अंधविशवास किसे वी समाज लई संघणे हनेरे वरगी सथिती हुंदी है। अंधविशवासां दे गलबे विच्च लोकां दी सोच विचार करन दी शकती बौणी हो जांदी है। जिस समाज विच्च अंधविशवास वधेरे हुंदे हन उस समाज विच्च जीवन पछड़ जांदा है। लोक आपणे घरां दे दुख्खां, कलेशां, गरीबी, मंदहाली लई किसे गैबी ताकत नूं ज़िंमेवार मंनदे हन। लोकां दा जीवन मनोरथ गवाच जांदा है। सोच विचार पख्खों कंगाल होए लोक आपणे हालात ठीक करन लई अखौती करम कांडां विच्च फसदे हन। किसे अखौती साध संत सिआणे दे दर ’ते मत्थे रगड़दे हन। चहड़ावे चहड़ाउंदे हन।
साडे मुलक विच्च हर पिंड गली मुहल्ले पुछ्छां देण वाले, चौकीआं लाउण वाले, रूहां-बदरूहां अते कीते कराए दा हल्ल करन वाले अखौती सिआणे आम मिल जांदे हन। इहनां विच्चों बहुते आप मनोविकारां दे शिकार हुंदे हन। अखौती जंतर-मंतर अते तंतर माहिर अंधविशवास दे हनेरे विच्च अजिहे कारिआं नूं सर-अंजाम दिंदे हन जिहनां नाल गिआन विगिआन दे इस युग्ग विच्च मनुख्खता शरमशार हो जांदी है। पिछले दिनीं खडूर सहिब नेड़ले पिंड कल्ल्हा दे इक्क तांतरिक नें आपणे ही रिशतेदार दे ढाई साल दे मासूम बच्चे दी बली लैण लई ज़मीन उत्ते पटक पटक के उसदी जान लै लई। इस घटना तों कुझ दिन बाअद इक्क अखौती तांतरिक दे चक्कर विच्च लांबड़ा थाणे अधीन पैंदे पिंड मलको विच्च 7 साल दे बच्चे दा कतल कर दित्ता गिआ। अज्ज दे विगिआन दे युग्ग विच्च वी जेकर अजिहीआं वहिशत भरीआं घटनावां वापरदीआं हन तां सानूं अजिहीआं घटनावां प्रती बेहद्द चिंतत होण दी लोड़ है। इह सभ कुझ दरसाउंदा है कि साडे समाज दा वड्डा हिस्सा अजे वी मध्धयुग्ग विच्च विचर रिहा है।
इह दोवें घटनावां पंजाब नाल सबंधत हन। पर पूरे भारत विच्च तां अजिहीआं घटनावां अकसर वापरदीआं ही रहिंदीआं हन। किसे जानवर दी बली लैणी वी निंदणयोग वरतारा है पर किसे बच्चे दी बली लैणी तां अति नीच हरकत है, जिस नूं सभ्भिआ समाज विच्च किवें वी बरदाशत नहीं कीता जा सकदा। दरअसल बली देण पिछ्छे वी कई तरहां दीआं रूड़ीवादी धारनावां बणीआं होईआं हन। पुराणे समें दा मनुख्ख, जिस दी सोच दा दाइरा बड़ा सीमत सी, उह शिकार करके आपणा निरबाह करदा सी। उस दी सभ तों वड्डी प्रापती चंगा शिकार मारना अते इस नूं खाणा हुंदा सी। शिकार मारके किसे गैबी ताकत नूं भेंट करन नूं उस दी पूजा समझिआ जांदा सी इसे मानसिकता तहित अज्ज वी लोक समझदे हन किसे ओपरी ताकत नूं खुश करन लई बली दे के उस तों मनमरज़ी दा कंम करवाइआ जा सकदा है। टूणे टामण करन पिछ्छे वी अजिही मानसिकता ही कंम कर रही हुंदी है। जदकि अजिहा कुझ करन नाल कुझ वी नहीं होणा हुंदा।
इक्क तां अजिहे अंधविशवाशी करम कांड करन वाले तांतरिक हन जो कई वार किसे मासूम दी हत्तिआ करन तक्क चले जांदे हन। दूजे उह हन जो अज्ज वड्डी पध्धर ’ते अंधविशवास दा कारोबार करदे हन। इह लोकां दी सरीरक हत्तिआ भावें नहीं करदे पर इहनां वल्लों कीतीआं जा रहीआं अंधविशवाशी गतीविधीआं नाल लख्खां लोकां दे विवेक दी हत्तिआ ज़रूर हुंदी है। अज्ज वी करोड़ां लोक गैबी ताकतां विच्च अंनही शरधा रख्खदे हन अते समझदे हन कि घर विच्च चंगे माड़े कारजां लई कोई ओपरी गैबी ताकत ज़िंमेवार है। लोक समझदे हन कि किसे साध संत जां सिआणे दे लड़ लग्ग के माड़ीआं हालतां नूं ठीक कीता जा सकदा है। घरबार अते कारोबार दी भलाई, बिमारीआं दुशवारीआं तों निजात पाउण लई लख्खां लोक मठ्ठां, डेरिआं, संपरदावां विच्च जा के सेवा करदे हन। साडे मुलक विच्च रोज़ानां लख्खां लीटर पैटरोल, डीज़ल अजिहीआं यातरावां लई फूकिआ जांदा है। लख्खां मनुख्खां दी ऐनरजी फजूल कंमां ’ते विआरथ खरच हुंदी है। अंधविशवास दा कारोबार करन वाले साध, संत, सुआमी लोकां दी अंधविशवाशी मनोबिरती सदका ऐशमई जिंदगी जिउंदे हन। आलीशान इमारतां अते महिंगीआं गड्डीआं विच्च रहिण वाले अखौती साध संत हुण आपणी संगत दी गिणती मुताबिक लुकवें रूप विच्च सत्ता दे हिस्सेदार वी बणन लग्ग पए हन। गरीबी, मंदहाली दे सताए गरीब लोक आपणे घरां दे धोणे धोण लई इहनां शहिनशाहां वरगे साधां बाबिआं दे दे दरां ’ते बच्चिआं समेत मत्थे रगड़दे हन, डंडौंता करदे हन। जिवें इस धरती ’ते पैदा हो के उहनां नें कोई वड्डा गुनाह कर लिआ होवे। इह भोले भाले लोक इह नहीं जाणदे कि मंदहाली लई उहनां दी किसमत नहीं बलकि देश दा भ्रिशट प्रशासनिक तंतर ज़िंमेवार है। इहनां संसथावां ’ते इकठ्ठे होए लख्खां लोकां नूं अखौती अगली पिछले दुनीआं दे नकशे दिखा दिखा के डराइआ जांदा है कि नरक कुंड तों पार उतारा करन लई साधां संतां दे लड़ लग्ग जाओ। इहनां दी संगत करो, इहनां नूं दित्ती माइआ अग्गे जा के 72 गुणा हो के तुहानूं मिलणी है। हर हालत विच्च रज़ा विच्च राज़ी रहिणा है अते रज़ा तों बिनां पत्ता नहीं हिल सकदा। अजिहीआं धारनावां दा प्रचार करके जित्थे आपणे डेरे जां संपरदा नाल लोकां नूं बंनहिआ जांदा है, उत्थे अजिही विचारधारा लोकां दे विवेकशील होण विच्च रुकावट बणदी है। असीं गुरू नानक देव जी जां स्री गुरू गोबिंद सिंघ जी दी जीवनी पहड़ीए तां पता चल्लदा है कि उहनां नें आपणा जीवन किसे होर दुनीआं लई नहीं बलकि इस दुनीआं नूं बिहतर बणाउण लई समरपित कीता। उह सुखमई जिंदगी बतीत कर सकदे सन पर उहनां नें आम मनुख्ख दे दुख्खां, दरदां, कशटां लई आपणे सुख आराम दी कुरबानी दित्ती। इस दे उलट अज्ज दे साध संत, सुआमी, डेरेदार आदि आतमा-प्रमातमा, नरक सवरग आदि दे नाम ’ते वड्डे कारोबार करके मालामाल हो रहे हन, समाज विच्च फैले अंधविशवासां दे हनेरे नूं होर संघणा कर रहे हन। अंधविशवासां दे शिकार समाज कई दहाके पछड़ जांदे हन। अंधविशवासां विच्च ग्रसत समाजां विच्च नवीआं सोचां अते नवें विचारां वाले लोक पैदा नहीं हुंदे। असीं दुनीआं भर दा नकशा देखीए तां पता चलदा है कि दुनीआं विच्च जित्थे जित्थे करम कांड, पाठ पूजा, वहिम भरम दे जाले वधेरे संघणे हुंदे हन, उत्थे लोकां विच्च सोच विचार करन दी ताकत वी निगुणी हो जांदी है। इस दे उलट जिहड़े देशां विच्च अंधविशवासां दा गलबा घट्ट है, उत्थे नवीआं लभ्भतां लभ्भीआं गईआं। उत्थे उच्ची समझ वाले विचारक, दारशनिक, विदवान अते महान खोजां करन वाले महान विगिआनी पैदा होए। किसे वी मुलक दी तरक्की लई इह बड़ा ज़रूरी है कि अंधविशवासां खिलाफ वड्डी मुहिंम विड्डी जावे।
गिआन विगिआन अते विद्दिआ दे प्रसार दे बावजूद वी अंधविशवास होर तेज़ी नाल वधणा लग्ग है। इस दे पिछ्छे बरीक कारन हन। विगिआन दी हर खोज उत्थों शुरू हुंदी है जित्थे हर तरहां दीआं पुरातन रूड़ीवादी धारनावां नूं तिआग दित्ता जांदा है। बलकि हर पुरातन धारना नूं तिआगण तों बाअद विगिआन दा जनम हुंदा है। पर अफसोस नाल कहिणा पैंदा है कि विगिआन वल्लों पैदा कीतीआं वसतां नूं लालची मनोबिरती तहित अंधविशवास फैलाउण लई वरतिआ जा रिहा है। कंपिऊटर लैपटोप ’ते अपलोड कीते प्रोगरामां राहीं हुण मनुख्ख दा भविख्ख दस्सिआ जाण लग्गिआ है। कुंडलीआं तिआर कीतीआं जाण लग्गीआं हन। इंटरनैट्ट अते मोबाइल फोन दी मदद नाल वी हर रोज़ अंधविशवासां दा करोड़ां दा कारोबार हुंदा है। करमकांड करन लई विगिआनक तकनीक दी मदद लई जा रही है।
साडे मुलक विच्च बेरुज़गारी है, गरीबी है, बहुगिणती लोकां दी हालत बदतर है। इस दा लाहा अखौती अधिआतमवादी लोक वी लैंदे हन अते इह विवसथा साडे बहुगिणती राजनीतकां दे वी बड़ी फिट्ट बैठदी है। लोकां नूं भवजलों पार करन दा दाअवा करन वाले आम मनुख्ख नूं समझाई रख्खदे हन कि तुहाडी इह हालत माड़े सिसटम दी नहीं बलकि तुहाडे पिछले करमां दा फल है। जेकर अगला जनम सुआरना है तां साधां संतां दे लड़ लग्गो। किसमतवाद दे गलबे अधीन होए लोक आपणे आले दुआले फैली भ्रिशटता प्रती संवेदनहीण होए रहिंदे हन। अजिही सथिती विच्च राजनेतावां दे कारोबारां दा विसथार हुंदा रहिंदा है। लख्खां लोक आपणे आपणे भविख्ख नूं संवारन लई वख्ख वख्ख दिनां, वारां, संगरांद, मस्सिआ, पुंनिआ नूं टरक्कां टरालीआं दीआं डबल छत्तां बणा के इध्धर उध्धर यातरावां करदे रहिंदे हन। लोकां दी गरीबी, मंदहाली दूर करन वाले डेरिआं, संपरदावां अते असथानां दीआं जाइदादां विच्च बेशुमार वाधा हुंदा है, जिस सदका करोड़ां गरीब लोकां दे खरबपती भगवानां वाले इस देश विच्च अमीरी गरीबी दा पाड़ा लगातार वध रिहा है।
जेकर असीं चाहुंदे हां कि साडा समाज बिहतर बणे, इह सही अरथां विच्च विकास अते तरक्की करे तां इस लई ज़रूरी है कि इत्थे हर तरहां दे अंधविशवासां दा खातमा होवे। जेकर असीं चाहुंदे हां कि साडीआं आउण वालीआं पीहड़ीआं विच्चों चंगे विचारक, विदवान अते चंगे विगिआनी पैदा होण तां इस लई ज़रूरी है कि बच्चिआं नूं अंधविशवासां दे गलबे विच्चों कढ्ढण लई यतनशील होइआ जावे। लोड़ है कि सकूलां कालजां दे सलेबसां दीआं किताबां विच्च तरकशील अते विगिआनक सोच नूं प्रफुल्लत करन वाले पाठ शामल कीते जाण। चंगे अखबारां अते टी वी चैनलां नूं वी इस सबंधी उसारू यतन करने चाहीदे हन।
*****

