डाकटर हरबंस सिंघ इक्क अनोखा, निआरा ते पिआरा विअकती सी। जित्थे बहिंदा, खहड़दा जां बोलदा, रौणकां दीआं झड़ीआं लग्ग जांदीआं। उह बहुत मिलापड़ा, सुचेत ते सहियोगी भावना दा भर वगदा दरिआ सी। तुरे जांदिआं नूं मोह लैंदा। उह बहु-पख्खी विद्दिआ ते कई हुनरां दा माहर, उद्दमी, उतशाही ते मिहनती रुचीआं दा मालक सी। चोटी दे लेखकां, विगिआनीआं ते बुध्धीजीवी महिफलां विच्च आपणी सुळझी ते स्रेशट विच्चारधारा नाळ बोहड़ वांग छा जांदा। इसे कारण उस दी मित्तरता दी डोरी मनमोहक ते विशाल हुंदी गई।
मोगा शहिर विच्च भावें बहुत सारे घरां ते दुकानदारां नाळ उस दी रुहानी सांझ सी पर अजोकी ‘फौजी मारकीट’ दे मालक मुहकम सिंघ हीरा बराड़ उस दा जिगरी यार सी। बाघापुराणा दे महान संत गुरमेल सिंघ नाळ उस दी सांझ सी। पंजाबी दे महान चिंतक ते नावलिसट गुरदिआल सिंघ उस दे परम मित्तरां विच्चों इक्क सन। मोगे तों गुरदरशन सिंघ अते ज़िल्हा जालंधर तों गुरबचन सिंघ निझ्झर वी उसदे मित्तर सन। तिंनों इक्को जिहे उच्चे कद्दां वाले, सुहणीआं सूरतां वाले, आपो आपणे कित्ते दे सिकंदर ते मनुख्खता दे हुसीन नाइक सन।
डा. हरबंस सिंघ दा जनम पिता राम सिंघ, माता जै कौर दे घर मिती 4 अप्रैल 1938 नूं ज़िला मोगा दे पिंड इंदरगहड़ विच्च होइआ। धरमकोट वासी, पिता हरी सिंघ माता शाम कौर दी पुत्तरी जसवीर कौर नाळ शादी होई। इनहां दे घर तिंन पिआरीआं पुत्तरीआं नें जनम लिआ: मनदीप कौर (ऐडमिंटन, कनेडा), परमजीत कौर (चंदीगहड़) ते राजिंदर कौर (बरनाला)। पुत्तर: गुरमेल सिंघ है। हरबंस सिंघ दी सुघ्घड़ सुजाण इकलोती नोंह-पुत्तरी बलजीत कौर, इक्क पोतरा अभीजीत सिंघ ते पोतरी सिमरन कौर है।
दुनिआवी सकीरी पख्खों हरबंस मेरा साढू सी, पर उह केवल साढू नहीं, मेरा होर वी बहुत कुझ्झ सी। उस दी ज़िंदगी दे विसथार नूं देखदिआं लगदा है जिवें धरती दा इह टोटा उस लई छोटा होवे ते उस दीआं सोचां दी उडारी बहुत वड्डी ते विशाल होवे। उस दे पैर चक्कर ही अजिहा सी। उह इक्क थां टिक के बहिण वाळा नहीं सी नां ही उह किसे कारोबार दे इक्को किल्ले नाळ बझ्झे रहिण वाला सी। भगत कबीर वांग ‘ऐसे घर हम बहुत बसाए। जब हम राम गरभ महि आए’ वांग उस नें बार बार आपणे टिकाणे ते आपणे कारोबार बदले।
उह पीरां, फकीरां ते दरवेशां वांग कख्खां कानिआं दी कुल्ली विच्च वी बादशाहां वांग रहि सकदा सी। गंढे ते अचार नाळ रुख्खी मिस्सी खा के वी छत्ती प्रकार दे भोजनां दा आनंद लै सकदा सी। किसे दे कंम आउण ते विगड़ी सुआरन लई ज़िंदगी दे वड्डे तो वड्डे खतरे सहेड़ सकदा सी। किसे दी चंगिआई जां कोई हुनर देख के चुप्प रहिण जां दड़ वट्टण दा आदी नहीं सी; सगों उसदी वडिआई ते परशंसा दा कोई मौका जाण नहीं सी दिंदा। आपणे परशंसक बोलां दुआरा निहाल कर दिंदा सी। अजिही सच्ची ते पवित्तर भावना सी उस दी।
डा. हरबंस सिंघ नें आपणी सुखी ते खुशहाल ज़िंदगी लई जो घोर संघरश कीते ते सखत मिहनत कीती उह पैंडा बेअंत जोख़म भरिआ, औकड़ां ते कठनाईआं भरिआ है। उह जिस वी कित्ते विच्च पिआ, उस दी धुर आतमा तक्क रसाई कीती। उस नें ज़िंदगी दे अरंभ विच्च मशीनरी दे कंमां विच्च लंमा समां कठोर मिहनत ते कमाई कीती अते सुहणी ते सुचज्जी जीवन जाच दा हाणी बणिआ।
सभ तों पहिलां उस नें आपणे जनम नगर इंदरगहड़ दे कच्चे घरां ते तंग गळीआं विच्चों उठ्ठ के धरमकोट ज़ीरा रोड ’ते आपणे घर दी उसारी कीती। उत्थे ही कारां दी मुरंमत दा कारोबार अरंभिआ। छेती ही इह भागशाली टिकाणा रौणकां दा केंदर बण गिआ। पर उह इक्क थां टिक के रहिण वाला कित्थे सी? इत्थे वी बहुता चिर नां रिहा। सभ कुझ वेच वट्ट के आपणा वसेबा ते कारोबार कोटकपूरे लै गिआ।
कोटकपूरे फरीदकोट रोड ’ते उस नें आपणे कारोबार दा ते घर दा बहुत मिहनत ते रीझां नाळ विसथार कीता। बहुत तहिज़ीब वाला घर ते आदरशक सुपनिआं दी विशाल वरकशाप दा निरमाण कीता। उस दा इह टिकाणा रौणकां ते महिफलां दा केंदर बण गिआ। उस दी चहड़ाई दीआं घर-घर गल्लां हुंदीआं। इत्थे उस नें लंमा समां सखत मिहनत कीती ते कमाई कीती। परापरटी दा वी विसथार कीता। फिर पहिला घर वेच के गोबिंद नगर विच्च नवां ते विशाल घर बणाइआ।
इस खुशगवार हालात विच्च हैरान करदी इक्क होर तबदीली आई। उस दी डाकटरी विगिआन वल्ल रुची हो गई। कित्थे लोहे दी मशीनरी दा मोटा सोटा कंम ते कित्थे डाकटरी विगिआन दा सूखम, सुहज ते कोमल कंम। इस दा सिरड़, सिदक ते हठ देखो कि कारां दा कंम छड्ड के डाकटरी धंदे मगर पै गिआ। आयुरवैदक दी थिउरी ते आकिऊपरैश्शर दी खोज विच्च आपणे जीवन दी सारी शकती झोक दित्ती। कठोर मिहनत कीती अते इस विच्च सिरे दा माहर डाकटर बणिआ। आकिऊपरैश्शर अजिही कोमल ते सूखम विधी है; जिस दुआरा बगैर किसे दवा दारू तों, आपणीआं उंगलां दे पोटिआं दी टोह ते छोह नाळ सरीर दे तमाम रोग दूर कीते जांदे हन। इस विधी दा सिरे दा माहर सी उह। पहिलां कोटकपूरे, फिर दिल्ली ते फिर साडे कोल कनेडा आइआ। हर थां उस दे चाहुण वाले मरीज़ां दीआं लाईनां लग्ग जांदीआं सन, वारी नहीं सी आउंदी।
फिर उस दीआं सोचां सकीमां नूं कोटकपूरा शहिर छोटा लग्गा। शासतरी नगर दिल्ली उस दे सरबंधी जागीर सिंघ दी लड़की बलविंदर कौर रहिंदी सी। उस दी डबल छत्ती विशाल कोठी सी। कोटकपूरा छड्ड के उस नें बलविंदर कौर कोळ दिल्ली जा डेरे लाए। इत्थे उस दी शफा दे, उस दे हुनर ते डाकटरी विगिआन दे दूर-दूर तक्क डंके वज्ज गए।
भाई की समाध वाले नानकसरी बाबा जी गुरदेव जी दा दिल्ली पहाड़ गंज बहुत वड्डा ठाठ सी। उनहां दे भारत तों इलावा होर वी कई देशां विच्च अजिहे ठाठ सन। हर थां शरधालूआं दी भीड़ जुड़दी सी। डा. हरबंस सिंघ दी मशहूरी दी महिक बाबा जी तक्क पहुंची। उनहां नूं अजिहे गुणी दी लोड़ सी। उनहां उस नूं आपणे नाळ जोड़न दे यतन कीते। उनहां दी इछ्छा सी कि डाकटर हरबंस सिंघ देश विदेशां विच्च उनहां दे नाळ रहे। इस नाल बाबा जी दी महिमा दा होर विसथार हुंदा सी। जित्थे मानसिक अरोगता लई बाबा जी प्रवचन करदे सन, उत्थे तन दी अरोगता लई डाकटर हरबंस सिंघ दी डाकटरी सेवा बहुत वड्डे अरथ रख्खदी सी। नाले ठाठ विच्च बहुभांती बेअंत सुख सहूलतां दे नाळ माइआ दे बेअंत खुल्ल्हे गफ्फे सन। देस विदेश दी मुफत दी सैर। सधारण सोच वाले विअकती लई अजिहा मौका करमा नाळ मिलदा है। पर हरबंस सिंघ दी गल्ल होर सी। जे किसे विअकती जां संसथा नाळ डाकटर हरबंस सिंघ दी विच्चारधारा मेल नहीं सी खांदी, उह उस नाल मेल मिलाप तां की उस नाळ अख्ख तक्क नहीं सी मिलाउंदा। बाबावाद दा जलौअ उस नूं उक्का पसंद नहीं सी। इस लई उस नें बाबा जी दे ठाठ तों किनारा कर लिआ।
पर ज़िंदगी विच्च कई वार कुझ्झ अजिहीआं अणसुखावीआं, दुख्ख भरीआं ते बेहद्द कौड़ीआं घटनावां वापर जांदीआं हन; जो सोचीआं विचारीआं नहीं हुंदीआं। जिनहां करके बंदे दा दिल टट्ट जांदा है, मानसक तवाज़न गुआ बैठदा, रोग सहेड़ लैंदा ते मंजा मल्ल लैंदा है। डा. हरबंस दी ज़िंदगी विच्च इक्क अजिहा समां वी आइआ कि उस दीआं जान तों पिआरीआं तिंन धीआं, वारी वारी विधवा हो गईआं। पिछ्छों चंदीगहड़ वाली विधवा लड़की दी सड़की हादसे विच्च मिरतू हो गई। अजिहे समे उस दे दुख्खां दा कोई पारवार नहीं सी। घर विच्च सोगी माहौल। उत्तों उस दे सरीर नूं पता नहीं की रोग लग्गा, उस दा सारा सरीर बुरी तरहां सुज्ज गिआ। बेचैनी ते भटकणा विच्च नां पिआ जावे, नां बैठा जावे, नां खाधा पीता जावे। बचण दी उमीद वी जांदी रही। । पर डा. हरबंस सिंघ घोर औकड़ां, संकटां ते मुसीबतां विच्च वी दिल छड्डण ते हौसला हारन वाळा नहीं सी। दुख्खां मारे अजिहे हालात विच्च वी उस नें हौसला नहीं हारिआ, द्रिहड़ता ते दलेरी दा पल्ला नहीं छड्डिआ। कुक्कनूस वांग उह आपणी राख विच्चों मुड़-मुड़ उठ्ठण ते उड्डण वाले किरदार दा मालक सी। उस नें आपणी सिहत दी संभाल कीती, परवार दी मुड़ उसारी कीती, लड़कीआं मुड़ सैट्ट कीतीआं। पहिलां वांग परवार खुशहाली दे परां ’ते मुड़ उडारी मारन जोगा करन विच्च सफलता हासल कीती।
शासतरी नगर दिल्ली रहिंदिआं बलविंदर कौर दे घर बहुत सारे मरीज़ां विच्चों हरबंस सिंघ दे संपरक विच्च इक्क निरास, उदास ते दुखिआरी अपाहज लड़की आई - निरवैर कौर। निरी तरस दी पातर। उस दी ज़िंदगी दा कोई सहारा नहीं सी। नां मापे, नां कोई होर संगी साथी। उस दे सरीर दा लक्कों हेठला हिस्सा असलों नकारा सी। तुर फिर नहीं सी सकदी। दिल्ली टैगोर गारडन कोल उह आपणे उदास घर इकल्ली लाचार ज़िंदगी नूं धक्का दे रही सी। डा. हरबंस दे इलाज नाळ निरवैर दीआं लत्तां भावें तुरन जोगीआं नां हो सकीआं पर सरीर दे बाकी रोग दूर हो गए अते उह धुर अंदरों इस दी पक्की मुरीद बण गई।
बहुत तरलिआं नाळ निरवैर कौर डाकटर हरबंस नूं आपणे घर लिजाण अते उत्थे उस दा पक्का टिकाणा कराउण विच्च सफल हो गई। उस नूं डाकटर हरबंस सिंघ ते उस दी पतनी जसवीर कौर वरगे ममता मारे रहिम दिल मां पिओ वरगा आसरा मसा मिलिआ सी। निरवैर दे असलों उदास घर विच्च हरबंस दे डाकटरी कित्ते दीआं ते मरीज़ां दीआं भीड़ां जुड़न लग्ग पईआं। रौणकां नाळ घर भरिआ रहिंदा। उस दी निरास, उदास ज़िंदगी विच्च चाअ ते उतशाह, खुशीआं ते खेड़े दे फुल्ल खिड़ गए। उस नूं जिउणा चंगा-चंगा लगदा।
उध्धर जिवें पाकसतान बणन समे भगत पूरन सिंघ इक्क अपाहज ते अनाथ बच्चे पिआरा सिंघ नूं आपणे कंधेड़े ’ते चुक्क के ननकाणा साहिब तों अंम्रितसर लिआइआ ते उस नें सारी उमर आपणे पिंगलवाड़े विच्च उस दी पुत्तां वांग पालणा कीती, ठीक उसे तरहां डा. हरबंस सिंघ आपणी निरवैर नूं ममता मारे बाबल वांग आपणे कंधाड़े ’ते चुक्क के लई फिरदा रिहा, सेवा ते सहाइता करदा रिहा। उस दी हर इछ्छा जां खाहश पूरी करन दा उस दा मिशन बण गिआ।
उध्धर निरवैर नें दिल्ली वाली आपणे रिहाइशी घर वाली परापरटी डा. हरबंस सिंघ दे नां करन दा फैसला कर लिआ पर रज्जी रूह, संतुशट ते महान मनुख्ख डा. हरबंस सिंघ नें उस दी इस सकीम नूं बहुत सखती नाळ रोक ही नहीं दित्ता; सगों अग्गों तों इस बारे सोचण तक्क दी वी पक्की मनाही कर दित्ती। फिर वी निरवैर दा सिदक ते विशवस देखो, उह रुकी नहीं। उस नें डा. हरबंस सिंघ दी मरज़ी तों बगैर, उस तों चोरी आपणी लख्खां दी परापरटी डा. हरबंस सिंघ दे नां कर दित्ती। इस तरहां निरवैर कौर नें इह अनोखी कुरबानी दी अते पवित्तर पिआर दी खुशबूदार मिसाल काइम कर दित्ती।
डा. हरबंस सिंघ दी सुहणी, सचिआरी, पिआरी ते लाइक पोतरी सिमरन दा 6 दसंबर 2020 दा लुधिआणे विआह सी। हरबंस ते जसवीर दिल्लीओं कोटकपूरे आ गए। सुख्खीं सांदीं शगनां भरे विआह दीआं रसमां होईआं। 17 दसंबर नूं हरबंस सिंघ नूं घर विच्च मामूली बुखार होइआ। पहिलां घर विच्च ओहड़ पोहड़ करदे रहे, फिर कोटकपूरे सरकारी हसपताल लै गए। उनहां तुरंत सरकारी हसपताल फरीदकोट रैफर कर दित्ता। उनहां करोना पाज़िटिव दस्सिआ। इलाज शुरू हो गिआ। पर कित्थे? भावी दे कहिर दा पता नहीं सी। हुण की हो सकदा सी? दिल दीआं दिल विच्च रहि गईआं। डाकटर हरबंस सिंघ सुहणी, सचिआरी ते पिआरी रूह दा शिंगार, कोमल ते मधुर नगमिआं दी गुंजार, पवित्तर किरदार ते ठीक अरथां विच्च रंगीन सुपनिआं दा सरदार सी। इह लिखदिआं कलेजा पाटदा है कि हुण उह साडे विच्चकार नहीं रिहा। इह पिआरी हसती 8 जनवरी 2021 नूं कोटकपूरे परलोक सिधार गई। उस नूं गए नूं साल हो गिआ है पर उह भुलाइआं वी नहीं भुल्लदा। सच्च तां इह है कि उह कदे वी नहीं भुल्लणा।

