अप्रैल 20, 2026

writingDetail.created_by
By: गुरचरन सिंघ नूरपुर

बौधिक कंगाली दे दौर विच्चों गुज़र रिहा है इस वेले पंजाब

पंजाब दी धरती उनहां महान महांपुरशां दी धरती है जिनहां नें आपणी बौधिकता नाल सारी दुनीआं नूं प्रभावित कीता है। गुरू नानक देव तों लै के गुरू गोबिंद सिंघ तक साडे दस गुरू सहिबान इस धरती ’ते विचरे अते आपणी विचारधारा राहीं समाज नूं वड्डी देण दित्ती। भाई घनईआ अते भगत पूरन सिंघ वरगे मनुख्खता दी सेवा दे दूत ते गऊ ग़रीब दी रख्खिआ करन वाले अते हकूमतां दे जबर नाल आढा लाउण वाले दुल्ले भट्टी जिहे किरदार वी इस धरती ’ते पैदा होए। मानवतावादी विचारधारा रख्खण वाले अते छोटी उमर विच्च वड्डे कारनामे करन वाले भगत सिंघ, करतार सिंघ सराभा अते शहीद ऊधम सिंघ जिहे सूरमे वी इसे धरती नें जंमे।

पंजाबीआं दी इह तरासदी है कि असीं आपणे चेतिआं विच्चों चंगे किरदारां नूं लगातार विसार रहे हां। जेकर असीं कदे महान लोकां नूं याद करदे वी हां तां इह समागम सिरफ़ आपणी हउमै नूं पठ्ठे पाउण तक ही सीमत हो के रहि जांदे हन। पंजाबी बौधिक पख्खों कंगाल हो रहे हन। इसदे कई कारन हन, जिवें पंजाबीआं विच्च पहड़न दी रुची दा घट्ट होणा,,टी.वी चैनलां ’ते लच्चरता दा भारू होणा अते मशीनी कलचर दा विकास आदि। बहुत सारे पंजाबी पहड़े लिखे होण दे बावजूद अख़बार तक नहीं पहड़दे, किताबां पहड़नीआं तां दूर दी गल्ल है। दिखावा करन, फोकीआं रसमां, विआहां शादीआं ’ते बेतहाशा करज़ा चुक्क के पैसा लाउण, उच्चे घर उसारन अते महिंगीआं गड्डीआं खरीदण विच्च पंजाबी इक्क दूजे तों वध के, औखे हो के वी पैसा लाउण लई तिआर रहिंदे हन पर बहुगिणती लोकां दा किताबां दा बजट ज़ीरो हुंदा है। अखौती बाबिआं, डेरिआं, जोतशीआं, वसतू शासतरीआं दा कारोबार वी पंजाब विच्च भारत दे दूजे सूबिआं दे मुकाबले ज़िआदा चमक रिहा है। पंजाबी लोक आपणी लुट्ट करवा के इनहां सारिआं नूं मालामाल कर रहे हन।

हरी क्रांती आउण नाल खेती विच्च मशीनी सभ्भिआचार विकसत होइआ है जिस कारन मनुख्ख दी मनुख्ख ’ते निरभरता घट गई। मशीनी सभ्भिआचार नाल कंम दी रफ़तार तां तेज़ होई पर साडे अंदरों सहिजता ख़तम हुंदी गई। इक्क पीहड़ी वल्लों दूजी पीहड़ी तक जांदे गिआन जां उसारू कदरां कीमतां दी लैअ लगपग टुट्ट ही गई।

इसे समें दौरान टैलीवीज़न ’ते चलदे दो तिंन चैनलां दी थां सैंकड़े चैनल साडे घरां विच्च आ हाज़र होए अते गीत संगीत सुणन दी बजाइ वेखण दी कला बण गए। पंजाबी गाइकां दा विरसा, सत्थां विच्च पंजाबी लोक गीत, लोक गथावां, कलीआं गाउण दा रिहा है। टी.वी. चैनलां दी भरमार नाल इह सभ कुझ बदल गिआ। कदे साडे नौजवान, गाइकां तों दुल्ला भट्टी, पूरन भगत, जैमल फत्ता, शहीद भगत सिंघ दीआं गाथावां सुणदे सन। इनहां लोक गाथावां दे पातर साडे लोक नाइक हुंदे सन पर टी.वी. चैनलां ’ते शुरू होई लच्चर अते अशलील गाइकी नें नशेड़ीआं, वैलीआं, कातलां, विहलड़ां, लड़ाईआं करन वालिआं, थाणिआं विच्च जा के भड़थू पाउण वालिआं, सोच विचार अते कदरां कीमतां तों रहित नौजवान माडल मुंडिआं नूं रोल माडल बणा के साडी नौजवान पीहड़ी अग्गे परोसिआ। अज्ज साडी नौजवान पीहड़ी साहमणे रोल माडल दा बड़ा वड्डा संकट खहड़ा हो गिआ है। दूजिआं दीआं धीआं भैणां दीआं इज़्ज़तां दी राखी करन वाले पंजाबी अज्ज किस दिशा वल्ल जा रहे हन, इह गल्ल विचारनयोग है।

संतां, भगतां, बाबा फ़रीद अते करतार सिंघ सराभा वरगिआं दे जनम दिन मनाउण लई वी गंदे गीतां दे अखाड़े लग्गणे शुरू हो गए हन। इह इक्क तरहां नाल उनहां महान लोकां दा सनमान नहीं, सगों उनहां दी सोच दे उलट जा के उनहां दा अपमान करन दे तुल है। उह गाइक, जिनहां दे गीत असीं परिवार विच्च बहि के सुण नहीं सकदे, उह हुण कालजां विच्च जा के आपणीआं फ़िलमां, कैसटां दा प्रचार करन लग्ग पए हन। कालजां, सकूलां दे नौजवान लड़के/लड़कीआं, जिनहां नूं ज़िंदगी दीआं उसारू कदरां कीमतां सिख्खण दी लोड़ हुंदी है, अजिहे अखौती गाइकां तों की सिख्खिआ लैणगे?

अज्ज लोड़ नौजवानां नूं साडे उनहां लोकनाइकां बारे दस्सण दी है जिनहां नें आपणी सरज़मीं लई वड्डीआं कुरबानीआं कीतीआं हन। सिलेबस दीआं किताबां दे पाठक्रम विच्च तबदीली करन दी लोड़ है। अजोकी विद्दिआ मनुख्ख नूं पूरन मनुख्ख नहीं बणाउंदी। साडे समाज नूं अज्ज सभ तों वध्ध चंगे इनसानां दी लोड़ है। जागदीआं ज़मीरां वाले लोक आपणे रुज़गार, राजनीतक अते उसारू सभ्भिआचार दे प्रबंध नूं बिहतर बणाउण दे वधेरे समरत्थ हुंदे हन।

गुरबाणी दा पाठ करन तों बाअद जदों असीं अरदास करदे हां तां उस विच्च विवेक दान मंगदे हां जिस दा भाव है साडी सोच विचार करन दी शकती वधे। इस लई असीं आप बहुत घट्ट ज़हिमत करदे हां। चंगीआं अख़बारां, किताबां इस विच्च साडीआं सभ तों वध्ध सहाई हो सकदीआं हन। इस तों इलावा चंगी सोच रख्खण वाले साहितकारां, लेखकां, विदवानां अते चिंतकां दे सकूलां-कालजां विच्च सैमीनार करवाउणे चाहीदे हन। सोच विचार दा विकास अते आपणे इतिहास, विरसे दे महान लोकां दीआं निग्गर कदरां कीमतां ग्रहिण करके असीं बौधिक पख्ख तों अग्गे वध सकदे हां।

*****