दिसंबर 22, 2025

writingDetail.created_by
By: प्रिं. विजै कुमार

बोल-चाल, विवहार अते विचार साडी आपणी बुध्धी दी ही उपज हुंदे हन

इस गल्ल दा सबक मनुख्ख नूं बचपन तों ही आपणे मां-बाप तों मिलणा शुरू हो जांदा है कि दूजिआं नाल मिठ्ठा बोलणा, चंगा विवहार करना अते उच्च अते शुध्ध विचार होणा बुध्धीमान अते भले लोकां दी पछाण हुंदा है। आपणे विदिआरथी जीवन विच्च पहड़ाई शुरू होण तों लै के खतम होण तक हज़ारां वार उस नूं आपणीआं पुसतकां विच्च इह पहड़न अते अधिआपकां दे मूंह तों सुणन नूं मिलदा है कि बुध्धीमान लोक सदा ही आपणे मूंह तों चंगा बोलदे हन, उनहां दा विवहार बहुत वधीआ हुंदा है ते उनहां दे विचारां विच्च शुध्धता, उत्तमता अते नेकी हुंदी है। सिख्खिआ संसथावां दीआं कंधां उत्ते वी बोल-चाल, विवहार अते विचारां दे चंगे होण दी नसीहत देण वाले अदरश वाक लिखे होए हुंदे हन, मनुख नूं उनहां नूं पहड़न दा पता नहीं किंनी कु वार मौका मिलिआ हुंदा है। आपणी रोज़मरा दी ज़िंदगी विच्च वी मनुख्ख हर रोज़ साधू, संतां अते महान पुरशां दे प्रवचनां विच्च बोलचाल विवहार अते विचारां दी चंगिआई होण दा सुनेहा प्रापत करदा है। मिठ्ठा बोलण, चंगा विवहार करना अते विचारां नूं नेक रख्खण लई मनुख्ख नूं मोबाइल वांग आपणे विच्च कोई पैक नहीं पुआउणा पैंदा, नां कोई परमिट लैणा पैंदा है अते नां ही इसदी कोई अदाइगी करनी पैंदी है। पर फिर वी कौड़ा अते कब्बा बोलण वाले लोकां दी कोई कमी नहीं। बुरे अते भैड़े विवहार वाले लोक वी किधरे दूर दुराडे लभ्भण जाण दी लोड़ नहीं पैंदी, उह पैर पैर ’ते आपणे आप मिल जांदे हन। नेक विचारां वाले लोक चंगी किसमत नाल ही मिलदे हन पर भैड़े अते माड़े विचारां वाले लोक आम ही टक्कर जांदे हन।

इह गल्ल सभ नूं पता है कि साडी इहो बोल चाल सानूं माण सनमान दबाउंदी है ते इहो बोल-चाल सानूं दूजिआं दे मनां तों विसार दिंदी है। इसे विवहार नाल असीं दूजिआं लई अभुल्ल याद बण जांदे हां अते उनहां दे दिलां उत्ते राज करन लग्ग पैंदे हां ते इहो विवहार लड़ाई झगड़े दा कारन बण जांदा है। विचारां दी शुध्धता अते कपटता मनुख्ख दे चंगे माड़े होण दा प्रमाण हुंदी है। बोल चाल, विवहार ते विचारां दे चंगे माड़े विच्च फरक होण अते इनहां दे नफे नुकसान दा गिआन होण दे बावजूद वी मूरख अते बेअकल लोक मंदा, कौड़ा अते खरहवा बोलदे हन। उनहां दे विवहार विच्च चंगिआई अते सज्जणता नहीं हुंदी। उनहां दे विचारां विच्चों नेकी अते भलाई मनफी हो चुक्की हुंदी है। किहा जांदा है कि ताकत, हकूमत, दौलत, सिआसत, उच्चे अहुदे, सरकारे दरबारे पहुंच होण दा हंकार जां नशा वी बंदे नूं हलीमी अते सलीके नाल बोलणा भुला दिंदा है। उस नशे विच्च बंदे विच्च दूजिआं नाल चंगा विवहार करन दी आदत नहीं रहिंदी। उह बंदे नूं बंदा समझणा भुल्ल बैठदा है। उह धरती तों दो गिठ्ठ उच्चा हो के तुरन लग्ग पैंदा है। उह आपणे विचारां विच्चों इनसानीअत खो बैठदा है।

इह गल्ल अकसर ही कही ते सुणी जांदी है कि डाकटर दी बोल-चाल नाल ही मरीज़ अध्धा ठीक हो जांदा है पर इह गल्ल उनहां डाकटरां नूं किउं समझ नहीं आउंदी जो मरीज़ नाल कदे मिठ्ठा बोलदे ही नहीं, जिनहां दी बोलचाल तों मरीज़ दुखी हो के इह सोचण लई मजबूर हो जांदा है कि उह किस बद ज़बान डाकटर कोल फस गिआ है। उनहां दा विवहार मरीज़ां दे मनां नूं वलूंधर के रख्ख दिंदा है। काबल डाकटर होण दे नाल नाल चंगा इनसान होणा उस तों वी ज़रूरी है।

चंगे अधिआपक उनहां नूं ही किहा जांदा है, जिनहां दी बोलबाणी नाल बच्चे बहुत छेती सिख्ख जांदे हन, जिहड़े इह सोचके बच्चिआं नाल बहुत चंगा विवहार करदे हन कि बच्चिआं दा मन बहुत कोमल हुंदा है, जिहड़े आपणे नेक विचारां नाल सदा ही बच्चिआं दी तरक्की अते बिहतरी बारे सोचदे हन। पर साडे समाज विच्च उनहां अधिआ पकां दी कोई कमी नहीं जिनहां दी ज़बान दी कुड़त्तण बच्चिआं दे मनोबल उत्ते माड़ा प्रभाव पाउंदी है, जिनहां दा माड़ा विवहार उनहां नूं पहड़ाई छड्डण लई वी मजबूर कर दिंदा है। उनहां अधिआपकां दे विचारां`विच बच्चिआं दी भलाई अते बिहतरी नहीं सगों केवल ते केवल आपणा सवारथ अते भला हुंदा है। बच्चिआं नूं टिऊशन लई मारन कुट्टण वाले अते केवल तनखाह लैके नौकरी वाले अधिआपकां दी गिणती कदे वी चंगे अधिआपकां विच्च नहीं हो सकदी।

सिआसतदानां दी जिहड़ी बोलबाणी, जिहड़ा विवहार ते जिहड़े विचार लोकां तों वोटां मंगण आए वेले हुंदे हन, उनहां दी उह बोलचाल, विवहार अते विचार विधाइक, मंतरी, संसद मैंबर अते होर अहुदिआं ’ते पहुंचके इस लई नहीं रहिंदे किउंकि उनहां नूं हकूमत दा नशा चहड़ जांदा है। चंगी अते भैड़ी बोलचाल, उत्तम अते माड़े विवहार, नेक अते बुरे विचारां दी जाणकारी हर इक्क बंदे नूं हुंदी है पर इनहां दे फरक नूं समझणा मनुख्ख दी आपणी बुध्धी दी उपज हुंदी है। जिहड़े लोक आपणी चंगी बुध्धी दा इसतेमाल करदिआं उस फरक नूं समझ लैंदे हन, उनहां दी बोलचाल, विवहार अते विचार सलाहुणयोग हुंदे हन, लोक उनहां दा दिलों सनमान करदे हन। उनहां नूं मरन तों बाअद वी याद रख्खिआ जांदा है।

बुध्धीमान लोक आपणी मिठ्ठी बोल-चाल, चंगे विवहार अते उत्तम विचारां नाल छोटे अहुदिआं नूं वी वड्डे कर दिंदे हन। अहुदे आपणे आप विच्च कदे वड्डे नहीं हुंदे सगों मनुख्ख आपणी बुध्धीमत्ता नाल आपणे अहुदे दी कदर वधा दिंदा है। बहुत सारे उच्च अधिकारीआं, दौलतमंद लोकां, सिआसदानां, हुकमरानां, डाकटरां अते अधिआपकां नूं लोक लंबे समें तक इस लई याद करदे रहिंदे हन, उनहां नूं सलाहुंदे रहिंदे हन किउंकि उनहां नें आपणी बोलचाल नाल लोकां दा दिल जित्तिआ हुंदा है। उनहां दे विवहार विच्च हंकार, मगरूरी अते ताकत दा नशा नहीं सगों इनसानीअत, निमरता अते अधीनगी हुंदी है। उनहां दे विचारां विच्च मानवता, भलाई अते पवित्तरता हुंदी है। उही समाज, देश अते कौमां तरक्की करदीआं हन, जिनहां विच्च अजिहे बुध्धीमन लोकां दी नफरी ज़िआदा हुंदी है।

* * * * *