سی اتے مَیں کوِتا تۄں وارتک ولّ نُۄں مُڑِیا ساں۔ کی ماپِیاں کۄل اِنی کُ وِہل ہَے کِہ اُہ آپݨے بچِّیاں نُۄں سُچجّی سیدھ دیݨ لئی کُجھ سماں کڈھّ سکݨ?

چیتنا دی لہِر پَیدا کرن لئی خُد نُۄں چیتنّ ہۄݨا پَیںدا ہَے۔ بابا سیوا سِںگھّ جی کۄل کۄئی ڈِگری نہِیں پر اُہ چیتنا دا چِراگ ہن۔ اُہ واتاورݨ نُۄں بچائُݨ لئی درکھت لگا کے ہوا دے لںگّر لگا رہے ہن۔ وِدِّیا دا چانݨ وںڈّݨ لئی وکھّ وکھّ ادارے بِہترِین وِدِّیا پْردان کر رہے۔ پِیئَمٹی/سِیئیِٹی ادارے وِچۄں ہر سال بہُت سارے وِدِیارتھی مَیڈِیکل/اِںجنِیئرِںگّ کالجاں٬ تے آئیِیائیِٹی وِچ جا رہے ہن۔ اُنہاں ولۄں چلائے جا رہے ہاکی کلبّ دے کھِڈاری ہُݨ تاں اِںڈِییا دی کَۄمی ٹِیم وِچ کھیڈ رہے ہن۔ کُڑِییاں دی پںجّاب پُلِیس٬ بِیئَسئَپھ٬ دِلّی پُلِیس جاں سِییارپِیئَپھ وِچ بھرتی لئی پھری ٹْرینِںگّ دِتّی جاںدی ہَے اتے ہُݨ تِیک 700 دے کرِیب لڑکِییاں اِنہاں ادارِیاں وِچ کاںسٹیبل٬ سب اِںسپَیکٹر جاں اِںسپَیکٹر وجۄں سیواواں نِبھا رہِییاں ہن اتے پرِواراں لئی ماݨ بݨ رہِییاں ہن۔ اَینڈِیئے دی تِیاری لئی وکھّرا ادارا ہَے اتے ادارے دے وِدِیارتھی اَینڈِیئے وِچ سِدھّے جا رہے ہن جۄ آئُݨ والے سمِیاں وِچ پھَۄج وِچ وڈّے اہُدِیاں `تے پہُںچّݨگے۔ اجیہے اپھسر من وِچ سِکھّی پْرمپّراواں اتے مُۄل بھاوناواں نُۄں جِیون وِچ ذرُۄر اپنائُݨگے۔ سِول سروِشج دی تِیاری لئی اِک ہۄر ادارا آپݨِییاں سیواواں دے رِہا۔ دھارمِک خیتر وِچ جاݨ والِیاں لئی دھارمِک ادارا اُچّ کۄٹی دا یۄگدان پا رِہا ہَے۔ کی کۄئی ہۄر سںسّتھا اجیہِییاں بہُ-وِدھاوی کۄشِشاں کر کے آم لۄکاں وِچ چیتنا پَیدا کرن دا بھوِکھّمُکھی کارج کر رہی ہَے؟ ارباں دے بجٹ والی ساڈی شْرۄمݨی کمیٹی کی کر رہی ہَے؟ پںجّابِییاں نُۄں لںگّراں دی بجائے گِیان دے لںگّراں ولّ توجّۄں دیݨ دی لۄڑ ہَے۔

اِہ وی چیتے ہۄݨا چاہِیدا کِہ چیتن لۄک آپݨے پُرخِیاں دِییاں گُمّ گئیِیاں کبراں وی بھال لَیںدے ہن جد کِہ چیتنا تۄں وِہُۄݨے لۄک آپݨی وِراست نُۄں دفن کرن لئی کاہلے ہُںدّے ہن۔

سانُۄں یاد رکھّݨا چاہِیدا ہَے کِہ چِںتّا تۄں چِںتّن اتے پھِر چیتنا تِیک دا سفر بِکھڑا تاں ہَے پر اسمبھّو بِلکُل نہِیں۔ سِرف کھڑے لۄک ہی ہارے ہُںدّے جد کِہ تُرن والے کدے ہاردے نہِیں ہُںدّے۔

آس ہَے کِہ پںجّابی ذرُۄر چیتنّ ہۄݨگے کِہ کِویں اُنہاں نوِییاں چُݨَۄتِییاں نال کھہِںدِّیاں٬ آڈھا لائُںدِیاں٬ آپݨے جِیون نُۄں نویں ارتھ دیݨے ہن جِس نال اُہ سماج نُۄں نوِیں نرۄئی دِکھّ دیݨ دے یۄگ ہۄ سکݨ جِویں اُہ پہِلاں دِںدّے آئے ہن۔

وَیسے وی پںجّابِییاں نیں کدے ہار تاں منِّیں ہی نہِیں۔ پھِر اِہ سفر اُنہاں دے سِرڑ اتے جِدّ ساہویں کی ارتھ رکھّدا ہَے؟ آس ہَے کِہ پںجّابی چیتنّ ذرُۄر ہۄݨگے۔