اسِیں اجّ دے یُگّ نُۄں کمپِّئۄُٹر دا یُگّ جاں سائِںس دا یُگّ کہِیئے٬ پر ہکِیکت اِہ ہَے کِہ اجّ وی دُنِییاں دی بہُگِݨتی اںدھّوِشواس دی دلدل وِچّ بڑی بُری ترہاں پھسی ہۄئی ہَے۔ بہُگِݨتی لۄک اجّ وی اِہ سمجھدے ہن کِہ اُہناں دِییاں مُشکلاں٬ سمسِّیاواں٬ کِسے سادھ٬ سںتّ٬ بابے دی کرامات نال ہلّ ہۄ سکدِییاں ہن۔ وکھّ وکھّ مُسِیبتاں وِچّ گھِرے لۄکاں دا اٹُٹّ وِشواس ہَے کِہ یگّ٬ ہون٬ پاٹھ پُۄجا اتے تِیرتھ یاتراواں نال گھراں دے دھۄݨے دھۄتے جا سکدے ہن۔ لۄکاں دی اِس اںدھّوِشواسی منۄبِرتی نیں اجّ کُجھ لۄکاں نُۄں وڈّے کارۄبار دِتّے ہن۔ اوام دی اِس منۄبِرتی نیں مامُۄلی کارۄبار کردے باپُۄ آسارام اتے سںتّ رامپال ورگے لۄکاں نُۄں آپݨے کارۄبار نُۄں دِن دُگّݨی رات چَۄگݨی ترکّی کرن دے مَۄکے پْردان کِیتے۔ وَیسے تاں دھرم اتے راجنِیتی سدِییاں تۄں اِکّ دُۄجے دے پُۄرک رہے ہن پر پِچھلے کُجھ ارسے تۄں سادھاں سںتّاں دے ڈیرِیاں اُتّے جُڑِییاں بھِیڑاں نُۄں وۄٹاں دے رُۄپ وِچّ وی ویکھِیا جاݨ لگِّیا ہَے۔ انّہی شردھا تہِت اِکتّر ہُںدِّییاں بھِیڑاں دا وۄٹاں دے رُۄپ وِچّ سَۄدا کرنا ہُݨ آم گلّ ہۄ گئی ہَے۔

ساڈے مُلک وِچّ لۄکاں دی شردھا تۄں کِیتا جاݨ والا کارۄبار بڑی تیذی نال پھل پھُلّ رِہا ہَے۔ بہُت سارے اُہ لۄک جۄ ہکِیکت وِچّ وپاری کِسم دے لۄک ہن٬ نیں بھگویں چۄلِیاں دی آڑ وِچّ سادھ سںتّ بݨکے لۄک مانسِکتا تۄں مۄٹِییاں کمائیِیاں کرنِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں ہن۔ سادھ سںتّ دیش وِچّ انیکاں سکُۄلاں٬ کالجاں اتے یُۄنِیورسِٹِییاں دے مالک بݨ رہے ہن۔

ہُݨ گلّ اِس تۄں وی اگاںہ چلی گئی ہَے۔ وکھّ وکھّ دھارمِک اکھوائُݨ والِییاں سںسّتھاواں نیں آپݨِییاں آپݨِییاں کمپّنِییاں دے پْرۄڈکٹ تِیار کرکے بجار وِچّ اُتار دِتّے ہن۔ اِہ بجار گھِئۄ٬ چَۄل٬ تیل٬ سابݨ آدِ گھریلُۄ ورتۄں دِییاں وستاں تکّ ہی سِیمت نہِیں بلکِہ بلکِہ اَۄرتاں دی کھُۄبسُۄرتی لئی ورتِییاں جاںدِییاں کرِیماں٬ پائۄُڈر٬ شَیمپُۄ اتے سُںدّرتا دے ہۄر نُسکھے وی اِہناں وِچّ شامِل ہن۔ ساڈے مُلک دے دھارمِک رہِنُماواں نیں ہُݨ شائِد بجار دی تاکت نُۄں سمجھ لِیا ہَے اتے ہر ترہاں نال آپݨے کارۄبار نُۄں وِستھار دیݨ دِییاں کۄشِشاں وِچّ ہن۔ آپݨِییاں کمپّنِییاں دے بݨائے مال دی وِکری ودھائُݨ لئی ہر رۄج لکھّاں رُپئے وکھّ وکھّ پْرۄڈکٹاں دِییاں مشہُۄرِییاں تے کھرچے جا رہے ہن۔

پِچھلے دِنِیں شْری شْری روِیشںکّر ولّۄں کرۄڑاں رُپئے کھرچ کے جمنا کںڈھّے کِیتا پْرۄگرام چرچا دا وِشا بݨِیا رِہا۔ اِہ پْرۄگرام٬ جِس لئی پْردُۄشݨ وِبھاگ نیں کئی رۄکاں وی کھڑھِییاں کِیتِییاں اتے جُرمانا کرن دا پھُرمان وی سُݨائِیا سی پر کِسے دی پْرواہ کِیتے بگَیر پْرۄگرام سِرے چڑھِیا۔ منِّیا جا رِہا ہَے کِہ اِس نال کئی کِساناں دِییاں پھسلاں برباد ہۄئیِیاں۔ اجّ سُۄچنا اتے تکنِیک دا یُگّ ہَے اسِیں آپݨے وِچاراں نال کُجھ لۄکاں نُۄں جیکر پْربھاوِت کرنا چاہُںدّے ہاں تاں اِس لئی آدھُنِک تکنِیکاں دا اِستیمال کرکے اسِیں گھٹّ پَیسِیاں نال لکھّاں لۄکاں تکّ پہُںچّ کر سکدے ہاں۔ پر اجِہے پْرۄگرام جِہناں کرکے واتاورن دی بربادی ہۄوے٬ لکھّاں لۄکاں دی اُرجا اتے دھن دی بربادی ہۄوے٬ کرکے اسِیں لۄک کِہڑا لۄک بھلائی دا کمّ کر رہے ہاں؟ اجِہے سمیں جدۄں اِکّۄ جگاہ لکھّاں لۄک اِکٹھّے ہُںدّے ہن٬ نال کۄئی وڈّا ہادسا واپرن دا کھدشا وی بݨِیا رہِںدّا ہَے۔

اجۄکِییاں دھارمِک سںسّتھاواں جۄ آم منُکھّ دی بھلائی دی گلّ کرن دا داہوا کردِییاں ہن٬ دُیارا آم منُکھّ نُۄں اِہ سِکھِّیا دِتّی جاںدی ہَے کِہ ربّ کُدرت دے ذرّے ذرّے وِچّ ہَے۔ پر جدۄں وڈّے وڈّے اڈمبّر رچا کے آلے دُیالے نُۄں پلِیت کِیتا جاںدا ہَے٬ اُدۄں کُدرت دا پِیار کِئۄں وِسر جاںدا ہَے؟ پہاڑاں دے کُدرتی نذارِیاں نُۄں کھتم کرکے وڈّے وڈّے دھام اُسارے جا رہے ہن۔ ندِییاں درِیاواں دے کںڈھِّیاں ’تے آشرم بݨ رہے ہن۔ سدِییاں تۄں منُکھّ نُۄں دھرم کرم دی سِکھِّیا نال سادا رہِݨ, سادا کھاݨ اتے کُدرت نال جُڑ کے جِیون جِئُݨ دی گلّ ہُںدّی آئی ہَے۔ سدِییاں تۄں دھرم کرم دی سِکھِّیا دیݨ والِیاں نیں منُکھّ جِیون نُۄں کھُۄہ دِییاں ٹِںڈّاں دی نِیائی دسِّیا٬ ’ساڈھے تِنّ ہتھّ دھرتی تیری‘ دسّ کے اُس دی اسلِیئت تۄں جاݨُۄ کرائِیا۔ اِہناں سبھ گلّاں دا متلب اِہ سی منُکھّ دھرتی ’تے رہِںدِّیاں وڈّے وڈّے گلبے ناں مارے۔ کُدرت دے پسارے وِچّ اُہ اِنسان بݨکے رہے اتے اِتھّے رہِںدِّیاں اُہ ہۄر منُکھّاں دے نال نال دُۄجے جِیو جںتُّۄیاں دا کھِیال رکھّے۔

دھرم گْرںتھّاں٬ شاستراں دا سار اںشّ اِس گلّ ’تے ہَے کِہ منُکھّ دا دُۄجِیاں پْرتی وِہار کِہۄ جِہا ہۄوے۔ اتے اِہ گلّ کِسے وی گْرںتھّ وِچّ کِتے وی پْرچاری نہِیں گئی کِہ منُکھّ وڈّے وڈّے کارۄبار ستھاپت کرکے آپݨی کمائی اتے پَیسِیاں نُۄں ہی آپݨا جِیون سمرپت کر دیوے۔ اجّ دیش وِچّ وڈّے وڈّے دھارمِک رہِبراں دا جۄ وِہار ویکھ رہے ہاں اُس وِچّ اُہ آپݨے سیوکاں نُۄں سِکھِّیا تاں سادا رہِݨ دی دِںدّے ہن پر اُہناں دے وِہار وِچّ وی آئی پی کلچر آ گِیا ہَے۔ اجِہا شائِد اِہ لئی ہَے کِہ سںگّتاں دی شردھا وِچّ کۄئی تبدِیلی نہِیں آئی پر سادھاں بابِیاں دا رہِݨ سہِݨ اُکّا ہی تبدِیل ہۄ گِیا ہَے۔ اُہ وڈّے وپاری اتے کارۄباری بݨ گئے ہن۔ دھرم کرم دِییاں سرگرمِییاں لئی وڈّی پدھّر ’تے جمِیناں لَے کے ڈیرے مٹھّ بݨائے جا رہے ہن۔ سرکاراں سادھ بابِیاں نُۄں سستِییاں جمِیناں الاٹ کرن لئی آپݨی وِشیش بھُۄمِکا نِبھائُݨ لگِّییاں ہن۔ سادھ سںتّ آپݨِییاں کمپّنِییاں دی ستھاپتی لئی اتے آپݨے پْرۄڈکٹ ویچݨ لئی مِیڈِییا دا سہارا لَے رہے ہن۔ بڑی اجِیب ستھِتی ہَے٬ جِہڑِییاں دھِراں نیں منُکھّ نُۄں مۄہ مائِیا اتے بذارُۄ تاکتاں دے تِلسمی سںسّار تۄں باہر کڈھّݨا سی٬ منُکھّ نُۄں اِس سبھ کُجھ تۄں سُچیت کرنا سی٬ اُہ دھِراں ہُݨ منُکھّ نُۄں بذار دے راہ تۄرن لئی بیتاب ہن۔ اُہ دھِراں جۄ مۄہ مائِیا تۄں منُکھّ نُۄں نِرلیپ رہِݨ دی گلّ کردِییاں آئیِیاں ہن٬ جدۄں اُہناں وِچّ اِکّ دُۄجے نالۄں ودھّ کے مائِیا دے ڈھیراں نُۄں اُچِیائُݨ دی ہۄڑ لگّ گئی ہَے تاں اُنہاں لۄکاں٬ جِہناں دے سِر شردھا وسّ اِہناں رہِنُماواں اگّے جھُکے رہِںدّے ہن٬ وِچّ کِس ترہاں دِییاں مانسِک پْروِرتِییاں پَیدا ہۄݨگِییاں؟

کارپۄریٹ کمپّنِییاں ہۄݨ جاں کۄئی دھارمِک رہِنُما ہۄݨ, سبھ نُۄں کارۄبار کرن لئی پْرشاسن دے نال نال ستّادھاری دھِر دی لۄڑ رہِںدّی ہَے۔ اِس گٹھّجۄڑ نُۄں اجّ سپشٹ ویکھِیا جا سکدا ہَے۔ وَیسے تاں دہاکِیاں تۄں دھرِںدّر بْرہمچاری٬ چںدّرا سُیامی اتے ستِیا سائیِں بابے ورگِیاں دِییاں ستّادھارِییاں نال بھِیالِییاں رہِییاں ہن پر اجّ جِس ڈھںگّ نال وکھّ وکھّ دھرم گُرُۄیاں نُۄں آپݨے کارۄباراں دا وِستھار کرن لئی جمِیناں٬ پلاٹ دِتّے جا رہے ہن٬ اِس نال اُس ورتارے نُۄں بڑی تیذی نال اگّے ودھائِیا ہَے٬ جۄ ہُݨ تکّ منُکھّ دی سۄچ وِچار کرن دی شکتی نُۄں کھُںڈھّا کردا آئِیا ہَے اتے اِہ اِکّ بیہدّ کھترناک ورتارا ہَے۔

ہُݨ منُکھّ دی شردھا تۄں ودھّ تۄں ودھّ کمائی کرن دے نال نال جدۄں جدۄں لۄڑ پوے اُس نُۄں وۄٹ دے رُۄپ وِچّ ورتے جاݨا آم گلّ ہۄ گئی ہَے۔ اِہ اِکھلاکی تَۄر ’تے اِکّ اتِ ماڑا رُجھان ہَے جۄ ساڈے دیش وِچّ بڑی تیجی نال پَیدا ہۄ رِہا ہَے۔ ہُݨ گلّ شائِد اِس تۄں وی اگاںہ جا رہی ہَے دھرم گُرُۄیاں دے کارۄباراں دی راکھی کرن اتے اُہناں دے پْرۄگراماں دی وِوستھا لئی پُلِس اتے اِتھّۄں تکّ کِہ پھَۄج نُۄں ورتے جاݨ دا نواں رُجھان شُرُۄ ہۄ گِیا ہَے۔ اسِیں وکھّ وکھّ دھرماں٬ جاتاں اتے انیکاں ترہاں دِییاں سمپّرداواں والے دیش وِچّ رہِ رہے ہاں۔ اِتھّے اِکّ نہِیں٬ ہذاراں دی گِݨتی وِچّ سادھ٬ سںتّ اتے سُیامی ہن جِہناں نیں آپݨی آپݨی سمرتھّا انُسار آپݨے آپݨے جھںڈِّیاں ہیٹھ ودھّ تۄں ودھّ سںگّت اِکٹھّی کِیتی ہۄئی ہَے۔ اِہ وی چِٹّے دِن واںگ ساپھ ہَے کِہ اِہناں وِچّۄں کُجھ اجِہے وی سادھ سںتّ ہن جِہناں دی آپسی مُکابلیباذی وی چلدی ہَے۔ جِویں شْری شْری روِیشںکّر جی دے مَیگا پْرۄگرام لئی جمنا درِیا ’تے پھَۄج ولّۄں پُل بݨا کے دِتّا گِیا٬ جے کلّہ نُۄں کۄئی ہۄر سادھ سںتّ اِس ترہاں دے سماگم کردا ہَے تاں کی اُس دی مںگّ ’تے وی بھارتی پھَۄج دِییاں سیواواں پیش کِیتِییاں جاݨگِییاں؟

اجّ آم لۄکاں نُۄں اِہ سمجھݨ دی لۄڑ ہَے کِہ آپݨے آپ نُۄں وڈّے وڈّے دھرماتما سابت کرن والے سادھ بابے لۄکاں دی انّہی شردھا تۄں وڈّے کارۄبار کر رہے ہن۔ اُہناں دی سںگّت بݨن لئی شردھالُۄ نُۄں مۄٹِییاں رکماں کھرچ کرنِییاں پَیںدِییاں ہن۔ اِتھّۄں تکّ کِہ بہُت مہِںگّے مُلّ اشِیرواد تکّ وی ویچے جاںدے ہن۔ کھاس پْرۄگراماں وِچّ بَیٹھݨ لئی سِیٹ بُکّ کروائُݨ دی پھِیس ہذاراں تۄں لکھّاں وِچّ ہَے۔ وی آئی پِیذ اشِیرواد وی بذار وِچّ اُپلبھد ہن۔ ربّ دے در تے سَۄکھِیاں پْرویش کرن لئی مالاواں٬ لاکٹ٬ جاپ کرن لئی بَیٹھݨ والِییاں چٹائیِیاں اتے ہۄر بہُت کُجھ اجِہا آم لۄکاں نُۄں ویچِیا جا رِہا ہَے۔ لۄکاں نُۄں دسِّیا جا رِہا ہَے کِہ اجِہا کرکے اُہ آپݨے گھریلُۄ کارۄباراں نُۄں وِستھار دے سکدے ہن٬ گھر دے دُکھّاں دلِدّراں تۄں نِجات پا سکدے ہن۔لڑائی جھگڑِیاں تۄں بچا اتے تںدّرُستی ہاسل کر سکدے ہن۔ دھرم کرم نال جُڑے مَیگا پْرۄگراماں وِچّ ہذاراں کلاکاراں دی پیشکاری٬ سادھاں سںتّاں اتے سادھوِییاں دا پھِلمی اںدّاذ وِچّ پھِلمی گاݨِیاں تے نچّݨا تھِرکݨا اِس گلّ ولّ اِشارا کردا ہَے کِہ ربّی رہِمت اتے گلَیمر دی دُنِییاں نُۄں بہُت جلدی رلھگڈ کر دِتّا جاویگا۔ بہُت جلدی اِس وِچّ ہۄر نوِییاں پْراپتِییاں کِیتِییاں جاݨگِییاں۔

منُکھّ اِس دھرتی تے کُجھ سماں رہِݨ لئی آئِیا ہَے۔ اِسدا اِتھّے ہۄݨا سدِیوی نہِیں۔ اجّ اِہ وِچارن والی گلّ ہَے کِہ اِس سماج نُۄں کِس ترہاں دا سماج بݨائِیا جا رِہا ہَے؟ ساڈا آپݨی دھرتی نال کِہۄ جِہا وِہار ہَے؟ ساڈے کُدرتی سۄمیں بڑی تیذی نال پلِیت ہۄ رہے ہن۔

پدارتھاں دی ہۄڑ اتے آپݨے وڈپّݨ لئی وڈّے وڈّے پاپڑ ویلݨے٬ اِہ سبھ کُجھ سانُۄں کِس پاسے لَے جاویگا؟ اسِیں سبھ نیں اِس جمِین ’تے رہِںدِّیاں ستّا تاکت٬ کارۄبار٬ پرِوار٬ شانۄشۄکت آدِ لئی ہی نہِیں جِئُݨا ہُںدّا٬ اسِیں اِس سماج لئی وی جِئُݨا ہُںدّا ہَے اتے اِس تۄں وی اگاںہ اسِیں مِٹّی٬ پاݨی اتے ہوا لئی وی جِئُݨا ہُںدّا ہَے۔ سادھاں سںتّاں ولّۄں وڈّے سامراج اتے کارۄباراں دی ستھاپتی کرنی اِس گلّ ولّ اِشارا ہَے کِہ سبر سںتّۄکھ اتے سادا رہِݨ سہِݨ اتے کھاݨ پِیݨ جِہِییاں گلّاں ہُݨ اجۄکے دھرم کرم دے کھیتر وِچّۄں منپھی کر دِتِّییاں گئیِیاں ہن۔ اجّ آم لۄکاں نُۄں اجِہے ورتارِیاں نُۄں سمجھݨ دی لۄڑ ہَے۔ اُہناں سبھ دھِراں دی کارج وِدھی نُۄں سمجھݨ دی لۄڑ ہَے جۄ اجّ لۄک مانسِکتا نُۄں اںدھّوِشواساں دی دلدل ولّ دھکیل کے اِس تۄں کمائیِیاں کرن وِچّ جُٹِییاں ہۄئیِیاں ہن۔ اجّ سماج دا بھلا چاہُݨ والے بُدھِّیجِیوِییاں٬ ترکشِیلاں٬ وِدواناں نُۄں چاہِیدا ہَے کِہ اُہ آم لۄکاں نُۄں اجۄکے اںدھّوِشواس دے بذار تۄں سُچیت کرن لئی سرگرم بھُۄمِکا نِبھائُݨ۔

*****