अगस्त 25, 2025

writingDetail.created_by
By: प्रिं. विजै कुमार

पछ्छमी देशां वांग साडे देश विच्च बच्चिआं दे अधिकार कदों सुरख्खिअत होणगे?

इह गल्ल जाण लैणा बहुत ही ज़रूरी है कि बाल दिवस किउं मनाइआ जांदा है। इसदे मनाए जाण दे उदेश की हन? बच्चे देश दा भविख्ख हुंदे हन। देश दे विकास लई बच्चिआं दा सरवपख्खी विकास होणा बहुत ज़रूरी है। हर देश अते समाज दी इह नैतिक ज़िंमेवारी बण जांदी है कि बच्चिआं दे रहिण, उनहां दे अधिकारां दी प्रापती ते उनहां दे विकास लई योग वातावरण अते मिआरी सिख्खिआ दा प्रबंध कीता जावे। देश दे भविख्ख इनहां होणहार बालां दे चिहरे गुलाब दे फुल्लां दी तरहां खिड़े होणे चाहीदे हन। बच्चिआं दे जीवन नाल जुड़े इनहां उदेशां दी प्रापती लई केवल भारत विच्च ही नहीं सगों अंतरराशटरी पध्धर उत्ते बाल दिवस मनाइआ जांदा है। 5 नवंबर 1948 नूं पहिली वेर बच्चिआं दी भलाई लई फंड इकठ्ठा करन लई अंतरराशटरी पध्धर ’ते यूनाईटड नैशनस आफ चिलडरनज़ वल्लों पहिली वार बाल दिवस मनाइआ गिआ सी। 20 नवंबर 1954 नूं यू.ऐन्न.जी.ए यूनाईटड नेशनज़ जनरल असंबली नें 20 नवंबर 1954 नूं बाल अधिकारां दी घोशणा करदिआं बाल दिवस मनाइआ सी। संयुकत राशटर संमेलन दी वरहेगंढ नाल वी इस नूं जोड़िआ जांदा है। बाल दिवस दे मौके ’ते यूनीसैफ्फ बच्चिआं दे सरवपख्खी विकास लई कई तरहां दीआं योजनावां शुरू करदी है। बाल दिवस नूं कौमी परव वजों मनाइआ जांदा है। बाल दिवस अंतरराशटरी पध्धर ’ते 50 देशां विच्च 1 जून नूं मनाइआ जांदा है। इंगलैंड दुनीआ दा इक्क मातर देश है जित्थे बाल दिवस नहीं मनाइआ जांदा।

भारत विच्च पहिला बाल दिवस 5 नवंबर 194 8 नूं मनाइआ गिआ सी। भारत दे पहिले प्रधान मंतरी पंडित जवाहर लाल नहिरू बच्चिआं नूं बहुत पिआर करदे सन। बच्चे उनहां नूं पिआर नाल चाचा नहिरू कहिंदे सन। उनहां नें सन 1955 विच्च बच्चिआं लई चिलडरनज़ फिलम सोसाइटी फार इंडीआ बणाई। उस तों बाअद भारत विच्च बाल दिवस सन 1956 विच मनाइआ गिआ।

भारत विच्च बाल दिवस 14 नवंबर नूं मनाइआ जांदा है। पंडित जवाहर लाल नहिरू जी दे बच्चिआं प्रती पिआर नूं वेखदे होए बाल दिवस नूं उनहां दे जनम दिन 14 नवंबर नाल जोड़ दित्ता गिआ। भारत दी संसद विच्च इह प्रसताव पास कीता गिआ कि 14 नवंबर बाल दिवस वजों मनाइआ जावेगा। यूनाईटड नैशनल जनरल ऐसंबली वल्लों अंतरराशटरी पध्धर ’ते बाल दिवस 20 नवंबर नूं मनाउण करके साडे देश विच्च 14 नवंबर तों 20 नवंबर तक बाल सपताह दे रूप विच्च मनाउणा शुरू कर दित्ता गिआ है। साडे देस विच्च ऐने लंबे समें तों बाल दिवस मनाइआ जा रिहा है पर फेर वी देश दे बच्चिआं दा इक्क वड्डा वरग मिआरी सिख्खिआ तों वांझा रहि रिहा है। सकूल जाण दी उमर विच्च बच्चे होटलां, ढाबिआं, दुकानां, कारखानिआं, फारमां, हलवाईआं दीआं दुकानां उत्ते मज़दूरी करदे, रेवले सटेशनां, बस्स अड्डिआं उत्ते भीख मंगदे, लोकां दे घरां विच्च झाड़ू-पोचा, साफ सफ़ाई करदे वेखे जा सकदे हन। आरथिक समस्सिआ कारन गरीब बच्चे अधवाटे पहड़ाई छड्डण लई मजबूर हो रहे हन। गरीब बच्चिआं उत्ते अत्तिआचार होण दीआं घटनावां मीडीए विच्च हर रोज़ सुणन अते पहड़न नूं मिलदीआं हन।

कुपोसण दा शिकार होण वाले बच्चिआं दी गिणती लगातार वधदी जा रही है। झुग्गीआं झौंपड़ीआं विच्च रहिण वाले बच्चिआं दीआं समस्सिआवां वल्ल सरकारां दा कोई धिआन नहीं। अमीर वरग दे बच्चिआं दे मुकाबले गरीब बच्चिआं नूं खेडां, पहड़ाई अते होर खेतरां विच्च अग्गे वधण दे बहुत घट्ट मौके मिलदे हन। 6 तों 14 साल दी उमर तक दे बच्चिआं लई लाज़मी सिख्खिआ दे अधिकार दा कानूंन दम तोड़दा विखाई दे रिहा है। बच्चिआं दे सरवपख्खी विकास लई बणाईआं गईआं योजनावां, ग्रांटां दी दुरवरतों अते माड़ी आरथिक सथिती कारन पूरी तरहां सफ़ल नहीं हो पाउंदीआं। बच्चिआं नूं शोशण अते अत्तिआचार तों बचाउण लई सरकारां वल्लों कानूंन बणा तां दित्ते गए हन पर उनहां दे चंगी तरहां लागू नां होण कारन उनहां दा शोशण अते उनहां उत्ते होण वाले अत्तिआचारां विच्च वाधा हो रिहा है।

सरकारी हसपतालां विच्च सहूलतां दी घाट कारन बच्चिआं दीआं बिमारीआं दा चंगी तरहां इलाज नहीं हो पा रिहा। मावां दा जणेपा चंगी तरहां नहीं हो पाउंदा। बाल बाड़ीआं विच्च सरकारां वल्लों लोड़ींदीआं सहूलतां मुहईआ नां करवाए जाण कारन बच्चिआं दा लोड़ींदा विकास नहीं हो पाउंदा। सकूली बस्सां अते आटोआं विच्च सकूल जांदे समें ट्रैफिक नियमां दीआं जो धज्जीआं उडाईआं जांदीआं हन, उनहां नाल बच्चे कई वार हादसिआं दा शिकार हो जांदे हन। ज़मीनी हकीकत तां इह है कि बच्चिआं नूं उन्ने अधिकार प्रापत नहीं जिंने पछ्छमी देशां विच्च हन। जिहड़े अधिकार है वी, उनहां अधिकारां नूं उह चंगी तरहां प्रापत नहीं कर पाउंदे।

यूनीसैफ्फ वल्लों बाल दिवस ’ते अंतरराशटरी पध्धर ’ते बच्चिआं दे विकास लई चलाए गए प्रोगरामां लई भेजे गए फंड सरकारां वल्लों इनहां प्रोगरामां ते पूरे फंड नहीं खरच कीते जांदे। बच्चिआं दे विकास लई साडे देश नूं पछ्छमी देशां तों सिख्खणा चाहीदा है कि बच्चिआं दे सरवपख्खी विकास अते उनहां दे अधिकारां दी प्रापती लई किहो जिहे यतन कीते जाणे चाहीदे हन। पछ्छमी देशां विच्च बच्चिआं दे पालण पोसण, उनहां दी सुरख्खिआ, अधिकारां दी राखी अते सरवपख्खी विकास लई केवल सख़त कानूंन बणाए ही नहीं गए सगों उनहां दी उलंघणा करन वाले नूं सख़त सज़ा दी विवसथा वी कीती गई है।

बच्चिआं नूं सकूलां अते घरां विच्च कुट्टणा अते सज़ा देणा तां बहुत दूर दी गल्ल है, झिड़किआ वी नहीं जा सकदा। जेकर कोई बच्चा दित्ते नंबर उत्ते पुलिस नूं फोन कर देवे तां पुलिस बच्चे नूं आपणे कोल लै जांदी है ते पुलिस सबंधित विअकती उत्ते कारवाई करदी है।

पछ्छमी देशां विच्च बच्चिआं लई विशेश ट्रैफिक नियम बणाए गए हन। बच्चे दे जनम लैंदिआं ही मापिआं दी आमदन अनुसार उसदे पालण पोसण लई बैंक राहीं पैसे मिलण लग्ग पैंदे हन। इनहां देशां दीआं सरकारां बाल मज़दूरी अते बच्चिआं उत्ते अतिआचार करन दे प्रती बहुत सख़त हन। सकूल जाण तों पहिलां बच्चिआं दी सांभ संभाल लई अरली आन अते डेकेअर बहुत ही मिआरी संसथावां हन। अरली आन दी कोई फीस नहीं। डेकेअर दा अध्धा खरच सरकार दिंदी है। दसवीं जमात तक बच्चिआं दी पहड़ाई बिलकुल मुफ़त है। इत्थों तक कि सकूल आउण जाण लई बस्सां दा वी कोई खरच नहीं। बच्चिआं लई सारीआं डाकटरी सहूलतां मुफ़त हन।

साडे देश विच्च बाल दिवस मनाउण दे उदेश उदों पूरे होणगे जदों बच्चिआं दे पालण पोसण लई पछ्छमी देशां जिहे प्रबंध होणगे। उनहां दीआं मावां दे जणेपे ते उनहां लई मुफ़त डाकटरी सहूलतां मुहईआ होणगीआं, हर बच्चे लई बिना भेतभाव तों मुफ़त मिआरी सिख्खिआ दा प्रबंध होवेगा, बाल मज़दूरी अते उनहां उत्ते होण वाले अत्तिआचार बिलकुल बंद हो जाणगे। उनहां दे सरवपख्खी विकास ते उनहां दे अधिकारां दी सुरख्खिआ लई सरकारां वल्लों पुरज़ोर यतन कीते जाणगे। यूनीसैफ्फ वल्लों बच्चिआं लई भेजे गए फंडां दी पूरी वरतों उनहां दी बिहतरी अते सरवपख्खी विकास लई ही कीती जावेगी।