جںگّ کِسے دھِر لئی وی کۄئی ماݨ کرنیۄگ ستھِتی نہِیں ہُںدّی بلکِہ اِہ منُکھّتا دا سبھ تۄں شرمناک ورتارا ہَے۔ جںگّ دی شُرُۄیات اُہ لۄک کردے ہن جِہناں دی لڑن دی اُمر لںگھّ گئی ہُںدّی ہَے۔ اِس وِچّ مردے اُہ ہن جِہناں دے مرن دا اجے سماں نہِیں ہُںدّا۔ کئی وار آم منُکھّ نُۄں لگدا ہَے جںگّ کِسے وڈّے مِشن نُۄں مُکھّ رکھّ کے لڑی جا رہی ہَے پر اِہ کُرسی دے کیول چار پاوِیاں دی سلامتی لئی وی ہۄ سکدی ہَے۔

پِچھلے دِناں تۄں اِذرائیِل پھلستِین یُدھّ دِییاں کھبراں پُۄری دُنِییاں دے امن پسںدّ لۄکاں نُۄں بیچَین کر رہِییاں ہن۔ اُتّری گاذا پٹّی اِلاکے دے 11 لکھّ تۄں ودھّ گِݨتی دے لۄک ہن٬ جِہناں نُۄں کِہا گِیا کِہ اِہ اِلاکا کھالی کر دِئۄ۔ اِلاکا کھالی کرن لئی ہی نہِیں کِہا گِیا بلکِہ اِس اِلاکے ’تے اِذرائیِل نیں بمبّاں دا مِیںہ ورہا دِتّا ہَے۔ گھراں اتے ہۄر اِمارتاں دی تباہی دا مںذِّر اجِہا ہَے کِہ اِتھّے راہ رستے وی نہِیں بچے۔ اِذرائیِل نال دہاکِیاں تۄں لڑن والے ہماس گرُپّ دِییاں گتِیوِدھِییاں وی کۄئی مانوی نہِیں سن پر اُہناں دا بدلا پھِلستِین دے آم لۄکاں٬ بُڈھِّیاں٬ اَۄرتاں اتے ماسُۄم بچِّیاں نُۄں مار کے لِیا جاوے٬ اِس تۄں امانوی گلّ کۄئی ہۄر نہِیں ہۄ سکدی۔ بمبّاری دے سہِم ہیٹھ ماسُۄم بچِّیاں٬ اَۄرتاں دِییاں لاشاں سڑکاں ’تے رُل رہِییاں ہن۔ اِہناں کھںڈّراں وِچّ ڈرکے بَیٹھے بچے لۄک بھُکھّ پِیاس نال تڑپ تڑپ کے مر رہے ہن۔ کرِیب 22 لکھّ لۄک ہن جِہناں نُۄں تباہ کرن دی دھمکی اِذرائیِل دے پْردھان مںتّری نیتنیاہُۄ دے چُکّے ہن۔ جیکر ہماس دِییاں گتِیوِدھِییاں نُۄں دُنِییاں اتّوادی گتِیوِدھِییاں آکھدی ہَے تاں جۄ اجّ اِذرائیِل ولّۄں پھلستِین دے بیدۄشے لۄکاں دا کتلییام کِیتا جا رِہا ہَے٬ اِس نُۄں کی کہاںگے؟ کی اِہ اُس تۄں وڈّا اتّواد نہِیں؟ ہماس سںگّٹھن دِییاں گتِیوِدھِییاں نُۄں کِویں وی جائِذ نہِیں ٹھہِرائِیا جا سکدا پر اِذرائِل دی سَینا جۄ اِس اِلاکے وِچّ بارُۄد دی ہۄلی کھیڈ رہی ہَے٬ اِہ وی ذُلمۄ تشدّد دی سِکھر ہَے۔ سںیُّکت راشٹر اتے پچھّمی دیشاں دے آگُۄ اِس کتلییام ’تے کھامۄش ہن۔ دُنِییاں دِییاں وڈِّییاں شکتِییاں دی اِہ کھامۄشی بیہدّ نِراش کرن والی ہَے۔ اجّ دے اِس آدھُنِک دَۄر وِچّ وی جیکر دُنِییا دے کِسے کھِتّے وِچّ وڈِّییاں تاکتاں دی شہِ ’تے ہذاراں لۄکاں دا کتلییام ہُںدّا ہَے تاں اسِیں کہِ سکدے ہاں کِہ دُنِییاں سُرکھِّئت ہتھّاں وِچّ نہِیں ہَے۔

1948 وِچّ اِذرائیِل ہۄںد وِچّ آئِیا۔ اِس تۄں پہِلاں اِذرائیِل دی کِتے کۄئی ہۄںد نہِیں سی۔ اِہ پُۄرا اِلاکا جۄ پھِلستِین کۄل سی٬ نال اِذرائیِل دِییاں کئی جںگّاں ہۄئیِیاں ہر وار جںگّ دَۄران اِذرائیِل آپݨِییاں سِیماواں ودھائُںدا گِیا اتے دُنِییاں دے نکشے تے پھلستِین دا نکشا چھۄٹا ہُںدّا گِیا۔ پھلستِین کۄل کۄئی باہلا آدھُنِک جںگّی ساذۄ سامان نہِیں جِس نال اُہ اِذرائیِل دی اتِ آدھُنِک پھَۄج دا مُکابلا کر سکے۔ اِذرائیِل دی پھَۄج آدھُنِک مِذائِلاں نال لَیس ہَے۔ ہوا وِچّ ہی دُشمݨ دِییاں مِذائِلاں نُۄں کھتم کرن دی آدھُنِک تکنِیک وی اِذرائیِل کۄل مَۄجُۄد ہَے۔ اِس تۄں اِلاوا آدھُنِک دَۄر وِچّ کِسے دی وی جسُۄسی کرن دی اتِ آدھُنِک تکنِیک٬ جِسدا ساڈے دیش بھارت وِچّ وی بڑا رَۄلا پَیںدا رِہا ہَے٬ اِذرائیِل دے پاس ہَے۔ اِس راہِیں اُہ آپݨے آس پاس دے دیشاں دے ہر بںدّے دی بڑی آسانی نال جسُۄسی کر سکدے ہن۔ پتا لگا سکدے ہن کِہ کَۄݨ اُہناں دا دۄشی ہَے اتے کَۄݨ نہِیں؟ اِنی اُچّ تکنِیک ہۄݨ دے باوجُۄد آم لۄکاں نُۄں بمبّاں نال کِئۄں اُڈائِیا جا رِہا ہَے؟

دُنِییاں دا ہر امن پسںدّ منُکھّ٬ جِس اںدّر اِنسانِیئت ہَے٬ مانوتا ہَے اِذرائیِلی سرکار دی ذِیادتی دی نکھیدھی کر رِہا ہَے۔ اِتھّے وِچارنیۄگ گلّ اِہ وی ہَے کِہ پِچھلے لمّے سمیں تۄں ہماس دے لڑاکے تے اِذرائیِلی سَینا دۄویں کھلنائِک دی بھُۄمِکا نِبھا رہے ہن۔ اِس ستھِتی وِچّ جِتھّے گاذا دے لۄک بمبّاں٬ مِذائِلاں٬ گۄلِییاں دے شِکار بݨکے کے جاں ملبِیاں ہیٹھ آ کے بھُکھّے پِیاسے دم تۄڑ رہے ہن٬ اُتھّے اِذرائیِل دے بیکسُۄر لۄک وی جںگّ دا شِکار بݨ رہے ہن۔

کِرِیا دی پْرتِیکِرِیا ہُںدّی ہَے۔ ہر ترہاں دے سرۄکاراں دے اِکّ دِن نتِیجے وی آئُݨے ہُںدّے ہن۔ پِچھلے 16 سالاں تۄں اِذرائِل دی ستّا ’تے کابذ نیتنیاہُۄ دے کھِلاپھ وی آواجاں اُچِّییاں ہۄ رہِییاں ہن۔ اِذرائیِلی مِیڈِییا سمیت دُنِییاں بھر دے مِیڈِییا ہائۄُساں وِچّ اِہ وی چرچا ہَے کِہ نیتنیاہُۄ ستّا ’تے بݨے رہِݨ لئی لۄکاں نُۄں جںگّ دی بھٹھّی وِچّ جھۄک رہے ہن۔ جِویں کِسے وی دیش دی بہُگِݨتی نہِیں چاہُںدّی ہُںدّی کِہ دُۄجے مُلک دے بیدۄشے لۄکاں تے ذُلمۄ تشدّد کِیتا جاوے٬ امن پسںدّ اِذرائیِلی لۄکاں دے اِکٹھّاں وِچّ اِہ نائرے گُۄںجݨ لگّے ہن کِہ ’اِذرائیِل نُۄں کۄئی ہکّ نہِیں کِہ اُہ ساڈے نام ’تے بیدۄشے لۄکاں نُۄں مارے۔‘ اِسے ترہاں اِذرائِل دے امن پسںدّ لۄک نیتنیاہُۄ دے شاسن تۄں کھُش نہِیں ہن بلکِہ اُہناں وِچّ بہُت رۄس ہَے۔ ہماس ولّۄں بںدّی بݨائے گئے اِکّ سَۄ دے کرِیب اِذرائیِلِییاں دے وارس وی سڑکاں ’تے اُتّر کے آپݨی سرکار وِرُدھّ گُسّے دا اِذہار کر رہے ہن۔ اِہناں دے کاپھلے وڈّے ہۄ رہے ہن۔ نیتنیاہُۄ٬ جِس لئی اِہ جںگّ اِکّ جشن واںگ ہَے٬ دی ہَیںکڑباذی اُس دے آپݨے دیش دے لۄکاں نُۄں وی پسںدّ نہِیں۔

جںگّ امن دی گرںٹّی نہِیں ہُںدّی بلکِہ جںگّ بھوِکھّ دِییاں ہۄر جںگّاں اتے پہِلاں نالۄں وڈِّییاں سمسِّیاواں نُۄں جنم دِںدّی ہَے۔ جںگّ دی شُرُۄیات بیشک اِکّ دھِر کردی ہَے پر اِس نُۄں سماپت کرنا اُس دے ہتھّ نہِیں رہِںدّا۔ بِلکُل اِتھّے وی اجِہا ہی ہۄ رِہا ہَے۔ پھلستِین نال ہۄئیِیاں کئی جںگّاں وِچّ ہر وار اِذرائیِل آپݨِییاں سِیماواں اگّے ودھائُںدا رِہا ہَے۔ اِس وار وی اِسے منشا نُۄں لَے کے جںگّی مُہِمّاں نُۄں اگّے ودھائِیا جا رِہا ہَے۔ اِذرائیِل اِس سمیں گاذا پٹّی نُۄں دُنِییاں دے نکشے تۄں کھتم کرن دے رَۄں وِچّ ہَے۔ اِتھّے پھلستِین دے کۄئی 22 لکھّ دے کرِیب لۄک وسدے ہن۔ دُۄجے پاسے اِتھّے ہی آپݨِییاں گتِیوِدھِییاں چلائُݨ والا سںگّٹھن ہماس٬ جِس نُۄں کئی دیشاں دی ہِمائِت ہاسل ہَے٬ اِذرائیِل دے کُجھ اِلاکِیاں وِچّ مِذائِلا داگ رِہا ہَے۔ امرِیکا سمیت کُجھ پچھّمی دیش جۄ ہماس نُۄں اِکّ اتّوادی سںگّٹھن منّدے ہن٬ دی ہِمائِت بھاویں اِس سمیں اِذرائیِل نال ہَے پر جدۄں پُۄری دُنِییاں وِچّ گاذا دے لۄکاں اُتّے اِذرائیِل ولّۄں کِیتی بمبّاری نال ہۄئی تباہی دِییاں تسوِیراں وائِرل ہۄݨ لگِّییاں تاں امرِیکا نُۄں وی اِہ بِیان دیݨا پِیا کِہ اِذرائیِل آپݨِییاں ہدّاں تۄں اگاںہ جا رِہا ہَے اتے اِہ چںگّا نہِیں ہۄویگا۔ امرِیکا سمیت کُجھ پچھّمی دیشاں اتے سںیُّکت راشٹر ورگِییاں سںسّتھاواں دا رۄل اِس جںگّ وِچّ بڑا نِراشاجنک رِہا ہَے۔ اِتھّے سوال پَیدا ہُںدّا ہَے کِہ جیکر اِکّ تاکتور دھِر ولّۄں دُۄجی دھِر دے ہذاراں لۄکاں نُۄں مارِیا جاںدا ہَے٬ لۄکاں دا کھاݨ پِیݨ, بِجلی٬ پاݨی بںدّ کرکے جیکر اُہناں دے اِلاکے نُۄں اِکّ وڈّی جیلہ وِچّ تبدِیل کرکے مرن لئی چھڈّ دِتّا جاںدا ہَے٬ تاں اِس سمیں اِہ سںسّتھاواں کی کر رہِییاں ہن؟

17 اکتُۄبر مںگّلوار نُۄں گاذا دے اِکّ ہسپتال تے بمبّاری نال پںجّ سَۄ تۄں ودھّ لۄک مارے گئے۔ اِس وِچّ بہُت سارے ماسُۄم بچّے تے اَۄرتاں سن جۄ ذیرے اِلاج سن۔ بیشک اِسدی ذِمّیواری تۄں اِذرائِل بھجّ رِہا ہَے٬ اُس نیں کِہا ہَے کِہ اِہ ہاماس نیں بمبّاری کِیتی ہَے٬ پر جِس ترہاں پِچھلے دِناں تۄں اِذرائیِل دے وکھّ وکھّ آگُۄ اِہ بِیان باذی کردے رہے ہن کِہ ’گاذا دے سارے لۄک کسُۄروار ہن٬ ساڈِییاں سِیماواں سِیمت نہِیں ہن٬ گاذا وِچّ کۄئی وی نِردۄش نہِیں٬ گاذا دے ہسپتالاں نُۄں بمبّاں نال اُڈا دِتّا جاݨا چاہِیدا ہَے۔‘ ہُݨ تک کۄئی 45 دے کرِیب سکُۄلاں نُۄں اِذرائیِل دی پھَۄج نیں نیستۄنابُۄد کر دِتّا ہَے۔ اِہ سبھ ترہاں دی بِیانباذی تۄں سہِجے ہی اِہ اںدّاذا لائِیا جا سکدا ہَے بیدۄشے لۄکاں دا کتلییام اِکّ کھاس نِیتی نُۄں اگّے ودھائُݨ لئی کِیتا جا رِہا ہَے۔ اِکّ راشٹر دا دُۄجے راشٹر اُتّے کِیتا گِیا اِہ اِکّ بیہدّ شرمناک کارا ہَے۔ اِذرائیِل ولّۄں گاذا پٹّی دے لۄکاں اُتّے کِیتی جا رہی بمبّاری نال گھر تباہ ہۄ رہے ہن٬ بچّے بُڈھّے بیہال ہن٬ ہذاراں لۄکاں نیں آپݨے لاڈلِیاں نُۄں گوا لِیا ہَے٬ جںگّ وِچّ پھٹّڑ ہۄئے ہذاراں لۄک اِلاج لئی تراہ تراہ کر رہے ہن۔ بھُکھّے بھاݨے بمبّاں دی شُۄک وِچّ جان بچائُںدے لۄک مارے مارے پھِر رہے ہن۔ کُجھ ستّا دے نشے٬ کُجھ مذہب دی رںگّت نیں رںگِّیں وسدے لۄکاں نُۄں جںگّ دی بھٹھّی وِچّ جھۄک دِتّا ہَے۔

اِس جںگّ وِچّ کِسے نیں آپݨے ہتھِیاراں دِییاں کھیپاں ویچݨِییاں ہن اتے کِسے نیں آپݨے اِلاکِیاں نُۄں وِشال رُۄپ دیݨا ہَے۔ اِس لئی کھُۄن دی ہۄلی اجے ہۄر کھیڈی جاویگی۔ جںگّ وِچّ ہُݨ تک 700 دے کرِیب بچّے مر گئے ہن۔ اِہناں ماسُۄماں دا اِس دُنِییاں وِچّ رتّی بھر وی کسُۄر نہِیں سی۔ اِہناں ماسُۄم بچِّیاں دی آتماواں پُچھّدِییاں ہۄݨگِییاں کِہ آپݨے آپ نُۄں آدھُنِک اکھوائُݨ والِئۄ٬ کِنّی ذالِم ہَے تُہاڈی اِہ دُنِییاں؟ ٹائیِیاں کۄٹ پہِنݨ والے ستّادھارِیئۄ٬ بمبّاں٬ بںدُّۄکاں اتے مِذائِلاں دے تاجرۄ٬ اںدّرۄں بڑی گھݨائُݨی٬ ڈِرائُݨی تے کھَۄپھناک ہَے تُہاڈی اِہ دُنِییا۔ کِسے وی دیش دے امن پسںدّ لۄکاں نُۄں اِہ کداچِتّ منذُۄر نہِیں کِہ بیدۄش لۄکاں دا کھُۄن دھرم٬ جات جاں دیش دے نام ’تے وہائِیا جاوے۔ چںگّیذ کھاناں٬ تَیمُۄراں٬ مُسۄلِنِییاں تے ہِٹلراں نُۄں اِتِہاس نیں کدے مُیاپھ نہِیں کِیتا۔ دُنِییاں نُۄں چلائُݨ والِییاں تاکتاں اتے جںگّ وِچّ جیتُۄ نِشان بݨائُݨ والے ستّادھارِییاں ولّۄں ذالِم لۄکاں دی سُۄچی (پھہِرِست) نُۄں ہۄر لمبّا نہِیں کِیتا جاݨا چاہِیدا۔ جِنّی وی جلدی ہۄ سکے٬ جںگّبںدّی ہۄݨی چاہِیدی ہَے اتے لۄکاں دے جان-مال دی راکھی لئی سرگرمِییاں شُرُۄ ہۄݨِییاں چاہِیدِییاں ہن۔

*****