اِس گلّ دا سبک منُکھّ نُۄں بچپن تۄں ہی آپݨے ماں-باپ تۄں مِلݨا شُرُۄ ہۄ جاںدا ہَے کِہ دُۄجِیاں نال مِٹھّا بۄلݨا٬ چںگّا وِوہار کرنا اتے اُچّ اتے شُدھّ وِچار ہۄݨا بُدھِّیمان اتے بھلے لۄکاں دی پچھاݨ ہُںدّا ہَے۔ آپݨے وِدِیارتھی جِیون وِچّ پڑھائی شُرُۄ ہۄݨ تۄں لَے کے کھتم ہۄݨ تک ہذاراں وار اُس نُۄں آپݨِییاں پُستکاں وِچّ اِہ پڑھن اتے ادھِیاپکاں دے مُۄںہ تۄں سُݨن نُۄں مِلدا ہَے کِہ بُدھِّیمان لۄک سدا ہی آپݨے مُۄںہ تۄں چںگّا بۄلدے ہن٬ اُنہاں دا وِوہار بہُت ودھِییا ہُںدّا ہَے تے اُنہاں دے وِچاراں وِچّ شُدھّتا٬ اُتّمتا اتے نیکی ہُںدّی ہَے۔ سِکھِّیا سںسّتھاواں دِییاں کںدھّاں اُتّے وی بۄل-چال٬ وِوہار اتے وِچاراں دے چںگّے ہۄݨ دی نسِیہت دیݨ والے ادرش واک لِکھے ہۄئے ہُںدّے ہن٬ منُکھ نُۄں اُنہاں نُۄں پڑھن دا پتا نہِیں کِنّی کُ وار مَۄکا مِلِیا ہُںدّا ہَے۔ آپݨی رۄذمرا دی ذِںدّگی وِچّ وی منُکھّ ہر رۄذ سادھُۄ٬ سںتّاں اتے مہان پُرشاں دے پْروچناں وِچّ بۄلچال وِوہار اتے وِچاراں دی چںگِّیائی ہۄݨ دا سُنیہا پْراپت کردا ہَے۔ مِٹھّا بۄلݨ, چںگّا وِوہار کرنا اتے وِچاراں نُۄں نیک رکھّݨ لئی منُکھّ نُۄں مۄبائِل واںگ آپݨے وِچّ کۄئی پَیک نہِیں پُیائُݨا پَیںدا٬ ناں کۄئی پرمِٹ لَیݨا پَیںدا ہَے اتے ناں ہی اِسدی کۄئی ادائِگی کرنی پَیںدی ہَے۔ پر پھِر وی کَۄڑا اتے کبّا بۄلݨ والے لۄکاں دی کۄئی کمی نہِیں۔ بُرے اتے بھَیڑے وِوہار والے لۄک وی کِدھرے دُۄر دُراڈے لبھّݨ جاݨ دی لۄڑ نہِیں پَیںدی٬ اُہ پَیر پَیر ’تے آپݨے آپ مِل جاںدے ہن۔ نیک وِچاراں والے لۄک چںگّی کِسمت نال ہی مِلدے ہن پر بھَیڑے اتے ماڑے وِچاراں والے لۄک آم ہی ٹکّر جاںدے ہن۔
اِہ گلّ سبھ نُۄں پتا ہَے کِہ ساڈی اِہۄ بۄل چال سانُۄں ماݨ سنمان دبائُںدی ہَے تے اِہۄ بۄل-چال سانُۄں دُۄجِیاں دے مناں تۄں وِسار دِںدّی ہَے۔ اِسے وِوہار نال اسِیں دُۄجِیاں لئی ابھُلّ یاد بݨ جاںدے ہاں اتے اُنہاں دے دِلاں اُتّے راج کرن لگّ پَیںدے ہاں تے اِہۄ وِوہار لڑائی جھگڑے دا کارن بݨ جاںدا ہَے۔ وِچاراں دی شُدھّتا اتے کپٹتا منُکھّ دے چںگّے ماڑے ہۄݨ دا پْرماݨ ہُںدّی ہَے۔ بۄل چال٬ وِوہار تے وِچاراں دے چںگّے ماڑے وِچّ پھرک ہۄݨ اتے اِنہاں دے نپھے نُکسان دا گِیان ہۄݨ دے باوجُۄد وی مُۄرکھ اتے بیئکل لۄک مںدّا٬ کَۄڑا اتے کھرہوا بۄلدے ہن۔ اُنہاں دے وِوہار وِچّ چںگِّیائی اتے سجّݨتا نہِیں ہُںدّی۔ اُنہاں دے وِچاراں وِچّۄں نیکی اتے بھلائی منپھی ہۄ چُکّی ہُںدّی ہَے۔ کِہا جاںدا ہَے کِہ تاکت٬ ہکُۄمت٬ دَۄلت٬ سِیاست٬ اُچّے اہُدے٬ سرکارے دربارے پہُںچّ ہۄݨ دا ہںکّار جاں نشا وی بںدّے نُۄں ہلِیمی اتے سلِیکے نال بۄلݨا بھُلا دِںدّا ہَے۔ اُس نشے وِچّ بںدّے وِچّ دُۄجِیاں نال چںگّا وِوہار کرن دی آدت نہِیں رہِںدّی۔ اُہ بںدّے نُۄں بںدّا سمجھݨا بھُلّ بَیٹھدا ہَے۔ اُہ دھرتی تۄں دۄ گِٹھّ اُچّا ہۄ کے تُرن لگّ پَیںدا ہَے۔ اُہ آپݨے وِچاراں وِچّۄں اِنسانِیئت کھۄ بَیٹھدا ہَے۔
اِہ گلّ اکسر ہی کہی تے سُݨی جاںدی ہَے کِہ ڈاکٹر دی بۄل-چال نال ہی مرِیذ ادھّا ٹھِیک ہۄ جاںدا ہَے پر اِہ گلّ اُنہاں ڈاکٹراں نُۄں کِئۄں سمجھ نہِیں آئُںدی جۄ مرِیذ نال کدے مِٹھّا بۄلدے ہی نہِیں٬ جِنہاں دی بۄلچال تۄں مرِیذ دُکھی ہۄ کے اِہ سۄچݨ لئی مجبُۄر ہۄ جاںدا ہَے کِہ اُہ کِس بد ذبان ڈاکٹر کۄل پھس گِیا ہَے۔ اُنہاں دا وِوہار مرِیذاں دے مناں نُۄں ولُۄںدھر کے رکھّ دِںدّا ہَے۔ کابل ڈاکٹر ہۄݨ دے نال نال چںگّا اِنسان ہۄݨا اُس تۄں وی ذرُۄری ہَے۔
چںگّے ادھِیاپک اُنہاں نُۄں ہی کِہا جاںدا ہَے٬ جِنہاں دی بۄلباݨی نال بچّے بہُت چھیتی سِکھّ جاںدے ہن٬ جِہڑے اِہ سۄچکے بچِّیاں نال بہُت چںگّا وِوہار کردے ہن کِہ بچِّیاں دا من بہُت کۄمل ہُںدّا ہَے٬ جِہڑے آپݨے نیک وِچاراں نال سدا ہی بچِّیاں دی ترکّی اتے بِہتری بارے سۄچدے ہن۔ پر ساڈے سماج وِچّ اُنہاں ادھِیا پکاں دی کۄئی کمی نہِیں جِنہاں دی ذبان دی کُڑتّݨ بچِّیاں دے منۄبل اُتّے ماڑا پْربھاو پائُںدی ہَے٬ جِنہاں دا ماڑا وِوہار اُنہاں نُۄں پڑھائی چھڈّݨ لئی وی مجبُۄر کر دِںدّا ہَے۔ اُنہاں ادھِیاپکاں دے وِچاراں`وِچ بچِّیاں دی بھلائی اتے بِہتری نہِیں سگۄں کیول تے کیول آپݨا سوارتھ اتے بھلا ہُںدّا ہَے۔ بچِّیاں نُۄں ٹِئۄُشن لئی مارن کُٹّݨ والے اتے کیول تنکھاہ لَیکے نَۄکری والے ادھِیاپکاں دی گِݨتی کدے وی چںگّے ادھِیاپکاں وِچّ نہِیں ہۄ سکدی۔
سِیاستداناں دی جِہڑی بۄلباݨی٬ جِہڑا وِوہار تے جِہڑے وِچار لۄکاں تۄں وۄٹاں مںگّݨ آئے ویلے ہُںدّے ہن٬ اُنہاں دی اُہ بۄلچال٬ وِوہار اتے وِچار وِدھائِک٬ مںتّری٬ سںسّد مَیمبر اتے ہۄر اہُدِیاں ’تے پہُںچّکے اِس لئی نہِیں رہِںدّے کِئُںکِہ اُنہاں نُۄں ہکُۄمت دا نشا چڑھ جاںدا ہَے۔ چںگّی اتے بھَیڑی بۄلچال٬ اُتّم اتے ماڑے وِوہار٬ نیک اتے بُرے وِچاراں دی جاݨکاری ہر اِکّ بںدّے نُۄں ہُںدّی ہَے پر اِنہاں دے پھرک نُۄں سمجھݨا منُکھّ دی آپݨی بُدھّی دی اُپج ہُںدّی ہَے۔ جِہڑے لۄک آپݨی چںگّی بُدھّی دا اِستیمال کردِیاں اُس پھرک نُۄں سمجھ لَیںدے ہن٬ اُنہاں دی بۄلچال٬ وِوہار اتے وِچار سلاہُݨیۄگ ہُںدّے ہن٬ لۄک اُنہاں دا دِلۄں سنمان کردے ہن۔ اُنہاں نُۄں مرن تۄں بائد وی یاد رکھِّیا جاںدا ہَے۔
بُدھِّیمان لۄک آپݨی مِٹھّی بۄل-چال٬ چںگّے وِوہار اتے اُتّم وِچاراں نال چھۄٹے اہُدِیاں نُۄں وی وڈّے کر دِںدّے ہن۔ اہُدے آپݨے آپ وِچّ کدے وڈّے نہِیں ہُںدّے سگۄں منُکھّ آپݨی بُدھِّیمتّا نال آپݨے اہُدے دی کدر ودھا دِںدّا ہَے۔ بہُت سارے اُچّ ادھِکارِییاں٬ دَۄلتمںدّ لۄکاں٬ سِیاسداناں٬ ہُکمراناں٬ ڈاکٹراں اتے ادھِیاپکاں نُۄں لۄک لمبّے سمیں تک اِس لئی یاد کردے رہِںدّے ہن٬ اُنہاں نُۄں سلاہُںدّے رہِںدّے ہن کِئُںکِہ اُنہاں نیں آپݨی بۄلچال نال لۄکاں دا دِل جِتِّیا ہُںدّا ہَے۔ اُنہاں دے وِوہار وِچّ ہںکّار٬ مگرُۄری اتے تاکت دا نشا نہِیں سگۄں اِنسانِیئت٬ نِمرتا اتے ادھِینگی ہُںدّی ہَے۔ اُنہاں دے وِچاراں وِچّ مانوتا٬ بھلائی اتے پوِتّرتا ہُںدّی ہَے۔ اُہی سماج٬ دیش اتے کَۄماں ترکّی کردِییاں ہن٬ جِنہاں وِچّ اجِہے بُدھِّیمن لۄکاں دی نپھری ذِیادا ہُںدّی ہَے۔
* * * * *