اجّ دی دُنِییاں دِییاں کھبراں وِچّ سانُۄں جںگّاں٬ مِذائِلاں٬ پْرماݨُۄ بمبّاں دِییاں دھمکِییاں٬ ٹَیرِپھ٬ دھمکِییاں٬ تکھتے پلٹے جاݨ دِییاں گھٹناواں دی چرچا٬ ڈالراں اتے پائۄُڈاں دی سلامتی لئی منُکھّتا دے گھاݨ آدِ دا بِرتاںت سِرجِیا نذر آویگا۔ دُنِییاں دا ہر سںوّیدنشِیل منُکھّ سۄچدا ہَے کِہ اِس سارے بِرتاںت وِچّ منُکھّتا کِتھّے ہَے؟ مانووادی کدراں کِیمتاں کِتھّے گواچ گئیِیاں ہن؟
اسِیں اے آئی دے یُگ وِچّ پْرویش کر رہے ہاں٬ منُکھّی اکل ہر دِن نویں تۄں نویں کِیرتِیمان ستھاپت کر رہی ہَے۔ اِس نال چاہِیدا تاں اِہ سی کِہ دُنِییاں وِچّ نِیاں٬ اِنساپھ٬ دئِیا بھ
اِنہاں دِناں دَۄران جیکر تُسِیں آپݨے مۄبائِل پھۄن ’تے پںجّاب دی ہوا دی شُدھّتا نُۄں٬ جِس نُۄں اسِیں ایئر کُیالٹی اِںڈَیکس کہِںدّے ہاں٬ چَیکّ کرۄگے تاں تُسِیں پائۄگے کِہ پِچھلے دۄ مہِینِیاں تۄں اسِیں رَیڈّ جۄن وِچّ رہِ رہے ہاں۔ ہر سال اِنہاں دِناں دَۄران ساڈی ہوا اِکّ کھامۄش کاتل بݨ جاںدی ہَے۔ اِہ سِلسِلا ہر سال پہِلاں نالۄں ودھّ گھاتک ہۄ رِہا ہَے پر اسِیں سارے اِس پْرتی بیکھبر ہاں۔ اِسے سال 15 جنوری نُۄں اجِیت اکھبار دے اںتّرراشٹری پنّے ’تے لگّی اِکّ چھۄٹی جِہی کھبر نیں میرے ذِہن وِچّ پہِلاں تۄں چلّ رہی بیچَینی نُۄں کئی گُݨا ودھا دِتّا۔
ڈیرے وِچّ انیکاں شردھالُۄ آئُںدے٬ متھّے رگڑدے٬ سُکھّݨا سُکھّدے٬ گھراں دی گرِیبی٬ مںدّہالی اتے گھریلُۄ کلیش تۄں نِجات پائُݨ لئی ارداساں بینتِییاں کردے۔ اِسے ڈیرے دے ہی اِکّ شردھالُۄ دی ڈیرے وِچّ بڑی گہِری شردھا سی۔ اُہ ہر کمّ ڈیرے تۄں اۄٹ آسرا لَے کے کردا۔ گھر وِچّ گرِیبی سی٬ اِسدے باوجُۄد وی ڈیرے لئی دسوںدّ کڈھّدا٬ کئی دِن ڈیرے وِچّ سپھائیِیاں کردا۔ جدۄں کدے اِتھّے اُساری ہۄ رہی ہُںدّی تاں مِٹّی٬ بجری٬ ریتا٬ اِٹّاں ڈھۄݨ دی سیوا کردا٬ سںگّتاں دے جُۄٹھے بھاںڈے ماںجدا۔ گلّ کی ہر ترہاں دے اَۄکھے تۄں اَۄکھے کمّ کرن نُۄں اُہ سیوا سمجھکے کردا اتے آپݨے
اِس سمیں جیکر تُہاڈی اُمر 55 سال تۄں ودھّ ہَے تاں تُسِیں آپݨے آپ ’تے پھکھر مہِسُۄس کرِئۄ٬ کِئُںکِہ تُسِیں اِس دھرتی دی سبھ تۄں رۄچک پِیڑھی دے اِنسان ہۄ۔ اِس اُمر دے مرد٬ اَۄرتاں منُکھّی سبھِّئتا دی اجِہی پِیڑھی دے لۄک ہن٬ جِنہاں ورگے لۄک اِس دھرتی ’تے پہِلاں کدے ناں ہۄئے ہۄݨگے۔
اِس دَۄر دے لۄکاں نیں کھیتاں وِچّ ڈںگّر چارے٬ پٹھّے وڈھّے٬ پںڈّاں چکِّییاں٬ کھڈِّییاں ’تے کھیس٬ درِییاں بُݨے٬ کںدھّاں کںدھّۄلِییاں لِپِّییاں٬ کھیتاں دے بنِّیاں ’تے بہِ کے رۄٹِییاں کھادھِییاں٬ لسِّییاں پِیتِییاں٬ کھُۄہ وگدے ویکھے٬ پھلہے چلائے جاں چلائُںدے لۄکاں نُۄں دیکھِیا اتے ا ّ
ساڈے سمِیاں وِچّ تکنِیکی وِکاس اتے سُۄچناواں دا ہڑھ آ گِیا ہَے جِسدا ویگ ہر دِن ودھ رِہا ہَے۔ اسِیں سارے کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ اِس ہڑھ وِچّ وہِںدّے جا رہے ہاں۔ ساڈا دِماگ ہر پل کُجھ سَیکِںڈّ نوِیں چِیذ دیکھݨ-جاݨن دی لت دے شِکار بݨ رِہا ہَے۔ اِس ستھِتی وِچّ ساڈا سُکھ-چَین٬ سکُۄن ہر پل پْربھاوِت ہۄ رِہا ہَے۔
اسِیں مۄبائِل دی سکرِین تۄں کۄئی سۄشل سائیِٹ کھۄلہدے ہاں تاں اِکّ ورہِیاں بدھّی ناں مُکّݨ والا کھِلارا پِیا اِس وِچّ دیکھ سکدے ہاں۔ جدۄں اسِیں گھںٹِّیاں بدھّی ہِپنۄٹائیِذ ہۄئے اِس کھلارے نُۄں دیکھدے رہِںدّے ہاں٬ اِہۄ کھِلارا ساڈے د
آدِ-جُگادِ تۄں دھرتی ’تے جِیون دا پْرواہ چلّ رِہا ہَے اتے چلدا رہیگا۔ اسِیں سارے اِس سمیں اِس کاپھلے دے نال نال چلّݨ والے دھرتی دے یاتری ہاں۔ اِکّ سِیمِت سمیں تک اسِیں اِتھّے رہِݨ لئی آئے ہاں اتے اِکّ کھاس سمیں بائد اسِیں اِتھّۄں وِدا ہۄ جاݨا ہَے۔ اِہۄ جِیون دی چِٹّے دِن ورگی سچائی ہَے۔ کُجھ منۄوِگِیانک کارناں کرکے جِیون پْرواہ دے نال-نال چلدِیاں٬ وِچردِیاں٬ ساڈا وِہار اجِہا بݨ جاںدا ہَے جِویں اسِیں اِس دھرتی ’تے سدِیوی ہاں پر سانُۄں ہر پل جِیون اتے مَۄت سبںدھّی جاگرُۄک رہِݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔
ڈاروِن انُسار جِیواں نُۄں جِئۄُںدے رہ
رسُۄل ہمجاتۄو آپݨی جگت پْرسِدھّ کِتاب ’میرا داگِستان‘ وِچّ جھُۄٹھ اتے سچّ دی وارتالاپ نُۄں بِیان کردِیاں لِکھدا ہَے کِہ اِکّ دِن ’جھُۄٹھ‘ ’سچّ‘ نُۄں آکھݨ لگّا٬ “دیکھ٬ میرا تھاں تھاں ’تے ستِکار ہَے٬ لکھّاں لۄک میرے نال ہن۔ میری ہۄںد نال لۄک آپݨے آپ نُۄں سرکھِّئت مہِسُۄس کردے ہن۔ سِرپھ کُجھ کُ دلیر آدمی ہی میرا وِرۄدھ کرن دی ہِمّت رکھّدے ہن پر اُہناں دی گِݨتی بہُتی نہِیں۔”
جواب وِچّ سچّ نیں جھُۄٹھ نُۄں کِہا٬ “ہاں٬ سچّ بۄلݨ والے بہُت تھۄڑھے ہن اتے اِہ اُہ لۄک ہن جِنہاں نُۄں کوی آپݨے سبھ تۄں چںگّے گِیت سمرپِت کردے ہن۔”
س
اںدھّوِشواس اجِہی ہنیری رات ہَے جِس دے ہنیرے وِچّ منُکھّ دی سۄچݨ وِچارن دی شکتی گواچ جاںدی ہَے اتے اُس دا جِیون لِیہۄں لتھّ جاںدا ہَے۔ آدِ جُگاد تۄں مانوجات بِمارِییاں٬ دُشوارِییاں اتے مہامارِییاں نال دۄ چار ہُںدّی آئی ہَے۔ بہُت سارِییاں سرِیرک اتے مانسِک بِمارِییاں دی جدۄں منُکھّ نُۄں سمجھ نہِیں سی تاں بِماری نُۄں کِسے گَیبی تاکت دی کرۄپی منِّیا جاںدا سی۔ مانسِک رۄگی ہۄ گئے مرِیج بارے سمجھِیا جاںدا سی کِہ اِس نُۄں بھُۄت-پْریت٬ چُڑیل٬ کچِیل جاں کِسے بُری آتما دا سائِیا چِمبّڑ گِیا ہَے۔ اِس لئی بُرِییاں آتماواں تۄں رۄگِییاں نُۄں نِجات دِوائُݨ
کدے بڑے پھخر نال کِہا جاںدا سی٬ ’پںجّاب وسدا گُراں دے نام ’تے‘ اُہ پںجّاب اجّ کئی ترہاں دے سںکّٹاں دا شِکار ہۄ گِیا ہَے۔ اُںجھ تاں اِس دھرتی ’تے سدِییاں تۄں اُتھل پُتھل چلدی آئی ہَے پر اجّ دا دَۄر پںجّابی سماج لئی وکھّری ترہاں دِییاں سمسِّیاواں٬ مُشکلاں تے سںکّٹ لَے کے آئِیا ہَے۔ اجِہے سںکّٹ جِہناں دے ہلّ لئی آس دی کِرن پھِلہال کِسے پاسے دِکھائی نہِیں دے رہی۔ اسِیں اُس دَۄر وِچّۄں لںگھّ رہے ہاں جِتھّے سماج دی بہُگِݨتی اجے وی راجسی پارٹِییاں اتے راجسی آگُۄ بدلݨ دے امل وِچّۄں اِسدا ہلّ تلاش رہی ہَے۔ پںجّاب دے سںکّٹاں لئی مَۄجُۄدا دَۄر دے روائِتی
من نُۄں کُجھ چںگّا ناں لگّݨا٬ اُداس رہِݨا٬ بَیچینی ہۄݨی٬ من کاہلا پَیݨا٬ اُڈائی لگّݨی٬ کھُشی ناں آئُݨی٬ چُپّ چُپّ رہِݨا جاں ذِیادا بۄلݨا٬ اِہ سبھ من دے وِکار ہن۔ کئی وار ساڈے آلے دُیالے ساڈا کۄئی پرِوارک مَیمبر وی اجِہی ستھِتی وِچّۄں گُذر رِہا ہُںدّا ہَے۔ جدۄں اُہ اجِہا وِہار کردا ہَے تاں اسِیں کئی وار اُس نال ناراذ ہُںدّے ہاں کِہ اُہ اجِہا کِئۄں کر رِہا ہَے۔ پر اِتھّے سانُۄں اُس نال پہِلاں نالۄں ودھیرے ہمدردی نال پیش آئُݨ دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ اجۄکے دَۄر وِچّ وڈّی گِݨتی لۄک من دے وِکاراں دے شِکار کِئۄں ہۄ رہے ہن؟ اِسدے کی کارن ہن؟
گْرںتھّاں٬ شاستراں اتے ساڈی لۄکدھارا وِچّ پںجّاب نُۄں چھے رُتّاں دا دیش کِہا گِیا ہَے۔ اِہ چھے رُتّاں سن گرمی٬ سردی٬ پتجھڑ٬ بہار٬ ورکھا تے سِیت رُتّ۔ ہُݨ اِہ کھِتّا چھے رُتّاں والا کھِتّا نہِیں رِہا بلکِہ اِہ ستّ رُتّاں والا اِلاکا بݨ گِیا ہَے۔ سردی دی رُتّ ہَۄلی ہَۄلی گھٹ رہی ہَے اِکّ نوِیں رُتّ اِس وِچّ تھاں بݨا رہی ہَے جۄ دوالی تۄں پھَۄرن بائد شُرُۄ ہُںدّی ہَے۔ چھے رُتّاں٬ دھرتی دی وارشِک گتی نال جُڑِییاں ہۄئیِیاں ہن اتے اِہ رُتّاں کُدرتی بݨِییاں ہن۔ ستّوِیں رُتّ جِہڑی ہُݨ بݨ رہی ہَے٬ اُہ ہَے “دھِیمی مَۄت دی رُتّ”۔ اِہ رُتّ دِوالی والے دِن تۄں
لِئۄ ٹالسٹائے دی اِکّ بڑی مشہُۄر کہاݨی ہَے۔ کہاݨی دا مُکھّ پاتر آپݨی تھۄڑھی جِہی ذمِین ویچ کے سائِبیرِییا جاںدا ہَے۔ اُس نُۄں اُس دے دَۄست نیں کِہا سی کِہ سائِبیرِییا وِچّ ذمِین بڑی سستی ہَے۔ اُتھّۄں دے لۄکاں نُۄں ذمِین دے مُلّ دا کُجھ وی پتا نہِیں٬ اَیویں ہی ذمِین دے دِںدّے ہن۔ لالچ وسّ ہۄ کے اُہ سائِبیرِییا ذمِین لَیݨ چلا گِیا۔ اِکّ پِںڈّ وِچّ گِیا٬ پِںڈّ دے لۄکاں نیں کِہا٬ اِتھّے کُجھ وکھّرا ہِساب کِتاب ہَے٬ تُسِیں آپݨے پَیسے پھِلہال آپݨے کۄل رکھّۄ٬ ہُݨ رات ہۄݨ والی ہَے آرام کرۄ۔ سویرے سُۄرج دے چڑھن سار تُسِیں اِس جگہا تۄں یاترا شُرُۄ کرنی ہَے٬
جِیو وِگِیانی دسّدے ہن منُکھّ نیں جھُںڈّاں وِچّ رہِݨا جانوراں تۄں سِکھِّیا۔ کُجھ کھۄجِییاں دا اِہ وی وِچار ہَے کِیڑِییاں دے سماجِک تاݨیباݨے نُۄں سمجھ کے منُکھّ نیں جھُںڈّاں وِچّ رہِݨا سِکھِّیا۔ اِس وِچّ کِنّی سچائی ہَے اِہ کۄئی نہِیں جاݨدا پر اِہ سچّ ذرُۄر ہَے کِہ اِکِّیوِیں سدی دے منُکھّ وی اجے تک سماج وِچّ ٹھِیک ترہاں رہِݨا نہِیں آئِیا۔ اِہ جاتاں٬ نسلاں٬ دھرماں دے نام ’تے وںڈِّیا ہۄئِیا ہَے۔ دُنِییاں بھر وِچّ پھِرکُۄواد٬ لڑائیِیاں-جھگڑے٬ دںگّے-پھساد اتے کتلۄگارت دی جڑھ سماجِک وکھریویں ہن۔ پِچھلے ارسے تۄں منِیپُر وِچّ دۄ پھِرکِیاں وِچّ ہۄئے شرمناک دںگّے پھسا
اجۄکے منُکھّ دا اِہ بہُت وڈّا سںکّٹ ہَے کِہ اِسدا کُدرت پْرتی وِوہار لگاتار اݨسُکھاواں ہۄ رِہا ہَے۔ ہر کھیتر وِچّ بیمِسال ترکّی کرکے جِتھّے منُکھّ نیں آپݨے آپ لئی ہر ترہاں دِییاں سُکھ سہُۄلتاں پَیدا کر لئیِیاں ہن٬ اُتھّے منُکھّی نسل ساہمݨے کئی ترہاں دِییاں مُشکلاں وی سِر چُکّ کھلۄتِییاں ہن۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ دُنِییاں بھر وِچّ ہۄئی ترکّی اتے وِکاس پِچھّے وِگِیان دا ہی ہتھّ ہَے۔ اُدیۄگ٬ کھیتِیباڑی اتے سِہت سہُۄلتاں دے کھیتر وِچّ ہۄئے وِکاس نیں جِتھّے ابادی وِچّ بیتہاشا وادھا کِیتا ہَے٬ اُتھّے منُکھّ نُۄں کُدرت نالۄں بِلکُل الگّ تھلگّ کر دِ
اِکّ مُساپھِر سپھر ’تے سی۔ رستے وِچّ اِکّ چھۄٹی جِہی ندی آئی۔ آپݨے سمان سمیت اُہ بںدّا ندی پار کرن ہی والا سی کِہ اُس نُۄں آپݨے تۄں کُجھ کدم دُۄری ’تے ندی دے کںڈّے اِکّ چمکدی چِیذ دِکھائی دِتّی۔ اُہ آپݨا سمان رکھّ کے اُس چِیذ نُۄں ویکھݨ گِیا۔ اُس نیں ویکھِیا٬ اِہ سۄنے دِییاں پںجّ مۄہراں سن٬ جۄ کِسے نیں ندی دے تٹّ اُتّے دبّ دِتِّییاں سن اتے چھلّہاں نال مِٹّی کھُرن نال دِکھائی دیݨ لگّ پئیِیاں سن۔ اُس نیں پںجّے مۄہراں لَے کے ندی دے پاݨی نال دھۄتِییاں٬ جھۄلے وِچّ پائیِیاں تے ندی پار کرن لگّا۔ اجے اُہ پاݨی وِچّ اُتّرِیا ہی سی٬ اُہدے من وِچّ کھِیال آئِیا کِہ م
جںگّ کِسے دھِر لئی وی کۄئی ماݨ کرنیۄگ ستھِتی نہِیں ہُںدّی بلکِہ اِہ منُکھّتا دا سبھ تۄں شرمناک ورتارا ہَے۔ جںگّ دی شُرُۄیات اُہ لۄک کردے ہن جِہناں دی لڑن دی اُمر لںگھّ گئی ہُںدّی ہَے۔ اِس وِچّ مردے اُہ ہن جِہناں دے مرن دا اجے سماں نہِیں ہُںدّا۔ کئی وار آم منُکھّ نُۄں لگدا ہَے جںگّ کِسے وڈّے مِشن نُۄں مُکھّ رکھّ کے لڑی جا رہی ہَے پر اِہ کُرسی دے کیول چار پاوِیاں دی سلامتی لئی وی ہۄ سکدی ہَے۔
پِچھلے دِناں تۄں اِذرائیِل پھلستِین یُدھّ دِییاں کھبراں پُۄری دُنِییاں دے امن پسںدّ لۄکاں نُۄں بیچَین کر رہِییاں ہن۔ اُتّری گاذا پٹّی اِلاکے دے 11 لکھّ تۄں
اِکّ سماگم وِچّ اِکّ گائُݨ والا سدِییاں پہِلاں ہۄئے آپݨے دھارمِک رہِبر نُۄں واجاں مار رِہا سی کِہ آ کے ویکھ دُنِییا دا کی ہال ہۄ گِیا ہَے٬ تکڑا ماڑے نُۄں لُٹّ کے کھا رِہا ہَے۔ نِیاں اِنساف دُۄر دی کَۄڈی ہۄ گئے ہن٬ اِتھّے مار دھاڑ ہَے٬ لُٹّ کھسُٹّ ہَے٬ تُۄں دُبارا آ٬ تے آ کے اِس دُنِییاں نُۄں درُست کر۔
اِس رچنا مگرۄں اِکّ سِیاݨا بُلارا بۄلِیا تے اُس نیں آکھِیا٬ “ساڈے رہِبر جۄ سدِییاں پہِلاں ہۄ گئے ہن٬ اُنہاں نیں ہُݨ نہِیں آئُݨا۔ اُنہاں نیں اِس دُنِییاں نُۄں چںگّا بݨائُݨ لئی جۄ یۄگدان دِتّا٬ اُہ بہُت مہان سی۔ اُہنُۄں وِسارِیا نہِیں جا سکدا۔ اُہ س
آدِ کال تۄں اجّ تک دی سبھِّئتا تک منُکھّ نیں آپݨی ورتۄں لئی ہذاراں وستاں بݨائیِیاں پر اُس دی ہُݨ تک دی سبھ تۄں اُتّم کِرت کِتاب ہَے۔
کئی سدِییاں دے یتناں مگرۄں منُکھّ اکھّر بݨتر تک پہُںچِّیا۔ اکھّراں تۄں شبد بݨے٬ شبداں تۄں واک تے واکاں تۄں پۄتھِییاں تے گْرںتھّ بݨے۔ شبد بہُت وڈّی تاکت ہُںدّے ہن۔ ساڈے گُرُۄ ساہِبان نیں شبد نُۄں گُرُۄ-شبد آکھ نیں سانُۄں اِہناں دی مہانتا دا اہِساس کرائِیا۔ کِہا جاںدا ہَے کِہ پتھّر کھُر جاںدے ہن پر شبد نہِیں۔
رِگوید نُۄں دُنِییاں دا سبھ تۄں پہِلا گْرںتھّ منِّیا جاںدا ہَے۔ اِہ گْرںتھّ 3500 تۄں 4000
بھگت سِںگھّ اِکّ اجِہی شکھسِیئت دا مالک سی جِسدی دُنِییاں وِچّ مِسال بہُت گھٹّ مِلدی ہَے۔ 28 ستمبّر 1907 نُۄں جنمِیا پںجّابِییاں دا ماݨ اتے بھارت ماں دا اِہ لاڈلا پُتّر چھۄٹی جِہی اُمر وِچّ وڈّی کُربانی کرکے 23 مارچ 1931 نُۄں پھاںسی دے تکھتے ’تے جھُۄل گِیا۔ 23 سال دی چھۄٹی جِہی اُمر وِچّ وڈّے کارنامِیاں نُۄں سرئںذّام دیݨ والے شہِید بھگت سِںگھّ نیں آکھری سمیں کِہا سی- “آپݨے وتن لئی جۄ مَیں کرنا چاہُںدّا ہاں اُس دا اِکّ ہجارواں ہِسّا وی اجے نہِیں کر سکِیا۔” اِس تۄں اُس دی وتنپْرستی دا پتا چلدا ہَے۔ اُس دی شکھسِیئت نال مِلدِییاں جُلدِییاں مِسالاں د
اگِیانتا دا ہنیر ہر یُگ وِچّ رِہا ہَے۔ وِگِیان دے شُرُۄیاتی دَۄر وِچّ سمجھِیا جاݨ لگِّیا سی ہُݨ اگِیانتا اتے اںدھّوِشواس کھتم ہۄ جاݨگے۔ پر اجِہا ہۄئِیا نہِیں۔ سگۄں وِگِیان ولّۄں پَیدا کِیتے وکھّ وکھّ سںچّار سادھناں دی مدد نال اںدھّوِشواس ہۄر تیذی نال پھَیلݨ لگّ پِیا ہَے۔
آسارام آپݨے ہی ڈیرے دے اِکّ شردھالُۄ دی پںدّراں سۄلاں سالا دی بچّی نال بلاتکار دے کیس وِچّ مِیڈِییا وِچّ چرچا وِچّ رہا۔ اِس سارے گھٹناکرم دَۄران اُہناں دے سَیںکڑے شردھالُۄ اُہناں کھِلاپھ درج ہۄئے کیس دا سڑکاں ’تے وِرۄدھ کردے نذر آئے۔ مِیڈِییا دِییاں سُرکھِییاں بݨِییاں اِہ کھبرا