असीं अज्ज दे युग्ग नूं कंपिऊटर दा युग्ग जां साइंस दा युग्ग कहीए, पर हकीकत इह है कि अज्ज वी दुनीआं दी बहुगिणती अंधविशवास दी दलदल विच्च बड़ी बुरी तरहां फसी होई है। बहुगिणती लोक अज्ज वी इह समझदे हन कि उहनां दीआं मुशकलां, समस्सिआवां, किसे साध, संत, बाबे दी करामात नाल हल्ल हो सकदीआं हन। वख्ख वख्ख मुसीबतां विच्च घिरे लोकां दा अटुट्ट विशवास है कि यग्ग, हवन, पाठ पूजा अते तीरथ यातरावां नाल घरां दे धोणे धोते जा सकदे हन। लोकां दी इस अंधविशवासी मनोबिरती नें अज्ज कुझ लोकां नूं वड्डे कारोबार दित्ते हन। अवाम दी इस मनोबिरती नें मामूली कारोबार करदे बापू आसाराम अते संत रामपाल वरगे लोकां नूं आपणे कारोबार नूं दिन दुग्गणी रात चौगणी तरक्की करन दे मौके प्रदान कीते। वैसे तां धरम अते राजनीती सदीआं तों इक्क दूजे दे पूरक रहे हन पर पिछले कुझ अरसे तों साधां संतां दे डेरिआं उत्ते जुड़ीआं भीड़ां नूं वोटां दे रूप विच्च वी वेखिआ जाण लग्गिआ है। अंनही शरधा तहित इकत्तर हुंदीआं भीड़ां दा वोटां दे रूप विच्च सौदा करना हुण आम गल्ल हो गई है।
साडे मुलक विच्च लोकां दी शरधा तों कीता जाण वाला कारोबार बड़ी तेज़ी नाल फल फुल्ल रिहा है। बहुत सारे उह लोक जो हकीकत विच्च वपारी किसम दे लोक हन, नें भगवें चोलिआं दी आड़ विच्च साध संत बणके लोक मानसिकता तों मोटीआं कमाईआं करनीआं शुरू कर दित्तीआं हन। साध संत देश विच्च अनेकां सकूलां, कालजां अते यूनीवरसिटीआं दे मालक बण रहे हन।
हुण गल्ल इस तों वी अगांह चली गई है। वख्ख वख्ख धारमिक अखवाउण वालीआं संसथावां नें आपणीआं आपणीआं कंपनीआं दे प्रोडकट तिआर करके बजार विच्च उतार दित्ते हन। इह बजार घिओ, चौल, तेल, साबण आदि घरेलू वरतों दीआं वसतां तक्क ही सीमत नहीं बलकि बलकि औरतां दी खूबसूरती लई वरतीआं जांदीआं करीमां, पाऊडर, शैंपू अते सुंदरता दे होर नुसखे वी इहनां विच्च शामिल हन। साडे मुलक दे धारमिक रहिनुमावां नें हुण शाइद बजार दी ताकत नूं समझ लिआ है अते हर तरहां नाल आपणे कारोबार नूं विसथार देण दीआं कोशिशां विच्च हन। आपणीआं कंपनीआं दे बणाए माल दी विकरी वधाउण लई हर रोज लख्खां रुपए वख्ख वख्ख प्रोडकटां दीआं मशहूरीआं ते खरचे जा रहे हन।
पिछले दिनीं श्री श्री रवीशंकर वल्लों करोड़ां रुपए खरच के जमना कंढे कीता प्रोगराम चरचा दा विशा बणिआ रिहा। इह प्रोगराम, जिस लई प्रदूशण विभाग नें कई रोकां वी खहड़ीआं कीतीआं अते जुरमाना करन दा फुरमान वी सुणाइआ सी पर किसे दी प्रवाह कीते बगैर प्रोगराम सिरे चहड़िआ। मंनिआ जा रिहा है कि इस नाल कई किसानां दीआं फसलां बरबाद होईआं। अज्ज सूचना अते तकनीक दा युग्ग है असीं आपणे विचारां नाल कुझ लोकां नूं जेकर प्रभावित करना चाहुंदे हां तां इस लई आधुनिक तकनीकां दा इसतेमाल करके असीं घट्ट पैसिआं नाल लख्खां लोकां तक्क पहुंच कर सकदे हां। पर अजिहे प्रोगराम जिहनां करके वातावरन दी बरबादी होवे, लख्खां लोकां दी उरजा अते धन दी बरबादी होवे, करके असीं लोक किहड़ा लोक भलाई दा कंम कर रहे हां? अजिहे समें जदों इक्को जगाह लख्खां लोक इकठ्ठे हुंदे हन, नाल कोई वड्डा हादसा वापरन दा खदशा वी बणिआ रहिंदा है।
अजोकीआं धारमिक संसथावां जो आम मनुख्ख दी भलाई दी गल्ल करन दा दाहवा करदीआं हन, दुआरा आम मनुख्ख नूं इह सिख्खिआ दित्ती जांदी है कि रब्ब कुदरत दे ज़र्रे ज़र्रे विच्च है। पर जदों वड्डे वड्डे अडंबर रचा के आले दुआले नूं पलीत कीता जांदा है, उदों कुदरत दा पिआर किउं विसर जांदा है? पहाड़ां दे कुदरती नज़ारिआं नूं खतम करके वड्डे वड्डे धाम उसारे जा रहे हन। नदीआं दरिआवां दे कंढिआं ’ते आशरम बण रहे हन। सदीआं तों मनुख्ख नूं धरम करम दी सिख्खिआ नाल सादा रहिण, सादा खाण अते कुदरत नाल जुड़ के जीवन जिउण दी गल्ल हुंदी आई है। सदीआं तों धरम करम दी सिख्खिआ देण वालिआं नें मनुख्ख जीवन नूं खूह दीआं टिंडां दी निआई दस्सिआ, ‘साढे तिंन हत्थ धरती तेरी’ दस्स के उस दी असलीअत तों जाणू कराइआ। इहनां सभ गल्लां दा मतलब इह सी मनुख्ख धरती ’ते रहिंदिआं वड्डे वड्डे गलबे नां मारे। कुदरत दे पसारे विच्च उह इनसान बणके रहे अते इत्थे रहिंदिआं उह होर मनुख्खां दे नाल नाल दूजे जीव जंतूआं दा खिआल रख्खे।
धरम ग्रंथां, शासतरां दा सार अंश इस गल्ल ’ते है कि मनुख्ख दा दूजिआं प्रती विहार किहो जिहा होवे। अते इह गल्ल किसे वी ग्रंथ विच्च किते वी प्रचारी नहीं गई कि मनुख्ख वड्डे वड्डे कारोबार सथापत करके आपणी कमाई अते पैसिआं नूं ही आपणा जीवन समरपत कर देवे। अज्ज देश विच्च वड्डे वड्डे धारमिक रहिबरां दा जो विहार वेख रहे हां उस विच्च उह आपणे सेवकां नूं सिख्खिआ तां सादा रहिण दी दिंदे हन पर उहनां दे विहार विच्च वी आई पी कलचर आ गिआ है। अजिहा शाइद इह लई है कि संगतां दी शरधा विच्च कोई तबदीली नहीं आई पर साधां बाबिआं दा रहिण सहिण उक्का ही तबदील हो गिआ है। उह वड्डे वपारी अते कारोबारी बण गए हन। धरम करम दीआं सरगरमीआं लई वड्डी पध्धर ’ते जमीनां लै के डेरे मठ्ठ बणाए जा रहे हन। सरकारां साध बाबिआं नूं ससतीआं जमीनां अलाट करन लई आपणी विशेश भूमिका निभाउण लग्गीआं हन। साध संत आपणीआं कंपनीआं दी सथापती लई अते आपणे प्रोडकट वेचण लई मीडीआ दा सहारा लै रहे हन। बड़ी अजीब सथिती है, जिहड़ीआं धिरां नें मनुख्ख नूं मोह माइआ अते बज़ारू ताकतां दे तिलसमी संसार तों बाहर कढ्ढणा सी, मनुख्ख नूं इस सभ कुझ तों सुचेत करना सी, उह धिरां हुण मनुख्ख नूं बज़ार दे राह तोरन लई बेताब हन। उह धिरां जो मोह माइआ तों मनुख्ख नूं निरलेप रहिण दी गल्ल करदीआं आईआं हन, जदों उहनां विच्च इक्क दूजे नालों वध्ध के माइआ दे ढेरां नूं उचिआउण दी होड़ लग्ग गई है तां उनहां लोकां, जिहनां दे सिर शरधा वस्स इहनां रहिनुमावां अग्गे झुके रहिंदे हन, विच्च किस तरहां दीआं मानसिक प्रविरतीआं पैदा होणगीआं?
कारपोरेट कंपनीआं होण जां कोई धारमिक रहिनुमा होण, सभ नूं कारोबार करन लई प्रशासन दे नाल नाल सत्ताधारी धिर दी लोड़ रहिंदी है। इस गठ्ठजोड़ नूं अज्ज सपशट वेखिआ जा सकदा है। वैसे तां दहाकिआं तों धरिंदर ब्रहमचारी, चंदरा सुआमी अते सतिआ साईं बाबे वरगिआं दीआं सत्ताधारीआं नाल भिआलीआं रहीआं हन पर अज्ज जिस ढंग नाल वख्ख वख्ख धरम गुरूआं नूं आपणे कारोबारां दा विसथार करन लई जमीनां, पलाट दित्ते जा रहे हन, इस नाल उस वरतारे नूं बड़ी तेज़ी नाल अग्गे वधाइआ है, जो हुण तक्क मनुख्ख दी सोच विचार करन दी शकती नूं खुंढा करदा आइआ है अते इह इक्क बेहद्द खतरनाक वरतारा है।
हुण मनुख्ख दी शरधा तों वध्ध तों वध्ध कमाई करन दे नाल नाल जदों जदों लोड़ पवे उस नूं वोट दे रूप विच्च वरते जाणा आम गल्ल हो गई है। इह इखलाकी तौर ’ते इक्क अति माड़ा रुझान है जो साडे देश विच्च बड़ी तेजी नाल पैदा हो रिहा है। हुण गल्ल शाइद इस तों वी अगांह जा रही है धरम गुरूआं दे कारोबारां दी राखी करन अते उहनां दे प्रोगरामां दी विवसथा लई पुलिस अते इत्थों तक्क कि फौज नूं वरते जाण दा नवां रुझान शुरू हो गिआ है। असीं वख्ख वख्ख धरमां, जातां अते अनेकां तरहां दीआं संपरदावां वाले देश विच्च रहि रहे हां। इत्थे इक्क नहीं, हज़ारां दी गिणती विच्च साध, संत अते सुआमी हन जिहनां नें आपणी आपणी समरत्था अनुसार आपणे आपणे झंडिआं हेठ वध्ध तों वध्ध संगत इकठ्ठी कीती होई है। इह वी चिट्टे दिन वांग साफ है कि इहनां विच्चों कुझ अजिहे वी साध संत हन जिहनां दी आपसी मुकाबलेबाज़ी वी चलदी है। जिवें श्री श्री रवीशंकर जी दे मैगा प्रोगराम लई जमना दरिआ ’ते फौज वल्लों पुल बणा के दित्ता गिआ, जे कल्ल्ह नूं कोई होर साध संत इस तरहां दे समागम करदा है तां की उस दी मंग ’ते वी भारती फौज दीआं सेवावां पेश कीतीआं जाणगीआं?
अज्ज आम लोकां नूं इह समझण दी लोड़ है कि आपणे आप नूं वड्डे वड्डे धरमातमा साबत करन वाले साध बाबे लोकां दी अंनही शरधा तों वड्डे कारोबार कर रहे हन। उहनां दी संगत बणन लई शरधालू नूं मोटीआं रकमां खरच करनीआं पैंदीआं हन। इत्थों तक्क कि बहुत महिंगे मुल्ल अशीरवाद तक्क वी वेचे जांदे हन। खास प्रोगरामां विच्च बैठण लई सीट बुक्क करवाउण दी फीस हज़ारां तों लख्खां विच्च है। वी आई पीज़ अशीरवाद वी बज़ार विच्च उपलभद हन। रब्ब दे दर ते सौखिआं प्रवेश करन लई मालावां, लाकट, जाप करन लई बैठण वालीआं चटाईआं अते होर बहुत कुझ अजिहा आम लोकां नूं वेचिआ जा रिहा है। लोकां नूं दस्सिआ जा रिहा है कि अजिहा करके उह आपणे घरेलू कारोबारां नूं विसथार दे सकदे हन, घर दे दुख्खां दलिद्दरां तों निजात पा सकदे हन।लड़ाई झगड़िआं तों बचा अते तंदरुसती हासल कर सकदे हन। धरम करम नाल जुड़े मैगा प्रोगरामां विच्च हज़ारां कलाकारां दी पेशकारी, साधां संतां अते साधवीआं दा फिलमी अंदाज़ विच्च फिलमी गाणिआं ते नच्चणा थिरकणा इस गल्ल वल्ल इशारा करदा है कि रब्बी रहिमत अते गलैमर दी दुनीआं नूं बहुत जलदी रळगड कर दित्ता जावेगा। बहुत जलदी इस विच्च होर नवीआं प्रापतीआं कीतीआं जाणगीआं।
मनुख्ख इस धरती ते कुझ समां रहिण लई आइआ है। इसदा इत्थे होणा सदीवी नहीं। अज्ज इह विचारन वाली गल्ल है कि इस समाज नूं किस तरहां दा समाज बणाइआ जा रिहा है? साडा आपणी धरती नाल किहो जिहा विहार है? साडे कुदरती सोमें बड़ी तेज़ी नाल पलीत हो रहे हन।
पदारथां दी होड़ अते आपणे वडप्पण लई वड्डे वड्डे पापड़ वेलणे, इह सभ कुझ सानूं किस पासे लै जावेगा? असीं सभ नें इस जमीन ’ते रहिंदिआं सत्ता ताकत, कारोबार, परिवार, शानोशोकत आदि लई ही नहीं जिउणा हुंदा, असीं इस समाज लई वी जिउणा हुंदा है अते इस तों वी अगांह असीं मिट्टी, पाणी अते हवा लई वी जिउणा हुंदा है। साधां संतां वल्लों वड्डे सामराज अते कारोबारां दी सथापती करनी इस गल्ल वल्ल इशारा है कि सबर संतोख अते सादा रहिण सहिण अते खाण पीण जिहीआं गल्लां हुण अजोके धरम करम दे खेतर विच्चों मनफी कर दित्तीआं गईआं हन। अज्ज आम लोकां नूं अजिहे वरतारिआं नूं समझण दी लोड़ है। उहनां सभ धिरां दी कारज विधी नूं समझण दी लोड़ है जो अज्ज लोक मानसिकता नूं अंधविशवासां दी दलदल वल्ल धकेल के इस तों कमाईआं करन विच्च जुटीआं होईआं हन। अज्ज समाज दा भला चाहुण वाले बुध्धीजीवीआं, तरकशीलां, विदवानां नूं चाहीदा है कि उह आम लोकां नूं अजोके अंधविशवास दे बज़ार तों सुचेत करन लई सरगरम भूमिका निभाउण।
*****

