-50-

 

پِچھلے اِکّ ہفتے تۄں کِسے نیں وی ہسپتال گیڑا نہِیں سی مارِیا۔ مرِیذاں دی دیکھ بھال لئی رام ناتھ سی٬ سںگِّیتا سی جاں نیہا۔

واردات ہۄئی نُۄں اِکّ مہِینا ہۄݨ والا سی۔ دُکھّاں بھرے دِناں دا اِکّ اِکّ پل کئی کئی یُگاں جِڈا لمّا سی۔ پھیر وی رام ناتھ نُۄں پتا نہِیں سی لگّا٬ کدۄں دِن چڑھدا اتے کدۄں چھِپدا سی۔

رام ناتھ آپݨے آپ نُۄں آلسی سُبھاء دا منّدا سی۔ سویرے لیٹ اُٹھّݨا٬ ہَۄلی ہَۄلی نہائُݨا دھۄݨا۔ کمّ ’تے لیٹ جاݨا۔ کدے شہِرۄں باہر جاݨا پَے جائے تاں اُسنُۄں پِسُّۄ پَے جاںدے سن۔ جِنّا چِر ٹل سکدا سی٬ اُہ گھرۄں باہر جاݨ تۄں ٹلدا سی۔ دُۄسری تھاں ناں اُسنُۄں نِیںد آئُںدی سی٬ ناں کھاݨ پِیݨ ٹھِیک بَیٹھدا سی۔ سویرے اُٹھّدِیاں اُسنُۄں کبذ ہۄ جاںدی سی۔ ہفتا دوائی کھا کے مساں پیٹ تھاں سِر آئُںدا سی۔

پِچھلے اِکّ مہِینے وِچّ سبھ کُجھّ اُسدے سُبھاء دے اُلٹ ہۄئِیا سی۔ اُہ دِن رات بھمبِّیری واںگ گھُمّ رِہا سی۔ اِکّ پل اُہ ہسپتال ہُںدّا٬ دُۄجے تھاݨے٬ تِیجے کچہِری اتے چَۄتھے کۄٹھی۔ ناں کھاݨ دا خِیال سی ناں سَۄݨ دا۔ جدۄں جۄ مِلِیا٬ اںدّر سُٹّ لِیا٬ جِتھے مَۄکا مِلِیا٬ اکھّ لا لئی۔

دۄ چار راتاں نُۄں چھڈّ کے رام ناتھ دِییاں باکی راتاں ہسپتال وِچّ بِیتِییاں سن۔ دۄویں مرِیذ جنرل وارڈ وِچّ سن۔ مرِیذاں دے وارِساں نُۄں مرِیذاں کۄل سَۄݨ دی اِنہاں وارڈاں وِچّ کۄئی سہُۄلت نہِیں سی۔ ہر مرِیذ دے بِسترے کۄل اِکّ ڈھائی کُ پھُٹّ لمبّا اتے پَۄݨا کُ پھُٹّ چَۄڑا بَیںچ پِیا سی۔ دِنے اِہ بَیںچ ہال چال پُچھّݨ آئے رِشتیداراں دے کمّ آئُںدا سی اتے رات نُۄں رام ناتھ دے ڈھُۄہی سِدھّی کرن دے۔

کدے کۄئی رِشتیدار رات کٹائُݨ آ جاںدا تاں رام ناتھ ہسپتال دے لاںگھِیاں وِچّ سُتّے مرِیذاں دے وارِساں کۄل آپݨی دری وِچھا لَیںدا۔ ہسپتال دِییاں جگدِییاں بتِّییاں٬ مرِیذاں اتے اُنہاں دے وارِساں دا شۄر پہِلاں پہِل اُس نُۄں تںگّ کردا سی۔ ساری ساری رات اُسنُۄں نِیںد نہِیں سی آئُںدی۔ بھُل بھُلیکھے کدے اکھّ لگّ جاںدی تاں کۄئی ناں کۄئی نرس اُسنُۄں آ جھںجّۄڑدی۔ کدے وید نیں پاسا دِوائُݨا ہُںدّا اتے کدے گِلّے کپڑِیاں نُۄں بدلݨا ہُںدّا۔ اِکّ وار کچّی نِیںدۄ اُٹھّݨ بائد اُسنُۄں کدے نِیںد نہِیں سی آئُںدی۔ اُسّل وٹّے لَیںدا اُہ پںکّج اتے نِیرج اُپر کُڑھدا رہِںدّا۔ اُنہاں نُۄں اںدّر کرائُݨ دِییاں یۄجناواں گھڑدا رہِںدّا۔

رام ناتھ نیں کِسے تھاں پڑھِیا سی۔ منُکھّ اںدّر اتھاہ شکتِییاں دا سۄما ہَے۔ لۄڑ پَیݨ ’تے اِہ شکتِییاں آپݨے آپ جاگ پَیںدِییاں ہن۔ جاگِییاں شکتِییاں منُکھّ تۄں اجِیبۄ گرِیب کارنامے کروا دِںدِّییاں ہن۔

اِہ کتھن رام ناتھ اُپر سچّ سابت ہۄ رِہا سی۔ اِس اِکّ مہِینے وِچّ ناں اُسنُۄں بُخار چڑھِیا سی٬ ناں کبذ ہۄئی سی۔ ناں پَۄڑِییاں چڑھدے اُس دا ساہ چڑھِیا سی اتے ناں گۄڈِیاں وِچّ درد ہۄئِیا سی۔ اُہ ٹٹہِیری واںگ بھجّدا پھِردا سی۔

پر بھراواں دے ساتھ چھڈّ جاݨ کارن اُس اںدّرلِییاں گَیبی شکتِییاں جِویں مُڑ سَۄں گئیِیاں سن۔ ہُݨ اِکلّے بَیٹھے رام ناتھ دا دِل گھبرائُݨ لگّدا سی۔ آپݨے چَۄپٹ ہۄ رہے دھںدّے دا فِکر اُسنُۄں وڈھّ وڈھّ کھا رِہا سی۔ وکالت وِچّ ستھاپت ہۄݨ لئی رام ناتھ نیں دس سال سخت مِہنت کِیتی سی۔

پٹوارِییاں٬ سرپںچّاں٬ کامریڈاں اتے سِیاسی نیتاواں دی مُٹھّی چاپی کرکے اُسنے مساں رۄٹی کھاݨ جۄگا کمّ ریڑھِیا سی۔ مُڑ لِیہ ’تے پَیݨ لئی پتا نہِیں اُسنُۄں کِنّے سال لگݨے سن۔

رام ناتھ اتے سںگِّیتا نیں مِل کے مساں بچِّیاں دے بھوِکھّ دا مُۄںہ متھّا سںوّارِیا سی۔ اُسدا بیٹا بی.اے.دے آخری سال وِچّ سی۔ جے نمبّر گھٹّ رہِ گئے٬ اُسنُۄں پںجّاب دے کِسے لاء کالج وِچّ داخلا نہِیں سی مِلݨا۔ پںجّاب تۄں باہر جا کے نالے پڑھائی خراب ہۄݨی سی نالے کھرچا دُگّݨا ہۄݨا سی۔ اُس تۄں چھۄٹی بیٹی اَیم.بی.بی.اَیس.وِچّ داخل ہۄݨ دی آس لائی بَیٹھی سی۔ کالج دی پڑھائی دے نال نال اُسنُۄں کمپِّیٹِیشن دی تِیاری لئی کئی کئی تھائیِں ٹِئۄُشن پڑھن جاݨا پَیںدا سی۔ سبھ تۄں چھۄٹی بیٹی دسوِیں کلاس وِچّ سی۔ اُسدا بھوِکھّ وی اِس جمات وِچۄں پْراپت کِیتے نمبّراں تے نِربھر کردا سی۔ اُنہاں دے مائِیا نگر رہِݨ کارن تِنّاں بچِّیاں دا بھوِکھّ دھُںدّلا ہُںدّا جا رِہا سی۔

جے کِدھرے سںگِّیتا دی بدلی کِسے دُۄر دُراڈے پِںڈّ دی ہۄ گئی٬ اُنہاں دے گھر دی ساری وِوستھا اُتھّل پُتھّل ہۄ جاݨی سی۔

اِکلّا بَیٹھا رام ناتھ جلدی تۄں جلدی آپݨے شہِر مُڑ جاݨ لئی کاہلا پَیݨ لگّدا سی۔

کُجھّ دِناں تۄں دۄہاں مرِیذاں دی ستھِتی ستھِر بݨی ہۄئی سی۔ جے کُجھّ دِن کۄئی گڑبڑ ناں ہۄئی تاں اُنہاں نُۄں چھُٹّی ہۄ سکدی سی۔

آس دی اِہ کِرن رام ناتھ دے بُجھے من نُۄں کُجھّ رُشنا رہی سی۔

پر نِیلم دے وارڈ وِچّ پئے مرِیذاں دے وارِس رام ناتھ تۄں اُلٹ سۄچ رہے سن۔

نِیلم دے دَۄرے بںدّ سن٬ پر بیہۄشی کائِم سی۔ جِس ترہاں دی اُسدی ہالت پںدّراں دِن پہِلاں سی٬ اُسے ترہاں دی اجّ سی۔ نِیلم نیں جِنّا ٹھِیک ہۄݨا سی٬ ہۄ چُکّی سی۔ ہسپتال رکھّݨ دا کۄئی فائِدا نہِیں سی۔ اٹھّ گھںٹِّیاں بائد اُسدی گُلُۄکۄذ والی بۄتل بدلی جاںدی سی۔ نرساں دِن وِچّ تِنّ وار اُس نُۄں دوائی دِںدِّییاں سن۔ اِہ کمّ کِسے نرس نُۄں گھر بُلا کے کروائِیا جا سکدا سی۔

اِس ترہاں دے کئی مرِیذ سال سال تۄں اِس وارڈ وِچّ پئے سن۔ ڈاکٹراں نیں اُنا چِر اُس نُۄں چھُٹّی نہِیں دیݨی٬ جِنّا چِر اُنہاں نیں مںگّݨی نہِیں۔ پْرائیِویٹ ہسپتال سی۔ پھِیساں وِچۄں ڈاکٹراں نرساں نُۄں ہِسّا مِلدا سی۔ کۄئی آپݨے رُذگار وِچّ لتّ کِئۄں ماریگا؟

اِہۄ سلاہ وید دے ہمدرداں دی سی۔ اُسدے جُباڑے والی تار کھُلہ گئی سی۔ درد گھٹ گِیا سی۔ اُہ بۄلݨ چالݨ لگّ پِیا سی۔ ترل پدارتھ اںدّر جاݨ لگّا سی۔ پلسّتر چھے ہفتے بائد کھُلہݨا سی۔ لۄڑ پئی دۄبارا لگّ جاݨا سی۔ پِچھلے دس باراں دِناں وِچّ ڈاکٹراں نیں دسۄ کی کِیتا سی؟

ڈاکٹر دِن وِچّ اِکّ وار آئُںدا سی۔ ہال چال پُچھّ کے مُڑ جاںدا سی۔

“کِئۄں ہسپتال وِچّ وران ہُںدّے ہۄ؟ گھر جائۄ۔ کمّ سمبھّالۄ۔ پںدّراں دِناں بائد اَیکسرے کروا کے دِکھا جائِیا کرۄ۔”

رام ناتھ نُۄں لۄکاں دی رائے ٹھِیک لگّی۔ ڈاکٹر اُنہاں نُۄں اُلُّۄ بݨا رہے سن۔ مرِیذ چھُٹّی دے کابل سن۔

چھُٹّی رام ناتھ دی لۄڑ وی سی۔

ڈاکٹراں نال گلّ کِیتی۔ اُہ آپݨی سلاہ دیݨ لگّے۔

نِیلم دی ہالت وِچّ تیذی نال سُدھار ہۄ رِہا سی۔ ڈاکٹراں نُۄں آس سی دۄ چار دِناں دے اںدّر اںدّر اُہ اِشارے سمجھݨ لگّیگی۔ چمچا بُلہاں ’تے لائُݨ نال مُۄںہ کھۄلہݨ لگّیگی۔ اِنا کُ سُدھار ہُںدِّیاں ہی چھُٹّی کر دِتّی جاویگی۔

ہُݨ چھُٹّی کِیتی گئی تاں سُدھری ہالت وِگڑ سکدی سی۔ اِکّ وار ہۄئی اݨگہِلی نِیلم دے دِماغ نُۄں ہمیشا لئی سُنّ کر سکدی سی۔ ڈاکٹر خُد چھُٹّی نہِیں دے سکدے۔ اُنہاں دی سلاہ دے اُلٹ مرِیذ نُۄں لِجائِیا جا سکدا سی۔

اِہۄ سلاہ وید دے ڈاکٹر دی سی۔

مرِیذ دی اُمر ذِیادا سی۔ ہڈّی بݨن وِچّ دیر لگّ رہی سی۔ ہڈّی کچّی سی٬ جۄڑ الّے سن۔ گھر جا کے دیکھ بھال وِچّ جے اݨگہِلی ہۄئی تاں ذخماں وِچّ پس پَے سکدی سی۔ پلیٹاں کھِسک سکدِییاں سن۔ ہڈِّییاں غلت تھاں جُڑ سکدِییاں سن۔ مرِیذ وار وار اپریشن کرائُݨ دی ستھِتی وِچّ نہِیں سی۔ چھے ہفتے بائد سکَین کرکے اِکّ اِکّ ہڈّی دا جائِذا لِیا جاݨا سی۔

ہُݨ تک سبھ اچھّا سی۔ اِسے ترہاں چلدا رِہا تاں چھے ہفتے بائد چھُٹّی ہۄ جاݨی سی۔

گھر تک جاںدِیاں٬ مںجّا بدلدِیاں٬ اُٹھّدِیاں بَیٹھدِیاں٬ ہڈِّییاں نُۄں خترا ہی خترا سی۔

ڈاکٹراں دی رائے نیں رام ناتھ دِییاں گھر جاݨ دِییاں یۄجناواں مِٹّی وِچّ مِلا دِتِّییاں۔

اُہ من مسۄس کے بَیٹھ گِیا۔

“کِئۄں کاہل کردے ہۄ؟ جِدھّتھے اِنے دِن کدھّٹے گئے٬ اُتھے دۄ چار دِن ہۄر سہی۔ پِچھۄں پچھتاواںگے۔ دھِیء بھَیݨ دا کمّ ہَے۔”

سںگِّیتا نیں رام ناتھ دا ہَۄسلا ودھائُݨ دا یتن کِیتا۔

“ہۄر آپاں کر وی کی سکدے ہاں؟”

رام ناتھ ہئُکا بھرن تۄں سِوا کُجھّ نہِیں سی کر سکدا۔

اِہۄ اُسنے کِیتا۔

 

-51-

 

شترںجّ دے کھِلاڑِییاں واںگ دۄہاں دھِراں نیں آپݨِییاں آپݨِییاں چالاں چلݨِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔ اِکّ پاسے وِئُپارک چالاں سن٬ دُۄجے پاسے سِیاسی ہتھّ کںڈّے۔

پںکّج ہۄرے بگھیل سِںگھّ نال چلّ رہی گلّ لٹکائُݨ لگے۔ آپݨی جاݨے اُہ پیشگی ذمانت دے سارے اِںتذام کر آئے سن۔ سرکاری وکِیل نیں اُنہاں دی پِٹھّ تھاپڑی سی۔ واسُۄدیوا آپݨی ہِکّ تھاپڑ رِہا سی۔ پیشگی ذمانت منذُۄر ہۄݨ وِچّ کۄئی کسر باکی نہِیں سی۔

اِکّ وار ذمانت منذُۄر ہۄ گئی پھیر بگھیل سِںگھّ دے ریٹ ٹھرے پارے واںگ ہیٹھاں ڈِگّݨ لگّݨے سن۔

بگھیل سِںگھّ سِیاسی گھاگ سی۔ اُہ پںکّج دے اِشارِیاں نُۄں بھامپ گِیا۔

آپݨی اڑی پُگائُݨ لئی ہائی کۄرٹ کۄلۄں پیشگی ذمانت دی درخاست ردّ کرائُݨی ذرُۄری سی۔

اںدّرکھاتے بگھیل سِںگھّ درخاست ردّ کرائُݨ دے اِںتذام کرن لگّا۔

سبھ تۄں پہِلاں اُسنے وِرۄدھی دھِر دے وِدھائِک نال گلّ کِیتی۔ بگھیل سِںگھّ ہُکمران پارٹی دا وِدھائِک سی۔ اُہ سرکار وِرُدھ نہِیں سی چلّ سکدا۔

وِرۄدھی دھِر دا وِدھائِک اِکّ پْرَیسّ کانپھرںسّ بُلا کے سرکار تے تابڑتۄڑ ہملا کرے۔ پُلِس اتے مُلذماں دی مِلی بھُگت دے کِدھّسے نںگّے کرے۔ اسل مُلذماں نُۄں پھڑن اتے کٹہِرے وِچّ کھڑھے کرن دی مںگّ رکھّے۔ مںگّ ناں منّے جاݨ دی سُۄرت وِچّ لۄک ہِتّ پٹِیشن راہِیں مُکدّمے دی تفتِیش نُۄں سی.بی.آئی.ہوالے کرن٬ دھرنے مارن اتے مرن ورت دی دھمکی دیوے۔ پْرَیسّ کانپھرںسّ نُۄں ذۄردار اتے سنسنِیکھیذ بݨائُݨ لئی بگھیل سِںگھّ نیں وِدھائِک نُۄں کُجھّ اجِہے سبُۄت دِتّے٬ جِنہاں نال پُلِس دے پۄل کھُلہدے سن۔ وِدھائِک نُۄں ناں دھرنا مارن دی ذرُۄرت پَیݨی سی٬ ناں ہڑتال کرن دی۔ مُکھّ مںتّری راہِیں باکی مسلا اُسنے آپے نجِٹھّ لَیݨا سی۔

خبراں وِچّ رہِݨا سِیاسی بںدِّیاں دی مجبُۄری سی۔ انّہا کی بھالے٬ دۄ اکھّاں! بھائیِچارے نُۄں کھُش کرن لئی وِدھائِک جھٹّ پْرَیسّ کانپھرںسّ بلائُݨ لئی منّ گِیا۔

پتّرکار بھرِںڈّاں واںگ اِکٹھّے ہۄ گئے۔ سُرخِییاں لبھّݨا اُنہاں دی مجبُۄری سی۔

اگلے دِن سݨے فۄٹۄ خبراں چھپ گئیِیاں۔

کُجھّ دِناں تۄں ٹھںڈّا پِیا مسلا پھیر بھکھ گِیا۔

بگھیل سِںگھّ نیں مُکھّ مںتّری دے دفتر فۄن کھڑکائے۔

“وِرۄدھی دھِر دِییاں دھمکِییاں دا لاہا لِیا جاوے۔ پُلِس کپتان دی کھِچائی کرکے مِسل دِییاں خامِییاں دُۄر کرائیِیاں جاݨ۔ ہائی کۄرٹ وِچۄں درخاست ردّ کرائُݨ دی اُسدی نِجی ذِمّیواری لائی جاوے۔”

اِںجھ ہی ہۄئِیا۔

اُہ ہَۄلدار اِکّ وار پھیر مُئتّل کِیتا گِیا٬ جِہڑا کچہِری جاݨ دی تھاں میلُۄ دی ڈیئری وِچّ جا کے شرابی ہۄ گِیا سی۔ اُسنُۄں چار دِناں بائد کِئۄں بہال کِیتا گِیا؟ اِہ سپشٹِیکرن کپتان تۄں مںگِّیا گِیا۔

اِنے کُ جھٹکے نال پُلِس ہرکت وِچّ آ گئی۔ مِسل مُکمّل کرائُݨ لئی کپتان دِلچسپی لَیݨ لگّا۔

پہِلاں آپݨے رِیڈر راہِیں اُس نیں مِسل ذِلہا اٹارنی کۄل بھیجی۔ اُہ مِسل نُۄں گھۄکھے٬ خامِییاں دُۄر کرائے۔

ذِلہا اٹارنی نیں اِسے ترہاں کِیتا۔ پںکّج ہۄراں وِرُدھّ جۄ کُجھّ مِسل ’تے لِیاںدا جا سکدا سی٬ لِیاںدا۔ جھُۄٹھے سچّے گواہ کھڑھے کرکے اُنہاں دے بِیان لِکھے۔ کِسے نُۄں ساذش گھڑدے اتے کِسے نُۄں پںکّج نُۄں ٹھیکیدار نُۄں پَیسے دِںدّے دِکھائِیا۔

مسلے دی گمبھِّیرتا نُۄں سمجھدے ہۄئے ذِلہا اٹارنی نیں مرے سپّ نُۄں آپݨے گلۄں لاہُݨا ٹھِیک سمجھِیا۔ مِسل مُکمّل کروا کے اُسنے کپتان نُۄں مشورا دِتّا۔ بہِس کِسے اَیڈوۄکیٹ جنرل نیں کرنی سی۔ اُسدی تسلّی ہۄݨی ذرُۄری سی۔

“ہُݨ مِسل اَیڈوۄکیٹ جنرل کۄل لَے جاوۄ۔ باکی دی کسر اُس تۄں پُچھّ کے دُۄر کرۄ۔ مِسل دے نال کِسے ذِمّیوار افسر نُۄں بھیجۄ۔ تُرںتّ پَیر کُجھّ نہِیں ہۄݨا۔”

کپتان نُۄں ذِلہا اٹارنی دا اِہ مشورا بہُت کِیمتی لگّا۔ جھٹّ اِس ’تے امل ہۄئِیا۔

اَیڈوۄکیٹ جنرل نال گلّ کرنا رِیڈر دے وسّ وِچّ نہِیں سی۔ اِکّ اَیس.پی.دی ڈِئۄُٹی لائی گئی۔ وِچار وٹاںدرا اَیس.پی.کریگا۔ اِکّ ذِلہا اٹارنی کپتان دے دفتر تائِنات سی۔ اُسنُۄں بینتی کِیتی گئی۔ اُہ وی نال چلِیا جاوے۔ ذرُۄری نُکتے سمجھاوے۔ واپس آ کے نُکس دُۄر کرواوے۔

نال گئے افسر اے.جی.دے کنِّیں کڈھّ آئُݨ۔ مُکھّ مںتّری اِس درخاست نُۄں ردّ کرائُݨ وِچّ دِلچسپی رکھّدے سن۔ اِہ ناں ہۄوے اَیڈوۄکیٹ جنرل پہِلاں کِتے اٹّی سٹّی لا لئے۔ اُسنُۄں ساودھان کر آئُݨ۔

پُلِس نُۄں کمّ لا کے بگھیل سِںگھّ اَیڈوۄکیٹ جنرل دے دُیالے ہۄ گِیا۔

مُکھّ مںتّری ولّۄں اَیڈوۄکیٹ جنرل نُۄں ہدائِت جاری کروائی گئی۔

اَیڈوۄکیٹ جنرل بَیںچ وِچّ بَیٹھے ججّاں نال نِجی سمپّرک کائِم کرن۔

بَیںچ دا سِینِیئر ججّ اِسے سرکار دا لائِیا ہۄئِیا سی۔ اُسنُۄں بینتی کِیتی جاوے۔ سرکار دا وکّار داء اُپّر سی۔ ججّ نیں اِہ وکّار بہال کرنا سی۔ جے ججّ اہِسان پھرامۄشی کردا نذر آوے تاں اَیڈوۄکیٹ جنرل کھُفِییا وِبھاگ ولّۄں مِلی سُۄچنا دا ذِکر کر دیوے۔ کھُفِییا وِبھاگ کۄل اِہ سبُۄت نہِیں سن کِہ کِس راہِیں کِنّی رکم گئی سی٬ پر سُۄچنا پکّی سی کِہ کۄٹھی رکم پُجّ چُکّی سی۔ سرکار دے نال نال ججّ نُۄں آپݨی اِذّت دا خِیال رکھّݨا چاہِیدا سی۔

رہِںدّی کھُۄںہدی کسر پُلِس مُکھی نیں کڈھّݨی سی۔

اُسنے پیشی تۄں اِکّ دِن پہِلاں وڈّی پْرَیسّ کانپھرںسّ کرکے پْرَیسّ دے ناں لِکھتی نۄٹ جاری کرنا سی۔ باکی رہِںدّے تِنّاں مُلذماں دی بِہارۄں گْرِفتاری دی خبر نشر کرنی سی۔ نال اُنہاں ولّۄں دِتّے اِکبالِییا بِیاناں دِییاں ٹیپاں پتّرکاراں نُۄں سُݨائُݨِییاں سن۔ اِنہاں بِیاناں وِچّ دۄشِییاں ولّۄں ساری ذِمّیواری پںکّج ہۄراں سِر مڑھنی سی۔

پںکّج ہۄراں دے کُجھّ ہی سالاں وِچّ کرۄڑاں دی جائِداد اِکٹھّی کرن دا کچّا چِٹھّا کھۄلہِیا جاݨا سی۔ اِس جائِداد دے اِکٹھّے ہۄݨ دا کارن اُنہاں دا اںڈّر ورلڈ نال سمبّںدھّ ہۄݨا دسِّیا جاݨا سی۔ اِس جائِداد دی پڑتال لئی کمِشن دے گٹھن دی تجوِیذ دا ذِکر ہۄݨا سی۔

پُلِس مُکھی دا اِہ بِیان اںگّریذی اخباراں دے پہِلے پنّے ’تے چھپݨا سی۔ ججّ اںگّریذی بھاشا دے اخبار پڑھدے سن۔ سویرے اُنہاں دی پہِلی نذر اِسے خبر ’تے پَیݨی سی۔ اِس خبر نیں ججّاں دے مناں نُۄں بدل دیݨا سی۔

بگھیل سِںگھّ ہۄر اگّے دی سۄچی بَیٹھا سی۔

اُہ پںکّج ہۄراں نُۄں سُپرِیم کۄرٹ تک نہِیں سی جاݨ دیݨا چاہُںدّا۔ درخاست دے کھارج ہُںدِّیاں ہی پُلِس نیں اُنہاں نُۄں دبۄچ لَیݨا سی۔

پُلِس مُکھی دی ہدائِت اُپر اِکّ وِشیش پُلِس پارٹی تِیار کِیتی گئی۔ اِس پارٹی نُۄں مۄبائیِل فۄن٬ کاراں اتے ہر آدھُنِک سہُۄلت دِتّی گئی۔ دۄ دِن پہِلاں ہی اِہ پارٹی پںکّج اتے نِیرج دا پرچھاویں واںگ پِچھّا کرن لگی۔

پُلِس مُکھی دی اِس پارٹی نُۄں ہدائِت سی۔ درخاست کھارذ ہُںدّے ہی اِس پارٹی نُۄں سُۄچِت کِیتا جائیگا۔ مُلذم چاہے کِسے افسر دے گھر چھُپے ہۄݨ, چاہے کِسے سِیاسی نیتا دے٬ بِناں کِسے دی پرواہ کِیتے اُنہاں نُۄں گْرِفتار کِیتا جائیگا۔ گْرِفتاری سمیں ہتھۄ پائی جاں کھِچ دھُۄہ کرنی پئی تاں کِیتی جا سکدی سی۔

وِئُپارک چالاں سِیاسی چالاں اگّے مات کھا گئیِیاں۔

پںکّج ہۄراں نُۄں اِںجھ گْرِفتار کرن دی یۄجنا بݨ رہی سی٬ اِسدا خِیال پںکّج ہۄراں نُۄں کی آئُݨا سی٬ تیذ ترار واسُۄدیوا نُۄں وی نہِیں سی آئِیا۔

واسُۄدیوا نُۄں درخاست منذُۄر ہۄݨ دی سَۄ پھِیسدی آس سی۔ خُدا ناں کھاستا جے درخاست ناں منذُۄر ہۄ گئی تاں اُسنے جھٹّ پٹّ درخاست سُپرِیم کۄرٹ لائُݨ دا اِںتذام کر رکھِّیا سی۔ اُتھۄں دے وکِیلاں ولّۄں مسَۄدا تِیار سی۔ پںکّج دے دِلّی پُجّدِیاں ہی اُسدے دستخت ہۄ جاݨے سن اتے درخاست دائِر ہۄ جاݨی سی۔

درخاست ’تے بہِس سویرے ہۄئی سی۔ پھَیسلا بائد دُپہِر ہۄݨا سی۔

پہِلاں واسُۄدیوا نُۄں درخاست کھارذ ہۄݨ دی خبر مِلی۔ اگلے ہی پل پںکّج دے گْرِفتار ہۄݨ دی۔ پُلِس نیں اُسنُۄں دِلّی دے راہ وِچّ دبۄچ لِیا سی۔

واسُۄدیوا نُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس ہۄئِیا۔ اُسنُۄں آپݨے آپ ’تے اِنا بھرۄسا نہِیں سی کرنا چاہِیدا۔ اُسنُۄں مُلذماں نُۄں شرے آم گھُمّݨ نہِیں سی دیݨا چاہِیدا۔ لُک چھِپ کے دِلّی جاݨ دا مشورا دیݨا چاہِیدا سی۔

پر ہُݨ چِڑِییاں دے کھیت چُگّ جاݨ بائد پچھتائُݨ دا کۄئی فائِدا نہِیں سی۔

 

-52-

 

نِیرج نُۄں پُلِس اِلّ واںگ جھپٹ کے لَے جائیگی٬ اِہ کِسے دے چِت چیتے نہِیں سی۔

وِنے دی پھَیکٹری تۄں فۄن آئِیا سی۔ پُلِس دۄ جِپسِییاں وِچّ آئی سی۔ نِیرج نُۄں دھکّے نال اِکّ کالے شِیشِیاں والی کار وِچّ سُٹّ کے لَے گئی سی۔ پھَیکٹری دے مَینیذر نیں بہُت مِنّت کِیتی۔ دسِّیا جاوے پُلِس کِس سٹاف دی سی۔ پر پُلِس نیں کۄئی اُگھّ سُگھّ نہِیں سی دِتّی۔

نِیرج دی پتنی نیں جھٹّ چارے پاسے فۄن کھڑکا دِتّے۔ سارے رِشتیداراں٬ دۄستاں مِتّراں نُۄں کۄٹھی پہُںچّݨ دی بینتی کِیتی۔

پںکّج دی پتنی نیں مۄبائِل راہِیں پںکّج نال سمپّرک کِیتا۔ گھںٹّی وجّی پر فۄن نہِیں چلِّیا۔ دُۄجی وار فۄن مِلائِیا۔ ٹیپ وجّݨ لگّی۔ “فۄن بںدّ ہَے۔”

نِیلُۄ دا دِل دھڑکن لگّا۔ پںکّج دے فۄن اُپر گھر دا فۄن نمبّر آ چُکّا سی۔ اُس نُۄں پتا لگ چُکّا سی فۄن گھرۄں آئِیا سی۔ پھیر اُسنے فۄن سُݨن دی تھاں بںدّ کِئۄں کر دِتّا؟ لگدا سی اُہ کِسے سںکّٹ وِچّ سی۔

کِدھرے اُسنُۄں وی گْرِفتار ناں کر لِیا ہۄوے؟ نِیلُۄ دے اںدّرۄں اواذ آئی۔

شکّ دُۄر کرن لئی نِیلُۄ نیں پںکّج نال گئے دۄستاں دے فۄن مِلائے۔ سبھ فۄن اِکۄ رٹّ لا رہے سن۔ فۄن ریںج تۄں باہر سن۔

سارے جݨے گئے تاں کِتھّے؟ نِیلُۄ نُۄں ہتھّاں پَیراں دی پَے گئی۔

سُنیہا مِلدے ہی دۄست مِتّر کۄٹھی پُجّݨ لگے۔ کۄٹھی اگّے گڈِّییاں دی بھِیڑ جُڑ گئی۔ آ رہے ہمائِتِییاں دے ہتھّاں وِچّ آپݨے آپݨے فۄن سن۔

ہر کۄئی آپݨے آپݨے واکِف نال سمپّرک کائِم کرکے ستھِتی تۄں جاݨُۄ ہۄݨ دی کۄشِش کرن لگّا۔

’دھِیر کںسّٹرکشن کمپّنی‘ دا مالک دیوراج دھِیر ڈی.آئی.جی.دا لںگّۄٹِییا یار سی۔ اُہ نیں آئُںدِیاں ہی اُسدی کۄٹھی فۄن کِیتا۔ جواب مِلِیا ساہِب شہِرۄں باہر سن۔ دھِیر نیں رِیڈر نال گلّ کِیتی۔ نِیرج نُۄں کِس پُلِس نیں پھڑِیا سی؟ ہُݨ اُہ کِتھے سی؟ اُسنے سوالاں دی جھڑی لائی۔

رِیڈر نُۄں پتا سی دھِیر اتے ڈی.آئی.جی.پگّ وٹّ بھرا سن۔ ساہِب نیں کدے دھِیر نُۄں کِسے کمّۄں ناںہ نہِیں سی کِیتی۔ اُس ولّۄں رِیڈر نُۄں ہدائِت سی۔

ساہِب دی غَیر ہاذری وِچّ دھِیر نُۄں کدے لۄڑ پئے تاں ساہِب دا ناں لَے کے اُسدا کمّ کروا دِتّا جاوے۔

رِیڈر نیں سہُں کھادھی۔ اُس نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ اُنہاں دے دفتر ولّۄں نِیرج نُۄں پھڑن دی کۄئی ہدائِت جاری نہِیں سی ہۄئی۔ ناں اُسدی گْرِفتاری سمبّںدھّی ڈی.آئی.جی.دفتر نُۄں کِسے پاسِئۄں سُۄچنا مِلی سی۔

ڈاکٹر چاولا نیں پُلِس کپتان نُۄں فۄن کِیتا۔ اُہ کپتان دا دۄست وی سی اتے پھَیملی ڈاکٹر وی۔ کپتان دے سارے رۄگاں دا اُس نُۄں پتا سی۔

اُہ ہم راذ سن۔ اِکّ دُۄجے دِییاں کمذۄرِییاں نُۄں جاݨدے سن۔ چاولا کپتان دے اُنہاں مِتّراں وِچۄں اِکّ سی جِسنُۄں کپتان دے گُپت مۄبائیِل فۄن نمبّر دا پتا سی۔ کپتان دا اِہ فۄن بَیڈّ رُۄم وِچّ وی کھُلہا رہِںدّا سی اتے باتھ رُۄم وِچّ وی۔

اجّ پہِلی وار سی٬ جدۄں اِہ فۄن وی بںدّ پئے ہۄݨ دا سںکّیت دے رِہا سی۔

اِہ شُبھ شگن نہِیں سی۔ افسراں دا اِس ترہاں ٹلنا خترے دا سُۄچک سی۔ متلب ساف سی۔ کیس اُنہاں دے ہتھّۄں نِکل چُکّا سی۔ اُہ مدد کرن تۄں اسمرتھّ سن۔ ڈردے مُۄںہ لکۄ رہے سن۔

ہمائِتِییاں دی گِݨتی تیذی نال ودھݨ لگّی۔ ہر پںجّ مِںٹّاں وِچّ دس ہمائِتی کۄٹھی پُجّݨ لگے۔ باہرلے رِشتیداراں دے واپسی فۄن آئُݨ لگّے۔

کۄئی مائِیا نگر ولّ چلّ پِیا سی اتے کۄئی باہر پُجّ گِیا سی۔

نِیرج دی گْرِفتاری دی خبر سُݨ کے سِںگّلا وی کۄٹھی آ گِیا۔ اُسدے سائِلاں نُۄں اُسدی سہائِتا دی ذرُۄرت پَے سکدی سی۔

“اِہ کی ہۄئِئَے؟” سِںگّلے دے کۄٹھی وڑدِیاں ہی ہمائِتِییاں دا جھُرمٹ کانُۄنی ستھِتی جانݨ لئی اُس دُیالے جُڑ گِیا۔

“میرا کھِیال ہَے ہائی کۄرٹۄں آپݨی درخاست ردّ ہۄ گئی۔ پُلِس نیں پھَۄری کاروائی کرکے نِیرج نُۄں پھڑ لِیا۔”

“پکّا پتا کِس ترہاں لگّے؟”

“آپݨے وکِیل نُۄں چںڈِّیگڑھ فۄن کرۄ۔”

گھر دے کِسے مَیمبر نُۄں ناں وکِیل دے ناں دا پتا سی٬ ناں فۄن نمبّر دا۔

اُہ باہر کی کردے سن اِسدا ذِکر کدے گھر نہِیں سن کردے۔ وکِیل دا ناں اتے فۄن نمبّر کِتھۄں پتا کِیتا جائے؟

سِںگّلے نُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس ہۄئِیا۔ اُنہاں دا وکِیل واسُۄدیوا سی۔ وکِیل کرن جاںدے سمیں اُہ اُنہاں دے نال گِیا سی۔ واسُۄدیوا دا کارڈ سِںگّلے دی جیب وِچّ سی۔

سِںگّلے نیں واسُۄدیوا نُۄں فۄن کِیتا۔

سِںگّلے دا اںدّاذا ٹھِیک نِکلِیا۔ ذمانت دی ارذی کھارذ ہۄ چُکّی سی۔ اپِیل کرن پںکّج دِلّی جا رِہا سی۔ پُلِس اُنہاں دا پِچھّا کر رہی سی۔ رستے وِچّ سݨے دۄست اُسنُۄں دبۄچ لِیا گِیا سی۔ واسُۄدیوا نُۄں پںکّج دے اِکّ دۄست دا فۄن آئِیا سی۔ اِس تۄں پہِلاں کِہ واسُۄدیوا پُۄری سُۄچنا پْراپت کردا دۄست دا فۄن کٹّ گِیا۔ پِچھۄں ناں اُدھرۄں فۄن آئِیا٬ ناں واسُۄدیوا دا فۄن مِلِیا۔ واسُۄدیوا دا وِچار سی پُلِس نیں اُنہاں دے فۄن پھڑ لئے سن۔

“ہُݨ کِتھے ہۄ سکدا ہَے پںکّج؟” ڈاکٹر چاولا نیں کانُۄنی نذرِیئے تۄں سِںگّلے نُۄں پُچھِّیا۔

“دۄ ستھِتِییاں ہۄ سکدِییاں ہن۔ پہِلی اِہ کِہ پںکّج نُۄں جِس مَیجِسٹریٹ دی ہدّ وِچّ پھڑِیا گِیا ہَے٬ اُس اگّے پیش کرن۔ راہداری ہِراست ہاسل کرن۔ پر اِںجھ پُلِس نیں کرنا نہِیں۔ ہۄ سکدا ہَے٬ اُنہاں نیں پںکّج نُۄں اِکّ دۄ دِن ٹھہِر کے پیش کرنا ہۄوے۔ پیش کرن تۄں پہِلاں کِسے اُچّ ادھِکاری اگّے پیش کرنا ہۄوے۔ وَیسے نبّے فِیسدی اِہ سمبھّاونا ہَے کِہ اُس نُۄں مائِیا نگر لِیاںدا جائیگا۔ مِسل دا گھر پُۄرا کرکے دۄہاں بھراواں نُۄں ادالت وِچّ پیش کِیتا جاویگا۔”

اِس دَۄران پںکّج دا سہُرا لالا پرما نںدّ سمیت آپݨے ساتھِییاں دے نال کۄٹھی پُجّ پِیا۔ اُہ نۄٹاں نال بھرے دۄ اٹَیچی کیس نال لِیائِیا سی۔

آئُںدِیاں ہی سبھ تۄں پہِلاں اُس نیں اُہ اٹَیچی کیس آپݨی دھی دے ہوالے کِیتے: “فِکر ناں کر دھِیئے۔ مَیں پَیسا پاݨی واںگ بہا دِیاںگا۔ سرکار ہِلا دِیاںگا۔ دیکھِیں آتھݨ نُۄں پْراہُݨے گھر آ جاݨگے۔”

سبھ تۄں پہِلاں لالا جی نیں اکھّاں بھری کھڑھی آپݨی دھی نُۄں ہِکّ نال لا کے سمبھّالِیا۔ پھیر نِیلُۄ دا سِر پلۄسِیا۔

لالا جی دا ساںڈھُۄ ہُݨے ہُݨے سَیشن ججّ رِٹائِر ہۄئِیا سی۔ اُہ چںڈِّیگڑھ رہِںدّا سی۔ اُسنُۄں فۄن کھڑکا دِتّا گِیا سی۔ اُہ پُجّݨ والا سی۔ اُسدے آئُںدے ہی کانُۄنی کاروائی شُرُۄ ہۄ جاݨی سی۔

نِیرج دے سہُرے امبّالے سن۔ سہُرا سرداری لال اِنکم ٹَیکس کمِشنر سی۔ اُسدی پۄسٹِںگّ کلکتّے سی۔ اُس نال سمپّرک ہۄ چُکّا سی۔ اُہ ہوائیِکمپّنِییاں نال سمپّرک کر رِہا سی۔ سِیٹ مِلدے ہی اُسنے مائِیا نگر لئی اُڈّ پَیݨا سی۔

مائِیا نگر دا اِنکم ٹَیکس کمِشنر مہِتا اُسدا بَیچ میٹ سی۔

سرداری لال نیں اُسنُۄں فۄن کر دِتّا سی۔ مہِتے نیں آپݨے تَۄر ’تے یتن آرمبھّ کر دِتّے سن۔ پُلِس واںگ اِنکم ٹَیکس والِیاں تۄں ساری دُنِییاں ڈردی سی۔ اُسنُۄں جلدی ہی کۄئی سُراغ مِلݨ دی سمبھّاونا سی۔

شام تکّ رِشتیدار تاں دِلّی دکھّݨ تۄں پُجّ گئے٬ پر بھراواں دی اُگھّسُ ّگھ ناں نِکلی۔ مںتّری٬ پُلِس مُکھّی٬ کپتان٬ ڈاکٹر۔ جِتھے جِسدا ہتھّ پَیںدا سی٬ پا کے دیکھ لِیا۔ پر کِدھرۄں کۄئی ہُںگّارا نہِیں سی مِلِیا۔

جدۄں گھُںڈّی کھُلہݨ ’تے آئی تاں اِکّ مامُۄلی وِئکتی کۄلۄں کھُلہ گئی۔

سِںگّلے دا مُنشی کِسے کمّ ذِلہا اٹارنی دے دفتر گِیا سی۔ رِیڈر تۄں پتا لگّا٬ ساہِب نِیلۄں رَیسٹ ہائۄُس وِچّ بَیٹھا مِسل تِیار کروا رِہا سی۔ کِہڑی مِسل؟ اِس بارے رِیڈر نیں آپ ہی دسّ دِتّا۔

پںکّج اتے نِیرج نُۄں گْرِفتار کر لِیا گِیا سی۔ پُلِس رِماںڈ ہاسل کرن لئی درخاست تِیار کِیتی جا رہی سی۔ کۄئی کانُۄنی کمی ناں رہِ جائے٬ اِس لئی کپتان ذِلہا اٹارنی نُۄں نال لئی بَیٹھا سی۔

کۄٹھی وِچّ سَیںکڑے بںدِّیاں دا اِکٹھّ ہۄ چُکّا سی۔ کاواں رَۄلی پئی ہۄئی سی۔ ہر کۄئی آپݨی سلاہ دے رِہا سی۔ ہر کۄئی آپݨا رۄہب پا رِہا سی۔

کۄئی افسری دا اتے کۄئی پَیسے دا۔

سِںگّلا مِلی سُۄچنا ساںجھی کرے تاں کِس نال؟

اِنے وِچّ گلّ پھَیل گئی۔ سَیشن ججّ ساہِب آ گئے۔ سارا ہجُۄم اُنہاں دُیالے ہۄ گِیا۔ ترہاں ترہاں دے سوال ہۄݨ لگّے۔

کِشۄری لال نُۄں جِئۄں ہی تھۄڑھی جِہی وِہل مِلی٬ سِںگّلے نیں جھٹّ اُس نال رابتا کائِم کِیتا۔ آپݨی جاݨ پہِچاݨ کروا کے مِلی سُۄچنا دا آدانپْردان کِیتا۔

“مِسل تِیار ہۄ رہی ہَے” اِہ خبر سُݨکے کِشۄری لال نُۄں راہت مہِسُۄس ہۄئی۔ متلب ساف سی۔ دیر سویر اُنہاں نُۄں ادالت وِچّ پیش کِیتا جاݨا سی۔

گمبھِّیر وِچار وٹاںدرے لئی کِشۄری لال٬ سِںگّلے اتے پرمانںدّ نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔

“ہنیرا ہۄݨ والا ہَے۔ تُہاڈا کی وِچار ہَے۔ پُلِس ہُݨ اُنہاں نُۄں مَیجِسٹریٹ اگّے پیش کریگی؟”

کِشۄری لال پَیںتی سال اِہۄ کمّ کردا رِہا سی۔ اُسنُۄں سِںگّلے نالۄں کئی گُݨا ودھّ تجربا سی۔ پر آپݨے کیس بارے اُس تۄں سہی اںدّاذا نہِیں سی لگّ رِہا۔

“سمبھّو کُجھّ وی ہَے۔ پر اجِہا ہۄݨا نہِیں چاہِیدا۔ اجّ اُہ گْرِفتاری پائُݨگے۔ کلّہ نُۄں پیش کرنگے۔ مَینُۄں اِںجھ جاپدا ہَے۔ ناں کِسے مَیجِسٹریٹ نیں رات نُۄں کۄئی کاروائی کرنی ہَے۔ تُہانُۄں ارۄڑے مَیجِسٹریٹ والا کِسّا پتا ہی ہۄݨَے۔”

سِںگّلا اِہ سِٹّا ارۄڑا مَیجِسٹریٹ نال واپری گھٹنا دے آدھار ’تے کڈھّ رِہا سی۔

ارۄڑے مَیجِسٹریٹ نیں پںکّج ورگے اِکّ امِیرذادے دی ذمانت رات دے باراں وجے منذُۄر کر لئی سی۔ دُۄجی دھِر نیں اُسدی شِکائِت کر دِتّی۔ رات نُۄں کچہِری لائُݨ دی آفت کِئۄں آئی سی٬ اِس دے سبُۄت دے دِتّے۔ ججّ نُۄں آپݨا پکھّ پُۄرݨ لئی کۄئی راہ ناں لبھّا۔ نَۄکرِیئۄں چھُٹّی ہۄ گئی۔

“متلب سویرے پیش کرنگے۔” کِشۄری لال نیں اںدّاذا لائِیا۔

اِس وِچّ پںکّج ہۄراں دی بِہتری سی۔

کِشۄری لال ہۄراں نیں بہُت اِںتذام کرنے سن۔ اِنہاں کمّاں لئی اُنہاں نُۄں کھُلہا سماں مِل جاݨا سی۔

سبھ تۄں پہِلاں اُنہاں نیں مَیجِسٹریٹ تک پہُںچّ کرنی سی۔ دۄشِییاں دا پُلِس رِماںڈ ناں دِتّا جاوے۔ سرکاری وکِیل نُۄں مِلݨا سی۔ اُہ آپݨی سُر مدھّم رکھّے۔ ڈاکٹراں نال سمپّرک کرنا سی۔ پُلِس رِماںڈ مِل گِیا تاں مُلذماں نُۄں بِمار گھۄشِت کرکے ہسپتال داخل کر لَیݨ۔ جیلہ سُپرڈَیںٹ نُۄں مِلݨا سی۔ اُس تۄں بی کلاس لَیݨی سی۔ جیلہ دے ڈاکٹر دا کۄئی لِہاجی لبھّݨا سی۔ جیلہ دے ہسپتال وِچّ بَیڈّ کھالی رکھوائُݨے سن۔ بہُت پھرںٹّاں ’تے کمّ کرنا سی۔

کِشۄری لال ہۄراں دا وِچار وٹاںدرا چلّ ہی رِہا سی کِہ مہِتا ساہِب دا فۄن آ گِیا۔ اُسدا کپتان نال سمپّرک ہۄ چُکّا سی۔ مُںڈّے ٹھِیک سن۔

کِسے نیں کِسے نُۄں کُجھّ نہِیں سی آکھِیا۔ چںڈِّیگڑھۄں آئی اِکّ وِشیش پُلِس پارٹی نیں اُنہاں نُۄں گْرِفتار کِیتا سی۔ مُلذم مُکامی پُلِس دے ہوالے کرکے اُہ پارٹی جا چُکّی سی۔ پُچھّ گِچھّ اتے لِکھا پڑھی لگبھگ مُکمّل سی۔ گھںٹّے کُ بائد اُنہاں نُۄں سی.آئی.اے.سٹاف لَے آںدا جائیگا۔

کپتان نیں مہِتے نُۄں بھرۄسا دِوائِیا سی۔ مُںڈِّیاں نُۄں رات نُۄں رَیسٹ ہائۄُس وِچّ رکھِّیا جائیگا۔ کۄئی تکلِیف نہِیں ہۄݨ دِتّی جائیگی۔

ادالت وِچّ اُنہاں نُۄں کلّہ پیش کِیتا جائیگا۔

اِہ خبر سُݨ کے سبھ دے ساہ وِچّ ساہ آئِیا۔

 

-53-

 

بگھیل سِںگھّ آپݨی کۄٹھی بَیٹھا ساری ستھِتی ’تے نذر رکھّ رِہا سی۔

پںکّج ہۄرا دے سَیںکڑے ہمائِتی مائِیا نگر پُجّ چُکّے سن۔ اُنہاں وِچۄں کُجھّ سِیاسی بںدّے سن٬ کُجھّ افسر اتے کُجھّ دھناڈھ۔ ہر کۄئی آپݨا رسُۄخ پُۄری تہِ دِلی نال ورت رِہا سی۔

بگھیل سِںگھّ نُۄں سُۄچنا مِلی۔ اِکّ آئی.اے.اَیس.ادھِکاری نیں ہۄم سَیکٹری کۄلۄں ذِلہا اٹارنی نُۄں فۄن کروائِیا سی۔ ذِلہا اٹارنی نیں سِپھارش دا پُۄرا مُلّ پائِیا سی۔ اُسنے اُس اِلاکا مَیجِسٹریٹ دے پیش ہۄݨ والے سرکاری وکِیل نُۄں آپݨی کۄٹھی بُلا کے سخت تاڑنا کِیتی سی۔

“بہِس اِس ڈھںگّ نال ہۄوے کِہ ججّ نُۄں لگّے کِہ تفتِیش مُکمّل ہَے۔ مُلذماں دا پُلِس ہِراست وِچّ جاݨا پھذُۄل ہَے۔”

اِکّ رِٹائِر سَیشن ججّ اتے دۄ مَیجِسٹریٹ وِنے دے سالے دے کارخانے بَیٹھے سن۔ راتِیں اُہ تِنّے مائِیا نگر دے مَیجِسٹریٹ نُۄں کلبّ وِچّ مِلݨگے۔

شُگل میلے دے نال نال سِپھارش ہۄئیگی۔ دۄشِییاں دا پُلِس رِماںڈ نہِیں دیݨا۔

اِہ ذۄر پائِیا جائیگا۔

سِہت وِبھاگ دے ڈائِرَیکٹر ولّۄں سِول سرجن نُۄں فۄن آ چُکّا سی۔

ڈاکٹری مُلاہجے سمیں اُہ آپݨے دفتر مَۄجُۄد رہے۔ مُیائِنے بائد دۄہاں دۄشِییاں نُۄں کِسے گمبھِّیر بِماری دا شِکار اَیلان کے اُنہاں نُۄں تُرںتّ ڈاکٹری سہائِتا دی سِپھارش کِیتی جاوے۔ خترناک ستھِتی دسّ کے اُنہاں نُۄں ہسپتال داخل کر لِیا جاوے۔

سِول ہسپتال دے دِل دے رۄگاں دا ماہِر ڈاکٹر مہِرا٬ ڈاکٹر چاولا دا دۄست سی۔ ڈا.مہِرے نیں ڈا.چاولے نُۄں سَۄ پھِیسدی کمّ ہۄݨ دا یکِین دِوائِیا سی۔ اجِہا کمّ اُہ کنّٹِین دے ٹھیکیدار دے آکھے کر دِںدّے سن۔

اُہ تے شہِر دا نامی ڈاکٹر سی۔

بگھیل سِںگھّ دی سُۄچنا انُسار اِکّ سِپھارشی جیلہ دا چکّر وی لا آئِیا سی۔ کِسے کارن سِول ہسپتال وِچّ داخل ہۄݨ دی یۄجنا سِرے ناں چڑھے تاں مُںڈِّیاں نُۄں جیلہ وِچلے ہسپتال وِچّ داخل کرائُݨا سی۔ ڈاکٹر نیں پہِلاں پئے مرِیذاں نُۄں چھُٹّی کرکے دۄ بَیڈّ کھالی کروا لئے سن۔ مُںڈِّیاں دے سواگت لئی اُہ تِیار سی۔

بگھیل سِںگھّ نُۄں سُۄہِییاں نیں اِہ وی دسِّیا کِہ سِپھارشاں پھۄکِییاں نہِیں سن ہۄ رہِییاں۔ رُتبے مُتابک بںدّ لِپھافے اتے تۄہفے وی پُجّ رہے سن۔

سبھ تۄں بھَیڑی خبر اِہ سی کِہ مُلذماں نال شاہی مہِماناں والا سلُۄک ہۄ رِہا سی۔ سںگِّین جُرم کرن والے دۄشِییاں نُۄں ہوالات دی تھاں رَیسٹ ہائۄُس وِچّ ٹھہِرائِیا گِیا سی۔ افسراں نیں اُنہاں نُۄں آپݨے نال کھاݨا کھوائِیا سی اتے پَیݨ لئی گدھّدِیاں والے بِسترے دِتّے سن۔

جے پںکّج ہۄراں نُۄں اِسے ترہاں سہُۄلتاں مِلدِییاں رہِییاں اتے سبھ کُجھّ اُنہاں دی یۄجنا انُسار ہۄ گِیا٬ پھیر بگھیل سِںگھّ نُۄں پَۄںڈ کِتھۄں مِلݨے سن۔

اُسنُۄں چکّی پُٹھّی گھُمّائُݨی چاہِیدی سی۔

پںکّج ہۄراں دی کھِچائی پِچھّے بگھیل سِںگھّ دا ہتھّ سی٬ اِہ ہُݨ کۄئی لُکِیچھِپی گلّ نہِیں سی۔ مُکھّ مںتّری دی کۄٹھِیئۄں کپتان نُۄں کئی وار فۄن آ چُکّا سی۔ بگھیل سِںگھّ جۄ چاہے٬ اُسنُۄں مُکھّ مںتّری دا ہُکم سمجھ کے پُۄرا کِیتا جاوے۔

پِچھلی وار سِیاسی سکتّر کپتان نُۄں بھجّ کے پِیا سی: “وار وار فۄن کرن دی نَۄبت کِئۄں آ رہی ہَے؟ ہُݨ کۄتاہی ہۄئی تاں فۄن دی تھاں بدلی دا ہُکم آئیگا۔”

نوِییاں مِلِییاں تاکتاں تہِت اُہ کپتان نال رۄہب نال گلّ کر سکدا سی۔ سبھ تۄں پہِلاں اُسے دی کھِچائی ہۄݨی چاہِیدی سی۔

ادھّا گھںٹّا بگھیل سِںگھّ فۄن گھُمّائُںدا رِہا۔ کپتان کِتھے ہَے؟ کۄئی پتا ناں لگّا۔ ہر تھاں تۄں اِکۄ اُتر مِلدا رِہا۔ ساہِب خاس کمّ وِچّ رُجھے ہۄئے سن۔

اکّ تھکّ کے بگھیل سِںگھّ نُۄں سی.اَیم.ہائۄُس دا سہارا لَیݨا پِیا۔ کپتان نُۄں کہۄ بگھیل سِںگھّ نال گلّ کرے۔

سی.اَیم.ہائۄُس دے ہُکماں دی پالنا ہۄئی۔ جھٹّ کپتان دا فۄن آ گِیا۔

پہِلاں بگھیل سِںگھّ نیں کپتان دی لاہ پا کِیتی۔

“کۄئی ماڑی گھٹنا واپر جاوے تاں لۄک تُہاڈے نال کِتھے سمپّرک کرن؟

تُسِیں لُک کے دارُۄ پِیݨ بَیٹھ جاںدے ہۄ! مُلذم ہِکّاں تاݨ کے وارداتاں کردے پھِردے ہن۔”

سَۄری آکھ کے کپتان نیں سپشٹِیکرݨ دِتّا۔ اُہ پںکّج ہۄراں دی مِسل تِیار کروا رِہا سی۔ سِپھارشاں آ رہِییاں سن۔ اِس لئی اُسدا فۄن بںدّ سی۔

بگھیل سِںگھّ جِس نُکتے ’تے گلّ کرنا چاہُںدّا سی٬ اُہ اُسنے آپ چھۄہ لِیا۔ بگھیل سِںگھّ دی سمسِّیا آسان ہۄ گئی۔

“سِفارشاں تُسِیں منّ وی لئیِیاں۔ رَیسٹ ہائۄُس وِچّ بَیٹھ کے اُنہاں نال وِسکی پی رہے ہۄ۔ اُنہاں نال آم دۄشِییاں والا وِوہار کِئۄں نہِیں کردے؟

کِئۄں اُنہاں نُۄں تھاݨے دے ہوالات وِچّ بںدّ نہِیں کردے؟ کانُۄن سبھ لئی برابر ہَے۔ اِہ سِیاسی کَیدی وی نہِیں۔ کتل٬ ڈکَیتی دے مُلذم نیں۔ اِنہاں نُۄں ہوالات دی ہوا لگّی تاں چار ہۄر امِیراں نُۄں کنّ ہۄݨگے۔ نہِیں اُلٹا سِگنل جائیگا۔

ساڈی سرکار دی بدنامی ہۄ رہی ہَے۔ امِیراں دی ہامی ہۄݨ دا دھبّا لگّ رِہا ہَے۔ اُنہاں نُۄں تھاں سِر کرۄ۔”

“لِکھا پڑھی ہۄ رہی سی۔ پُچھّ گِچھّ ہۄ رہی سی۔ کُجھّ سکِئُرٹی پکھّۄں اُنہاں نُۄں رَیسٹ ہائۄُس رکھِّیا سی۔ سویر ہُںدِّیاں ہی ہوالات وِچّ تُنّ دِیاںگے۔”

“سکِئُرٹی نُۄں خترا کھڑھا کرن والے اُہ کِہڑا پںجّوڑ گرُپ دے اتِوادی نیں بئی تھاݨے ’تے ہملا کروا دیݨگے۔ سکِئُرٹی نُۄں کۄئی خترا نہِیں۔ سویر دے سُۄرج دے درشن اُنہاں نُۄں ہوالات وِچّ ہۄݨے چاہِیدے ہن۔”

“اِسے ترہاں ہۄئیگا۔”

“اِک گلّ ہۄر۔ کلّہ نُۄں اُنہاں نُۄں جہاذاں ورگِییاں کالے شِیشِیاں والِییاں گڈِّییاں وِچّ بِٹھا کے کچہِری ناں لَے کے جاݨا۔ تۄر کے تاں بھاویں ناں لِیائُݨا پر سرکاری گڈِّییاں وِچّ ذرُۄر لِیائُݨا۔ ہتھّکڑی لا کے۔ لۄکاں نُۄں امِیرذادِیاں دِییاں کرتُۄتاں دا پتا تاں لگے۔ پُلِس رِماںڈ پُۄرا لَیݨا۔ مَینُۄں پتا لدھّگِیا ہَے اُہ سرکاری وکِیلاں اتے ججّاں نُۄں مِلدے پھِردے ہن۔ تُسِیں کِسے دی پرواہ نہِیں کرنی۔ اُنہاں افسراں نُۄں مَیں آپے دیکھ لواںگا۔”

باکی افسراں نُۄں کِس ترہاں نتھّ پائی جائے؟ کپتان تۄں بھرۄسا لَے کے بگھیل سِںگھّ اِہ سۄچݨ لگّا۔

 

-54-

 

مُکدّمیباذی وِچّ مَیجِسٹریٹ٬ ذِلہا اٹارنی جاں سِول سرجن ورگے افسراں دی ذرُۄرت پَیںدی ہَے٬ اِہ بگھیل سِںگھّ نیں کدے سۄچِیا وی نہِیں سی۔

اِنہاں وِچۄں کِسے وی افسر نال اُسدی جاݨ پہِچاݨ نہِیں سی۔

اسل وِچّ اُسنُۄں افسراں نال جاݨ پہِچاݨ بݨائُݨ دا مَۄکا ہی نہِیں سی مِلِیا۔

اُہ پہِلی وار وِدھائِک بݨِیا سی۔ ٹِکٹ اُسنُۄں جتھیدار دے کۄٹے وِچۄں مِلی سی۔ جتھیدار دی سِفارش ’تے پںجّ وِدھائِک مںتّری بݨے سن۔ اُنہاں وِچۄں تِنّ نویں سن۔

بگھیل سِںگھّ نُۄں نوِیں مِلی تاکت دا نشا سی۔ پہِلے سال اُہ ہوا وِچّ اُڈّدا رِہا۔ اُسدا سارا ذۄر تھاݨے٬ تہِسِیلۄں کمّ کرائُݨ ’تے لگّا رِہا۔ اِس تۄں اُپر وی افسر ہن۔ جدۄں اُسنُۄں اہِساس ہۄݨ لگّا٬ جتھیدار دا مُکھّ مںتّری نال مُۄںہ مۄٹا ہۄ گِیا۔

مُکھّ مںتّری دے اِشارے ’تے ڈِپٹی کمِشنر اتے پُلِس کپتان نیں تاں مُۄںہ دُۄجے پاسے کرنا ہی سی٬ تہِسِیلدار تک سلام کرنۄں ہٹ گئے سن۔ مائِیا نگر دے لۄک دُۄر اںدّیش ہن۔ جھٹّ مَۄکا تاڑ گئے۔ بگھیل سِںگھّ دی کۄٹھی کاں پَیݨ لگے۔ مہِینے وِچّ مساں پںجّ ستّ درخاستاں سِپھارش لئی آئُںدِییاں سن۔

بیشرمی دھار کے اُہ تُرِیا پھِردا سی٬ پر ہجّ کۄئی نہِیں سی۔

اجِہے ہلاتاں وِچّ افسراں نال بݨے تاں کِس ترہاں؟ کمّ ناں کرن ’تے کِسے افسر نُۄں دبکائِیا جائے تاں کِس کِلّے دے ذۄر ’تے؟

آہ بٹیرا پتا نہِیں کِتھۄں پَیر ہیٹھ آ گِیا۔ اِس بٹیرے کارن مُکھّ مںتّری اُس اُپر مِہربان ہۄ گِیا سی۔ کیںدر تک دِییاں سِپھارشاں ٹھُکرا کے اُہ اُس نال چٹان واںگ اڑِیا کھڑھا سی۔ کدے کدے بگھیل سِںگھّ نُۄں مُکھّمںتّری دی نِیئت ’تے شکّ ہُںدّا سی۔ کِدھرے اُہ بگھیل سِںگھّ نُۄں مائِیا جال وِچّ تے نہِیں سی پھسا رِہا؟ کِدھرے اُس دے سِیاسی بھوِکھ نُۄں تباہ کرن دے منسُۄبے تے نہِیں سی گھڑ رِہا؟ پر ہُݨ اُسدی لڑائی جِس مۄڑ اُپر پُجّ چُکّی سی اُتھۄں پِچھّے نہِیں سی ہٹِیا جا سکدا۔ جۄ ہۄئیگا٬ دیکھِیا جائیگا٬ سۄچ کے اُہ اگّے تۄں اگّے کدم پُٹّدا جا رِہا سی۔

امِیرذادِیاں دے کھمبھّ کُترݨا اِنا آسان نہِیں سی٬ جِنّا بگھیل سِںگھّ سمجھ رِہا سی۔

پںکّج دے سمرتھک سارے مائِیا نگر وِچّ جال واںگ پھَیل گئے سن۔ ہر افسر تک پہُںچّ کر گئے سن۔ پر بگھیل سِںگھّ اِنہاں وِچۄں کِسے وی افسر نال سِدھّی گلّ نہِیں سی کر سکدا۔ اُہ اُسدا آکھا منّݨ جاں ناں منّݨ, کۄئی گرںٹّی نہِیں سی۔

اُنہاں دے کنّ مُکھّ مںتّری کۄلۄں ہی کھِچوائے جا سکدے سن۔

بگھیل سِںگھّ نیں تھاݨِئۄں پتا کِیتا۔ پتا لگّا مُلذم بائد دُپہِر ادالت وِچّ پیش کِیتے جاݨے سن۔

دُپِہر ہۄݨ تک بہُت سماں سی۔ چںڈِّیگڑھ اُسنے ڈیڈھ گھںٹّے وِچّ پُجّ جاݨا سی۔ سارے کمّ کروا کے مُلذماں دے پیش ہۄݨ تک اُسنے واپس آ جاݨا سی۔

سِیاسی سکتّر نُۄں دفتر پُجّدِیاں ہی بگھیل سِںگھّ نیں دبۄچ لِیا۔

“جے مُلذماں دی سکِیم سِرے چڑھ گئی تاں میری اِذّت مِٹّی وِچّ مِل جائیگی۔ ناں سانُۄں دُیانی مِلیگی۔ مُلذماں دا اِکّ دۄ دِن ہوالات وِچّ سڑنا ذرُۄری ہَے۔”

بگھیل سِںگھّ نیں سِیاسی سکتّر نُۄں سمجھائِیا۔

بگھیل سِںگھّ جِس جِس افسر دا ناں لَیںدا گِیا٬ سِیاسی سکتّر اُسے نُۄں فۄن کردا گِیا۔

اگّۄں ہُںگّارا ٹھِیک مِلݨ لگا۔

سِول سرجن دھڑلّیدار افسر سی۔ اُہ مُکھّ مںتّری دے اِلاکے دا سی۔

مُکھّ مںتّری دی کلم نال اُہ مائِیا نگر لگّا سی۔ سِیاسی سکتّر نال وی اُسدے نِجی سبںدھّ سن۔

سِول سرجن اُپر جۄ دباء پِیا سی٬ اُسدا اُسنے کھُلاسا کِیتا: “پہِلاں ساڈے ڈائِرَیکٹر دا فۄن آئِیا سی۔ پھیر سِہت مںتّری دا آ گِیا۔ سِپھارش چالُۄ نہِیں سی۔ مںتّری جی نیں خُد گلّ کِیتی سی اتے ہُکم دِتّا سی۔ دۄشی اُنہاں دے رِشتیدار سن۔ ہر ہِیلے اُنہاں دی مدد ہۄݨی چاہِیدی سی۔ ہُݨ تُسِیں آپݨی سِپھارش بارے دسّۄ۔ جے ہُکم مُکھّ مںتّری ولّۄں ہَے٬ پھیر مَینُۄں مںتّری دی کۄئی پرواہ نہِیں۔ جے کمّ تُہاڈا ہَے پھیر اُس نذرِیئے تۄں سۄچِیئے۔”

“مَیں آپݨے تَۄر ’تے کُجھّ نہِیں آکھ رِہا۔ مُکھّ مںتّری ساہِب دا ہُکم سُݨا رِہا ہاں۔ کُجھّ دیر اِںتذار کرۄ۔ مَیں مُکھّ مںتّری ساہِب تۄں سِہت مںتّری نُۄں فۄن کرائُںدا ہاں۔ تُہانُۄں سِہت مںتّری دا فۄن آئیگا۔ اُہ آکھیگا کاروائی سچّ دے آدھار ’تے ہۄوے۔ کِسے دھِر دا پکھّ ناں پُۄرِیا جاوے۔ پھیر ٹھِیک ہَے؟”

“پھیر گۄلی کِسدی اتے گہِݨے کِسدے؟ مَیں بِمار مُلذماں نُۄں گھۄڑے چڑھے دِکھا دیواںگا۔”

سِول سرجن ولّۄں بیفِکر ہۄ کے اُہ ذِلہا اٹارنی نُۄں فۄن گھُمائُݨ لگّے۔

ذِلہا اٹارنی وِچّ سِول سرجن والی جُئرت نہِیں سی۔ اُسنُۄں فۄن ہۄم سَیکٹری دا آئِیا سی۔ ذِلہا اٹارنی اُسدا متہِت سی۔ سِپھارش ٹھۄکوِیں سی۔ اُس نیں آکھِیا سی مُلذماں دی پُلِس ہِراست دا متلب ہۄم سَیکٹری دی پُلِس ہِراست سی۔ کمّ کروا کے ہۄم سَیکٹری نُۄں اُسنے رِپۄرٹ کرنی سی۔

مُکھّ مںتّری دے سِیاسی سکتّر دا فۄن سُݨ کے ذِلہا اٹارنی دی جان دۄ پُڑاں وِچکار پھس گئی۔ اِکّ پاسے ہۄم سَیکٹری۔ جے اُسدا کمّ ناں ہۄئِیا٬ اُسنے ذِلہا اٹارنی نُۄں گُرداسپُر بھیج دیݨا سی۔ مساں مساں اُہ مائِیا نگر آئِیا سی۔ اِتھے نۄٹاں دی بارش ہُںدّی سی۔ اُتھے کھُشکی ہی کھُشکی سی۔

دُۄجے پاسے خُد مُکھّ مںتّری سی۔ ہۄم سَیکٹری دے وی اُپر دی۔ سِپھارش اِتھۄں وی ٹھۄکوِیں ہۄ رہی سی۔ مُکھّ مںتّری دا اہُدا تاں وڈّا سی ہی اِدھرۄں سِپھارش وی مُدئی دھِر دی ہۄ رہی سی۔ مُدئی دھِر دا پکھّ پُۄرنا اُسدی ڈِئۄُٹی سی۔

اِکّ وار ذِلہا اٹارنی دے من وِچّ آئِیا٬ اُہ سِیاسی سکتّر کۄل ساری ستھِتی سپشّٹ کر دیوے۔

مُکھّ مںتّری نیں جے ہۄم سَیکٹری نُۄں تاڑ دِتّا؟ ہۄم سَیکٹری نیں ودھّ گُسّے ہۄݨا سی۔ آکھݨا سی کمّ کردا جاں ناں٬ پر مُکھّ مںتّری کۄل اُسدی شِکائِت تاں ناں کردا۔

اِہ سۄچ کے اُہ دڑ وٹّ گِیا۔

ہُکماں دی تامِیل کرن دا وائدا ہی اُچِت ہلّ سی۔ اِہۄ اُسنے کِیتا۔

“ہر ہال وِچّ دۄشِییاں دا رِماںڈ مِلیگا۔ مَیں ہُݨے سَیشن ججّ ساہِب نُۄں مِلدا ہاں۔ اُنہاں تۄں مَیجِسٹریٹ نُۄں اکھوائُںدا ہاں۔”

اِنا کُ ہۄم ورک کرکے بگھیل سِںگھّ نتِیجِیاں دی اُڈِیک کرن لگّا۔

 

-55-

 

ذِلہا اٹارنی سۄچاں وِچّ پِیا ہۄئِیا سی۔ اُہ کِس مۄری نِکلے؟ اُسنُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی۔

مُلذم دھِر ہر سبںدھّت افسر تک پہُںچّ کر چُکّی سی۔ پہُںچّ بڑے سُچجّے ڈھںگّ نال کِیتی گئی سی۔ اُسے افسر کۄلۄں اکھوائِیا گِیا سی٬ جِسدے ہتھّ وِچّ اُسدی نبذ سی۔ ججّاں نُۄں کِسے مںتّری جاں سَیکٹری دی پرواہ نہِیں سی۔

اُنہاں نیں اُہۄ کرنا سی جِہڑا اُنہاں دے افسراں نیں آکھݨا سی۔ کِسے نیں کِسے ججّ دی جھیپ وِچّ آ کے جے پُلِس رِماںڈ دی مںگّ ٹھُکرا دِتّی تاں ذِلہا اٹارنی نُۄں لَیݨے دے دیݨے پَے جاݨے سن۔

“اِس افسر دا نِیاں پالِکا نال رابتا نہِیں ہَے” اِہ دۄش لگا کے اُسدی اِتھۄں چھُٹّی ہۄ جاݨی سی۔

سۄچدے سۄچدے اُسنُۄں اِکّ راہ لبھّا۔ اُسنُۄں سَیشن ججّ کۄل جا کے من دی بھڑاس کڈھّݨی چاہِیدی سی۔ اِںجھ سپّ وی مر جاݨا سی اتے لاٹھی وی بچ رہِݨی سی۔ اُہ سہُں کھا کے آکھݨ جۄگا ہۄ جاݨا سی۔ اُسنے سَیشن ججّ تک پہُںچّ کِیتی سی۔ مُلذم اُس تۄں اُپر دی سِپھارش کروا گئے تاں اُہ کی کرے۔

پھیر اُہ ڈرِیا۔ مُلذم دھِر نیں سَیشن ججّ تک وی پہُںچّ کِیتی سی۔ ذِلہا اٹارنی واںگ سَیشن ججّ وی کڑِکی وِچّ پھسِیا ہۄئیگا۔ آپݨی جان چھُڈائُݨ لئی جے کِدھرے اُسنے مُلذم دھِر کۄل ذِلہا اٹارنی دے آئُݨ بارے ذِکر کر دِتّا تاں مُلذماں نیں جُتّی لاہ لَیݨی سی۔ نالے پَیسے لَے لئے٬ نالے اُلٹ سِپھارشاں کر رِہا سی۔

“سَیشن ججّ وڈّا افسر ہَے۔ اُہ اِنا کچّا نہِیں کِہ افسراں دِییاں چُگلِییاں کردا پھِرے۔”

من نُۄں سمجھا کے ذِلہا اٹارنی سَیشن ججّ دی کۄٹھی جا وڑِیا۔

سَیشن ججّ وی اِسے دُبِدھا وِچّ سی۔ اُسنُۄں ہُݨ تک ہائی کۄرٹ دے دۄ ججّاں دے فۄن آ چُکّے سن۔ ہَیرانی دی گلّ اِہ سی کِہ اُنہاں وِچۄں اِکّ اُہ ججّ سی جِس نیں خُد اُنہاں دی پیشگی ذمانت دی درخاست ردّ کِیتی سی۔ جدۄں اُہ ہاتھی جِڈی کُرسی ’تے بَیٹھ کے مُلذماں دی مدد نہِیں سی کر سکِیا تاں کِیڑِییاں تۄں کی آس کر رِہا سی؟

اِلاکا مَیجِسٹریٹ ہُݨے ہُݨے آپݨا دُکھڑا رۄ کے گِیا سی۔ اُہ نواں بھرتی ہۄئِیا سی۔ اُسنُۄں لالچ وی دِتّا جا رِہا سی اتے ملوِیں جِہی جِیبھ نال دھمکی وی۔ اُہ سَیشن ججّ تۄں اگوائی لَیݨ آئِیا سی۔

سَیشن ججّ خُد ڈۄلِیا بَیٹھا سی۔ اُہ ذِلہا اٹارنی دا ہَۄسلا کِس ترہاں ودھائے؟

سۄچ سۄچ کے سَیشن ججّ نیں ذِلہا اٹارنی نُۄں سلاہ دِتّی۔

“تُسِیں خُد مِسل دی گھۄکھ پڑتال کرۄ۔ کمی پیشی نذر آئُںدی ہۄوے٬ اُہ دُۄر کرائۄ۔ پُلِس رِماںڈ دی درخاست آپ لِکھوائۄ۔ پُلِس رِماںڈ دا ٹھۄس آدھار تِیار کرائۄ۔ خُد بہِس کرۄ۔ کُجھّ یتن مَیں کراںگا۔ آپاں سارے اِس مُسِیبت وِچۄں نِکلݨ دا یتن کراںگے۔”

سَیشن ججّ دِییاں باکی گلّاں ٹھِیک سن۔ خُد بہِس کرن دے سُجھاء نیں اُسنُۄں کڑِکی وِچّ پھسا دِتّا۔ اِس ترہاں کرن نال ذِلہا اٹارلی نُۄں ہر ہال وِچّ مار پَیݨی سی۔ پُلِس رِماںڈ مِلِیا ہۄم سَیکٹری نیں نراذ ہۄݨا سی۔ اڈِّییاں چُک چُک بہِس کرن دی کی ذرُۄرت سی؟

پُلِس رِماںڈ ناں مِلِیا تاں بگھیل سِںگھّ نیں دُیالے ہۄ جاݨا سی۔

اُہ خُد بہِس کرن دا جۄخم نہِیں اُٹھائیگا۔ سمبّںدھّت سرکاری وکِیل نُۄں ہی کچہِری بھیجیگا۔ کۄئی نِیم کھِیم ہۄئی تاں اُسے نُۄں بلی دا بکّرا بݨائیگا۔

سَیشن ججّ کۄل سِفارش کرن دا آپݨا پھرذ نِبھاء کے ذِلہا اٹارنی آپݨے دفتر آ بَیٹھا۔

اُہ آئُݨ والے بھَیڑے سمیں لئی آپݨے آپ نُۄں تِیار کرن لگّا۔

 

-56-

 

سُۄرج دی پہِلی کِرن دے نال ہی بگھیل سِںگھّ دی مِہنت دے نتِیجے آئُݨ لگے۔

مُۄںہ ہنیرے پُلِس نیں دۄہاں بھراواں نُۄں رَیسٹ ہائۄُس وِچۄں لِیا کے ہوالات وِچّ بںدّ کر دِتّا۔

ہوالات دا سواد چںگّی ترہاں چکھائُݨ لئی پںجّ چھے مںگّتِیاں اتے دۄ تِنّ چۄراں نُۄں اُنہاں نال ڈکّ دِتّا۔

ہوالاتِییاں دے مَیلے کپڑِیاں اتے سرِیراں وِچۄں بُۄ آ رہی سی۔ اِںجھ جاپدا سی جِویں کاں کھادھا کۄئی کُتّا ہوالات وِچّ بںدّ کر دِتّا گِیا ہۄوے۔

مںگّتے وار وار ذردا لا رہے سن اتے ہوالات دے اںدّر ہی تھُکّ رہے سن۔

اۄک نال پِیݨ کارن گھڑے دا پاݨی تھاں تھاں ڈُدھّلہِیا پِیا سی۔ اُس ڈُلہے پاݨی اُپر بَیٹھِییاں مکھِّییاں نیں ماہَۄل ہۄر گھِݨائُݨا بݨا دِتّا سی۔

ہوالات دا اِکّ درواذا تھاݨے دے مُکھّ درواذے ولّ کھُلہدا سی۔ تھاݨے اںدّر جاںدے ہر وِئکتی دی نذر ہوالاتِییاں اُپر پَیںدی سی۔ ہوالاتِییاں نُۄں مُۄںہ لُکائُݨ تک دی سہُۄلت نہِیں سی۔ کۄئی کِنّا کُ چِر مُۄںہ ’تے ہتھّ رکھّی آپݨی شناخت چھُپائی رکھّے!

دۄویں بھرا ترلے لَے رہے سن۔ اُنہاں نُۄں ہوالات وِچۄں کڈھِّیا جاوے۔ اُنہاں نُۄں گھر فۄن کرن دِتّا جاوے۔

کۄئی اُنہاں دی گلّ سُݨن نُۄں تِیار نہِیں سی۔ تھاݨے وِچّ دۄ پُلِس مُلاذم ہاذر سن۔ اِکّ سی رات دا مُنشی اتے دُۄسرا سی سںتّری۔ ہوالات دی چابی دۄہاں وِچۄں کِسے کۄل نہِیں سی۔ اُہ دۄشِییاں دی کۄئی مدد نہِیں سن کر سکدے۔

سںتّری نُۄں چاہ پھڑائُݨ آئے نَۄکر نُۄں سیٹھاں ’تے رہِم آ گِیا۔ چُپّکے جِہے اُسنے اُنہاں تۄں فۄن نمبّر لِیا اتے دُکان ’تے آ کے اُنہاں دے گھر فۄن کھڑکا دِتّا۔

خبر سُݨدِیاں ہی گُسّے وِچّ بھڑکے اُنہاں دے ہمائِتی تھاݨے ولّ دَۄڑ پئے۔

راتِیں رِشتیدار سبھ ترہاں دے اِںتذام کرکے آئے سن۔ ہُݨ پُلِس نُۄں کِہڑی مار پَے گئی سی؟

سںتّری نُۄں افسراں دی سخت ہدائِت سی۔ بِناں مُکھّ افسر دی اِجاذت دے کِسے نُۄں تھاݨے اںدّر ناں جاݨ دِتّا جاوے۔

کُجھّ دیر سںتّری آپݨی ڈِئۄُٹی اِیمانداری نال نِبھائُںدا رِہا۔ ہر آئے مُلاکاتی نُۄں نِمرتا سہِت تھاݨے دے باہر اِںتذار کرن دی بینتی کردا رِہا۔

ہَۄلی ہَۄلی ستھِتی سںتّری دے وسۄں باہر ہۄݨ لگّی۔ جِس رُتبے دے لۄک مُلذماں نُۄں مِلݨ آ رہے سن٬ اُنہاں نُۄں بہُتی دیر رۄکݨا سںتّری دے وسّ وِچّ نہِیں سی۔

سںتّری نُۄں دۄہِیں پاسِیں خترا مہِسُۄس ہۄݨ لگّا۔ جے کِسے سابکا ججّ جاں چیئرمَین نُۄں اُسنے تھاݨے ناں وڑن دِتّا تاں اُس نیں سںتّری نُۄں مُئتّل کروا دیݨا سی۔ جے اںدّر جاݨ دِتّا تاں افسراں نیں اُسدی پیٹی لاہ لَیݨی سی۔

افسراں نُۄں اُہ کئی وار سُۄچِت کر چُکّا سی٬ “ہالات کابُۄ کرۄ۔” “بس آئے” آکھ کے افسر جان چھُڈائُںدے آ رہے سن۔

من کرڑا کرکے سںتّری نیں کںٹّرۄل رُۄم نُۄں فۄن کِیتا۔ “تھاݨے دے باہر وڈّی بھِیڑ جمہاں ہۄ گئی ہَے۔ تھاݨے اُپر ہملا ہۄݨ دا خترا ہَے۔ مَیں اِکلّا ہالات کابُۄ نہِیں کر سکدا۔ ہۄر پھۄرس بھیجۄ۔”

کںٹّرۄل رُۄم نیں جھٹّ وائِرلَیساں کھڑکا دِتِّییاں۔

جھٹّ مُکھّ افسر تھاݨے آ بَیٹھا۔ گیٹ اُپّر سُرکھِّیا ودھا دِتّی گئی۔

چار بںدُّۄکاں والے سںتّری تھاݨے دے باہر گشت کرن لگّے۔

مُکھّ افسر ہمائِتِییاں نُۄں ٹالدا رِہا۔ کانُۄن سبھ لئی برابر سی۔

اُہ دۄشِییاں نُۄں ہوالات وِچۄں باہر نہِیں سی کڈھّ سکدا۔

اُسنے اِکّ رِیائِت کِیتی۔ وکِیل نُۄں دۄشِییاں نال مِلا دِتّا۔

سِںگّلے کۄل مُلذماں نال کرن لئی کۄئی گلّ نہِیں سی۔ اُہ کُجھّ گھںٹِّیاں لئی سبر کرن دی سلاہ دے کے باہر آ گِیا۔

باہرلِیاں نُۄں دسّݨ لئی سِںگّلے کۄل بہُتا کُجھّ نہِیں سی۔

“ہالے مُںڈّے ٹھِیک ہن۔ کُجھّ گھبراہٹ ذرُۄر ہَے۔ جے اُہ کِویں ناں کِویں ہوالات وِچۄں باہر آ جاݨ, پھیر کۄئی دِکّت نہِیں۔”

اُپرۄں کِسے افسر نیں مُکھّ افسر نُۄں تاڑِیا: “مُلاکاتِییاں نُۄں کِئۄں رۄکِیا جا رِہا ہَے؟ اِکّ اِکّ کرکے مِلݨ دِتّا جاوے۔”

آس دے اُلٹ ہمائِتِییاں نُۄں مِل کے نِیرج ہۄراں نُۄں راہت گھٹّ اتے گھبراہٹ ودھّ مہِسُۄس ہۄݨ لگّی۔

اُنہاں دے چِہرے مُرجھا گئے۔ اُباسِییاں آئُݨ لگِّییاں۔ اُنہاں دے گلے سُکّ رہے سن۔ دِل ذۄر ذۄر دی دھڑک رہے سن۔ لتّاں باہاں درد کر رہِییاں سن۔

دۄ کُ وار سُکّے وتّ آ چُکّے سن۔ پںکّج دا سِر پھٹ رِہا سی۔ نِیرج دا پِںڈّا بھکھ رِہا سی۔

اُہ مُۄںہۄں کُجھّ نہِیں سن بۄل رہے۔

پر اُنہاں دِییاں اکھّاں لیلہڑِییاں کڈھّ کڈھّ آکھ رہِییاں سن: “سانُۄں ہر کِیمت ’تے اِتھۄں کڈھّۄ!”

 

-57-

 

تپدے ریگستھان وِچّ پہِلی وار ٹھںڈّی ہوا دا بُلّا آئِیا سی۔

ماتا جی نیں آپݨے ہتھِّیں سہِیۄگ سںسّتھا وِچّ نیہا دی پہِلی تھاں بہال کِیتی سی۔

یُوا شکتی نیں سںسّتھا دے پْربںدھّکاں نُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس کروائِیا سی۔ مجبُۄرن پْربںدھّکاں نُۄں ماملا امرِیکا بَیٹھے ماتا جی دے دھِیان وِچّ لِیائُݨا پِیا سی۔ ماتا جی نیں پْربںدھّکاں نُۄں جھاڑاں پائیِیاں سن۔ ماتا جی دے آدیش تے سںچّالک نُۄں ہسپتال آ کے نیہا تۄں مُیافی مںگّݨی پئی سی۔

پِچھلی بَیٹھک وِچّ نیہا اتے اُسدے پرِوار لئی سمُۄہِک پْرارتھنا ہۄئی سی۔

اگلی سمُۄہِک بَیٹھک وِچّ شامل ہۄݨ لئی نیہا نُۄں ماتا جی ولّۄں بُلاوا آئِیا سی۔ سارے سہِیۄگِییاں دے ساہمݨے ماتا جی نیں نیہا نال فۄن ’تے گلّ کرنی سی اتے اُسنُۄں اشِیرواد دیݨا سی۔

ماتا جی کِسے سہِیۄگی نال فۄن ’تے گلّ کرن٬ اِہ سںسّتھا دے اِتِہاس وِچّ پہِلی وار ہۄݨا سی۔ اِس انُۄٹھے پْرشاد نیں نیہا نُۄں پھُلّ واںگ ٹہِکا دِتّا۔ نیہا دے سارے گِلے شِکوے دُۄر ہۄ گئے۔ اُس نُۄں مہِسُۄس ہۄئِیا جِویں اُسدی کُںڈّلݨی ماں دا مُڑ اُتھان ہۄݨ لگّا سی۔ پہِلاں والی ادھِیاتم شکتی مُڑ اُس اںدّر پرواہِت ہۄݨ لگّی سی۔

ماتا جی نیں نیہا نُۄں فۄن ’تے اُپدیش دِتّا۔ اُہ ربّ دی رذا وِچّ رہے۔

وِدھی دا لِکھِیا اوتار خُد نہِیں ٹالدے۔ اِہ بھاݨا اِںجھ ہی ورتݨا سی۔

نیہا کمل لئی ہںجھُّۄ ناں وہائے۔ اُہ ماتا جی دے چرناں وِچّ سُرکھِّئت سی۔

نیہا دھِیان وِچّ من لگائے۔ ماتا پِتا دی سیوا کرے۔ بھوِکھّ وِچّ سبھ ٹھِیک ہۄݨ والا سی۔

نویں جۄش نال بھری نیہا آشرم وِچۄں سِدھّی آپݨی کۄٹھی گئی۔ آپݨے پُۄجا ستھان نُۄں اُسنے آپݨے ہتھِّیں ساف کِیتا۔ ماتا جی دی فۄٹۄ ’تے پئی دھُۄڑ نُۄں جھاڑِیا۔

اگلے دِن ماتا جی دے بۄل سچّے سِدھّ ہۄݨے شُرُۄ ہۄ گئے۔

ہائی کۄرٹ نیں پںکّج اتے نِیرج دی پیشگی ذمانت دی درخاست ردّ کر دِتّی۔

ہُݨ اُہ تھاݨے دی ہوالات وِچّ سڑ رہے سن۔

 

-58-

 

آم تَۄر ’تے مُلذماں نُۄں باراں ساڈھے باراں وجے ہوالاتۄں کڈھّ لِیا جاںدا سی۔ پر جدۄں نِیرج ہۄراں نُۄں ڈھائی وجے تک ہوالاتۄں باہر ناں کڈھِّیا گِیا تاں باہر کھڑھے سمرتھکاں نُۄں ہتھّاں پَیراں دی پَے گئی۔ اِہ دیری آئُݨ والے بھَیڑے سمیں دی سُۄچک سی۔

راتِیں نِیرج ہۄراں دے سمرتھکاں نُۄں کپتان نیں بھرۄسا دِوائِیا سی۔ مُلذماں نُۄں بائِذّت کچہِری لِجائِیا جائیگا۔

ڈھائی وجے مُلاذماں نُۄں تھاݨِئۄں باہر آئُںدے دیکھ کے کُجھّ کالے شِیشِیاں والِییاں گڈِّییاں تھاݨے دے گیٹ اگّے لگّݨ دا یتن کرن لگِّییاں۔ اُنہاں دی ڈِئۄُٹی پںکّج ہۄراں نُۄں کچہِری لِجاݨ دی لگّی سی۔

پر اِکّ وی گڈّی نُۄں گیٹ اگّے رُکݨ دی اِجاذت ناں مِلی۔ کاراں دی تھاں سرکاری پھۄر وِیلر لِیاںدا گِیا۔ مُدئی دھِر ذۄر پا رہی سی۔ مُلذماں نُۄں تۄر کے کچہِری لِجائِیا جاوے۔ پر پُلِس نِرپکھّ سی۔ ناں اُنہاں نُۄں تۄر کے کچہِری لِجائِیا جائیگا ناں کاراں وِچّ۔ سادھارن مُلذماں واںگ اُہ سرکاری گڈّی وِچّ کچہِری جاݨگے۔

کمانۄں نِکلے تِیر واںگ مِںٹّی سکِںٹّی مُلذماں والی گڈّی ادھّکھۄں اۄہلے ہۄ گئی۔

تھاݨے تۄں کچہِری دا رستا دۄ کِلۄمِیٹر تۄں ودھّ نہِیں سی۔ رستے وِچّ ناں کۄئی بتِّییاں والا چَۄک سی٬ ناں بھِیڑ بھڑکّا۔ گڈّی نُۄں تھاݨِئۄں نِکلِیاں گھںٹّا ہۄ گِیا سی۔ گڈّی رُکی تاں کِتھے؟

کچہِری دے باہر کھڑھے سمرتھکاں نُۄں چِںتّا ہۄݨ لگّی۔

کُٹّ مار کرکے پُچھّ گِچھّ کرن لئی پُلِس کِتے اُنہاں نُۄں سٹاف تاں نہِیں لَے گئی؟ ہَیران پْریشان ہۄئے دۄست بُرے دے گھر تک سۄچݨ لگّے۔

ہالے پہِلی پہیلی ہلّ نہِیں سی ہۄئی۔ سِںگّلے نیں نوِیں مُسِیبت دا بِگل وجا دِتّا۔

اِلاکا مَیجِسٹریٹ ادھّے دِن دی چھُٹّی چلا گِیا سی۔ ڈِئۄُٹی مَیجِسٹریٹ سویر تۄں چھُٹّی ’تے سی۔ سَیشن ججّ کِسے مَیجِسٹریٹ نُۄں ڈِئۄُٹی مَیجِسٹریٹ نِیُکت کریگا۔ پھیر دۄشِییاں نُۄں ادالت لِیاںدا جائیگا۔

مُلذماں دی مِہنت ’تے پاݨی پھِر گِیا سی۔ اُنہاں نیں دۄہاں مَیجِسٹریٹاں تک پہُںچّ کِیتی سی۔ دۄہیں مَیجِسٹریٹ پِٹھّ دِکھا دیݨگے٬ اِہ کِسے دے چِتچیتے نہِیں سی۔

پتا نہِیں کِس مَیجِسٹریٹ دی ڈِئۄُٹی لگّے؟ پتا نہِیں کِس سرکاری وکِیل نال متھّا لگے؟ جھٹّ پٹّ اُنہاں تکّ پہُںچّ کِس ترہاں ہۄئیگی؟ سِںگّلے نُۄں اِہۄ چِںتّا ستا رہی سی۔

لگّدا سی اِہ ڈراما کِسے سۄچی سمجھی ساذِش تہِت ہۄ رِہا سی۔ نویں ڈِئۄُٹی مَیجِسٹریٹ دا ناں جاݨ بُجھ کے گُپت رکھِّیا جا رِہا سی۔ دھِراں نُۄں نویں مَیجِسٹریٹ دا ناں اُدۄں ہی پتا لگّݨا سی٬ جدۄں دۄشی کچہِری جا کھڑے۔

سَیشن ججّ ولّۄں کِیتی جا رہی دیری دا پُلِس نیں فائِدا اُٹھا لِیا۔

سُپرِیم کۄرٹ دِییاں نوِییاں ہدائِتاں آئیِیاں سن۔ گْرِفتاری دے پھَۄرن بائد دۄشِییاں دا ڈاکٹری مُلاہذا کروائِیا جاوے۔ اِنہاں ہدائِتاں دی پالݨا لئی دۄشِییاں نُۄں سرکاری ہسپتال لِجائِیا گِیا۔ سِول سرجن دی دیکھ ریکھ وِچّ ڈاکٹراں دا بۄرڈ بݨائِیا گِیا۔ دۄشِییاں دی ہر پکھّۄں جاںچ ہۄئی۔ ڈاکٹراں نیں اِکّ سُر ہۄ کے سرٹِیپھِکیٹ جاری کِیتا۔ دۄویں دۄشی سرِیرک اتے مانسِک دۄہاں پکھّاں تۄں رِشٹ پُشٹ سن۔ اُنہاں دے سرِیراں اُپر کِسے سٹّ دا کۄئی نِشان نہِیں سی۔

ہُݨ دۄشِییاں نُۄں ادالت وِچّ پیش کرن وِچّ کۄئی دِکّت نہِیں سی۔

دۄشِییاں دے کچہِری پُجّدِیاں ہی سَیشن ججّ نیں چِیف جُڈِیشِیئل مَیجِسٹریٹاں نُۄں ڈِئۄُٹی مَیجِسٹریٹ نِیُکت کر دِتّا۔ اُہ مَیجِسٹریٹ وِچۄں سبھ تۄں سِینِیئر سی اتے اِہ ماملا سِینِیئر مَیجِسٹریٹ دے وِچارن والا سی۔

دۄہاں دھِراں ولّۄں گھںٹّا گھںٹّا بہِس ہۄئی۔ مَیجِسٹریٹ کنّاں وِچّ تیل پائی بہِس سُݨدا رِہا۔

پھیر واری مَیجِسٹریٹ دی آئی: “بہُت تفتِیش ہۄݨی باکی ہَے۔ ساذِش دی تَیء تک جاݨ لئی پُلِس نُۄں کھُلہا سماں چاہِیدا ہَے۔ پُلِس ستّ دِناں تک اُنہاں کۄلۄں پُچھّ گِچھّ کر سکدی ہَے۔”

دۄشِییاں دا مَیڈِیکل پُلِس پہِلاں ہی کروا چُکّی سی۔ ڈاکٹری رِپۄرٹ انُسار اُہ چڑھدی کلا وِچّ سن۔ نویں مَیڈِیکل دی کۄئی ذرُۄرت نہِیں سی۔

اِنہاں دلِیلاں دے آدھار ’تے ڈاکٹری مُیائِنے دی درخاست کھارج کِیتی گئی۔

 

-59-

 

ستّ دِناں دے پُلِس رِماںڈ دا متلب سی٬ پُۄرے ستّ دِن ہوالات ناں دے اِس نرک وِچّ رہِݨا۔

ہوالات وِچلے ستّ گھںٹّے اُنہاں نُۄں ستّ یُگّاں جِڈے لگّے سن۔ اُس سمیں اُنہاں دے مناں وِچّ آس دی جۄت جگّدی سی۔ باہر بَیٹھے اُنہاں دے رِشتیدار کِسے وی سمیں اُنہاں نُۄں آذاد کروا سکدے سن۔ نکّ بںدّ کرکے٬ ساہ گھُٹّ کے اُنہاں پِیڑ سہِ لئی سی۔ ہُݨ اِس ہوالات وِچّ اُنہاں تۄں ستّ مِںٹّ نہِیں سن کٹّے جا سکدے۔

ادالتۄں باہر نِکلدے ہی دۄہاں بھراواں دے سبر دے کڑ پاٹ گئے۔ یاراں دۄستاں نُۄں اُہ بنائُٹی مُسکراہٹ ہۄٹھاں ’تے لِیا کے مِلدے رہے۔ پر جدۄں سہُرے اگّے ہۄئے٬ اُہ اُنہاں دے گل لگ کے بھُباں مار کے رۄ پئے۔

پرما نںدّ اتے سرداری لال نُۄں آپݨے آپ نُۄں سمبھّالدِیاں کُجھّ پل لگّ گئے۔ اُنہاں نیں آپݨے من پتھّر واںگ کرڑے کِیتے۔ جے اُہ ہِمّت ہار گئے تاں پْراہُݨِیاں دی دھِیر کَۄݨ بنّہائیگا؟

اِس تۄں پہِلاں کِہ پھۄٹۄ گْرافر رۄںدے مُلذماں دِییاں پھۄٹۄیاں کھِچّدے٬ کمِشنر نیں دۄہاں دے چِہرے٬ اِسے مکسد لئی لِیاںدے تۄلِیئے نال ڈھکّ دِتّے۔

دُۄسرے پاسِئۄں دۄشِییاں نُۄں پھاہے لائُݨ دے نائرے گُۄںجݨ لگّے۔

ستھِتی وِگڑدی دیکھ کے پُلِس نیں مُلذماں نُۄں ہمائِتِییاں وِچۄں کڈھِّیا اتے جِپسی وِچّ بِٹھا کے تِتّر ہۄ گئی۔

کمِشنر نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی۔ کِسے وی افسر نیں اُنہاں دی سِپھارش کِئۄں نہِیں سی منّی؟

وید ہۄراں وِچّ اِنا دم نہِیں سی۔ وید ہسپتال پِیا سی۔ رام ناتھ باہرلا بںدّا سی۔ مائِیا نگر وِچۄں اُہ اِنا سمرتھن نہِیں سی جُٹا سکدا۔

اِس کاروائی پِچھے کۄئی تِیسری دھِر کمّ کر رہی سی۔ اِس تِیسری دھِر نُۄں جاݨے بِناں مسلا ہلّ نہِیں سی ہۄ سکدا۔

کمِشنر اجّ ہی مائِیا نگر آئِیا سی۔ پرما نںدّ کلّہ دا اِتھے بَیٹھا سی۔ اُس نُۄں ہلاتاں دی ودھیرے جاݨکاری ہۄݨی چاہِیدی سی۔

پرما نںدّ نُۄں لَے کے کمِشنر انَیکسی وِچّ جا بَیٹھا۔

پرما نںدّ دی ستھِتی کمِشنر والی ہی سی۔ ساری اُمر وِچّ اُسنُۄں اِنی نمۄشی پہِلاں کدے نہِیں سی ہۄئی۔

دۄہاں رِشتیداراں دی اِکّ نُکتے ’تے رائے ساںجھی سی۔ اِس ساذِش پِچھّے کۄئی وڈّی تاکت کمّ کر رہی سی۔ اِہ تاکت کِسے وِرۄدھی وِئُپاری دی ہۄ سکدی سی جاں پَیسے بٹۄرن والے کِسے بلَیک میلر دی۔ کۄئی وِئُپاری چھۄٹی مۄٹی رںجّش کڈھّݨ لئی اِڈّا وڈّا ہںگّاما کھڑھا نہِیں کر سکدا۔ اِہ چال کِسے بلَیکمیلر دی سی۔

“اِہ بلَیک میلر کَۄݨ سی؟”

کُجھّ دیر دۄویں رِشتیدار سۄچ دے گھۄڑے دُڑائُںدے رہے۔ جدۄں کُجھّ ہتھّ ناں لگّا٬ اُہ سِر سُٹّ کے بَیٹھ گئے۔

“سِر سُٹّݨ والی کِہڑی گلّ ہَے؟ چلّ کے پْراہُݨِیاں نُۄں پُچھّ لَیںدے ہاں۔

اُنہاں نُۄں سبھ پتا ہۄئیگا۔”

مسلا سُلجھائُݨ لئی اُہ تھاݨے نُۄں تُر پئے۔

بگھیل سِںگھّ والی کہاݨی تۄں بِناں پںکّج ہۄراں نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ ہۄر کِسے نال ناں اُنہاں دی کۄئی نراذگی سی٬ ناں کدے کِسے نیں اُنہاں نُۄں کۄئی دھمکی دِتّی سی۔

“اِہ اگّ بگھیل سِںگھّ دی لائی ہۄئی ہَے۔”

کہاݨی سُݨدِیاں ہی کمِشنر نیں پہیلی سُلجھا لئی۔

اِکّ کرۄڑ دا ماملا سی۔ اِہ کِس ترہاں یکِینی بݨائِیا جائے کِہ بگھیل سِںگھّ دے چُپّ ہُںدِّیاں ہی اگّ مٹھّی پَے جائیگی۔

“آپاں آپݨے سِپھارشِییاں کۄل چلّدے ہاں۔ کۄئی تاں دسّیگا کِس نیں اُسدے ہتھّ بنّہے ہن؟”

پرما نںدّ دے مۄٹے دِماغ نیں برِیک گلّ کِیتی۔

سبھ سِپھارشِییاں نیں اِکۄ ناں لِیا۔ مُکھّ مںتّری۔

مُکھّ مںتّری! پر اُسنُۄں اُںگل کَۄݨ لا رِہا سی؟

اِس سوال دا جواب کپتان نیں دِتّا۔

“بگھیل سِںگھّ نُۄں نتھّ پائۄ۔ باکی آپے گٹھّے جاݨگے۔”

کپتان نیں اِکّ ہۄر مدد کِیتی۔ بگھیل سِںگھّ نال اُنہاں دی مُلاکات تَیء کروا دِتّی۔

دۄہاں سمدھِییاں نُۄں اِس آئی مُسِیبت دی خبر اچانک مِلی سی۔ بھجّے آئُںدے اُہ گھر وِچّ جِنّی نکدی پئی سی٬ چُکّ لِیائے سن۔ پھیر وی کمِشنر دے برِیف کیس وِچّ دس لکھّ سی اتے پرما نںدّ کۄل پںدّراں۔

گلّ بات شُرُۄ کرن لئی اِنی رکم کافی سی۔ لۄڑ پَیݨ ’تے اُہ گھںٹّے دے اںدّر اںدّر کئی کرۄڑ اِکٹھّا کر سکدے سن۔

دۄہاں رِشتیداراں نیں ہتھّ مِلائے٬ آپݨِییاں دھِییاں دے سُہاگاں لئی اُہ اِکلّا اِکلّا اِکّ کرۄڑ خرچ سکدا سی۔ اُہ اِکّ اتے اِکّ گِیاراں ہۄ گئے سن۔ اُہ پَیسا پاݨی واںگ وہا سکدے سن۔

بگھیل سِںگھّ نال ہتھّ مِلائُݨ تۄں پہِلاں کِشۄری لال نُۄں نال لِیا گِیا۔ ماملا کانُۄنی سی۔ اُنہاں دی سلاہ دی ذرُۄرت پَے سکدی سی۔

سَیشن ججّ دی رائے انُسار کانُۄنی کاروائی نیں کئی پڑاواں تھائیِں لںگھّݨا سی۔ کمّ نُۄں تِنّ ہِدھّسِیاں وِچّ وںڈّ لَیݨا چاہِیدا سی۔ تِیہ لکھّ دی پہِلی کِشت اجّ دِتّی جا سکدی سی۔ اِس کِشت دے اِوج وِچّ بگھیل سِںگھّ نیں کسِّییاں واگاں ڈھِلِّییاں کرنِییاں سن۔ نتِیجے وجۄں مُںڈِّیاں نُۄں ڈاکٹراں دی سلاہ ’تے ہوالاتۄں کڈھّ کے ہسپتال پہُںچّائِیا جاݨا سی۔

دُۄسرا پڑاء دۄہاں بھراواں نُۄں اُچّ پدھّری پڑتال بائد بے کسُۄر سابت ہۄݨ ’تے پُۄرا ہۄݨا سی۔ دۄشِییاں دے بے کسُۄر ہۄݨ دی رِپۄرٹ ادالت پُجّدِیاں ہی دُۄجی کِشت دا بھُگتاݨ ہۄݨا چاہِیدا سی۔

تِیجی کِشت باکی دۄشِییاں دے بری ہۄݨ ’تے بݨدی سی۔ اُنا چِر سذا ہۄݨ دی تلوار سدا اُنہاں دے سِر ’تے لٹکدی رہِݨی سی۔

پہِلِییاں دۄ شرتاں بگھیل سِںگھّ نُۄں منذُۄر سن۔ تِیجی اُپر سکھت اِتراذ سی۔

اُنہاں دی سرکار دے گِݨویں مہِینے باکی سن۔ چۄݨاں بائد پتا نہِیں کِس پارٹی دی سرکار بنݨی سی۔ سرکار بدلݨ بائد کِسے نیں وائدے نہِیں نِبھائُݨے٬ اِہ سبھ نُۄں پتا سی۔ اجِہے مُکدّمے سالاں بدھّی چلدے ہن۔ مُکھّمںتّری اِنی لمبّی اُڈِیک نہِیں سی کر سکدا۔

شرتاں وِچّ تھۄڑھی بہُت ردّۄ بدل ہۄئی۔

پہِلی کِشت تِیہ دی تھاں چالی دی ہۄݨی سی۔

دُۄجی کِشت دۄشِییاں دی شرت مُتابک اُنہاں دے بے کسُۄر سابت ہُںدِّیاں لئی جاݨی سی۔

وَیسے مُکھّ مںتّری دا کمّ اِتھے ختم ہۄ جاںدا سی۔ ادالتی کاروائی دۄشِییاں نیں آپ دیکھݨی سی٬ پر کۄئی سرکاری وکِیل جاں کۄئی پُلِس افسر اڑِکّا ناں لاوے اِس لئی تِیجی کِشت دا بھُگتاݨ دۄشِییاں دے باہر آئُݨ تک رۄکِیا گِیا۔

مردے کی ناں کردے! کمِشنر نیں سبھ شرتاں منذُۄر کر لئیِیاں۔

اُنہاں دے جوائی باہر آئُݨے چاہِیدے سن۔ اُہ ہر کِیمت چُکائُݨ لئی تِیار سن۔