मार्च 19, 2026

writingDetail.created_by
By: प्रिं. विजै कुमार

हउमैं गिआन नूं ज़हिर अते निमरता गिआन नूं अंम्रित बणा दिंदी है

गिआन प्रापती दी प्रकिरिआ मनुख्ख दे जनम लैंदिआं ही अरंभ हो जांदी है। उमर दे अड्ड-अड्ड पड़ावां विच्चों गुज़रदिआं मनुख्ख दे गिआन प्रापती दे सोमे वी बदलदे जांदे हन। उह आपणे बचपन तों ही आपणे आले-दुआले, प्रकितरती, प्रमातमा विगिआन अते ज़िंदगी दे अनेकां पख्खां बारे गिआन हासल करना शुरू कर दिंदा है। सकूल, कालज, यूनीवरसटीआं अते होर सिख्खिआ संसथान जित्थे उस नूं रोटी रोज़ी दी प्रापती लई डिगरीआं प्रदान करदे हां, उत्थे उस नूं ज़िंदगी जिऊण दे गुर वी सिखाउंदे हन। इनसान आपणी अधिआतमिक प्रविरती दी पूरती लई मंदरां, गुरदवारिआं, मसजिदां अते सतसंग सुणन लई जांदा है, टैलीविज़न चैनल ’ते प्रवचन सुणदा है, अधिआतमिक कैंपां ’ते जांदा है अते कई तरहां दीआं धारमिक पुसतकां पहड़दा है। भावें सकूलां, कालजां अते यूनीवरसिटीआं दी पहड़ाई होवे जां फिर अधिआतमिक गिआन दे साधन होण, मनुख्ख नूं इमानदार होण, सबर संतोख रख्खण, हउमैं छड्डके निमरता नूं अपणाउण, सहिणशीलता रख्खण, परउपकार करन, दूजिआं नूं सनमान देण, चंगे संसकार अपणाउण, बोलबाणी विच्च मिठास लिआउण, आपणे किरदार नूं चंगा बणाउण, आपणे मापिआं दा सतकार करन अते ज़िंदगी नूं सलीके नाल जिऊण दी सिख्खिआ ज़रूर दिंदे हन। महातमा बुध्ध दा कथन है कि हउमैं मनुख्ख दे गिआन नूं ज़हिर अते निमरता अंम्रित बणा दिंदी है।

अजोके माहौल विच्च मनुख्खी ज़िंदगी दा वरतारा इह दरसाउंदा है कि ज़िआदातर लोक आपणी रोटी रोज़ी लई सिख्खिआ संसथावां तों डिगरीआं ही लिआउंदे हन, उनहां तों मिलण वाले गिआन उत्ते अमल नहीं करदे। अधिआतमिक गिआन दी प्रापती लई उह धारमिक सथानां ’ते जांदे हन, प्रवचन सुणदे हन अते सतसंग वी सुणदे हन पर उह उनहां धारमिक सिख्खिआवां नूं आपणी ज़िंदगी विच्च अमली रूप नहीं दिंदे। हंकार अते निमरता विचले फ़रक नूं समझ नां पा सकण कारन उह हउमै दा शिकार हो जांदे हन। इसे लई तां साडे परिवारां विच्च हर रोज़ महाभारत हुंदी है। साडे रिशतिआं दीआं दराड़ां दीआं दीवारां उच्चीआं हुंदीआं जा रहीआं हन। अनाथ आशरम, बिरध आशरम, अदालतां विच्च लड़ाई झगड़े, तलाक दे मामले वधदे जा रहे हन। कमाई दी परिभाशा सिरफ धन ही नहीं सगों ज़िंदगी दा तज़रबा, रिशते, प्रेम अते सनमान वी तैअ करदे हन। सच्चमुच्च दे गिआन तों विहूणे लोकां दी गिणती वधण कारन समाज विच्च लालच, सवारथ, अशांती, बाणी विच्च कुड़त्तण, चंगे संसकारां दी घाट, घिरणा अते बेईमानी दा माहौल बणदा जा रिहा है। गिआन साडे किरदार नूं बिहतर बणाउंदा है। चंगे किरदार वाले लोकां विच्च चंगिआई, सहिणशीलता, सहियोग, दूजिआं दा सनमान करन अते चंगे संसकारां दे गुण आपणे आप पैदा हो जांदे हन।

गिआन ही मनुख्ख नूं इह सिखाके कि जेकर इनसान सिख्खिआ दे नाल-नाल चंगे संसकारां, वपार दे नाल-नाल विवहार अते प्रमातमा दे नाल-नाल माता पिता दे सतकार नूं पछाण लवे तां उसदीआं बहुत सारीआं औकड़ां आपणे आप खतम हो जांदीआं हन, उसदा मारग दरशन करदा है। जेकर मनुख्ख सच्चमुच्च ही गिआन दे महत्तव नूं समझ लवे तां उह आपणीआं गलतीआं तों वी सिख्खदा है अते आपणे इरादिआं तों थिड़कदा नहीं। गिआन ही मनुख्ख विच्च गलत ठीक, पाप पुंन, सच्च झूठ, निआं अनिआं अते गुण दोश विचले फ़रक नूं समझण दी समरत्था पैदा कर दिंदा है, जिस नाल उह परउपकारी, तिआगी, नेक दिल, सहियोगी, शांती पसंद इनसान बण जांदा है। गिआन मनुख्ख तों ऐटम बंब तिआर तां करवाउंदा है पर इसदे नाल उस नूं इह वी सिखाउंदा है कि इस नूं नाश लई प्रयोग नां कीता जावे। नाश अते निरमाण विचले फ़रक नूं समझणा मनुख्ख दी सूझबूझ उत्ते ही निरभर करदा है। गिआन ही मनुख्ख विच्च इह गुण पैदा करदा है कि किस मौके ’ते की बोलणा है अते किवें बोलणा है। गिआन मनुख्ख दे खून विच्च अजिहा उबाल पैदा कर दिंदा है, जो उस विच्च सफलता लई जनूंन अते इरादिआं विच्च गूंज पैदा कर दिंदा है। मनुख्ख दा चंगा माड़ा वरताओ ही समाज विच्च उसदा चंगा माड़ा प्रभाव पैदा करदा है। चंगे माड़े वरताओ विचले फ़रक दा मनुख्ख नूं गिआन तों पता लगदा है।

* * * * *