अक्टूबर 14, 2025

writingDetail.created_by
By: प्रिं. विजै कुमार

परवास दी ज़िंदगी दी धुप्प अते सलाभ विच्च मुरझा रहे नें इनसानी रिशते

विदेशां विच्च जाके वसण, डालर कमाके करोड़पती बणन, ऐन्न आर आई कहाउण अते शानो शौकत वाली ज़िंदगी गुज़ारन दे जनूंन विच्च नौजवान पीहड़ी दे सारे मुंडे कड़ीआं तां नहीं पर उनहां विच्चों इक्क वरग अजिहा पैदा हो रिहा है जो कि ज़िंदगी दे उस दौर विच्चों गुज़र रिहा है, जिस विच्च सवारथ अते मजबूरी दी नदी दे बहाअ विच्च रिशतिआं दी संवेदना, आपणापन, लगाअ, दरद अते फ़िकरमंदी सभ कुझ हहड़दे जा रहे हन। परवासी ज़िंदगी दे संदरभ विच्च रिशतिआं बारे किहा जाण वाला इह कथन कि असीं इक्क दूजे बिनां कुझ नहीं, इहो रिशतिआं दी खूबसूरती है, अरथहीण हुंदा जा रिहा है। महिंगे घरां, महिंगीआं गड्डीआं अते होर साज़ो समान लई विदेशी बैंकां तों चुक्के करज़ दीआं किशतां, आपणे वतन आउण लई महिंगीआं टिकटां अते विदेशां विच्च पक्की नागरिकता प्रापत करन लई रहिण दे सालां दी शरत, इह सारा कुझ मोह भिज्जे मनुख्खी रिशतिआं नूं मोह विहूणा कर रिहा है। विदेशां विच्च रोटी रोज़ी कमाउण लई गए बहुत सारे नौजवान मुंडे कुड़ीआं आपणे परिवारां विच्च रम के, मशीनी ज़िंदगी दे हत्थां दी कठपुतली बणके आलीशान ज़िंदगी गुज़ारन लई वध्ध तों वध्ध कमाई करन दी दौड़ विच्च अते समें अते धरती दी दूरी कारन इह वी भुल्ल जांदे हन कि उनहां दे कोई आपणे वी उनहां दे राह वेखदे होणगे। उनहां नूं मिलण लई तड़फ रहे होणगे।

विदेशां विच्च रहिंदिआं जिवें जिवें उमर दे साल बीतदे जांदे हन, उवें उवें आपणे वतन दी धरती दा मोह अते आपणिआं नाल जुड़े होण दा अहिसास निवाण वल्ल नूं जाण लग्ग पैंदा है। फोन करन दा सिलसिला रात दिन दे फरक दे बहाने नाल टुट्टणा शुरू हो जांदा है। जिनहां मापिआं नें करज़ चुक्क के, ज़मीनां गहिणे रख्खके अते रिशेदारां तों पैसे उधार फड़के आपणे नौजवान बच्चिआं नूं विदेश भेजिआ हुंदा है, उह मापे उनहां नूं मिलण लई तरस जांदे हन। समें नाल उनहां दे आपस विच्च संबंध केवल फोन उत्ते इक्क दूजे दा हाल चाल पुछ्छण जोगे ही रहि जांदे हन।

उनहां नौजवान बच्चिआं नूं आपणे मापे याद उदों आउंदे हन, जदों उनहां नूं आपणे बच्चे पालण दी समस्सिआ आउंदी है। उह आपणे मां बाप नूं लिजांदे तां विदेश दी सैर कराउण लई हन पर ज़मीनी हकीकत उनहां नूं आपणे बच्चे संभालण लई ही लिजाणा हुंदा है। विदेश विच्च मापिआं दा बच्चिआं कोल जा के रहिण दौरान बच्चिआं अते उनहां दे मापिआं दे संबंधां दा इक्क नवां अधिआए लिखिआ जांदा है। बच्चिआं दे रहिण सहिण, खाण पीण, सोच, आदतां अते उनहां दी ज़िंदगी उत्ते विदेशी ज़िंदगी दे प्रभाव नूं लैके बच्चिआं अते उनहां दे मापिआं विचाले तकरार, मन मुटाव, तणाअ अते टकराअ होणा आम जिही गल्ल हुंदी है। बच्चिआं दे विवहार नूं लैके मापिआं दे दिलां विच्च दो तिंन विचार वार वार उठ्ठदे रहिंदे हन, कित्थे आके फस गए, छेती तों छेती आपणे घर नूं मुड़ीए, आपां मुड़के इत्थे नहीं आवांगे। जेकर दोहां धिरां विच्च हउमैं होवे तां संबंधां विच्च तणाअ होर वी ज़िआदा गहिरा हो जांदा है। कदे कदे तूं-तूं मैं-मैं अते आपस विच्च संवाद टुट्टण दी नौबत वी आ जांदी है। मापिआं अते नूंह दे संबंधां दे टकराअ विच्च पुत्तर नूं पिसणा पैंदा है। मापे आपणे पुत्तर दे मूंह नूं चुप्प रहिंदे हन, पुत्तर सभ कुझ जाणदा होइआ वी आपणे मापिआं नूं ही समझाउण दा यतन करदा है, किउंकि उसने ज़िंदगी आपणी पतनी नाल ही बसर करनी हुंदी है। मापिआं नूं आपणे पुत्त नूंह नाल इह शिकाइत हुंदी है कि उह उनहां कोल बैठदे नहीं। नूंह पुत्तर कोल आपणे मापिआं कोल नां बैठण दे इह तरक हुंदे हन कि उनहां कोल उनहां दे नाल बैठण दा समां ही कित्थे हुंदा है, उनहां नें आपणे कंम वी तां करने हुंदे हन। उह उनहां नाल की गल्लां करन?

जेकर बज़ुरग मापिआं तों पोते पोती दी सांभ संभाल विच्च उमर दे प्रभाव कारन कोई कुताही हो जावे तां नूंह दे उनहां प्रती विअंग वेखण वाले हुंदे हन। जेकर बच्चिआं अते मापिआं दे संबंध सुखावें नां होण तां उह इक्को घर विच्च उस गुआंढी वांग रहि रहे हुंदे हन, जिनहां दी आपस विच्च बणदी नहीं हुंदी। सस्स सहुरे वल्लों आपणे पोते पोती दा सभ कुझ करन दे बावजूद वी नूंह दे मन विच्च इह हुंदा है कि उह जो कुझ कर रहे हन आपणे पुत्त लई कर रहे हन, उस लई नहीं, असल विच्च सचाई वी इहो हुंदी है। बच्चिआं दे माड़े विवहार नूं सहि के वी उह सभ कुझ करदे रहिंदे हन। उह जदों वी घर तों बाहर घुंमण फिरन निकलदे हन जां फिर पारकां विच्च जा के बैठदे हन तां उह आपणे पुत्त नूंह दे माड़े वतीरे दीआं गल्लां करके आपणा मन हौला कर लैंदे हन। बच्चिआं नूं संभालण लई मुंडे दे मां बाप ऐना समां लगा गए हुण कुड़ी दे मापिआं दी वारी है। कुड़ी अते मुंडे दे मापिआं दा इक्क दूजे नूं चंगा माड़ा कहिणा अते कुड़ी मुंडे दा आपणे मापिआं नूं लैके कोई नां कोई तकरार होणा, इह सारीआं गल्लां आम ही वेखण अते सुणन नूं मिलदीआं हन।

बच्चिआं दी सांभ संभाल नूं लैके आरथिक मजबूरी कारन पती पतनी, दोहां दे नौकरी करन दी सथिती पती पतनी दोहां दा इक्क दूजे नूं आपणी मजबूरी जिताउणा, दोहां विचाले तकरारबाज़ी होणा अते पतनी दा पती नूं इह कहिणा कि मैं जां तां नौकरी कर लवां जां फिर बच्चे संभाल लवां ते बच्चे दी सांभ संभाल लई दोहां कोल समां नां होण दी हालत विच्च बच्चआं दा प्रभावित होणा, इह सारा कुझ विदेशां विच्च वसण वाले नौजवान मुंडे कुड़ीआं दे संबंधां विच्च वापरना उनहां दी ज़िंदगी दा हिस्सा बण चुक्का है।

जेकर मापे विदेश विच्च वसदे नूंह पुत्त जां फिर धी जवाई दे बच्चिआं नूं संभालण लई कुझ समें लई आ जाण तां उनहां नूं दूजे पुत्तां नूंहां अते धी जवाई दे ताअने मिहणे सुणन नूं थां हो जांदा है। इक्क बज़ुरग पती पतनी दी ज़िंदगी दी दुखांत भरी घटना मन नूं बहुत दुख्ख पहुंचाउण वाली है। विदेश विच्च वसदा पुत्तर आपणे मापिआं तों सभ कुझ विका के उनहां नूं आपणे कोल लै आइआ। विदेश विच्च उनहां दोहां नूं 3200 डालर पैनशन लग्गी होई है। नूंह दे भैड़े वतीरे नें उनहां दा जिऊणा औखा कर दित्ता। उह आपणे देश मुड़न जोगे वी नहीं रहे। पुत्तर नूं परिवार दी शांती लई उनहां नूं आपणे घर दी बेसमैंट विच्च रख्खणा पिआ।

विदेशी जीवन दे प्रभाव विच्च बिनां विआह तों पती पतनी वांग ज़िंदगी गुज़रना, पती पतनी हुंदिआं होइआं वी नैतिकता दीआं सीमावां तोड़ देणीआं, पती पतनी विच्च छोटीआं छोटीआं गल्लां नूं लैके लड़ाई झगड़ा होणा अते दोहां धिरां दा इक्क दूजे नूं तलाक देण दी नौबत पैदा होणा, विदेशां विच्च वसदे अनेकां मुंडे कुड़ीआं नाल इह सारा कुझ वापर रिहा है। विदेशां विच्च वसदे मुंडे कुड़ीआं नाल रिशते दी गल्ल तुरदिआं उनहां दी ज़िंदगी बारे सौ तरहां दे सवाल उठ्ठणा विदेशी ज़िंदगी दा इक्क वरतारा बण चुक्का है।

जिहड़े लोक पक्के तौर ’ते विदेशां विच्च जा वसदे हन, उनहां दे परिवार दे दूजे मैंबरां दी उनहां बारे इह धारना हुंदी है कि घर वालिआं नें उनहां नूं विदेश भेजण लई बथेरा पैसा लगा दित्ता है ते उनहां नूं विदेश विच्च बहुत कमाई है, हुण उनहां दा घर विच्च कोई हिस्सा नहीं बणदा? पर विदेश विच्च वसदे परवासीआं दी इह सोच हुंदी है कि उह समें समें ’ते घर पैसे भेजदे रहे हन, उनहां दा मापिआं दी जाइदाद विच्च हिस्सा किउं नहीं बणदा? उह किसे रिशतेदार दे दुख्ख सुख्ख विच्च आउण जां नां आउण, पर जाइदाद विच्चों आपणा हिस्सा वंडाउण लई ज़रूर आउंदे हन।

विदेशां विच्च वसदे लोकां दी ज़िंदगी दी आरथिक अते दूर देशां तों समें सिर नां पहुंच सकण दी मजबूरी उनहां नूं आपणिआं दे दुख्खां सुख्खां विच्च शरीक होण तों वांझे रख्ख लैंदी है। खास रिशतेदारां नाल दुख्ख सुख्ख फोन ’ते ही सांझा करना पैंदा है ते जिनहां नाल ख़ून दी सांझ हुंदी है, उनहां दे दाह ससकार तों बाअद ही पहुंच हुंदा है। कई वार उह वी संभव नहीं हुंदा। इनहां डालरां अते विदेशी ज़िंदगी दी चकाचौंध विच्च इनसानी रिशतिआं दी अहिमीअत नूं नज़र अंदाज़ करना मनुख्खी भावनावां नाल बेवफाई है। जेकर इह रिशते ही नहीं बचणगे तां इस शानो शौकत वाली ज़िंदगी दा वी की लाभ होवेगा?