اگِیانتا دا ہنیر ہر یُگ وِچّ رِہا ہَے۔ وِگِیان دے شُرُۄیاتی دَۄر وِچّ سمجھِیا جاݨ لگِّیا سی ہُݨ اگِیانتا اتے اںدھّوِشواس کھتم ہۄ جاݨگے۔ پر اجِہا ہۄئِیا نہِیں۔ سگۄں وِگِیان ولّۄں پَیدا کِیتے وکھّ وکھّ سںچّار سادھناں دی مدد نال اںدھّوِشواس ہۄر تیذی نال پھَیلݨ لگّ پِیا ہَے۔

آسارام آپݨے ہی ڈیرے دے اِکّ شردھالُۄ دی پںدّراں سۄلاں سالا دی بچّی نال بلاتکار دے کیس وِچّ مِیڈِییا وِچّ چرچا وِچّ رہا۔ اِس سارے گھٹناکرم دَۄران اُہناں دے سَیںکڑے شردھالُۄ اُہناں کھِلاپھ درج ہۄئے کیس دا سڑکاں ’تے وِرۄدھ کردے نذر آئے۔ مِیڈِییا دِییاں سُرکھِییاں بݨِییاں اِہ کھبراں دسّدِییاں ہن کِہ ساڈا سماج اجّ وی مدھّیُگی رُۄڑِیوادی منۄبِرتِییاں دا شِکار ہَے۔ ساڈے سماج وِچّ اںدھّوِشواس دا گُبار لگاتار ودھ رِہا ہَے۔

اجّ منُکھّ پُلاڑ وِچّ بستِییاں وسا رِہا ہَے۔ چنّ تارِیاں نال رابتا کرن لئی یتنشِیل ہَے۔ آپݨے گھر بَیٹھ کے کی-بۄرڈ ’تے اُگلاں چلا کے دُنِییاں دی سَیر کرن دے سمرتھّ ہَے۔ منُکھّ سمیت باکی سںجِّیواں دِییاں جِینذ لڑِییاں نُۄں پڑھن اتے نکھیڑن ورگِییاں اتِ سُۄکھم کاڈھاں ’تے کمّ ہۄ رِہا ہَے۔ جِتھّے بڑی تیذی نال نَینۄ ٹَیکنالَۄجی دُنِییاں نُۄں نواں رُۄپ دیݨ ولّ ودھ رہی٬ اُتھّے اِہ وی سچّ ہَے کِہ ساڈے سماج دی بہُت گِݨتی٬ اِتھّۄں تک کِہ پڑھے لِکھے لۄک اجے وی اگِیانتا دے ہنیر وِچّ بھٹک رہے ہن۔ سماج دی اجِہی وِوستھا ویکھ کے ہی اجّ تۄں پںجّ سَۄ سال پہِلاں ساڈے بابے گُرُۄ نانک دیو جی نیں کِہا سی- “اںدھّی رئتِ گِیان وِہُۄݨی۔”

سماجِک چِںتّکاں اتے بُدھِّیجِیوی ورگ ولّۄں اکسر اِہ کِہا جاںدا ہَے کِہ گِیان وِگِیان دا چانݨ اُہناں لۄکاں تکّ نہِیں پہُںچّ رِہا جِتھّے اِسدی ذِیادا لۄڑ ہَے۔ اجّ وی سماج دی بہُگِݨتی مانسِک وِکاراں٬ منۄرۄگاں نُۄں کِسے بھُۄت پْریُت دا سائِیا منّدی ہَے۔ جدکِہ کھیڈ آئُݨی٬ شکّ وہِم کرنا٬ وار وار کُجھ لپھذاں نُۄں دُرہائُݨا جاں وار وار اِکّۄ ترہاں دِییاں ہرکتاں کری جاݨِییاں٬ سِر مار مار کے بۄلݨا٬ آپݨے آپ پْرتی کِسے ترہاں دا بھرم ہۄ جاݨا٬ اُداس رہِݨا٬ ذِیادا بۄلݨا جاں چُپّ ہۄ جاݨا٬ آپݨے اںدّر کِسے پْریت جاں آتما دے پْرویش ہۄݨ دا بھرم ہۄ جاݨا آدِ اِہ منۄوِکار ہن اتے اِنہاں دا اِلاج سمبھّو ہَے۔ جیکر کۄئی کہِںدّا ہَے کِہ میرے وِچّ پھلاݨے پِیر دا واس ہۄ گِیا ہَے تاں منۄوِگِیان انُسار اُہ وِئکتی وی کُجھ کھاس ترہاں دے منۄوِکاراں تۄں پِیڑت ہَے اتے اِس ترہاں دے وِکاراں نُۄں ٹھِیک کرن دِییاں اجّ ڈاکٹری وِگِیان کۄل بڑِییاں سپھل دوائیِیاں ہن۔

رُۄڑِیواد دی دلدل٬ اںدھّوِشواس اتے اگِیانتا دے ہنیرے وِچّ بھٹکدی سماج دی بہُگِݨتی دی ٹیک اجّ وی کِسمتواد ’تے آدھارِت ہَے۔ اگِیانتا وسّ لۄک آپݨے گھراں دی سُکھ شاںتی٬ کارۄبار وِچّ وادھا٬ وپار دی سلامتی٬ گھراں دی بھُکھّ نںگّ گرِیبی کںگّالی دی جِلّہݨ دے کارن کھۄجݨ دی بجائے اجّ وی ٹرکّاں ٹرالِییاں ’تے دۄ-دۄ چھتّاں بݨا کے اِکّ کھِتّے دے لۄک دُۄجے پاسے اتے اُس کھِتّے دے لۄک کِسے ہۄر پاسے جا رہے ہُںدّے ہن۔ پِچھلے دس کُ سالاں دے جیکر اِتِہاس ولّ نِگاہ مارِیئے تاں لگبھگ دس ہذار دی گِݨتی وِچّ لۄک اجِہِییاں یاتراواں دَۄران ہی مَۄت دی بھیںٹ چڑھ گئے پر اِسدے باوجُۄد وی بھِیڑاں برکرار رہِںدِّییاں ہن۔ اجّ منُکھّ مِیںہ پَیݨ جاں ناں پَیݨ دے کارناں نُۄں کُجھ ہدّ تک سمجھ گِیا ہَے پر اِسدے باوجُۄد اجے وی کدی کدی اَۄڑ تۄں چھُٹکارا پائُݨ لئی پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ گُڈِّییاں پھُۄکِییاں جادِییاں ہن۔ اِہ مدھّیُگی ورتارا نہِیں تاں ہۄر کی ہَے؟

ساڈے سماج وِچّ اجّ کمپِّئۄُٹر دے یُگ وِچّ وی اکھَۄتی تاںترِک٬ جۄتِشی٬ وستُۄ شاشتر ماہِر اتے ہۄر اکھَۄتی سِیاݨے تھاں تھاں بَیٹھے منُکھّ نُۄں چمبّڑِییاں بُرِییاں آتماواں٬ بھُۄت پْریت٬ کِیتے کرائے دے ہلّ کالے اِلماں٬ دھاگے توِیتاں٬ جادُۄ ٹُۄݨِیاں اتے ہۄر کرم کاڈاں نال کرن دے دائوے کردے ہن۔ جدکِہ دُنِییاں وِچّ کُجھ دیش/سماج اجِہے وی ہن جِتھّے اِس ترہاں دے کرمکاںڈ بِلکُل وی نہِیں ہن۔ اُتھّے لۄک ساڈے نالۄں بِہتر ذِںدّگی جِئُںدے ہن۔ ساڈے دیش وِچّ اجِہے اکھَۄتی کراماتاں دا کارۄبار رۄذانا کرۄڑاں رُپئے وِچّ ہُںدّا ہَے۔

ٹی. وی. چَینلاں نیں اِس کارۄبار نُۄں آپݨی کمائی دا اِکّ وڈّا سادھن منّ لِیا ہَے اِسے کرکے تکرِیبن ہر پْرائیِویٹ چَینل تے آپݨے آپ نُۄں گۄلڈ مَیڈلِسٹ دسّݨ والے تاںترِک٬ جۄتِشی لۄکاں نُۄں دھڑادھڑ اںدھّوِشواس دا سَۄدا ویچی جا رہے ہن۔ ٹی وی چَینل آپݨی نَیتِک ذِمّیواری نُۄں بھُلّ کے سماج نُۄں اںدھّوِشواس دی اُس دلدل ولّ دھکیل رہے ہن جۄ ساڈی آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں لئی بڑی کھترناک سابت ہۄویگی۔ سںوِّدھان دی دھارا 52-اے انُسار اتے 3, 5, 9 (ڈرگّذ اَیںڈ مَیجِک اَیںڈ رَیمِیڈِیذ اَیکٹ انُسار ابجَیکشنئیبل اَیڈورٹائیِذمَیںٹ) اِہ سارا کارۄبار گَیر کانُۄنی ہَے۔

اِکّ بڑے آدھُنِک سکُۄل وِچّ نوِیں آئی ادھِیاپکا نیں دسِّیا کِہ اُہنے دسوِیں کلاس دے بچِّیاں نُۄں ٹَیسٹ لَیںدِیاں پُچھِّیا٬ “رات نُۄں رُکھّ ہیٹھ کِئۄں نہِیں سَۄݨا چاہِیدا؟” تاں پچّی بچِّیاں وِچّۄں پںدّراں دا جواب سی رُکھّاں ’تے بھُۄت پْریت ہۄ سکدے ہن۔ جِتھّے سکُۄلاں کالجاں دے نویں سَیشن شُرُۄ کرن سمیں ہون کِیتے جاںدے ہن اتے بڑے ماݨ نال اِس سبںدھّی کھبراں وی پْرکاشت کروائیِیاں جاںدِییاں ہن٬ اُہناں سکُۄلاں کالجاں وِچّ پڑھن والے بچّے وِگِیانک سۄچ دے دھارنی کِویں بݨ سکدے ہن بھلا؟ بچِّیاں نُۄں جیکر کِسمتواد دا پاٹھ پڑھائِیا جاویگا تاں اُہناں اںدّر ہر ترہاں دے ورتارِیاں پْرتی کی؟ کِئۄں؟ اتے کِویں؟ پُچھّݨ دی بِرتی کھتم ہۄ جاویگی۔ اِہۄ کارن ہَے کِہ اجّ ساڈے سماج وِچّ پڑھ لِکھ کے وی اسِیں سۄچ وِچار اتے بَۄدھِک پکھّۄں وِکاس نہِیں کردے۔ بَۄݨی مانسِکتا والے سماج وِچّۄں چںگّے وِگِیانی پَیدا نہِیں کِیتے جا سکدے۔

دُنِییاں وِچّ اجّ جۄ کُجھ وی نواں پَیدا ہۄئِیا٬ اُہدا سِہرا اُہناں ترکشِیل سِراں ’تے بجھّدا ہَے جِہناں نیں پُراݨے وِشواساں نُۄں تِیاگ سُٹِّیا۔ جیکر منُکھّ نیں گُپھاواں وِچّۄں نِکل کے اجۄکے کمپِّئۄُٹر یُگّ وِچّ پْرویش کِیتا ہَے تاں اِس نُۄں منُکھّ دے سۄچ وِچار کرن دا ہی سِٹّا کِہا جا سکدا ہَے۔ دھرتی ’تے ہۄ رہے وِکاس دی چال کِتے بہُت تیذ کِتے بہُت مدھّم ہَے پر اِہ نِرںتّر جاری ہَے۔ اِس وِکاس دے نال نال اںدھّوِشواسی وِچاردھارا دا وِکاس نہِیں ہُںدّا۔ کۄئی سماں سی جدۄں ساڈے وڈّے وڈیرے گائُںدے ہُںدّے سن ’تیرا چمّ نہِیں کِسے کمّ آئُݨا پشُۄیاں دے ہڈّ وِکدے‘ پر سمیں نیں اِس گلّ نُۄں جھُٹھلا دِتّا ہَے۔ ہُݨ منُکھّ دا کھُۄن٬ گُردے٬ اکھّاں آدِ دُۄجِیاں دے کمّ آ سکدے ہن۔ ہۄ سکدا ہَے کِہ کِسے سمیں کِسے سِیاݨے دی کہی ہۄئی اِہ گلّ ٹھِیک ہۄوے پر اجّ اِہ ٹھِیک نہِیں رہی۔

وِگِیانک سۄچ رکھّݨ والا وِئکتی ہر کمّ نُۄں ترک دی کسوٹّی ’تے پرکھ کے کردا ہَے۔ پُراݨے سمیں دا منُکھّ جِس دی کھیتی مِیںہ دے پاݨی ’تے آدھارت سی٬ سۄچدا سی کِہ مِیںہ اِںدر دیوتے دی کْرِپا نال ہی پَیںدا ہَے۔ پر اجّ منُکھّ اِس دھارنا نُۄں ردّ کرکے٬ اِںدر دیوتے دی نِربھرتا چھڈّ کے درِیا وِچّۄں نہِر کڈھّ پاݨی آپݨے کھیتاں تک لَے آئِیا ہَے۔ اِس منُکھّ دی ترکشِیل سۄچ نُۄں اگّے تۄرن والے منُکھّاں نیں پہِلاں کھُۄہ دی کاڈھ کڈھّی تے پھِر ٹِئۄُبوَیلّ لگائے اتے ہُݨ سبمرسِیبل پمپّ کھیتاں دی سِںچّائی لئی اسِیں ورت رہے ہاں۔ دُۄجے پاسے اںدھّوِشواسی منُکھّ دی سۄچ اجے وی اٹکی ہۄئی ہَے اُہ اجّ وی اِںدر دیوتے نُۄں کھُش کرن لئی یگّ کر رِہا ہَے۔ اجّ ساڈی بِکھری مانسِکتا اِہ ہَے کِہ اسِیں لابھ تاں وِگِیانک ٹَیکنالَۄجی دے لَے رہے ہاں پر وِگِیانک سۄچ نُۄں آپݨی سۄچ دا ہِسّا نہِیں بݨا سکے۔

اجّ جدۄں منُکھّتا نُۄں اںدھّوِشواساں دا پاٹھ پڑھائُݨ والے لۄک آم منُکھّ دی اگِیانتا تۄں وڈِّییاں کمائیِیاں کرکے آپݨِییاں جائِداداں دا وِستھار کر رہے ہن٬ سںچّار سادھن ساڈے بچِّیاں دی سۄچ وِچار کرن دی سکتی نُۄں بَۄݨا بݨا رہے ہن تاں ساڈی سِکھِّیا پْرݨالی وِچّ اجّ سانُۄں وڈّے بدلاء دی لۄڑ مہِسُۄس ہُںدّی ہَے۔ بچِّیاں نُۄں وِویکشِیل٬ ترکشِیل اتے وِگِیانک سۄچ دے دھارنی بݨائُݨ لئی چںگّے ساہِت ولّ رُچِت کرن دی وی لۄڑ ہَے۔ کِسمتوادی پھلسپھا منُکھّ نُۄں اُس دے ٹِیچِیاں تۄں بھٹکائُݨ دا راہ ہَے۔ ذِںدّگی وِچّۄں دُکھّ تکلِیپھاں٬ تںگِّییاں٬ تُرشِییاں اتے اگِیانتا نُۄں کھارِج کرن لئی سانُۄں چاہِیدا ہَے اسِیں وِگِیانک سۄچ اپݨائُݨ دا آہِد کرِیئے۔

*****