9

بات دا بتںگّڑ بݨن دا سبھ تۄں ودھّ نُکسان پْرِیتم سِںگھّ اَیس.اَیچ.اۄ.دا ہۄئِیا۔ اِس کھجّل-کھُیاری وِچّ کڈھّݨ-پائُݨ نُۄں ککھّ نہِیں سی پر خرچ اِئۄں ہۄ رِہا سی٬ جِویں وِیاہ دھرِیا ہۄوے۔ نِتّ نوِییاں تۄں نوِییاں کمپّنِییاں آ ٹپکدِییاں۔ کدے سی.آر.پی.اتے کدے بی.اَیس.اَیف.دی۔ شہِر دِییاں سارِییاں دھرمشالاواں اتے مںدّر اِہناں نال بھر گئے۔ خان نیں ہۄر فۄرس مںگّوا لئی۔ فۄرس نُۄں ٹھہِرائُݨ دی ہی دِکّت نہِیں٬ اُہناں دے کھاݨ-پِیݨ دا اِںتذام کرنا پَیںدا ہَے۔

ہر رۄذ کۄئی ناں کۄئی افسر آ ٹپکدا ہَے۔ افسر بھاویں ہۄم گارڈ دا ہۄوے٬ بھاوے مال مہِکمے دا٬ کھاݨ-پِیݨ دا پْربںدھّ پُلِس ذِمّے ہی ہُںدَّے۔

وگاراں والے وی کی کرن؟ وید سٹّے والے دی پُلِس نیں چھِلّ لاہ رکھّی ہَے۔ اِکّ تاں اِس ہپھڑا-دپھڑی وِچّ وَیسے ہی اُس دا کمّ بںدّ ہَے۔ اُپرۄں آٹے کۄٹے دی ساری ذِمّیواری اُسے سِر ہَے۔ وید دی مجبُۄری پْرِیتم تاں سمجھ سکدا ہَے٬ ہرامخۄر ہیٹھلے مُلاذم نہِیں سمجھدے۔ سِپاہی بۄتل لَیݨ دے بہانے شام ڈھلدے ہی اُہدے دراں اگّے چکّر کٹّݨ لگّدے ہن۔ اِہۄ وکت دۄ پَیسے کمائُݨ دا ہُںدّا ہَے۔ اِکّ-دۄ وار پْرِیتم نیں سِپاہِییاں نُۄں جھِڑکِیا تاں اُسے نُۄں جھئیِیاں لَے-لَے پَیݨ لگّے۔ بُڑبُڑ کرن لگّے۔

“آپ تاں مہِینا پہِلی ترِیخ نُۄں پھڑ لَیںدا ہَے٬ ساڈی بۄتل نال جِویں اُہ ملںگّ ہۄ جاݨَے۔”

چںگّا چاہے ماڑا٬ رۄٹی-ٹُکّ دا اِںتذام وید سمبھّال رِہا ہَے۔ افسراں لئی دارُۄ کِتھۄں آوے؟ افسر بھالدے وی چںگّا براںڈ ہن۔ رُۄڑی مارکا تاں جِنّی مرذی پِیںدے رہِݨ, کۄئی گھاٹا نہِیں۔ پِیٹر سکاٹ٬ مَیکڈاول اتے ارَیسٹۄکریٹ لئی تاں ٹھیکیدار تھڑھے ’تے نہِیں چڑھن دِںدّے۔ سختی پْرِیتم کر نہِیں سکدا۔ پہِلی گلّ اِہ کِہ کُجھّ وذِیر اِہناں ٹھیکِیاں وِچّ ہِسّیدار سُݨِیںدے ہن۔ جدۄں وی کۄئی وذِیر اِدھر آئُںدا ہَے٬ کِسے ناں کِسے بہانے پُلِس نُۄں اکھّاں دِکھا جاںدا ہَے۔ دُۄجی گلّ اِہ بئی ٹھیکیدار بجھّواں مہِینا دِںدّے ہن۔ بدتمِیذ اِنے کِہ اِس وار دا خرچا اگلے مہِینے وِچّ وی اڈجَیسٹ کرن نُۄں تِیار نہِیں۔ میجر نُۄں تاں بۄلݨ دی تمِیذ نہِیں۔ فۄن ’تے سِدھّا ہی بکݨ لگّا۔

“جِہۄ جِہے ہالات اِتھے بݨے ہۄئے ہن٬ اُس وِچّ پتا نہِیں کِہڑا تھاݨیدار کدۄں بدل جاوے۔ پھیر اسِیں کِس-کِس دے پِچھّے پھِراںگے۔ آئُݨ والے نیں تاں اِکّ پَیسے دی وی رِیائِت نہِیں کرنی۔ گِݨ-گِݨ پَیسے لَیݨے نیں۔”

شامُۄ دے بچّے نُۄں آکھِیا تاں ہسّ کے ٹال گِیا۔

“بتھیرے پَیسے کمائُںدے ہۄ۔ کِسے مہِینے گھٹّ بݨ گئے تاں دِل چھۄٹا کِئۄں کردے ہۄ۔ سانُۄں وی چار پَیسے کما لَیݨ دِئۄ۔ کدے بٹُۄئے وِچۄں وی کڈھّ لِیا کرۄ۔ پائُںدے ہی رہِںدّے ہۄ۔”

اِہ سِیاپا تاں مُکّ نہِیں سی رِہا٬ اُپرۄں خان نیں شہِر دی تلاشی دا مسلا کھڑا کر دِتّا سی۔ اِس اپریشن دا اِںچارج وی پْرِیتم نُۄں ہی بݨائِیا گِیا۔ کۄئی ہۄر اِںچارج ہُںدّا تاں پْرِیتم دے ہڈّ چھُٹّ جاںدے۔ پھیر مہِینا لَیݨ والِیاں نُۄں آکھ ہی دیݨا سی کِہ اسِیں سارے ذِلہے دی پُلِس دا ٹھیکا تھۄڑھا لِئَے۔ مہِینا بنّہݨ دا متلب ہُںدَّے کِہ ناں اَیس.اَیچ.اۄ.پھڑیگا اتے ناں تھاݨے دا کۄئی ہۄر افسر۔ باہرلی پُلِس دی کۄئی ذِمّیواری نہِیں ہُںدّی۔ آپے مہِینا بنّہِیا ہۄوے٬ آپے جا کے ریڈ کر لئیِئے تاں بچݨ نُۄں تھاں نہِیں لبھّدی۔

پْرِیتم کِس-کِس نُۄں بچائیگا؟ اُس نُۄں لگّ رِہا سی جِویں سارا شہِر ہی مُجرماں نال بھرِیا پِیا ہۄوے۔ جِس ماڈل ٹائۄُن نُۄں افسر بھلاماݨس گِݨدے ہن٬ اُتھے سبھ تۄں ودھّ ٹھگِّییاں ہُںدِّییاں ہن۔ بہُتا فِکر اُس نُۄں وِئُپار مںڈّل دے پْردھان تۄں سی۔ اُس نیں گَیس سِلںڈّراں دی بلَیک دا کمّ پُۄرے ذۄر نال شُرُۄ کِیتا ہۄئِیا ہَے۔ سٹھّاں والا سِلںڈّر اِکّ سَۄ سٹھّاں نُۄں ویچدا ہَے۔ کِسے نیں سِلںڈّر رکھّݨ لئی لَیݨا ہۄوے تاں پںجّ سَۄ والا ہذار نُۄں دِںدّا ہَے۔ شہِر وِچّ ناں کِسے ہۄر نُۄں اِہ کمّ کرن دِںدّا ہَے٬ ناں گَیس دی ایجںسّی کھُلّہݨ دِںدّا ہَے۔ دۄ-چار وار جَینِییاں نیں ایجںسّی لَیݨ دی کۄشِش کِیتی تاں اِس نیں جھٹّ شِکائِتاں اتے پڑتالاں کروا کے ایجںسّی ناں-منذُۄر کروا دِتّی۔ آپ شرییام دُکان ’تے رکھّ کے ویچدا ہَے۔ گلی-مُہلِّیاں وِچّ چھۄٹے دُکانداراں نُۄں سپلائی کردا ہَے۔ دس رُپئے کمِشن دُکاندار نُۄں دِںدّا ہَے۔ پْردھان دی کۄٹھی دا گَیرج سِلںڈّراں نال بھرِیا پِیا ہۄئیگا۔ اُس کلۄنی دی تلاشی وی امی چںدّ اِںسپَیکٹر نیں لَیݨی ہَے۔ ناں دُیانی لئے ناں کِسے دی رِیائِت کرے۔ پںڈّت ہَے۔ وِئُپاراں دِییاں گھُںڈِّییاں نُۄں چںگّی ترہاں جاݨدا ہَے۔ پْردھان ہۄراں اگّے تاں سَۄ بڑھکاں ماردا رہے٬ امی چںدّ اگّے اُس دا مُۄت نِکل جاݨا ہَے۔ اِکۄ دبکے نال سارے پاج کھُلّہ جاݨگے۔ کِنّے پَیسے پْرِیتم نُۄں جاںدے ہن اتے کِنّے سِٹی اِںچارج نُۄں۔ سبھ دسّ دیݨا ہَے اُس ڈرپۄک نیں۔ ہَۄلدار سِپاہی جِہڑے مُفت وِچّ سِلںڈّر بھروائُںدے ہن٬ اُس دا وی پُۄرا ہِساب رکھّدا ہَے۔ وَیسے پْردھان مِیٹِںگّ وِچّ ہاذر سی۔ کرفِئۄُ اتے تلاشی دی گلّ چلّی وی سی۔ سمجھ گِیا ہۄوے تاں چںگّا ہَے٬ نہِیں تاں ستّ ای.سی.دا پرچا اُس دے خِلاف تاں ہۄئیگا ہی٬ پْرِیتم دے خِلاف وی کُرپّشن دا پرچا کرائیگا۔

کِویں ناں کِویں اگواڑ وِچّ مہِںدّرُۄ نُۄں وی خبر پہُںچّݨی چاہِیدی ہَے۔ اُہ اِنا دلیر ہَے کِہ ستھّ وِچّ ہی پُڑِییاں لَے کے بہِ جاںدا ہَے۔ گھر ذنانی تکّڑی وٹّے رکھّ لَیںدی ہَے۔ افِیم اِئۄں ویچدے ہن جِویں خربُۄذے ککّڑِییاں ہۄݨ۔ پْرِیتم نیں بتھیرا سمجھائِیا کِہ اِنی دلیری مہِںگّی پَے سکدی ہَے پر کۄئی اسر نہِیں۔ آپݨی آںڈل جِہی پتنی ولّ دیکھ کے ہسّ پَیںدا ہَے۔ اُہ سِدھّی ڈِپٹی دے جاںدی ہَے۔ کِسے ماتہِت دی کی مجال ہَے کِہ اُہ ڈِپٹی نال وِگاڑ سکے۔ ہُݨ تاں اُہ تھِبّ گئی٬ جدۄں جوان سی تاں اُس سمیں دے کپتان شرمے نال شرییام راتاں کٹّݨ جاںدی سی۔ اُہ ہُݨ ڈی.آئی.جی.ہَے۔ بہُتی بھِیڑ پَے جائے تاں اُس کۄل پہُںچّ جاںدی ہَے۔ اُہ آشکی پٹھّا ہَے٬ جھٹّ وائِرلَیسّاں کھڑکا دِںدّا ہَے۔

اِہ سِفارشاں تاں مہِںدّرُۄ دِییاں ہن ہی٬ وَیسے ہِساب-کِتاب دا وی پکّا ہَے۔ چڑھدے مہِینے ہی درجا-ب-درجا سبھ دا ہِساب چُکتا کر دِںدّا ہَے۔ اگّڑ-پِچھّڑ دی وگار ’تے کھِجھّدا ہَے۔ کدے کِسے افسر دی وگار لئی تۄلا افِیم دی وی لۄڑ پَے جائے تاں پَیسے گِݨ کے لَیںدا ہَے۔ ذِیادا افِیم دی لۄڑ پَے جاوے تاں مُخبری کر کے پھڑا دِںدّا ہَے۔ آپ نکّ ’تے مکھّی نہِیں بَیٹھݨ دِںدّا۔ خان ہَے کِہ سمگّلراں دا دُشمݨ ہَے۔ بھۄرا افِیم دا وی مِل گِیا تاں مہِںدّرُۄ دِییاں بہُڑِییاں پوا دیویگا۔ نال ہی پْرِیتم نُۄں وی لائیِن ہاذر کر دیویگا۔ اُس مہِںدّرُۄ دے بچّے نُۄں اِتلاہ کِویں دِتّی جاوے؟ اُس نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی۔

ساںسِییاں دِییاں کُلِّییاں وِچۄں اُس نُۄں بابُۄ اتے گھِیلے تۄں ڈر سی۔ چںگّا ہۄوے جے آپ تاں گھر ہۄݨ پر چۄری دا مال گھر ناں ہۄوے۔ وَیسے تاں چۄراں دا اسُۄل ہَے٬ اُہ گھر وڑن تۄں پہِلاں ہی مال ویچ-وٹّ آئُںدے ہن۔ گھِیلے اتے بابُۄ نیں تاں چۄری دا نواں ہی ڈھںگّ کڈھِّیا ہۄئِیا ہَے۔ اُہ سیٹھاں دے پاڑ لائُںدے ہن۔ بِیمے والے جاں بَیںک مَینیجر اُہناں دا پہِلا نِشانا ہُںدّے ہن۔ پہِلاں جدۄں سکُۄل ماسٹراں جاں بابُۄیاں دے گھر چۄری کردے سن تاں پُلس دا دس-دس دِن جلُۄس نِکلدا رہِںدّا۔ اُہناں دِییاں یُۄنِیئناں جلسے کردِییاں٬ جلُۄس کڈھّدِییاں اتے دھرنے دِںدِّییاں۔ مجبُۄر ہۄئی پُلِس نُۄں چۄراں نُۄں ہتھّ پائُݨا پَیںدا۔ سیٹھاں تۄں اجِہی کِسے کاروائی دی آس نہِیں ہُںدّی۔ اُہ سگۄں خُش ہُںدّے ہن۔ اُنہاں نُۄں رِپۄرٹ لِکھوا کے رِپۄرٹ دی نکل تک متلب ہُںدّا ہَے۔ مال دا پہِلاں ہی بِیما کرائِیا ہُںدّا ہَے۔ چار چِیذاں ودھّ لِکھا کے سگۄں ودھّ کلیم کردے ہن۔ کۄئی چِیذ برامد وی ہۄ جاوے تاں وی آکھݨگے٬ اِہ چِیذاں پُلِس ہی رکھّ لئے۔ اُہناں نُۄں لِیا کے کلیم واپس کرنا پئیگا۔ نالے چۄراں نُۄں مَۄجاں٬ نالے پُلِس نُۄں بھجّ-نٹھّ دی لۄڑ نہِیں۔ کِدھرے چۄراں کۄل ساڑھِییاں دی گٹھّڑی٬ رںگّدار ٹی.وی.جاں وی.سی.آر.پِیا ہۄئِیا تاں لَیݨے دے دیݨے پَے جاݨگے۔ خان نیں پُچھݨا ہَے جدۄں اِہ دۄویں بی.سی.ہن٬ اِہناں دی ہِسٹرِیشِیٹ کھُلّہی ہۄئی ہَے تاں اِہناں دی ہاذری کِئۄں نہِیں لائی٬ اِہناں ’تے وار-وار ریڈ کِئۄں نہِیں کِیتے؟ کرفِئۄُ وِچّ مال اِدھر-اُدھر وی نہِیں کر ہۄݨا۔ مہِںدّرُۄ اتے پْردھان تاں کھہِڑا چھُڈا ہی لَیݨگے٬ اِہناں نِکھٹُّۄیاں تۄں کُجھّ نہِیں سرنا۔

اُتھے لائِیا وی بُۄجھا سِںگھّ اِںسپَیکٹر سی۔ اُہ پْرِیتم دا دُشمݨ نمبّر اِکّ سی۔ بُۄجھا سِںگھّ کئی سالاں تۄں سی.آئی.ڈی.وِچّ دھکّے کھا رِہا سی۔ اُہ دۄویں اِکٹھّے بھرتی ہۄئے سن۔ اِکۄ سمیں سب-اِںسپَیکٹر بݨے۔ اُس تۄں بںدّا کاہدا مر گِیا٬ پُٹھّے دِن ہی آ گئے۔ سسپَیںڈ تاں ہۄئِیا ہی٬ پْرمۄٹ ہۄݨۄں وی رہِ گِیا۔ اے کلاس تھاݨے دا اَیس.اَیچ.اۄ.لگّا پْرِیتم اُس نُۄں پھُٹّی اکھّ نہِیں سی بھائُںدا۔ سارا دِن پْرِیتم دے خِلاف چھُرلِییاں چھڈّدا رہِںدّا ہَے۔ سِدھّی ساہِب کۄل مُخبری کردا ہَے۔ پِچھّے جِہے سی.آئی.اے.والِیاں نال مِل کے املِییاں اُتّے افِیم اتے ڈۄڈِیاں دے پرچے دے دِتّے۔ اِکّ وار تاں سںگّرُۄرۄں پُلِس مںگّوا کے وید سٹّے والے دے ریڈ کروا دِتّا۔ اُہ ساہِب کۄل اِہ سِدھّ کرنا چاہُںدّا سی کِہ پْرِیتم سُتّا ہی پِیا ہَے۔ جے پْرِیتم دی ساہِب نال سِدھّی گلّبات ناں ہُںدّی تاں کدۄں دا تھاݨا کھُسّ گِیا ہُںدّا۔ بُۄجھا سِںگھّ دی اکھّ سِٹی ’تے لگّی ہۄئی ہَے۔ آتھݨ-اُگݨ ساہِب کۄل سِفارشاں گھلّدا رہِںدّا ہَے۔ خان دی ہاذری ’چ مِلِیا مَۄکا اںئۄّائیِں نہِیں جائیگا۔ پْرِیتم لئی ذرُۄر وںجھّ گڈّیگا۔

واݨ وٹّݨِیاں دی بستی وِچّ وی اِہۄ ہال سی۔ اُتھے پْرِیتم دے چیلے چپٹِیاں دی گِݨتی سبھ تۄں ودھّ سی۔

بھانے اتے سادھُۄ دے گھر ذرُۄر کُجھّ ناں کُجھّ پِیا ہۄئیگا۔ دۄویں ٹرکّ ڈرائیِور ہن اتے نوِیں ہی کِسم دی ٹھگّی ماردے ہن۔ ٹرکّاں وِچۄں مال کھِسکا لَیںدے ہن۔ کِسے دی کپّڑے دی گںڈھّ لاہ لئی٬ کِسے دی چاہ دی پیٹی اتے کِسے دی لَۄںگاں دی بۄری۔ بڑے خچرے ہن۔ مال بُکّ کرن سمیں کاں واںگ اکھّ رکھّدے ہن۔ دۄ نمبّر دا مال جھٹّ تاڑ لَیںدے ہن۔ ڈردا مالک ناں رِپۄرٹ درج کرا سکدا ہَے٬ ناں پُچھّ-پڑتال کر سکدا ہَے۔ مۄٹے مال دی چۄری کردے ہن۔ کمائی ودھِییا ہُںدّی ہَے۔ پِچھلی وار پْرِیتم نُۄں اُہ کاجُۄیاں دا جھۄلا دے گئے سن۔ اِکّ وار لَۄںگا دا ڈبّا۔ اِس وار کۄئی اِہۄ جِہی چِیذ گھرے پئی ہۄئی تاں کی جواب دیݨگے؟

سںتُّۄ دے جدۄں مرذی چھاپا مار لئۄ۔ سارا گھر نجائِذ شراب نال بھرِییاں کینِییاں اتے ٹِئۄُباں نال بھرِیا پِیا ہُںدَّے۔ بھاویں ڈرمّاں دے ڈرمّ پھڑ لئۄ۔ لاہݨ پھڑنی ہۄوے تاں رُۄڑِییاں پھرۄل لئۄ۔ گھر اگّۄں لںگھّدِیاں ہی شراب دی بُۄ آئُݨ لگّدی ہَے۔ تھاݨے دے جِیء-جِیء نُۄں پتا ہَے۔ ادھّے نالۄں ودھّ تھاݨا پْرِیتم دا وَیری ہَے۔ کِسے نیں وی گھرۄڑ کڈھّݨی ہۄئی تا سںتُّۄ دا گھر ہی بتھیرا ہَے۔ ادھّے نالۄں ودھّ تھاݨا اِتھۄں ہی شرابی ہۄ کے جاںدا ہَے۔ اِکّ-دۄ سُڈے وِچّ وی ٹںگّ لَیںدے ہن۔ نمک-ہرام کرن لگّے وی مِںٹّ لائُںدے ہن۔ اِتھۄں پْرِیتم دا بچݨا تاں بہُت مُشکل سی۔

ہۄر تاں آپݨی بݨی آپے نبیڑنگے پر نِہالۄ پْرِیتم دے گل پھاہا ذرُۄر پوائیگی۔ اُس نیں پہِلاں وی ارذِییاں پا-پا ڈھیر لا دِتّے سن۔ اُنے پَیسے تاں پْرِیتم نیں سرداراں تۄں لئے وی نہِیں سن جِنّے اُپر لگّ گئے۔ ذِلہا شِکائِت کمیٹی تۄں لَے کے پْردھان مںتّری تک اُس نیں شِکائِتاں کر رکھِّییاں ہن۔ جے اُس نُۄں بھِݨک پَے گئی کِہ شہِر وِچّ خان آئِیا ہۄئِیا ہَے تاں آپݨی لںگّڑی ٹںگّ گھڑِیسدی اتے ٹُںڈّے-مُںڈّے نُۄں اُںگل لائی ذرُۄر خان ساہمݨے پیش ہۄئیگی۔ رۄ-رۄ اسمان سِر ’تے چُکّ لَیݨَے٬ اُس پھپھے-کُٹّݨی نیں۔

اُس سمیں پْرِیتم چھۄٹا-مۄٹا پرچا وی کٹّ دِںدّا تاں وی ہُݨ اِنا فِکر ناں کرنا پَیںدا۔ اُس سمیں لگّدا سی٬ سردار ہر ہالت وِچّ راذِیناما کر لَیݨگے۔ اُہ پرچا دیݨۄں ٹلدا رِہا۔ اِکّ دِن٬ دۄ دِن٬ تِنّ دِن٬ اُںگلاں لائُݨ والِیاں نیں سرداراں دا وسّ ناں جاݨ دِتّا۔ پِچھّۄں کِسے وکِیل نیں سردار دے کنّ وِچّ پھُۄک مار دِتّی۔ پرچا چار دِن لیٹ ہۄ گِئَے۔ اِس وکت پرچا درج وی ہۄ جاوے تاں وی اُہ بری ہۄݨگے۔ کھاہمکھاہ بِلِّییاں دا گُۄںہ اسمان نُۄں ناں چڑھائِیا جاوے۔

ساری بلاء پْرِیتم دے گل پَے گئی۔ سرداراں نال بَیٹھ کے پْرِیتم پِیںدا رِہا سی۔ اِہۄ جھیمپ مار گئی۔ نہِیں سرداراں دا کسُۄر تاں پُۄرا سی۔ نِہالۄ بھٹھّی لئی اگّے وی تاں اُہناں دے کھیتۄں بالݨ چُکّ لِیائُںدی سی۔ اُس دِن نال اُس دی کُڑی سی۔ سرداراں دے مُںڈّے کُڑی دیکھ کے مچھّر گئے۔ نِہالۄ نیں گھُۄرے تاں اُس نُۄں پَے گئے۔ مُںڈّے نیں دخل دِتّا تاں راڈ نال اُس دی باںہ چکناچُۄر کر دِتّی۔ نِہالۄ مُںڈّے نُۄں چھُڈائُݨ لگّی تاں نِہالۄ دِییاں لتّاں بھنّ دِتِّییاں۔ مہِینے تۄں دۄہاں دِییاں لتّاں-باہاں ’تے پلسّتر لگّے ہۄئے ہن۔ ڈاکٹر نِہالۄ دی لتّ کٹّݨ نُۄں پھِردے ہن۔ پْرِیتم ڈاکٹراں نُۄں رۄکی بَیٹھا ہَے۔ اُہ چاہُںدّا ہَے٬ نِہالۄ سمجھَۄتا کر لئے۔ پںجّ-چار ہذار پْرِیتم دیݨ نُۄں تِیار ہَے۔ بلاء تاں گلۄں ٹلے۔ کِدھرے خان ورگے دے نۄٹِس وِچّ آ گِیا تاں اُس نیں ڈِسمِس کرے بِناں نہِیں چھڈّݨا۔

اِتھے وی اُہۄ سِیاپا سی۔ پْرِیتم سِںگھّ نیں تاں آکھِیا سی کِہ واݨ وٹّݨِیاں دے وِہڑے دی تلاشی لئی اُس نُۄں اِںچارج لائِیا جاوے۔ کِسے نیں ناں سُݨی۔ اُس پارٹی دا اِںچارج بݨائِیا گِیا ہَے سردُۄل سِںگھّ اِںسپَیکٹر نُۄں٬ جِہڑا پںجّ سالاں تۄں سی.آئی.اے.دے سٹاف وِچّ دھکّے کھا رِہا ہَے۔ پْرِیتم نُۄں اِںسپَیکٹر بݨِیاں سارا سال ہۄئِیا ہَے٬ جدۄں کِہ اُہ ڈِپٹی بݨن والا ہَے۔ اُہ اِکّ وار اجِہا لِیہ تۄں لتھّا ہَے کِہ دُبارا لِیہ ’تے چڑھنا مُشکل ہۄئِیا پِیا ہَے۔ اَیس.اَیچ.اۄ.لگّݨ لئی نۄٹاں دا بھرِیا برِیفکیس چاہِیدا ہَے۔ اِہ اُہۄ دے سکدا ہَے جِہڑا پہِلاں ہی کِسے تھاݨے دا اَیس.اَیچ.اۄ.ہۄوے۔ سی.آئی.اے.والِیاں کۄل اِنے پَیسے نہِیں ہُںدّے۔ سردُۄل سِںگھّ دی وی پُۄری کۄشِش ہۄئیگی کِہ پںجّ-چار کیس پھڑ کے اُہ خان ساہمݨے سچّا ہۄ جاوے۔ پِچھلے مہِینے چۄراں دا گَیںگ پھڑن دا اُس نیں ڈراما رچِیا سی۔ فۄٹۄیاں کھِچوا- کھِچوا کئی دِن اخباراں وِچّ چھپوائیِیاں۔ پْرِیتم نُۄں لگّدا سی٬ اُس دے سِتارے اُس دی مدد کر رہے سن۔

سردُۄل نُۄں واݨ وٹّݨِیاں دے وِہڑے دی تلاشی لَیݨ والی پارٹی دا اِںچارج بݨا کے آخر ڈِپٹی نیں پْرِیتم تۄں بدلا لَے ہی لِیا سی۔ لۄک سچّ آکھدے ہن کِہ ڈِپٹی اُۄٹھ والا وَیر رکھّدا ہَے۔ کۄئی وساہ نہِیں٬ وِیہاں سالاں بائد ہی من وِچّ کھَۄرہ جاگ پئے اتے کۄئی نُکسان کر دیوے۔ پْرِیتم نیں تاں مُیافی مںگّ لئی سی اتے گۄڈے ہتھّ لا کے گلّ آئی-گئی ہۄ گئی سمجھ لئی سی۔

گلّ اُہناں دِناں دی سی٬ جدۄں سرہںدّ دے مہاں ٹھگّاں دی نکل کر-کر چھۄٹے ٹھگّاں نیں پِںڈّ-پِںڈّ دُکاناں کھۄلہ لئیِیاں سن۔ کۄئی پںدّراں دِناں بائد دُگݨے پَیسے دِںدّا سی اتے کۄئی اٹھّاں دِناں بائد ہی پںجّ سَۄ بدلے مۄٹر سائیِکل دے دِںدّا سی۔ اِکّ-اِکّ گلی وِچّ پںجّ-پںجّ دُکاناں کھُلّہ گئیِیاں سن۔ لۄک وی کملے ہۄ کے اِہناں پِچھّے لگّ گئے۔ دُکاناں ’تے اِنی بھِیڑ ہۄ جاںدی کِہ پُلِس نُۄں کئی وار لاٹھِیچارج کرنا پَیںدا۔ اُہناں دی لُٹّ وِچۄں افسر وی ہِسّا وںڈّائُݨ لگّے۔

اِس شہِر وِچّ نابھے والِیاں نیں کمّ شُرُۄ کِیتا سی۔ آئُںدِیاں ہی اِکّ رںگّدار ٹی.وی.اتے جپانی وی.سی.آر.اَیس.ڈی.اَیم.دی کۄٹھی پہُںچّا کے دُکان کھۄلہݨ دی منذُۄری لَے لئی۔ تہِسِیلدار نُۄں پتا لگّا تاں اُس نیں پھرِجّ مںگّوا لِیا۔ رِیڈر نیں سَۄ رُپِیا بھر کے کُۄلر پھِٹّ کروا لِیا۔ بی.ڈی.اۄ.مۄٹرسائیِکل لَے گِیا۔ تھاݨے والِیاں نُۄں تاں اُس سمیں ہی پتا لگّا٬ جدۄں دُکان لُٹّی گئی۔ جے سِپاہِییاں نیں ٹیپ رِکارڈر٬ کپّڑے دھۄݨ والی مشِین اتے پکھِّیاں نُۄں ہتھّ پائِیا تاں ہَۄلداراں نیں کپّڑے سِئۄُݨ والِییاں مشِیناں٬ ریڈِیئۄ اتے سۄفے چُکّ لِیاںدے۔ چھۄٹے تھاݨیداراں نیں گۄدریج دِییاں المارِییاں اتے ڈائیِنِںگّ سَیٹّ کھِچّ لئے۔ جدۄں ڈِپٹی نیں دُکان دا دَۄرا کِیتا تاں اُس دے چُکّݨ والی کۄئی وی چِیذ نہِیں سی۔ اُس نیں سِدھّا ہی پںجّاہ ہذار لَے لِیا۔ کۄئی آکھدا ہَے٬ پھِیئٹ کار لئی سی۔ کُجھّ وی سی٬ ڈِپٹی نیں گپھّا وڈّا مارِیا سی۔ پْرِیتم دی واری آئی تاں ڈِپٹی نیں فۄن کر دِتا۔ نابھے والِیاں نُۄں تںگّ ناں کِیتا جاوے۔ پْرِیتم نیں سبر دا گھُٹّ بھر لِیا۔ ٹھگّاں نیں پںجّ-چار چِیذاں بھیجِییاں تاں سہی پر اُہ پْرِیتم دے ہِسّے دے سَۄویں ہِسّے دے برابر وی نہِیں سن۔ چُپّ کِیتا پْرِیتم مَۄکے دی اُڈِیک کردا رِہا۔

چۄری-ٹھگّی بہُتے دِن نہِیں چلّدی۔ دساں دِناں بائد دُکان خالی ہۄݨ لگّ پئی۔ لۄک پَیسے مُڑائُݨ لئی سِفارشاں پوائُݨ لگّے۔ تھۄڑھا جِہا کسا پِیا تاں اُہ راتۄ-رات بھجّ گئے۔ تِنّ دِن یُوا سںگھّ والِیاں نیں ہڑتال رکھّی۔ نابھے والِیاں نُۄں گْرِفتار کرن دی مںگّ کِیتی۔ نابھے والِیاں نیں پھیر ڈِپٹی نال کۄئی گِٹمِٹ کِیتی۔ ڈِپٹی نیں کۄل کھڑھ کے رات نُۄں سامان دا ٹرکّ بھرا کے اُہناں دے ہوالے کر دِتّا۔

سںگھّ نیں پھیر جلُۄس کڈھّے۔ مُکھّ مںتّری نیں دخل دے کے پرچا درج کروا دِتّا۔ دُکان دا جِںدّا تۄڑ کے رِکارڈ دیکھِیا گِیا تاں پتا لگّا اُہناں شہِر وِچۄں گھٹّۄ-گھٹّ پںدّراں لکھّ رُپِیا اِکٹھّا کِیتا سی۔ پُلِس نیں تھاں-تھاں ریڈ کِیتے۔ نابھے والے کِدھرے نہِیں سن۔ لۄکاں ہِمّت کر کے اُہناں دی سُۄہ لئی۔ اُہ دِلّی دے اِکّ ہۄٹل وِچّ مَۄجاں کر رہے سن۔ پْرِیتم نیں آپݨی جان خترے وِچّ پا کے پھڑے تاں نابھے والِیاں نیں دس ہذار دے دِتّا۔ سِرف اِس گلّ دا کِہ اُہناں نُۄں دِلّی دی ادالت وِچّ پیش کِیتا جاوے۔ اِہ گلّ کانُۄنی وی سی۔ کِسے کیںدری مںتّری راہِیں اُہناں ذمانت کرا لئی۔ ڈِپٹی اِسے گلّ ’تے نراذ سی کِہ اُس نیں ڈِپٹی دے بںدِّیاں تۄں دس ہذار کِئۄں لِیا؟

ہۄر تاں کۄئی وسّ ناں چلِّیا٬ ہُݨ سردُۄل سِںگھّ نُۄں واݨ وٹّݨِیاں دے بھیج کے اُہ پْرِیتم دی بیڑی وِچّ وٹّے پائُݨ ’تے تُلِّیا ہۄئِیا سی۔

اگاںہ سردُۄل سِںگھّ نیں ہَۄلدار وی سِرے دے لپھںڈّر لئے سن۔ پہِلا سی بںتّ سِںگھّ۔ جدۄں بںتّ سِںگھّ نُۄں اِتھے لائِیا گِیا سی تاں پْرِیتم نیں ساہِب کۄل بتھیری ہال- دُہائی پائی سی کِہ اِس بغاوتی بِیج نُۄں اُس دے تھاݨے ناں بِیجۄ۔ آپ تاں پُٹھّا ہَے ہی٬ ہۄراں نُۄں وی پُٹھّے راہ پائیگا۔ ساہِب نیں بہانا ودھِییا گھڑِیا۔ اِس نُۄں کۄئی لَیݨ نُۄں تِیار نہِیں۔ پُلِس لائیِن وِچّ بَیٹھا کپتان دے خِلاف بۄلدا رہِںدّا ہَے۔ آخر اِس نُۄں کِدھرے تاں لائُݨا ہی ہَے۔ بںتّ سِںگھّ ذِںدّگی تۄں ہی نِراش ہَے۔ پںدّراں سالاں تۄں ترکّی تۄں ’اِگنۄر‘ ہۄ رِہا ہَے۔ پںجّ-چار سال نَۄکری دے رہِںدّے ہن۔ کِسے دی وی پرواہ نہِیں کردا۔ ہر اِکّ ’تے توا لائُںدا رہِںدّا ہَے۔ پُلِس اَیجِیٹیشن ویلے نَۄکرِیئۄں کڈھّ دِتّا گِیا سی۔ مُکدّمے جِتّ کے پھِر آ گِیا۔ اجّ-کلّہ ہر اِکّ دے خِلاف پْرچار کردا رہِںدّا ہَے۔ کۄئی فِکر نہِیں کِہ ساہمݨے بَیٹھا افسر کپتان ہَے٬ ڈی.آئی.جی.جاں ڈی.جی.پی., وڈّا کامریڈ بݨِیا پھِردا ہَے۔ سبھ نُۄں بیہے کڑاہ واںگ لَیںدا ہَے۔

اِکّ وار اَیم.اَیل.اے.دے نال پںگّا لَے لِیا۔ ساری پُلِس نیں شُکر کِیتا کِہ ڈِسمِس ہۄئۄُ جاں پھِر کِسے ہۄر ذِلہے دی بدلی ہۄئۄُ۔ ڈردے کِسے افسر نیں اُس نال ٹیٹا ناں لِیا۔ اُلٹا شرم دا مارا اَیم.اَیل.اے.ہی تھاݨے آئُݨۄں ہٹ گِیا۔ وذِیراں کۄل پْرِیتم دی شِکائِت کردا رہِںدّا ہَے۔ اُس نُۄں شکّ ہَے کِہ پْرِیتم نیں بںتّ نُۄں جاݨ-بُجھّ کے اُس دے گل پائِیا ہَے۔ بںتّ نُۄں اِکّ-اِکّ مُجرم دا اِلم ہَے۔ جے اُس نُۄں مُکدّما بݨائُݨ دا مَۄکا مِل گِیا تاں پہِلاں مُجرم دا بِیان لِکھُۄ۔ کِس بھڑُۄئے نُۄں کِنّے دِںدّا ہَیں؟ پھیر اُہۄ بِیان سِدھّا ڈی.جی.پی.نُۄں بھیجُۄ۔

سردُۄل اتے بںتّا ہی گھٹّ نہِیں٬ نال رلِیا ہَے سادھا سِںگھّ۔ اُہ کلّہ دی بھُۄتنی سِوِیاں ’چ ادھّ بھالدی ہَے۔ پْرِیتم نیں اُس دی پھڑی بھٹھّی کاہدی چھڈّ دِتّی٬ سانہاں والا وَیر ہی بنّہ لِیا بھلیماݨس نیں۔ آخر پْرِیتم اَیس.اَیچ.اۄ.ہَے۔ جِس نُۄں دِل کرے پھڑے٬ جِس نُۄں دِل کرے چھڈّے۔ اُہ جے ہَۄلدار تۄں ہی دبک جاوے تاں تھاݨیداری کاہدی؟ پْرِیتم نیں تاں جٹّاں نُۄں آکھِیا سی کِہ جاںدے ہۄئے سادھا سِںگھّ نُۄں وی دۄ ہذار دے جاݨا٬ پںجّ ہذار تاں پْرِیتم دی آپݨی فِیس سی۔ جے اُہ ٹھگّی مار گئے اتے دۄ ہذار دی تھاں پںجّ سَۄ ہی دِتّا تاں اِس وِچّ پْرِیتم دا کی کسُۄر ہَے؟ اُہ پںجّ سَۄ مۄڑ کے دۄ ہذار لئی اڑ جاںدا۔ ہَۄلداراں نُۄں کَۄݨ پُچھّدا ہَے۔ تھاݨیدار نیں وِیہ وگاراں کرنِییاں ہُںدِّییاں ہن۔ کئی واری تاں وگاراں وںڈّ کے ہۄ جاںدِییاں ہن۔ کئی گُپت رکھّݨِییاں پَیںدِییاں ہن۔ اُہنِیں دِنِیں ہائیِکۄرٹ دے اِکّ ججّ دی کُڑی دا وِیاہ سی۔ مَیجِسٹریٹ نیں پْرِیتم نُۄں پھرِجّ دی وگار پائی سی۔ پْرِیتم چاہُںدّا تاں سارے تفتِیشِییاں ’تے بۄجھ پا دِںدّا۔ اِںجھ مَیجِسٹریٹ دا جلُۄس نِکلݨا سی۔ پْرِیتم نیں چُپکے جِہے پھرِجّ بھیج دِتّا۔ وگار پْرِیتم نیں تنخاہ وِچۄں تاں نہِیں کرنی۔ اِہناں بُدھُّۄیاں نُۄں اِہ تاں اہِساس ہی نہِیں کِہ اَیس.اَیچ.اۄ.دے سِر ’تے ذِمّیوارِییاں دی پںڈّ ہُںدّی ہَے۔ اُہناں واںگ تھۄڑھا ہَے کِہ جِنّے کما لئے٬ بۄجھے وِچّ پا کے تُر گئے۔

سادھا سِںگھّ اُسے دِن تۄں رَۄلا پا رِہا ہَے۔ پْرِیتم اُس دا ہکّ مار گِیا۔ اُہ سادھے دی مار سی۔ پںجّ ہذار ناں سہی تاں تِنّ تاں سادھے نُۄں مِلݨا ہی چاہِیدا سی۔ بھٹھّی تاں مُجرم سال تۄں لا رِہا سی٬ سبھ نُۄں پتا وی سی۔ کِسے دی ہِمّت ناں پئی اُس نُۄں پھڑ لَیݨ دی۔ سادھے نیں دلیری دِکھائی سی تاں اُسے نُۄں فِیس مِلݨی چاہِیدی سی۔ بںتّا اُس دی ہاں وِچّ ہاں مِلا رِہا سی۔ اُس نُۄں پْرِیتم دے خِلاف بھڑکا رِہا سی۔

بںٹّی کاہدا اگوا ہۄئِیا سی٬ پْرِیتم دے دِن ماڑے آئے سن۔

من وِچّ سُکھّاں سُکھّدا پْرِیتم پُلِس پارٹِییاں بݨدِییاں دیکھدا رِہا۔

اُس نُۄں مہِسُۄس ہۄ رِہا سی جِویں پُلِس پارٹِییاں بںٹّی دی تلاش لئی نہِیں سی بݨ رہِییاں٬ سگۄں پْرِیتم نُۄں نَۄکرِیئۄں کڈھّݨ لئی مسالا اِکٹھّا کرن لئی بݨ رہِییاں سن۔

 

 

10

ناں شہِر لئی امی چںدّ اۄپرا سی٬ ناں امی چںدّ لئی شہِر۔

بھاویں اُس نیں داڑھی کیس رکھّے ہۄئے سن اتے دیکھݨ والے نُۄں اُہ پُۄرا گُرسِکھّ لگّدا سی٬ پھیر وی سبھ نُۄں پتا سی کِہ اُہ جات دا پںڈّت ہَے۔ سارا شہِر اُس نُۄں شرما آکھ کے بُلائُںدا سی۔

اُہ جات دا ہی پںڈّت نہِیں سی٬ بلکِہ دھرم کرم دا وی سی۔ اُہ دۄویں وکت پاٹھ-پُۄجا کردا۔ شراب٬ آںڈے اتے پرائی اِستری نُۄں تاں نفرت کردا ہی سی٬ ہرام دا پَیسا وی گھرے نہِیں سی وڑن دیںدا۔

اِمانداری اتے سخت سُبھاء دے سِر ’تے ہی اُہ شہِرِییاں دے دِلاں ’تے راج کردا سی۔ ہر شہِر دے شرِیف لۄک ڈَیپُۄٹیشن لَے-لَے ساہِب نُۄں مِلدے رہِںدّے اتے امی چںدّ نُۄں آپݨے-آپݨے شہِر لئی مںگّدے رہِںدّے۔

اِس شہِر وِچّ اُہ کُل مِلا کے گِیاراں سال نَۄکری کر چُکّا سی۔ شہِر وِچّ اُس دی جاݨ-پہِچاݨ بتَۄر ہَۄلدار ہۄئی سی۔ اے.اَیس.آئی.بݨِیا تاں سِٹی اِںچارج جا لگّا۔ جدۄں ترکّی کر کے اُہ سب-اِںسپَیکٹر بݨِیا تاں لۄک دھرنا مار کے بَیٹھ گئے۔ ساہِب نُۄں سِٹی اِںچارج دا رَیںک ودھائُݨا پِیا۔ پہِلاں سِٹی اِںچارج اے.اَیس.آئی.ہُںدّا سی۔ اُس سمیں تۄں اِہ اہُدا سب-اِںسپَیکٹر نُۄں جاںدا ہَے۔

جدۄں ماڈل ٹائۄُن والِیاں نُۄں پتا لگّا کِہ امی چںدّ دی پُلِس پارٹی نیں اُہناں دِییاں کۄٹھِییاں دی تلاشی لَیݨی ہَے تاں اُہناں سَۄ واری دھرتی نِمسکاری۔ کۄئی ہۄر پُلِس افسر ہُںدّا تاں ہر ہالت وِچّ کھجّل-کھُیاری ہُںدّی۔ کِسے نُۄں کۄئی وگار پَیںدی٬ کِسے نُۄں کۄئی۔ مسلا تاں بںٹّی نُۄں لبھّݨ دا سی۔ پُلِس نیں وِئُپارِییاں دِییاں وہِییاں ہی مںگّ کے بہِ جاݨا سی۔ کۄئی سٹۄر وِچّ جا وڑدا٬ کۄئی رسۄئی وِچّ۔ پُلِس والے گھرے وڑ جاݨ تاں چۄراں نالۄں ودھّ لُٹّدے ہن۔ چۄر تاں چۄری چھُپے چۄری کردا ہَے٬‘ اِہ ساہمݨے ہی سامان چُکّ تُردے ہن۔ جدۄں امی چںدّ نال ہۄئِیا تاں اجِہی لُٹّ-کھسُٹّ نہِیں ہۄئیگی۔ لۄک اُہ دِن بھُلّے نہِیں سن جدۄں شرابی ہۄئے اِکّ سِپاہی نُۄں اُس نیں چَۄک وِچّ ہی کُٹِّیا سی اتے وردی لُہا کے ہوالات وِچّ بںدّ کروا دِتّا سی۔

ماڈل ٹائۄُن دی تلاشی لئی امی چںدّ نیں بہُتی فۄرس دی ذرُۄرت نہِیں سی سمجھی۔ چار سِپاہی اتے اِکّ ہَۄلدار ہی کافی سن۔ اُس نُۄں اِلم سی کِہ اِہناں دھناڈھاں نُۄں ناں کِسے دھرم وِچّ رُچی ہَے٬ ناں سِیاست وِچّ۔ اِہناں دا اِکۄ-اِکّ دھرم ہَے٬ ودھّۄ-ودھّ پَیسا اِکٹھّا کرنا۔ کِس دا سِر بھوِیاں ہَے کِہ اُہ مہِلاں ورگِییاں کۄٹھِییاں٬ اپشّراں ورگِییاں اَۄرتاں اتے سورگاں ورگے سُکھ چھڈّ کے نرکاں ورگِییاں جیلہاں وِچّ بَیٹھ کے چکّی پِیسے۔ اُس نیں مِیٹِںگّ وِچّ وی اِتھۄں دی تلاشی دا وِرۄدھ کِیتا سی۔ خان اُس نال سہِمت تاں سی پر لۄک رائے اگّے جھُک گِیا سی۔

امی چںدّ نُۄں تلاشی پارک والے پاسِئۄں شُرُۄ کرن دا ہُکم ہۄئِیا سی۔

ماڈل ٹائۄُن وِچّ تاں بھلے دِناں وِچّ مَۄت ورگا سنّاٹا ہُںدّا ہَے۔ لۄک گھرۄ-گھرِیں کَید ہۄئے بَیٹھے رہِںدّے ہن۔ سارا دِن سڑکاں سُنّسان پئیِیاں رہِںدِّییاں ہن۔ کدے-کدائیِں ہی کِسے کار جاں سکُۄٹر دا کھڑکا سُݨائی دِںدّا ہَے۔ گیٹ کھُلّہݨ دی چِیں-چِیں ہُںدّی ہَے۔ گڈّی دے کۄٹھی ’چ جاںدِیاں ہی پھیر چُپّ ورت جاںدی ہَے۔ کرفِئۄُ ہۄݨ کرکے اِہ شۄر-شرابا وی بںدّ سی۔ درخّتاں تۄں ٹُٹّے پتِّیاں نُۄں مَۄجاں لگِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ بھاں-بھاں کردِییاں سڑکاں ’تے اُہ آذادی نال اُڈّ رہے سن۔ کۄٹھِییاں دے گیٹاں ’تے بھَۄںکدے کُتِّیاں دی آواذ ہی سی٬ جِہڑی پُلِس دا سواگت کر رہی سی۔

پہِلی کۄٹھی رام چںدّ لۄٹِیئے دی سی۔ بَیلّ کھڑکائی تاں رام چںدّ دا جیٹھا پُتّر سُۄرج بھان اُہناں دے سواگت لئی ہاذر سی۔ سُۄرج بھان دی سُۄر ورگی دیہ اتے ریشمی گائۄُن نُۄں دیکھ دے امی چںدّ دا ہاسا نِکل گِیا۔ کی اِہ اُہۄ سُۄرج بھان سی٬ جِس دا مُۄںہ کالا کر کے امی چںدّ نیں سارا دِن تھاݨے بِٹھائی رکھِّیا سی؟ چھے-ستّ سالاں وِچّ اُس نیں ذمِین تۄں اسمان تک دا سفر تَیء کر لِیا سی۔ اُس سمیں تاں اُہ کالج وِچّ پڑھدا رِشٹ-پُشٹ نَۄجوان سی۔ پڑھن-پڑھائُݨ دا اُس نُۄں کۄئی فِکر نہِیں سی۔ باپ دی دُکان ودھِییا چلّدی سی۔ لۄہا سۄنے دے بھاء ہُںدّا جا رِہا سی۔ لالے دے دۄ ہی پُتّر سن۔ چھۄٹے نُۄں نانکے لَے گئے۔ وِئُپار اِسے نیں سمبھّالݨا سی۔ خرچا کھُلّہا کردا سی۔ ہیٹھ مۄٹرسائیِکل سی۔ مُںڈّا سارا دِن کُڑِییاں پِچھّے پھِردا رہِںدّا۔ کِکّ ماری کُڑِییاں دے کالج اگّے۔ دُۄجی ماری بسّ سٹَیںڈ اتے تِیجی ماری تاں سِنیمے۔ ڈردِییاں کُڑِییاں مُۄںہ نہِیں سی کھۄلہدِییاں۔ اُس دا باپ کالج دی مَینیجمَیںٹ وِچّ سی۔ پْرِںسِّیپل سُۄرج ’تے سختی نہِیں سی کر سکدی۔ اُلٹا کُڑِییاں دی بدنامی ہی ہۄݨی سی۔

امی چںدّ سِٹی وِچّ آئِیا تاں مُںڈِّیاں دی گُںڈّاگردی دا پتا لگّا۔ اِکّ وار مُںڈّے اِکٹھّے کر کے اُس نیں سمجھا دِتّے۔ جِہڑے امی چںدّ دے سُبھاء تۄں جاݨُۄ سن٬ بںدّے بݨ گئے۔ سُۄرج بھان نُۄں اِہ ٹِچّر ہی لگّی۔ پہِلی وار امی چںدّ نیں اُس دے مۄٹر- سائیِکل دی پھُۄک کڈھّی۔ دُۄجی وار اُس نیں بذار وِچّ ہی بۄک واںگُۄ ڈھاہ لِیا۔ لۄٹِیئے نیں بتھیرِییاں مِنّتاں کِیتِییاں۔ امی چںدّ نیں مُۄںہ کالا کر کے جلُۄس کڈھّے بِناں ناں چھڈِّیا۔

“کِئۄں پُتّرا٬ کی ہال ہَے؟” سُۄرج نُۄں آپݨے پَیراں ولّ جھُکدا دیکھ کے امی چںدّ نیں باہۄں پھڑ کے کھڑا کردِیاں پُچھِّیا۔

مُۄںہ کالا کرا کے سُۄرج بھان بںدّا بݨ گِیا سی۔ اُسے دِن اُہ شرم دا مارِیا شہِر چھڈّ گِیا سی۔ جِنّا چِر ودھِییا وِئُپاری نہِیں بݨ گِیا٬ شہِر نہِیں وڑِیا۔ اجّ-کلّہ اُہ باپ نالۄں وی ودھّ کامیاب سی۔ اِس کامیابی دا سِہرا اُہ امی چںدّ دے سِر بنّہدا سی۔

سُۄرج بھان نیں بہُت ذۄر لائِیا٬ امی چںدّ اںدّر آوے اتے اِکّ کپّ چاہ دا پی کے جاوے۔ امی چںدّ کۄل وکت نہِیں سی۔ اُس نیں آپݨے آئُݨ دا کارن دسِّیا اتے بںٹّی دی تلاش وِچّ سُۄرج دی مدد مںگّی۔ سُۄرج تلاشی دیݨ لئی تِیار سی۔ امی چںدّ نُۄں پتا سی اِس کۄٹھی دی تلاشی دی کۄئی ذرُۄرت نہِیں٬ سرسری جِہی نذر مار کے اُہ اگاںہ تُر پئے۔

اگلی کۄٹھی نائِب تہِسِیلدار گریوال دی سی۔ رِشوت لَیݨی ہۄوے تاں ڈھگّے جِڈّی بڑھک ماردا ہَے۔ شِکائِت ہۄ جاوے تاں گئۄُ دا جائِیا بݨ کے مۄک وی مار دِںدّا ہَے۔ جدۄں امی چںدّ ہَۄلدار سی تاں اِہ پٹواری سی۔ اِس نُۄں وِجِیلَیںس والِیاں نیں پںجّاہ رُپئے رِشوت لَیںدِیاں پھڑ لِیا سی۔ تھاݨے بَیٹھے نُۄں اُس نُۄں سارا دِن غشاں پَیںدِییاں رہِییاں۔ مِںٹّ-مِںٹّ بائد ٹٹّی کری جاوے۔ اُس دے سالِیاں تۄں بِناں کِسے نیں بات ناں پُچھّی۔ پَیسے دے کے بری ہۄ گِیا۔ بہال ہُںدِّیاں ہی ترکّی مِل گئی۔ اِکّ ہمبھّلا ہۄر مارِیا اتے نائِب تہِسِیلدار بݨ گِیا۔ نائِب دی کُرسی ’تے بَیٹھدِیاں ہی اِئۄں پَیسے کمائے جِویں جادُۄ دا ڈںڈّا لبھّا ہۄوے۔ پِچھلے تجربے دا پُۄرا فائِدا اُٹھائِیا۔ پِچھّۄں افسراں نال خُۄب بݨا کے رکھّی۔ ہَۄلدار تۄں لَے کے وِجِیلَیںس دے ڈِپٹی تک نُۄں مہِینے وِچّ اِکّ-دۄ وار کۄٹھی بُلا کے دارُۄ پِیا دیݨی۔ کِسے دی ہِمّت نہِیں سی پَیںدی٬ اُس خِلاف اُںگل وی کر جاوے۔ اُس نُۄں پَیسے بݨائُݨ تک متلب سی۔ اُس نیں بںٹّی جاں اُسدے اگواکاراں تۄں کی لَیݨا سی؟ نیم-پلیٹ پڑھ کے ہی امی چںدّ اگاںہ تُر گِیا۔

اُس تۄں اگلی کۄٹھی فکِیر چںدّ شُکلا دی سی۔ اُہ وکِیل سی۔ کچہِری وِچّ وکِیل سائِلاں نُۄں لکھّ دلیر رہِݨ دی سِکھِّیا دِںدّا رہے٬ آپ اُہ چھۄٹی تۄں چھۄٹی غلتی کرن تۄں پہِلاں سَۄ وار سۄچدا ہَے۔ پہِلاں امی چںدّ اِس کۄٹھی اگّۄں وی لںگھّ جاݨا چاہُںدّا سی٬ پھیر سۄچِیا اِہ فَۄجداری وکِیل ہَے٬ کۄئی وساہ نہِیں٬ مُجرماں نُۄں گھر پناہ دےئی بَیٹھا ہۄوے۔ چۄراں٬ ڈاکُۄیاں نُۄں گْرِفتاری تۄں بچائُݨ لئی آپݨے کھۄکھِیاں وِچّ تاں اِہ آم ہی بِٹھا لَیںدے ہن۔ کئی وار آپݨِییاں کاراں وِچّ بِٹھا کے اِدھر-اُدھر وی چھڈّ آئُںدے ہن۔ جِنّا چِر اگائۄُں ذمانت ناں ہۄ جاوے٬ مُجرماں نُۄں آپدے گھرے وی لکۄئی رکھّدے ہن۔

اِہ وکِیل اِہۄ جِہے کمّاں لئی مشہُۄر ہَے۔ گواہاں نُۄں مُکرائُݨا٬ مال-مُکدّمے وِچّ ردّۄ-بدل کرنا اتے سرکاری وکِیل نُۄں آپݨے ہتھّ وِچّ رکھّݨا٬ اِہ وکالت دا اِکّ اںگّ سمجھدا ہَے۔ ججّاں نُۄں وی مِل-مِلا لَیںدا ہَے۔

اِکّ واری امی چںدّ نُۄں وی مِلِیا سی۔ کہِںدّا اُس نیں سَیشن ججّ نُۄں تاں پھِیئٹ کار دِوا دِتّی ہَے۔ اُس نیں مُجرماں نُۄں بری کرنا ہی کرنا ہَے۔ امی چںدّ نُۄں وی اُہ تِیہ ہذار رُپِیا دِوا سکدا ہَے۔ جے ادھّۄ-ادھّ کر لئے تاں پںجّاہ ہذار وی مِل سکدا ہَے۔ امی چںدّ نیں بھری کچہِری وِچّ اُس دی کھُمبّ ٹھپّی سی۔ مُڑ کے اِہ امی چںدّ دے پھڑے مُکدّمِیاں وِچّ وکِیل بݨنۄں ہی ہٹ گِیا۔

اِس دی وکالت ذۄراں ’تے سی۔ ہر کِسم دے مُجرم اِس دے سائِل سن۔ لالچ- وسّ اِہ کُجھّ وی کر سکدا سی۔ وکِیل دی کۄٹھی دی تلاشی امی چںدّ نُۄں بہُت ذرُۄری لگّی۔

بَیلّ کھڑکائی تاں شُکلا جی گھر نہِیں سن۔ اُہ کِسے کیس دے سمبّںدھّ وِچّ چںڈِّیگڑھ گئے ہۄئے سن۔ امی چںدّ نُۄں یکِین ناں آئِیا۔ اِہ کۄئی چال وی ہۄ سکدی ہَے۔ باہرۄں ہی پُلِس نُۄں مۄڑن دا بہانا وی ہۄ سکدَے۔

وکِیل دی نُۄںہ نُۄں امی چںدّ نیں آپݨے آئُݨ دا کارن دسِّیا۔ پہِلاں اُہ جھِجکی۔ گھر وِچّ کۄئی وی ہاذر نہِیں سی۔ کیول نَۄکر سن۔ جدۄں امی چںدّ نیں آپݨی جاݨ-پہِچاݨ کرائی تاں اُہ منّ گئی۔

نُۄںہ راݨی٬ جِہڑی بھاری سِلک دی ساڑھی وِچّ لِپٹی ہۄئی سی نیں اُہناں نُۄں کۄٹھی دے براڈے تک اگوانی کِیتی۔ اُتھۄں تک پُجّݨ لئی اُہناں نُۄں پںجّاہ گذ لمبّا گراسی پلاٹ لںگھّݨا پِیا سی۔ لائن وِچّ کھیڈݨ لئی بَیڈمِںٹّن دا نَیٹّ لگّا ہۄئِیا سی۔

سِپاہِییاں دِییاں نذراں سۄہݨی-سُنکھّی٬ پتلے اںگّ دی نُۄںہ نُۄں نِہار رہِییاں سن۔ امی چںدّ اُس دے پئے گہِݨِیاں دی کِیمت دا اںدّاذا لا رِہا سی۔ بہُت نہِیں تاں گھٹّۄ-گھٹّ تِیہ-چالی ہذار دے تاں ہۄݨگے ہی۔ جِہڑی آم دِن اِنے گہِݨے پائی پھِردی ہَے٬ اُہ وِیاہ-شادی والے دِن کِنّے گہِݨے پائُںدی ہۄویگی؟ اِس تۄں شُکلے دی بیئتھاہ آمدن دا اںدّاذا وی لگّ سکدا سی۔

وِدیشی سَیںٹاں دِییاں خُشبُۄیاں کھِلاردی بہُۄ راݨی اُہناں نُۄں براںڈے وِچّ کھڑا کے اںدّرلے درواذے راہِیں وکِیل ساہِب دا دفتر کھۄلہݨ چلی گئی۔ جاںدی-جاںدی اُہ مِسذ شُکلا نُۄں وی سُچیت کر گئی۔ مِسذ شُکلا ڈرائِںگ رُۄم وِچّ کھِلّرِییاں چِیذاں تھاں سِر کرن لگّی۔ پُلِس نُۄں گھر آئی دیکھ کے اُس نُۄں کۄئی ہَیرانی نہِیں سی ہۄئی۔ شُکلا پُلِس دا ہمائِتی وکِیل سمجھِیا جاںدا سی۔ مُکدّمِیاں دے سمبّںدھّ وِچّ پُلِس اُہناں دی کۄٹھی آم آئُںدی جاںدی سی۔

امی چںدّ نُۄں دفتر وِچّ کۄئی دِلچسپی نہِیں سی۔ ناں ڈرائِںگ رُۄم وِچّ۔ اُہ سروَیںٹ کُیارٹر اتے سائِلاں لئی بݨائے وادھُۄ-گھاٹُۄ کمرے دیکھݨا چاہُںدّا سی۔

کِتاباں اتے لِفافِیاں نال بھرے دفتر وِچّ امی چںدّ نیں سرسری جِہی نِگاہ ماری۔ پتا نہِیں کِنّے کُ سائِلاں دی کِسمت شُکلا جی نیں اِہناں لِفافِیاں وِچّ بںدّ کر رکھّی سی۔

دفترۄں اُہناں نُۄں ڈرائِںگ رُۄم لِجائِیا گِیا۔ مہِںگّے سۄفے اُہناں نُۄں اُڈِیک رہے سن۔ نَۄکر مِںٹّاں وِچّ ہی جُۄس دِییاں بۄتلاں اتے ڈرائی-پھرُۄٹ والِییاں پلیٹاں میذ ’تے سجا گِیا۔ امی چںدّ اِتھے وی ناں بَیٹھا۔ کمرے وِچّ سجاوٹی تسوِیراں سن٬ بُتّ سن٬ پیٹِںگّذ سن اتے ہۄر سجاوٹی سمان۔ جۄ امی چںدّ نُۄں چاہِیدا سی٬ اُہ اِتھے نہِیں سی۔

کِسے پاسِئۄں رَۄلے-رپّے دی آواذ آئی تاں امی چںدّ دے کنّ کھڑے ہۄ گئے۔ لگّا جِویں کۄئی بچّا چِلّا رِہا ہَے۔

“اِہ کی ہۄ رِہَے؟” امی چںدّ نیں دِماغ دا تواذن تاں نہِیں سی گوائِیا پر ہتھّ رِوالور ’تے ذرُۄر پہُںچّ گِیا سی۔ اکھّ دے اِشارے نال اُس نیں سِپاہِییاں نُۄں ساودھان کِیتا۔

“اِہ کُجھّ نہِیں۔ بچّے وی.سی.آر.لائی بَیٹھے ہن۔ کرفِئۄُ کرکے ٹِئۄُشن والی مَیڈم نہِیں آ سکی۔ بچّے شرارتاں کر رہے سن۔ سۄچِیا ٹِک کے بَیٹھے رہِݨگے۔

ہال ’چ پْرویش کردی مِسذ شُکلا نیں سپشٹِیکرن دِتّا۔

ہال ’چ واپس مُڑدی پُلِس پارٹی نُۄں اٹھّاں کُ سالاں دی مدھُۄ نیں گھیر لِیا۔

“اںکّل کرفِئۄُ کئی دِن لگائی رکھّݨا۔ ہم نیں ڈھیر ساری فِلمیں دیکھݨی ہَیں۔” مدھُۄ لئی کرفِئۄُ وردان سی۔ اِس نُۄں لمبّا کرن لئی اُہ امی چںدّ کۄل سِفارش کر رہی سی۔

“تُم بںٹّی کۄ جانتے ہۄ؟ اُسے کہِیں دیکھا ہَے؟” مدھُۄ وِچۄں امی چںدّ نُۄں ودھِییا مُخبر دِکھائی دِتّا۔ گۄدی چُکّ کے اُس نیں پْرشناں دی بُچھاڑ کر دِتّی۔

“جانتی ہُۄں اںکّل٬ پر کہِیں دیکھا نہِیں۔ اُس کۄ جلدی ڈھُۄںڈۄ۔ اُس دی ممّی رۄتی ہۄگی۔ وۄہ بھی رۄتا ہۄگا۔” بںٹّی دی گلّ سُݨ کے مدھُۄ دے نال-نال اُس تۄں وڈّی اݨُۄ نیں وی اکھّاں بھر لئیِیاں۔

بچِّیاں دی پُچھّ-پڑتال تۄں امی چںدّ دا گھر پُۄرا ہۄ گِیا۔ ہۄر کِسے کمرے دی چھاݨ-بِیݨ دی کۄئی ذرُۄرت نہِیں سی۔

اگلی کۄٹھی بی.اَیڈ آر.دے اۄورسِیئر جسّل دی سی۔ اُس نیں وی لۄہا اتے سِیمِںٹّ تھۄک دے بھاء ہذم کِیتا سی۔ سرکاری مال سرکاری اِمارتاں ’تے گھٹّ٬ اُس دی کۄٹھی وِچّ سںگّمرمر اتے پتھّر اِئۄں لگِّیا سی جِویں ٹھُلِّیوال والا سیٹھ ہۄوے۔ پۄتڑے پھرۄلے جاݨ تاں پتا لگّیگا کِہ اۄورسِیئر دا باپ پُلِس دی وردی سِئۄں کے گُذارا کردا سی۔ رامگڑھِییاں دی دُکان اگّے اڈّا لائُںدا سی۔ اۄورسِیئر نُۄں دارُۄ پِیݨ تۄں وِہل نہِیں ہۄݨی۔ شرابی نال متھّا لائُݨ دی امی چںدّ کۄل وِہل نہِیں۔

امی چںدّ دی لالا چھجُّۄ رام دے مہِل وِچّ جھاتی مارن دی تمنّاں سی۔ بںٹّی لئی نہِیں٬ سگۄں اُس مَیخانے نُۄں دیکھݨ لئی جِس لئی اِہ کۄٹھی مشہُۄر سی۔ دسّݨ والے دسّدے سن کِہ کۄٹھی دی لابی وِچّ اِکّ کھُۄںجے وِچّ آلِیشان بار بݨی ہۄئی سی۔ دیسی وِدیشی ہر ترہاں دی وِسکی سجّی رہِںدّی سی۔ شام نُۄں فِلمی اںدّاذ وِچّ اِکّ رِسَیپشنِسٹ گلاس سرو کردی سی۔ ہفتے وِچّ گھٹّۄ-گھٹّ دۄ وار کِٹّی پارٹی ذرُۄر ہُںدّی ہَے۔ ڈاںس ہُںدّا اتے مَۄج-میلا وی۔ جِنّی دیر امی چںدّ شہِر وِچّ لگّا ہۄوے٬ اُنّی دیر اِہ بار بںدّ رہِںدّی ہَے۔ وِسکی دی تھاں جُۄس سرو ہُںدّا ہَے۔

سبھ نُۄں پتا ہَے٬ امی چںدّ شراب نُۄں سخت نفرت کردا ہَے۔ کِسے شرابی دی کی مجال ہَے کِہ اُہ شراب پی کے بذار وِچّ گیڑا دے دیوے جاں پھیر للکارا مار جاوے۔ ٹھیکیداراں دی ہِمّت نہِیں پَیںدی کِہ پِیݨ والے نُۄں گلاس جاں پاݨی دے دیݨ۔ نہِیں تاں ٹھیکیدار ٹھیکے نُۄں اہاتا ہی بݨا لَیںدے ہن۔ اِکّ نُکّر وِچّ پاݨی والا گھڑا اتے گلاس رکھّ دِںدّے ہن۔ ہۄر نہِیں تاں سُبہا تک چالی-پںجّاہ خالی بۄتلاں ہی اِکٹھِّییاں ہۄ جاݨگِییاں۔ وِیہ-تِیہ رُپئے وی وٹّے گئے تاں نَۄکر دا خرچ نِکل جائیگا۔ امی چںدّ دے شہِر وِچّ تائِنات ہۄݨ دی خبر دے نال ہی اُہ گھڑے تۄڑ دِںدّے ہن۔ دہِیں- بھلّے٬ پکَۄڑے اتے مچھّی دی ریہڑی لائُݨ والے وی جگّ-گلاس نُۄں متھّا ٹیک دِںدّے ہن۔ دس-پںجّ رُپئے دا نُکسان ہُںدّا ہَے تا بیشکّ ہۄ جاوے پر کِسے شرابی نُۄں ریہڑی ’تے نہِیں کھڑن دِںدّے۔ شرابِییاں نُۄں امی چںدّ چَۄک وِچّ ہی نںگّے کر-کر کُٹّدا سی۔ دھِییاں- بھَیݨاں بُلا کے اُہناں ساہمݨے بیئِذتی کردا سی۔ اِسے لئی چھجُّۄ ملّ دی بار وی بںدّ ہۄ جاںدی سی۔

امی چںدّ نُۄں کۄٹھی ولّ آئُںدا دیکھ کے گیٹ ’تے کھڑا چَۄںکِیدار اںدّر ولّ دَۄڑ گِیا۔

بَیلّ کھڑکائی تاں پِچھّے نُۄں مُڑ پِیا۔ اُہدے چِہرے ’تے فِکر دے نِشان سن۔ اُس دا دم چڑھ گِیا سی۔

“آئیِئے ساہِب … آئیِئے ساہِب …”  آکھدا چَۄکِیدار اُس نُۄں ڈرائِںگ رُۄم ولّ آئُݨ دا اِشارا کرن لگّا۔

“لالا جی کِتھے نیں؟ اُہناں نُۄں بُلا۔ مَیں کۄٹھی دی تلاشی لَیݨی ہَے۔” امی چںدّ گرجِیا تاں چَۄکِیدار دِییاں لتّاں کمبّݨ لگِّییاں۔ اُہ اںدّر جاوے جاں ناں٬ چَۄکِیدار دُچِتّی وِچّ سی۔

سیٹھ نُۄں اُڈِیکدا امی چںدّ اُہناں دِناں نُۄں یاد کرن لگّا جدۄں سیٹھ دا دِیوالا نِکلݨ والا ہۄ گِیا سی۔ اُیس سمیں اِہ کپاہ دا کارخانا چلائُںدا سی۔ کپاہ دے وڈّے-وڈّے بھںڈّار خرِید لئے۔ آس ہۄئیگی کِہ پِچھلے سال واںگ کپاہ دے بھاء ودھݨگے۔ ماڑی کِسمت نُۄں بھاء ہیٹھاں ہی ہیٹھاں جاںدے رہے۔ چھجُّۄ ملّ کۄئی ہِیلا ناں کردا تاں دھِییاں پُتّ ویچ کے وی کرذ نہِیں سی لہِݨا۔

یاراں دۄستاں وِچّ بَیٹھ کے رائے-مشورا کِیتا۔ اِکّ دا سُجھاء سی کِہ کارخانے دا پںجّاہ لکھّ دا بِیما کرائِیا جاوے۔ پھیر اگّ لا کے بِیمے والِیاں تۄں کلیم لِیا جاوے۔ کرذا لاہُݨ دا اِہۄ اِکۄ-اِکّ راہ سی۔

امی چںدّ اُس سمیں اِتھے سِٹی اِںچارج سی۔ رات دے دۄ وجے سارا شہِر جگمگا اُٹھِّیا۔ شہِر وِچّ چڑھدے پاسے اگنی آپݨا بھِیانک رُۄپ دھاردی جا رہی سی۔ گھبرائے امی چںدّ نیں اَیس.ڈی.اَیم.اتے فائِر بْرِگیڈ نال سمپّرک کِیتا تاں سبھ دے فۄن ڈَیڈّ سن۔ پُلِس نُۄں وی کِسے نیں اگّ لگّݨ دی اِتلاہ نہِیں سی دِتّی۔ امی چںدّ مَۄکے ’تے پُجّا تاں پتا لگّا٬ لالے دا کارخانا جل رِہا سی۔ دۄ-چار مذدُۄر بالٹِییاں نال اگّ بُجھائُݨ دی کۄشِش کر رہے سن۔ گُیاںڈھی ذرُۄر لٹۄ پِیںگھ ہۄ رہے سن۔ اگّ اُہناں دے گھراں تک پہُںچّ سکدی سی۔

امی چںدّ فائِر بْرِگیڈ ولّ بھجّا۔ اُہ پہِلاں ہی خراب سی۔ جدۄں تک اگّ ’تے کابُۄ پائِیا گِیا٬ سارا کُجھّ سُیاہ ہۄ چُکّا سی۔

سُبہا لالا جی رِپۄرٹ درج کرائُݨ آئے۔ چالی لکھّ دے نُکسان والی گلّ امی چںدّ نُۄں جچی نہِیں۔ اُہ ساری رات اُتھے ہی رِہا سی۔ کپاہ تاں چالی ہذار دی وی نہِیں جلی ہۄݨی۔ امی چںدّ نیں رِپۄرٹ درج کرنۄں ناںہ کر دِتّی۔

امی چںدّ نیں ناںہ کِیتی تاں لالے نُۄں کمبّݨی چھِڑ گئی۔ اُس نیں اَیس.ڈی.اَیم.تۄں فۄن کرائِیا۔ خالی چَیکّ بھیجِیا۔ جِنّے مرذی پَیسے بھر لئے۔

امی چںدّ نیں لالے دے خِلاف کیس درج کرن دی دھمکی دِتّی۔ اگّذنی اتے جھُۄٹھے کلیم دا کیس لالے خِلاف بݨدا سی۔

اِس تۄں پہِلاں کِہ امی چںدّ کۄئی کاروائی کردا٬ اُس دی بدلی دے آرڈر ٹی.پی.اَیم.راہِیں اُس نُۄں نۄٹ کرائے گئے۔ نال ہی گھںٹّے دے اںدّر-اںدّر چارج دے کے لائیِن ہاذر ہۄݨ دا ہُکم وی سی۔ امی چںدّ دا کی سی؟ بۄرِییا بِستر گۄل رکھّدا سی۔ چُکِّیا اتے لائیِن ہاذر ہۄ گِیا۔

اُس دی غَیر-ہاذری وِچّ چھجُّۄ ملّ نیں پُۄرے تِیہ لکھّ دا کلیم لِیا۔ اُس سمیں دے لگّے پَیر مذبُۄت ہُںدّے جا رہے ہن۔

کئی سالاں بائد اُہ اُسے چھجُّۄ ملّ دے درشن کرنا چاہُںدّا سی۔

چھجُّۄ ملّ متھّے لگّݨۄں ڈر رِہا سی۔ اِکّ تاں اُس نیں پی رکھّی سی٬ دُۄجے امی چںدّ دی بدلی کرائُݨ کرکے اُہ نمۄشی منّ رِہا سی۔ اُس نیں اِکلّے نیں ہی نہِیں سی پِیتی٬ سگۄں سارے گُیاںڈھی بُلا لئے سن۔ کرفِئۄُ کرکے سبھ وِہلے ہۄ گئے سن۔ اُس نیں سۄچِیا ودھِییا سماں لںگھّ جائیگا۔ نالے گپّ-شپّ کرنگے نالے ہوا پِیاذی ہۄݨگے۔ وِئُپار وِچّ اجِہے وِہلے دِن کدے-کدے ہی مِلدے ہن۔ نہِیں تاں سارا دِن وہی-کھاتِیاں نال متھّا ماردے رہۄ۔ کی پتا سی پُراݨے دُشمݨ نیں اِسے وکت ڈںگّ مارنا سی۔

چھجُّۄ ملّ نیں دۄستاں دے پَیر پھڑے۔ اُہۄ امی چںدّ دی مِنّت کرن۔ دۄست پہِلاں ہی ڈَۄر-بھَۄر ہۄئے بَیٹھے سن۔ سبھ نُۄں اِذّت پِیاری سی۔ سبھ دڑ وٹّ کے بَیٹھ گئے۔ جۄ ہۄئیگا دیکھی جائیگی۔

چَۄکِیدار راہِیں اُس نیں اَۄرتاں نُۄں سُنیہا بھیجِیا۔ اُہۄ اگّے ہۄ کے تلاشی کروا دیݨ۔ چھجُّۄ ملّ نُۄں امی چںدّ دے ساہمݨے جاݨا پِیا تاں مُڑ اُہ دھِییاں-بھَیݨاں اگّے کھڑۄن جۄگا نہِیں رہِݨا۔ اُہ کِسے بھڑُۄئے دی پرواہ نہِیں سی کردا۔ اِکّ وار اَیم.اَیل.اے.نیں کِسے چۄر دی سِفارش کِیتی تاں اُس نُۄں پَے نِکلِیا۔ اَیم.اَیل.اے.اُس نُۄں کۄٹھی بُلائُݨ دی غلتی کر بَیٹھا سی۔ امی چںدّ آکھݨ لگّا۔

“جے مَینُۄں کۄٹھی کمّ ہۄئِیا٬ مَیں آ جاواںگا۔ جے تَینُۄں کمّ ہَے تُۄں آ جا۔ اَیم.اَیل.اے.ہۄ کے چۄراں دی مدد کردے نُۄں شرم نہِیں آئُںدی؟” اُس نیں رۄذنامچے وِچّ رِپۄرٹ وی درج کر دِتّی۔ اَیم.اَیل.اے.نیں مُڑ کے تھاݨے ولّ مُۄںہ ناں کِیتا۔ لالا کِس دا وِچارا سی۔

امی چںدّ شرابِییاں دی پڑتال کرن نہِیں سی آئِیا۔ اُس دا اِکۄ-اِکّ مکسد بںٹّی سی۔ اُہ نہِیں سی تاں امی چںدّ دا کۄٹھی ’چ رُکے رہِݨ دا وی متلب نہِیں سی۔

کبُۄتر آخر کِنّا کُ چِر اکھّاں مِیچ کے بِلّی تۄں بچ سکدا ہَے۔ چھجُّۄ ملّ نُۄں باہر آئُݨا ہی پِیا۔

“بںٹّی دا کۄئی تھہُ پتا؟ کِتے اُس دا وی بِیما تاں نہِیں کرا دِتّا؟” چھجُّۄ ملّ نُۄں چِڑائُݨ لئی امی چںدّ نیں اُس دے مُۄںہ نُۄں سُںگھّدِیاں وِئںگّ کِیتا۔

چھجُّۄ ملّ دِییاں اکھّاں چھلک پئیِیاں۔ اُس دی گۄگڑ اِنی ودھ گئی سی کِہ یتن کرن ’تے وی اُہ امی چںدّ دے گۄڈِیاں ولّ ناں جھُک سکِیا۔

امی چںدّ نیں گہُ نال تکِّیا۔ اُس دی گۄگڑ پہِلاں نالۄں چار-پںجّ اِںچ ہۄر باہر نُۄں آ گئی سی۔ گردن دُیالے وی چربی چڑھ گئی اتے گلّہاں اِنِییاں پھُلّ گئیِیاں سن کِہ اکھّاں اںدّر دھس گئیِیاں سن۔

چھجُّۄ ملّ نُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس کرا کے امی چںدّ نیں واپسی لئی پِٹھّ بھُیائی۔ کھاݨ-پِیݨ جاں اَیش لئی امی چںدّ کۄل وکت نہِیں سی۔ تیذ کدمِیں اُہ کۄٹھِیئۄں باہر ہۄ گِیا۔

ہوالدار دی کۄٹھی اۄورسِیئر دی کۄٹھی نالۄں گھٹّ نہِیں سی۔ پہاڑ جِڈّی کۄٹھی دیکھ کے امی چںدّ دے کالجے ’چ رُگّ بھرِیا گِیا۔ جے کِدھرے آدرشوادی بݨ کے اُس نیں سںتّاں اگّے پْرݨ ناں لِیا ہُںدّا کِہ اُہ اُمر بھر رِشوت نہِیں لئیگا تاں اجّ امی چںدّ وی لکھّاں دا مالک ہُںدّا۔ پُلِس دا تاں سِپاہی مان نہِیں٬ اُہ تاں اِںسپَیکٹر ہَے۔ کئی وار امی چںدّ نیں اِس نُۄں وہِم بھرم سمجھ کے پَیسے لَیݨ دی کۄشِش وی کِیتی۔ پہِلی وار پَیسے لَے کے گھر گِیا تاں مُںڈّا بِیماری کارن ہتھّاں وِچّ آئِیا ہۄئِیا سی۔ کِسے دوائی دارُۄ نیں اسر ناں کِیتا۔ رِشوت والے سارے پَیسے خرچ ہۄئے تاں جا کے ٹھِیک ہۄئِیا۔ امی چںدّ نیں پھیر کنّاں نُۄں ہتھّ لائے۔ بھُلّ بخشائی۔ دُبارا ہِمّت کِیتی تاں اُہدا آپݨا اَیکسِیڈَیںٹ ہۄ گِیا۔ سارا پَیسا پھیر نِکل گِیا۔ ہڈّ-پَیر مُفت ’چ ٹُٹّے۔ مُڑ پْرݨ تۄڑن دی ہِمّت نہِیں پئی۔ پچھتاوا اُس نُۄں ذرُۄر رہِںدّا سی۔

ہوالدار دی کۄٹھی اگّے کھڑۄن دی اُس دی ہِمّت ناں پئی۔ بھُجّے کالجے نال اُہ اگاںہ ودھِیا۔

اگّے سُکھدیو سِںگھّ ڈاکٹر دی نیم پلیٹ چمک رہی سی۔ پہِلاں اُہ سرکاری ڈاکٹر سی۔ دوائیِیاں وِچّ تاں ہیراپھیری کردا ہی سی٬ پُلِس دے کمّاں وِچّ وی ٹںگّ اڑا دِںدّا۔ جدۄں مرذی چَۄوی دی چھبّی اتے چھبّی دی تِنّ سَۄ ستّ بݨوا لئۄ۔ اِکّ وار مرن والے دا وِسرا ہی بدل دِتّا۔ بُڈھّا لڑائی وِچّ لگّے ذخماں دی تاب ناں جھلّدا چلّ وسِّیا سی۔ پُلِس نیں کیس اِسے ترہاں بݨائِیا۔ پر اِس ماں دے شیر نیں وِسرے نُۄں ٹَیسٹ لئی بھیجݨ تۄں پہِلاں اُس وِچّ ذہِر مِلا دِتّی۔ رِپۄرٹ آئی تاں مُکدّمے دی رُۄپ-ریکھا ہی بدل گئی۔ رِپۄرٹ مُتابک بُڈھّا ذہِر کھاݨ کرکے مرِیا سی۔ امی چںدّ نُۄں بھاجڑاں پَے گئیِیاں۔ اُس نُۄں مہِکمے نیں نہِیں سی چھڈّݨا۔

امی چںدّ نیں ڈاکٹر دی کھِچائی کِیتی تاں اُہ مُیافِییاں مںگّݨ لگّا۔ مُڑ کے نوِیں رِپۄرٹ بݨائی۔ تھۄڑھے دِناں بائد دوائیِیاں غبن کرن دے کیس وِچّ پھس گِیا۔ مُئتّل ہۄ کے پْرائیِویٹ پْرَیکٹِس شُرُۄ کر لئی۔ اجِہا کمّ چلِّیا کِہ تِنّ- مںذّلا ہسپتال بݨا گِیا۔ پںجّ سَۄ رُپِیا ہفتا اِکّ بَیڈّ دا کِرائِیا لَیںدا ہَے۔

بَیلّ کھڑکائی تاں گھر کۄئی نہِیں سی۔ سارا ٹبّر منالی سَیر لئی گِیا ہۄئِیا سی۔

اگلی کۄٹھی ستّپال دی سی۔ اُہۄ ستّپال جِہڑا شَیلراں وِچّ مُنِیمی کردا- کردا شَیلر مالک بݨ گِیا۔ چںگّے پَیسے بݨے تاں پَیسے ہذم کرنے اَۄکھے ہۄ گئے۔ پھُۄڈ سپلائی اتے اَیف.سی.آئی.دے اِںسپَیکٹراں نال مِل کے لُدھِیاݨے جاݨ لگّا۔ ہۄٹلاں وِچّ کال-گرلذ نال رںگّ-رلِییاں منائُݨ لگّا۔ نخرے والِییاں اَۄرتاں ساہمݨے اُس نُۄں آپݨی پتنی مۄٹی٬ کالی اتے اُجڈّ نذر آئُݨ لگّی۔ آئے دِن اُس تۄں چھُٹکارا پائُݨ دِییاں ترکِیباں سۄچدا رہِںدّا۔ آخر اُہۄ ترکِیب سُجھّی٬ جِہڑی اِہۄ جِہے بںدّے نُۄں سُجھّ سکدی ہَے۔ سٹۄو دیوتے دی کِرپا۔

سٹۄو دیوتے دی کِرپا تاں ہۄئی پر پںڈّت امی چںدّ دی نہِیں۔ سٹۄو نیں تاں ستّپال دی پتنی شِیلا نُۄں جلا کے مار دِتّا٬ پر امی چںدّ اِس نُۄں مہِذ اِکّ ہادسا منّݨ لئی تِیار نہِیں سی۔ ستّپال نیں آپݨے ہتھّ دِکھاوے لئی جلائے سن۔ رسۄئی جِتھے اُس دی پتنی سڑی سی٬ ساری کہاݨی سچّ-سچّ آکھ رہی سی۔ رسۄئی دِییاں چار کںدھّاں تاں دھُۄئے نال کالِییاں ہۄ گئیِیاں پر جِتھے شِیلا مری سی اُتھے دھُۄںیاں نہِیں سی پہُںچّ سکِیا۔ شِیلا نُۄں اچانک اگّ لگّی ہُںدّی تاں اُہ تڑپھدی٬ رۄںدی کُرلاںدی اتے اِدھر-اُدھر دَۄڑن دی کۄشِش کردی۔ اُہ مچّ جاݨ لئی چُپّ کر کے کںدھّ نال ناں بَیٹھ جاںدی۔ کںدھّ ’تے بڑی شِیلا دی تسوِیر دسّدی سی٬ اگّ لائُݨ تۄں پہِلاں ہی اُس نُۄں مار دِتّا گِیا سی۔ اُس دی مْرِتک دیہ نُۄں کںدھّ نال ٹِکا کے پِچھّۄں اگّ لائی گئی سی۔ ستّپال نُۄں گْرِفتار کرن لئی پُلِس لئی اِنا سبُۄت ہی کافی سی۔ دۄ تھپّڑ پئے تاں ستّپال نیں سبھ کُجھّ دسّ دِتّا۔ نوِیں بہُۄ دے چاء وِچّ اُہ پہِلی نُۄں اگّ لا بَیٹھا سی۔

امی چںدّ نیں پُۄری مِہنت نال سبُۄت اِکٹھّے کِیتے سن۔ ادالت جے چشمدِید گواہاں بِناں کِسے نُۄں سذا نہِیں کر سکدی تاں امی چںدّ کی کرے؟ کُڑی دے غرِیب ماپِیاں تۄں پُۄری پَیروائی ناں ہۄ سکی۔ اُہ با-اِذّت بری ہۄ کے گھر نُۄں آ گِیا۔

ستّپال دی اِچھّا پُۄری ہۄ گئی۔ اُس نیں سچّمُچّ ہی پری ورگی کُڑی وِیاہ کے لِیاںدی۔

امی چںدّ دی تمنّا سی کِہ اُس پری ورگی کُڑی دا دِیدار کرے۔ پر امی چںدّ ستّپال اگّے ہارِیا-ہارِیا مہِسُۄس کر رِہا سی۔ پُۄرے یتناں دے باوجُۄد وی اُہ ستّپال نُۄں سذا نہِیں سی کرا سکِیا۔ ستّپال دا درواذا کھڑکائُݨ نُۄں اُس دا دِل ناں ہی منِّیا۔

سُۄرج دیوتا آپݨے آخری باݨ ورسا رِہا سی۔

امی چںدّ کۄٹھِییاں دے گیٹاں ’تے لٹکدِییاں نیم پلیٹاں گھۄکھدا رِہا اتے کِسے-کِسے کۄٹھی وِچۄں تھۄڑھی-بہُت پُچھّ-پڑتال کر کے اگّے ودھدا رِہا۔ مَۄج-مستی کر رہی اِس کلۄنی نُۄں کی ذرُۄرت سی٬ اُہ بںٹّی ورگے جھںجّٹاں وِچّ پئے۔

آخری کۄٹھی بابُۄ کاںشی رام دی سی۔ اُہ اِکّ اجِہا سِیاستدان سی جِس دی کدے مُکھّ مںتّری جِنّی چڑھت رہی سی۔ سمیں نیں اُس دا ساتھ ناں دِتّا۔ سِیاسی اُتھل-پُتھل وِچّ اُہ گھبرا گِیا۔ دھڑادھڑ پارٹِییاں بدلدا رِہا۔ نتِیجے وجۄں ناں گھر دا رِہا٬ ناں گھاٹ دا۔

مجبُۄر ہۄئِیا ہُݨ چُپّ دھاری بَیٹھا ہَے۔ کدے-کدے دَۄرا پَیݨ والِیاں واںگ لۄکاں وِچّ مُڑ آئُݨ دی کۄشِش کردا ہَے۔ تھۄڑھی جِہی تھاں بݨدی ہَے تاں مُڑ غلتی کر بَیٹھدا ہَے۔ مُڑ راجکُماری تۄں چُۄہی بݨن والی کہاݨی سچّی ہۄ جاںدی ہَے۔

اِیرکھا ’چ جلدے کاںشی رام نیں بںٹّی والی غلتی کر لئی ہۄوے تاں اِہ وڈّی گلّ نہِیں سی۔ اُہ رام لِیلہا کمیٹی تۄں لَے کے گِیتا بھون تک ہر سںسّتھا وِچّ ٹںگّ اڑائُݨ دی تاک وِچّ سی٬ کِدھرے نمۄشی دا مُۄںہ دیکھݨا پِیا ہۄوے اتے اُس نیں آپݨی مۄٹی بُدھّی نال کۄئی غلت فَیسلا لَے لِیا ہۄوے۔

چاراں سِپاہِییاں نُۄں کۄٹھی دے چاراں کھُۄںجِیاں وِچّ پۄذِیشناں لَیݨ دا ہُکم ہۄئِیا۔ آپݨے رِوالور نُۄں ہتھّ وِچّ پھڑ کے اتے ہَۄلدار دی بںدُّۄک لۄڈ کرا کے اُس نیں بَیلّ کھڑکائی۔

کاںشی رام لائن وِچّ ٹہِل رِہا سی۔ میذ ’تے پئے ٹیپ-رِکارڈر ’تے وجّ رہی کۄئی وِدیشی دھُن ماہَۄل نُۄں سُکھاواں بݨا رہی سی۔

کۄئی گںدّا گِیتا ہُںدّا تاں امی چںدّ نیں ٹیپ-رِکارڈر دے ٹُکڑے-ٹُکڑے کر دیݨے سن۔ اشلِیل گِیتاں نال امی چںدّ نُۄں پاغلپن دی ہدّ تک نفرت سی۔ جِتھے وی جاںدا٬ پہِلاں ٹیپاں تے ٹرکّاں والِیاں نُۄں گںدِّییاں ٹیپاں کھُۄہ وِچّ سُٹّݨ دا ہُکم دِںدّا۔ ہُکم ادُۄلی اکسر ٹرکّاں والے کردے۔ کۄئی ہۄر بہانا لبھّ کے ہڑتالاں کردے٬ ٹرَیفِک جام کردے پر امی چںدّ نُۄں ڈرا ناں سکدے۔

اِس سںگِّیت نال ناں امی چںدّ نُۄں پِیار سی اتے ناں ہی نفرت۔

پُلِس نُۄں کۄٹھی ولّ ودھدی دیکھ کے کاںشی رام خُد گیٹ کھۄلہݨ آئِیا۔

اِکّ اُہ وی ذمانا سی٬ جدۄں کاںشی رام دی کۄٹھی اگّے افسراں دی بھِیڑ لگّی رہِںدّی سی۔ آئی.جی.تک نُۄں گھںٹّا-گھںٹّا اُڈِیکݨا پَیںدا سی۔ اُس سمیں گِیانی جی مُکھّ مںتّری سن۔ اُہ کاںشی رام دے لںگّۄٹِیئے یار سن۔ گِیانی جی وی آشک مِجاذ سن اتے کاںشی رام وی۔ مُکھّ مںتّری بݨے تاں گِیانی جی نیں کاںشی رام دے رجّ کے کمّ کِیتے۔ بدلِییاں٬ بھرتِییاں٬ کۄٹے اتے لائِسَیںس سبھ اِشارے نال ہۄ جاںدے۔

دِناں وِچّ شہِر دے لہِںدّے پاسے اِکّ بہُت وڈّا پۄلٹری فارم اُسر گِیا۔ اَیگرۄ اِںڈسٹری لئی اُہناں نُۄں ذمِین سرکار نیں خرِید کے دِتّی۔ دھاگا مِلّ لگّ گئی۔ کِیڑے مار دوائیِیاں دے کارخانے دے لائِسَیںس مِل گئے۔ پِںڈّ دے مُںڈّے پُلِس ’چ بھرتی ہۄݨ لگّے اتے شہِراں دے پھُۄڈ سپلائی وِچّ۔ کِسے نُۄں سۄہݨے گھِئۄ دی ایجںسّی لَے دِتّی٬ کِسے نُۄں مارکپھَیڈّ کھاد دی۔ سبھ وِچّ کاںشی رام دا لُکواں ہِسّا ہُںدّا سی۔

کاںشی رام نیں کئیِیاں نُۄں سِیاست وِچّ لِیاںدا۔ کِسے نُۄں بلاک دا پْردھان بݨائِیا٬ کِسے نُۄں ذِلہے دے یُۄتھ وِںگّ دا۔ کۄئی آکھدا شرمے دی پتنی ’تے اُس دی اکھّ ہَے۔ کۄئی آکھدا وکِیلنی اُہدے نال رہِںدّی ہَے۔ کُجھّ وی سی٬ اُس نیں کئی اَۄرتاں نُۄں وی سِیاست وِچّ لِیاںدا سی۔ اُس وِچّ کُجھّ گِیانی جی دے وی نیڑے ہۄ گئیِیاں سن۔ اُہ سِدھِییاں کمّ کرا لِیائُںدِییاں سن۔

بھَیڑے دِن کِہڑا پُچھّ کے آئُںدے ہن۔ اَیمرجَیںسی بائد جدۄں چۄݨاں ہۄئیِیاں تاں کاںگرس دا مہِل ڈھیری ہۄ گِیا۔

کاںشی رام نیں کدے سُفنے وِچّ وی نہِیں سۄچِیا ہۄݨا کِہ کدے اُس دا پُراݨا رِکارڈ وی پھرۄلِیا جائیگا۔

جوانی سمیں اُہ اِکّ پیںڈُۄ ہٹواݨِییا سی۔ پہِلی پتنی بِیمار رہِںدّی سی۔ اِلاج لئی پَیسا نہِیں سی۔ کاںشی رام نیں سرکار پاسۄں سہائِتا لَیݨ لئی کدے ارذی دِتّی سی۔ کِسے کلرک نیں کاںشی رام نال اجِہی کھُںدّک کھادھی کِہ اُس ارذی دِییاں فۄٹۄیاں کروا کے جنتا پارٹی والِیاں نُۄں دے دِتِّییاں۔ جنتا پارٹی نیں رائی دا پہاڑ بݨا دِتّا۔ تھاں-تھاں پۄسٹر لگّ پئے۔ اُس دی دَۄلت دی پڑتال دی مںگّ ہۄݨ لگّی۔

اُہ بھُکھّا مردا کاںگرس پارٹی دے دفتر وِچّ کلرکی کرن چںڈِّیگڑھ گِیا سی۔ کدے کِسے وڈّے اہُدے ’تے نہِیں رِہا۔ اِہ ساری جائِداد کِتھۄں بݨی؟

پرچا درج ہۄئِیا۔ گْرِفتار ہۄئِیا۔ دھُۄہ-گھڑِیس ہۄئی۔ ڈردے نیں سارے پَیسے دے دِتّے۔ گِیانی جی دے خِلاف ہلفِییاں بِیان وی دے بَیٹھا اتے کمِشن اگّے گواہی وی۔ اُس سمیں کِس نُۄں پتا سی کِہ گِیانی جی مُڑ اِتھۄں تک پہُںچّ جاݨگے۔

گِیانی جی کھِجھ گئے۔ کئی وار کاںشی رام نیں مِنّت-ترلا کِیتا۔ اُہناں کاںشی رام نُۄں مُیاف نہِیں کِیتا۔ جِہڑا بھِیڑ پَیݨ ’تے ساتھ نہِیں دِںدّا٬ اُہ کاہدا مِتّر ہۄئِیا؟ ہۄر پارٹِییاں وِچّ وی ہتھّ-پَیر مارے۔ کِدھرے دال ناں گلی۔ ہمبھّ کے بَیٹھ گِیا۔ مُڑ اُہ لۄکل سِیاست وِچّ سرگرم ہۄݨ دے یتناں وِچّ سی۔

چھجُّۄ رام تۄں وِیہ ہذار رُپئے لَے کے اِکّ گھںٹّے وِچّ امی چںدّ دی بدلی کرائُݨ والے کاںشی رام دی کۄٹھی دا کۄنا-کۄنا اُس نیں چھاݨ سُٹِّیا۔ ساری کۄٹھی وِدیشی چِیذاں نال بھری پئی سی۔ اںڈّر-وِیئر تۄں لَے کے ساڑھِییاں تک۔ لائیِٹر تۄں لَے کے گِیذر تک٬ سبھ وِدیشی۔ پتا نہِیں اُس نیں کِنّا کُ پَیسا کمائِیا سی کِہ اِنے سالاں بائد وی ختم ہۄݨ وِچّ نہِیں سی آ رِہا۔ امی چںدّ چاہُںدّا تاں وِدیشی چِیذاں دِییاں رسِیداں مںگّ کے آپݨی بدلی دا بدلا لَے سکدا سی٬ پر اُس نیں اِںجھ ناں کِیتا۔ کاںشی رام واںگ اُس نُۄں تاکت دا نشا نہِیں سی چڑھِیا ہۄئِیا۔

کاںشی رام دی کۄٹھی ’چ اُتھل-پُتھّل کر کے باہر نِکلدا امی چںدّ پُۄری ترہاں کھِجھ چُکّا سی۔ ماڈل ٹائۄُن دِییاں سارِییاں کۄٹھِییاں دے مالک چۄر٬ ٹھگّ اتے لُٹیرے سن۔ کۄئی رِشوتخۄر سی٬ کۄئی ٹَیکس چۄر اتے کۄئی بلَیکِییا۔ ہَیرانی دی گلّ اِہ سی کِہ ناں سماج اِہناں نُۄں مُجرم سمجھدا سی٬ ناں کانُۄن۔ اُلٹا دۄویں اِہناں نُۄں اِذّت نال دیکھدے سن۔

اِہناں آدھُنِک چۄراں ساہمݨے نِہتھّا اتے ہارِیا-ہارِیا مہِسُۄس کردا امی چںدّ اگّے تُرن وِچّ اَۄکھِیائی مہِسُۄس کرن لگّا۔

اُداس-اُداس کدم پُٹّدا اُہ تھاݨے نُۄں پرت آئِیا۔

 

 

11

خان نیں بںٹّی دی کھۄج لئی جِنہاں پُلِس افسراں نُۄں خاس تَۄر ’تے باہرۄں بُلائِیا سی٬ اُہناں وِچّ امی چںدّ تۄں اِلاوا گجّݨ سِںگھّ وی سی۔

اے.اَیس.آئی.ہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی گجّݨ نُۄں اِکّ اجِہی پُلِس پارٹی دا مُکھی تھاپِیا گِیا سی٬ جِس وِچّ چھے ہَۄلدار٬ چَۄوی سِپاہی اتے سی.آر.پی.دے چالی جوان تاں سن ہی٬ اِکّ سب-اِںسپَیکٹر وی شامل سی۔ سب-اِںسپَیکٹر دے ہُںدِّیاں پارٹی دا مُکھی بݨنا گجّݨ سِںگھّ لئی فخر والی گلّ سی۔ اُہ آپݨی اِس شاخ نُۄں بݨائی رکھّݨ لئی اُتاولا سی۔

اِس پارٹی نُۄں کمّ وی بڑا اہِم سَۄمپِیا گِیا سی۔ اِہناں نیں اگواڑ دی چھاݨ-بِیݨ کرنی سی۔ اگواڑۄں کئی مُںڈّے اںڈّر-گرائۄُںڈ ہۄئے ہۄئے سن۔ اِتھے کئی گھر دںگِّیاں دَۄران اُجّڑ کے آئے سِکھّ پرِواراں دے سن۔ دۄ گُردُیارے سن اتے اِکّ ڈیرا۔ اجِہے اِلاکے دی تلاشی لئی جِتھے تہمّل اتے سُۄجھ-بُۄجھ دی ذرُۄرت سی٬ اُتھے دلیری اتے ہَۄسلا وی چاہِیدا سی۔ گجّݨ وِچّ اِہناں وِچۄں کِسے دی وی گھاٹ نہِیں سی۔ اِہناں سارے گُݨاں دا دِکھاوا اُہ کئی وار کر چُکّا سی۔

پہِلی وار اُس سمیں جدۄں ورسدِییاں گۄلِییاں وِچّ وی اُس نیں دۄ نمبّر دی شراب لئی جاںدے ٹرکّ دا پِچھّا کرنا نہِیں سی چھڈِّیا۔ ٹرکّ بڑی وڈّی پارٹی دا سی۔ ناں گجّݨ نیں پَیسِیاں ’تے دھار ماری٬ ناں وذِیراں دِییاں دھمکِییاں تۄں ڈرِیا۔ گجّݨ دے تبدالے لئی ذۄر پَیݨ لگّا تاں خان چٹّان واںگ اڑ گِیا۔ خان ڈی.جی.پی.دے پیش ہۄئِیا۔ ساری ستھِتی سمجھا کے بدلی دی تھاں گجّݨ لئی اِنام منذُۄر کرائِیا۔

اِکّ وار پھیر اُس نیں شیر دے مُۄںہ وِچّ ہتھّ پا کے اِلاکے وِچّ امن بہال کِیتا۔ نِہںگّاں دا اِکّ ہتھِیاربںدّ ٹۄلا لالِیاں دی ذمِین ’تے کبذا کرنا چاہُںدّا سی۔ غرِیب لالے تھر-تھر کمبّݨ تۄں بِناں کُجھّ نہِیں سی کر سکدے۔ گجّݨ نیں نِہںگّاں نُۄں سمجھائِیا تاں اُہ گۄلِییاں چلائُݨ لگّے۔ گجّݨ نیں لَیںدے ہتھّ دۄ نُۄں تھائیں چِتّ کر دِتّا۔ باکِییاں دِییاں لتّاں-باہاں بھنّ کے تھاݨے لِیا سُٹّے۔ مُڑ نِہںگّاں نیں اُس دے اِلاکے ولّ مُۄںہ نہِیں کِیتا۔

اِس اگواڑ وِچّ٬ اجِہے بھَیڑے ہالت وِچّ جے کۄئی تھاݨیدار ہِکّ تاݨ کے کھڑ سکدا سی تاں اُہ گجّݨ سِںگھّ ہی سی۔ اُس ادھِین لائے گئے سب-اِںسپَیکٹر گُرداس رام دی لِیاکت ’تے تاں کِسے نُۄں شکّ نہِیں سی پر بُڈھّا ہۄݨ کرکے اُس وِچّ پہِلاں والا جۄشۄ-خرۄش نہِیں سی رِہا۔ گجّݨ نَۄجوان سی۔ خان نُۄں لگّدا سی اُس نُۄں ہالے تجربے دی ذرُۄرت سی۔ گجّݨ کاہل ناں کرے٬ اِس لئی گُرداس رام نُۄں پارٹی وِچّ شامل کِیتا گِیا سی۔ خان نیں سۄچ-سمجھ کے ہی ہۄش اتے جۄش دا سںگّم کِیتا سی۔

اِکّ سال پہِلاں گجّݨ اِسے تھاݨے وِچّ تائِنات سی۔ اگواڑ والی ذَیل اُسے ادھِین سی۔ اگواڑ دے ہر چںگّے ماڑے دا گجّݨ نُۄں پتا سی٬ پھیر وی سال وِچّ ہۄئیِیاں تبدِیلِییاں دی جاݨکاری لئی خُفِییا وِبھاگ دِییاں رِپۄرٹاں تۄں اِلاوا سی.آئی.ڈی.دا اِکّ ہَۄلدار وی اُس دے اںگّ-سںگّ سی۔

شہِر دی گھیرا-بںدّی کرفِئۄُ دے اَیلان تۄں پہِلاں ہی ہۄ چُکّی سی۔ شہِر وِچّ پہِلی وار کرفِئۄُ لگّا سی۔ کِسے بچّے تک دی وی ’چُۄں‘ کرن دی ہِمّت نہِیں سی پَے رہی۔

اگواڑ دی چھاݨ-بِیݨ دی یۄجنا لئی گجّݨ نُۄں مساں ادھّا گھںٹّا لگّا۔

آپݨا ہَیڈّکُیارٹر اُہناں دھرمشالا وِچّ رکھِّیا۔ اِہ اگواڑ دے وِچکار وی سی اتے بَیٹھݨ-اُٹھّݨ لئی وی کھُلّہی سی۔ رات نُۄں ٹھہِرݨ لئی مںجّا بِسترا وی مِل سکدا سی۔ کِسے دی تفتِیش کرنی ہۄوے تاں چِیکاں دھرمسالا تۄں باہر نہِیں نِکل سکدِییاں۔

دۄ ہَۄلداراں اتے دس جواناں دی اِکّ راکھوِیں ٹُکڑی تِیار کِیتی گئی۔ اِہ ٹُکڑی دھرمشالا وِچّ ٹھہِریگی۔ کِسے پاسے وی ذرُۄرت پئے٬ اِس نیں فَۄرن سہائِتا لئی پُجّݨا سی۔

گجّݨ نیں سبھ تۄں پہِلاں دںگّا-پِیڑت پرِواراں دی پُچھّ-گِچھّ کرنی ٹھِیک سمجھی۔ گجّݨ دا تجربا اتے خُفِییاں رِپۄرٹاں دسّدِییاں سن کِہ دہِشتگرداں ’چ مُکھّ اڈّا اِہۄ پرِوار بݨدے ہن۔ اِہناں پرِواراں دے مناں وِچّ رۄس ہَے٬ ستھانک لۄک اُہناں دے رِشتیداراں نُۄں جاݨدے-پہِچاݨدے نہِیں۔ اۄپرے بںدّے رِشتیدار بݨ کے جِنّا چِر مرذی اِتھے رہِݨ, کِسے نُۄں شکّ نہِیں ہُںدّا۔ اِہناں نُۄں پَیسے-ٹکے دی وی ذرُۄرت ہُںدّی ہَے۔ تھۄڑھے جِہے پَیسِیاں دے لالچ وِچّ وی کِسے نُۄں پناہ دے سکدے ہن۔

پہِلا چھاپا اُہناں بھاپِیاں دے مارِیا۔ اُہ کانپُرۄں اُجّڑ کے آئے سن۔ اُتھے اُہناں دی بہُت وڈّی ٹراںسپۄرٹ سی۔ گھر دے سارے مَیمبر دںگِّیاں دا شِکار ہۄ گئے۔ گڈِّییاں اگّ دی بھیٹ چڑھ گئیِیاں۔ جۄ باکی بچِیا٬ اُنہاں وِچّ دۄ بُڈھِّییاں٬ دۄ نَۄجوان وِدھواواں اتے اِکّ باراں کُ سال دا مُںڈّا سی٬ جِس نُۄں اُہ کُڑِییاں والے کپّڑے پوا کے بچا لِیائیِیاں سن۔

اِتھے آئُݨ سمیں تیڑ دے کپّڑِیاں تۄں سِوا اُہناں کۄل کُجھّ نہِیں سی۔ پہِلاں سٹیشن ’تے رہے٬ پھیر سِںگھّ سبھا گُردُیارے۔ اُتھۄں اگواڑ والے کَینیڈا والِیاں دے اِس مکان وِچّ لَے آئے۔ اِہ مکان خرِید لِیا اتے بہُت سارا سمان وی گھر آ گِیا۔

خُفِییاں رِپۄرٹاں تاں آکھدِییاں سن کِہ اِہناں نُۄں شکّی بںدّے پَیسے دِںدّے ہن۔ بھاپِیاں دا کہِݨا ہَے کِہ اُہناں دے کانہپُر والے مِتّراں نیں باکی بچدی ذمِین جائِداد ویچ کے اُہناں نُۄں پَیسے بھیجے ہن۔

اِس پرِوار دی پہِلاں وی کئی وار پُچھّ-پڑتال ہۄ چُکّی سی۔ ہۄ سکدَے اُہ رِپۄرٹاں غلت ہۄݨ۔ کئی وار تھاݨے بَیٹھِیاں ہی پُچھّ-پڑتال دی رِپۄرٹ کر دِتّی جاںدی ہَے۔ جِنہاں دا وسّدا-رسّدا گھر اُجّڑ گِیا ہۄوے٬ راجے تۄں رںکّ بݨ گئے ہۄݨ, اُہ چُپّ کر کے کِویں بَیٹھ سکدے ہن؟ اُہناں دے سِینِیاں ’چ بھامبڑ بلدے ہی رہِںدّے ہن۔ اُہ بدلے دی تاک وِچّ رہِںدّے ہن۔

درواذا کھُلّہدِیاں ہی گجّݨ نیں درواذا کھۄلہݨ آئی مُٹِیار دی دھَۄݨ وِچّ پںجّ-چھے جڑ دِتِّییاں۔ اُہ وِہڑے وِچّ جا ڈِگّی۔ باکی اُس نُۄں سمبھّالݨ لگِّییاں تاں گجّݨ نیں گالہاں دا گپھّا اُہناں دے پلّے وی پا دِتّا۔ پںجّ-چار ڈںڈّے اُس ملُۄکڑے جِہے مُںڈّے دے وی جڑے٬ جِس نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رِہا اِہ کی ہۄ رِہا سی؟ بسّ رۄئی ہی جا رِہا سی۔ گُرداس نیں گجّݨ دا ہتھّ رۄکِیاں تاں اُس نُۄں وی جھِڑکاں پَے گئیِیاں۔ گجّݨ دا متّ سی کِہ اِہ ترس دے پاتر نہِیں۔ کِسے نیں پُلِس نُۄں بھلماݨسی نال تھۄڑھا دسّݨا ہَے؟ ہۄر سختی دِکھائُݨ لئی اُس نیں بُڈھّی دی گُتّ نُۄں وی گیڑا دے دِتّا۔

کافی کُٹّ مار٬ جھاڑ-جھمبّ اتے گالہاں دُپّڑاں بائد ہی گجّݨ نُۄں یکِین آئِیا کِہ ناں اُتھے کۄئی آئُںدا سی٬ ناں پَیسے دِںدّا سی۔

اَۄرتاں ہۄݨ کرکے گجّݨ نیں کانہپُر والِیاں نُۄں تاں بخش دِتّا۔ دِلّی اتے کلکتّے والِیاں دے چالے ٹھِیک نہِیں سن۔ اُہ سِدھّے مُۄںہ گلّ ہی نہِیں کردے۔ شرییام آکھدے سن کِہ اُہناں دی مدد سِںگھّ سبھا وی کردی ہَے اتے نَۄجوان جتھیبںدِّییاں وی۔ دِلّی والے وی کۄئی چںگّا رِکارڈ نہِیں سی رکھّدے۔ اُہ اُتھے وی شرارتاں کردے رہِںدّے سن۔ اُہناں دی دِلّی مۄٹرسائیِکل رِپیئر کرن دی ورکشاپ سی۔ اُہناں دا باپ مرِیا سی اتے ورکشاپ جلی سی۔ اُہناں نُۄں سرکار ولّۄں کافی مُیاوذا مِلِیا سی۔ اِہۄ ہال کلکتّے والِیاں دا سی۔

درواذے کھڑکائے تاں سارے مُںڈّے-کھُںڈّے گھر ہی مِل گئے۔ کِلِّییاں ’تے کیسری پگّاں لٹک رہِییاں سن جۄ گجّݨ نُۄں اُہناں دے سرکار تۄں باغی ہۄݨ دا سبُۄت لگِّییاں٬ اُںجھ گھراں وِچّ بھںگّ بھُجّدی سی۔ اِکّ-دۄ ٹرںکّاں٬ مںجّے بِسترِیاں اتے رسۄئی دے بھاںڈِیاں تۄں بِناں گھر وِچّ کُجھّ نہِیں سی۔ تلاشی لَیݨ لئی سارے پںجّ مِںٹّ لگّے۔

مرداں تۄں پُچھّ-گِچھّ کرنی سی تاں کھُلّہا وکت چاہِیدا سی۔ مُشکاں دے کے مرداں نُۄں دھرمشالا لِجائِیا گِیا رات نُۄں وِہلا ہۄ کے اُہناں دے گھۄٹے لائیگا۔

بںٹّی دے سُراگ دا دُۄسرا سۄما اُہ پرِوار ہۄ سکدے سن٬ جِنہاں دے مُںڈّے گھرۄں فرار سن۔

سبھ تۄں پہِلاں لچھُّۄ مِستری دا مُںڈّا گھرۄں دَۄڑِیا سی۔ پِئۄ چڑھدی جوانی وِچّ مر گِیا۔ ماں نیں ہِمّت کر کے بی.اے.کرائی۔ مُںڈّا پڑھن وِچّ ہُشِیار سی۔ چںگّے نمبّر لَے کے پاس ہُںدّا رِہا۔ کئی سال دھکّے کھا کے وی نَۄکری ناں مِلی۔ چاہے تائِیاں نیں پَیسے اِکٹھّے کر کے اُس نُۄں ورکشاپ کھُلّہوا دِتّی۔ مُںڈّے نیں دبّ کے مِہنت کِیتی۔ سال ’چ رۄٹی کھاݨ جۄگا ہۄئِیا تاں چلّدا کمّ دیکھ کے ٹھُلِّیوال والِیاں نیں اُس تۄں چار گُݨا وڈّی ورکشاپ گُیاںڈھ ’چ لِیا کھۄلہی۔ مال وی سستا۔ مِہنت وی گھٹّ۔ دِناں ’چ مُںڈّے دی ورکشاپ ’چ کاں پَیݨ لگّے۔ سارا گاہک اُدھر تُر گِیا۔

پہِلاں مُںڈّا نشے کرن لگّا۔ پھیر سمبھّلِیا۔ اُس سمیں ہی پتا لگّا جدۄں اُس نیں امّْرِت چھک لِیا اتے گاترا پا لِیا۔ کدے اُہ گھرۄں غائِب رہِںدّا٬ کدے مُںڈّے- کھُںڈّے ساری-ساری رات ورکشاپ وِچّ بَیٹھے گپّاں ماردے رہِںدّے۔ بھاںڈا اُس سمیں پھُٹِّیا٬ جدۄں اُہناں نیں ٹھُلِّیوال والِیاں دا مُںڈّا دِن-دِہاڑے ہی ورکشاپ وِچّ گۄلِییاں نال بھُنّ دِتّا۔ اُسے دِن تۄں اُہ غائِب ہَے۔ پُلِس دی کُٹّ نال ماں پاغل ہۄ گئی۔ گھرے دُۄجا بھرا ہَے جاں بُڈھّی دادی۔ جدۄں وی اِلاکے وِچّ کۄئی واردات ہۄوے تاں پُلِس پہِلاں اُہناں نُۄں ہی چُکّدی ہَے۔ دۄہاں دے ہڈّاں وِچّ رادھ پَے چُکّی ہَے۔ کمّۄں-کارۄں نِکارے ہۄئے اُہ کِدھرے نِکل گئے ہن٬ گھرے جِںدّا لگّ گِیا ہَے۔

دُۄجا اُسے دا ساتھی شِںدّا ہَے۔ اُس دی کہاݨی وی لچھُّۄ دے مُںڈّے نال مِلدی-جُلدی ہَے۔ اُہدے باپ دے دۄ وِیاہ سن۔ پہِلی دے چار مُںڈّے سن اتے دُۄجی دا اِہ اِکلّا۔ چار سال دا سی جدۄں باپ مر گِیا۔ بھراواں نیں ذمِین دا اِکّ سِیاڑ وی ناں دِتّا۔ جِنّا چِر ہۄ سکِیا٬ مامِیاں نال مِل کے کچہِرِییاں دی خاک چھاݨی۔ جابر بھراواں ساہمݨے جدۄں پیش ناں گئی تاں اُس نیں ہتھِیار چُکّ لئے۔

اُہۄ بھرا جِہڑے مُکدّما ہار کے وی کبذا دیݨ وِچّ نہِیں سی آئُںدے٬ ڈردے ذمِین چھڈّ کے پرہاں ہۄ گئے۔ ہُݨ شِںدّے دے ذمِین کِس کمّ؟ دۄ-چار بںدّے مار دیݨے اُس دے کھبّے ہتھّ دی کھیڈ ہَے۔ دۄ وار بھراواں ’تے فائِر کر چُکّا ہَے۔ چںگّے بھاگاں نُۄں اُہ ہر وار بچ جاںدے رہے۔

شِںدّے دا وڈّا ماما پہِلاں شِںدّے دی ماں کۄل رہِںدّا سی۔ جدۄں دا شِںدّا گھرۄں نِکلِیا ہَے٬ اُہ وی پتّرا واچ گِیا ہَے۔ مامِیاں دی کئی وار کُٹائی ہۄ چُکّی ہَے۔ اُہناں دے گھر ڈھاہے اتے فسلاں اُجاڑِییاں گئیِیاں سن۔ کِسے نُۄں کُجھّ پتا ہۄوے تاں دسّے۔ شِںدّے دی چَۄتھے دِن پُلِس نُۄں چِٹھّی آئُںدی ہَے۔ بیکسُۄر مامِیاں نُۄں کِئۄں کُٹّدے ہۄ؟ مِلݨا ہَے تاں جوائی نُۄں پھلاݨی تھاں مِلۄ۔ جِس تھاں دا اُہ سدّا دِںدّا ہَے٬ اُتھے پُلِس جاںدی نہِیں۔

اُس دا گھر وی اُجّڑِیا ہۄئِیا ہَے۔

تِیجے نُۄں اِکّ وار ماں-باپ نیں ہی پُلِس نُۄں پھڑا دِتّا سی۔ اُہ جیلہ وِچّ ہَے۔ پُلِس اُس دے ماں-باپ نُۄں کُجھّ نہِیں آکھدی۔ اُہناں تاں پُلِس دی مدد کِیتی سی۔

گھراں نُۄں لگّے جِںدّے دیکھ کے ہی واپس مُڑنا گجّݨ سِیاݨپ نہِیں سی سمجھدا۔ کئی وار اجِہِییاں اُجاڑ تھاواں ہی دہِشتگرداں دی پناہگاہ بݨدِییاں ہن۔ مُںڈّے اِتھے وی لُک سکدے ہن۔ دہِشت دے دِناں وِچّ لۄک اکھِّیں دیکھ کے وی کِسے اگّے مُۄںہ نہِیں کھۄلہدے۔

اِکّ-اِکّ کر کے اُس نیں دۄہاں گھراں دے جِںدّے تُڑوائے۔ مِٹّی-گھٹّے اتے درخّتاں دے پتِّیاں نال بھرے وِہڑے دیکھ کے وی گجّݨ دا پِچھاںہ مُڑن نُۄں دِل ناں کِیتا۔ دہِشتگرداں دے دِماغ پُلِس نالۄں کئی گُݨا تیذ ہن۔ نالے سفائیِیاں کرن دا اُہناں کۄل وکت کِتھے؟ اُجاڑاں وِچّ رہِݨا سَۄکھا ہُںدّا ہَے۔

سباتاں٬ ڈںگّراں والے کۄٹھِیاں اتے درواذِیاں دی گھۄکھ-پڑتال ذرُۄری سی۔ اںدّرلا دْرِش باہر نالۄں وی بھِیانک سی۔ کھُرلِییاں ’چ پئے پٹھِّیاں نُۄں اُلّی لگّ گئی سی۔ کِیڑِیاں نیں گۄہے وِچّ بھَۄݨ بݨا لئے سن۔ کۄݨِیاں ’چ پئیِیاں پیٹِییاں٬ مںجّے٬ پِیڑھے اتے چرکھِیاں ’تے گِٹھّ-گِٹھّ مِٹّی جمّ گئی سی۔ لگّدا سی٬ کۄئی سدِییاں تۄں اِتھے آ کے نہِیں وسِّیا۔

سِپاہی ہَۄلداراں نیں سارِییاں چِیذاں نُۄں ٹھُڈّے مار-مار گھۄکھِیا۔ کۄئی کمّ دی مِلے تاں نال لَے چلّݨ۔ اُہناں کِہڑے مُڑ جِںدّرے مارنے سن۔ کھُلّہے پئے مکاناں نُۄں کۄئی وی لُٹّ سکدا سی۔ چار چِیذاں پُلِس لَے جائے تاں کِہڑا کِسے نُۄں پتا لگّݨا ہَے۔

دۄویں تھاواں تۄں جدۄں کُجھّ پلّے ناں پِیا تاں گجّݨ سِںگھّ اُداس ہۄ گِیا۔ خان کی سۄچیگا؟ گجّݨ نُۄں تاں بںٹّی دا کۄئی ناں کۄئی سُراغ مِلݨ دی پُۄری آس سی۔ خان پہِلاں ہی اُس نُۄں اِنام اتے سرٹِیفِکیٹ دے چُکّا سی۔ اِہ ملّ وی مار لئی تاں خان نیں اُس نُۄں اَیس.اَیچ.اۄ.لگوا دیݨا سی۔ پہِلاں وی اُس نیں مدن لال اتے شام سِںگھّ نُۄں اے.اَیس.آئی.ہُںدِّیاں ہۄئِیاں وی اَیس.اَیچ.اۄ.لگوا دِتّا۔ اُہ کمّ دی کدر کرن والا ہَے۔ گجّݨ نُۄں آپݨی اَیس.اَیچ.اۄ.دی کُرسی کھُسّدی نذر آ رہی سی۔

اِنی جلدی ڈھیری ڈھاہُݨ والا گجّݨ سِںگھّ وی نہِیں سی۔

فۄرس نُۄں اُس نیں کئی ہِسِّیاں وِچّ وںڈِّیا۔ سارِییاں پارٹِییاں وکھّ-وکھّ دِشاواں ولّ بھیج دِتِّییاں۔ آپ اِکّ ہَۄلدار اتے چار سِپاہِییاں نُۄں لَے کے بھانی دے گھر ولّ تُر پِیا۔ دُۄجِییاں پارٹِییاں نُۄں سخت ہدائِت سی کِہ ہر گھر دی تلاشی لَیݨی ہَے۔ کۄئی اڑ-پھڑ کرے تاں تُرںتّ گجّݨ سِںگھّ نال سمپّرک کائِم کِیتا جاوے۔

گجّݨ دی اِکۄ-اِکّ آس بھانی ’تے سی۔ اِس اِلاکے وِچّ جِنّے وی مُکدّمے گجّݨ سِںگھّ نیں پھڑے سن٬ ادھِّیاں نالۄں بہُتِیاں وِچّ بھانی دی کِرپا رہی سی۔ لۄک گجّݨ نُۄں ٹِچراں کردے سن۔ کئی دُۄشݨ وی لائُںدے۔ اِکّ وار ساہِب نیں مِیٹِںگّ وِچّ جھاڑ وی پائی کِہ اُہ بدماش اَۄرت کۄل شرییام جاںدا ہَے۔ گجّݨ نیں کۄئی پرواہ نہِیں سی کِیتی۔ پُلِس نیں آڑھتِییاں جاں کارخانیداراں دی یاری تۄں کی لَیݨا ہَے۔ اُہناں نُۄں چۄراں-ٹھگّاں نیں ہی چۄر-ٹھگّ پھڑائُݨے ہُںدّے ہن۔ کِسے نُۄں کی پتا سی کِہ بھانی اِس اِلاکے دا رۄذنامچا سی۔ اگواڑ وِچّ کُجھّ وی واپردا٬ اُہ بھانی دے پۄٹِیاں ’تے ہُںدّا۔

جدۄں نمبّرداراں دا اَۄت بُڈھّا تُردا-پھِردا ہی چلّ وسِّیا تاں سارے اگواڑ نُۄں ہَیرانی ہۄئی سی۔ بُڈھّا ساری اُمر چھڑا رِہا سی۔ باراں کِلّے ذمِین دے سِر ’تے اُہ بھتِیجِیاں تۄں تڑھی نال رۄٹی کھاںدا سی۔ چِیہڑا اِنا سی کِہ ہذار یتن کرن ’تے وی اُس نیں کِسے دے ناں وسِیئت نہِیں سی کرائی۔ تِیہ سالاں تۄں چھۄٹے نال رہِںدّا سی۔ کُجھّ دِناں تۄں وڈّے نال تِئۄ رکھّݨ لگّا سی۔ اُس ولّ آئُݨ نُۄں پھِردا سی۔ چھۄٹے نُۄں بھِݨک پئی تاں اُس نیں بُڈھّے نُۄں پُچکارِیا وی اتے جھِڑکِیا وی۔ اِس تۄں پہِلاں کِہ بُڈھّا ہتھّۄں نِکلدا٬ اُس نیں بُڈھّے دا پھاہا وڈھّ دِتّا۔

پہِلاں-پہِلاں وڈّے نیں جھجُّۄ پائِیا۔ اُہ باراں کِلِّیاں وِچۄں ادھّ دا مالک سی۔ جدۄں چھۄٹے نیں وسِیئتاں کڈھّ کے دِکھائیِیاں تاں اُس دے تیور ڈھِلّے پَے گئے۔ وڈّے نیں بُڈھّے دے پۄسٹ-مارٹم لئی رَۄلا پائِیاں تاں چھۄٹے دی کھانِئۄں گئی۔ گھر اُجّڑدا دیکھ کے دۄہاں نیں راذِیناما کر لِیا۔ چار وڈّے نُۄں اتے اٹھّ چھۄٹے نُۄں۔ کِسے نُۄں کنّۄ-کنّ خبر وی ناں ہۄئی کِہ بُڈھّے دا گل گھُٹِّیا گِئَے۔ جے بھانی گجّݨ دے کنّ وِچّ پھُۄک ناں ماردی تاں گجّݨ نُۄں پںجّاہ ہذار دھرِیا نہِیں سی پِیا۔ کِسے ہۄر کۄل گلّ اپّڑن تۄں پہِلاں ہی اُہ کِلّے دا مُلّ گجّݨ نُۄں دے گئے سن۔

اِہ وی بھانی دی ہی کِرپا سی کِہ پالے کے گِںدّر دا خُۄن ہُںدّا-ہُںدّا ٹل گِیا۔ شِںدّر نُۄں آپݨی بھَیݨ ’تے ڈاہڈا گُسّا سی۔ اُس دے گھر سبھ کُجھّ سی۔ اُس نُۄں ذمِین ’چۄں ہِسّا مںگّدی نُۄں شرم آئُݨی چاہِیدی سی۔ شِںدّر نیں تاں پہِلاں ہی آپݨی جِںدّ ویچ کے بھَیݨ دا وِیاہ کِیتا سی۔ سارے چار کِلّے ذمِین دے سی۔ کچہِری چڑھ کے بھَیݨ نیں دۄ کِلّے لَے کے چھڈّے۔ اِتھۄں تک وی لِہاذ ناں کِیتی کِہ شِںدّر نُۄں ہی ویچ دیوے۔ شرِیکاں نُۄں اُہدی ہِکّ ’تے بِٹھا آئی۔ شِںدّر جِئۄُںدا ہی مرِیاں ورگا ہۄ گِیا۔ چار کُڑِییاں اتے تِنّ مُںڈِّیاں دا رۄٹی-ٹُکّ دا خرچ ہی ماݨ نہِیں۔ بِیماری-ٹھِماری آئُںدی تاں سِر چڑھِیا کرذا دُگّݨا-تِگّݨا ہۄ جاںدا۔ آڑھتِییاں٬ بَیںکاں اتے رِشتیداراں دا کرذائی ہۄئِیا شِںدّر اِکّ دِن راجستھانۄں پستَۄل خرِید لِیائِیا۔ شِںدّر نُۄں کِیڑِیاں والے جںڈّ ’تے چڑھائُݨ والی آپݨی بھَیݨ دا گھر اُہ تباہ کر سُٹّیگا۔

بھَیݨ تاں ماڑی نہِیں سی٬ اُس دا پتی گِںدّر اُس نُۄں ٹِکݨ نہِیں سی دِںدّا۔ “جے ذمِین ناں وںڈّائی تاں گھرے بِٹھا دِئۄُں۔” اِہۄ جِہِییاں دھمکِییاں دِںدّا رہِںدّا سی۔

شِںدّر نال چھجُّۄ بدماش نُۄں لِیائِیا سی۔ چھجُّۄ دی شہِر وِچّ ہۄر کۄئی ڈھۄئی نہِیں سی۔ رات اُہناں بھانی کۄل کٹّی۔ دۄ پَیگّ لا کے چھجُّۄ نیں بھانی نُۄں ساری کہاݨی سُݨا دِتّی۔

ڈردی بھانی نیں راتۄ-رات تھاݨے خبر کر دِتّی۔ پِچھّۄں پُلِس نیں کتل دی ساذِش وِچّ بھانی نُۄں وی وِچے گھڑِیس لَیݨا سی۔

شِںدّر تۄں پستَۄل برامد کرائُݨ نال گجّݨ دی واہوا-واہوا ہۄ گئی۔ پالے کِیاں نیں اُس دا پُۄرا اہِسان منِّیا۔ پِچھّۄں گجّݨ نیں جِتھے آکھِیا٬ پالے نیں اُتھے ہی ٹھۄک کے گواہی دِتّی۔ پالے دی گواہی دے سِر ’تے گجّݨ نیں کئی وڈّے مُکدّمے سذا کرائے۔

اِس اگواڑ بارے بھانی کۄلۄں اُس نُۄں دیش بھر دِییاں خُفِییا ایجںسِّییاں نالۄں ودھّ سُۄہ مِلݨی سی۔ بِناں کِسے پھیر-بدل تۄں۔

پُلِس نُۄں درواذے اگّے کھڑی دیکھ کے بھانی دا ستِ نِکل گِیا۔ جھِیتاں راہِیں جدۄں اُس نیں درواذے اگّے کھڑے گجّݨ نُۄں دیکھِیا تاں اُہدے ساہ وِچّ ساہ آئِیا۔ گجّݨ اُس دا پُراݨا یار سی۔ جدۄں اُہ شہِر وِچّ لگّا سی تاں بھانی نیں پُۄرِییاں مَۄجاں کِیتِییاں سن۔ کئی گُیاںڈھݨاں تاں اُس نُۄں تھاݨیدارنی آکھ کے ہی بُلائُݨ لگّ پئیِیاں سن۔

کالے ساٹن دے سُۄٹ وِچّ بھانی دا گۄرا سرِیر دگ-دگ کر رِہا سی۔ آم دِناں واںگ اُس نیں اجّ وی اکھّاں وِچّ دھارِیدار سُرما پائِیا سی۔ چِٹّے دںدّاں ’تے ملِیا دںدّاسا اتے اُس دے اگلے دۄ دںدّاں وِچّ جڑِییاں سۄنے دی میکھاں اُس دی سُںدّرتا نُۄں چار چنّ لا رہِییاں سن۔ کدے جوانی ویلے متھّے ’تے پوائی مۄرنی ہالے وی اُڈُۄں-اُڈُۄں کر رہی سی۔

اُہ کۄٹھڑی دی تھاں جدۄں گجّݨ نُۄں بَیٹھک ولّ لَے تُری تاں گجّݨ ہکّا-بکّا رہِ گِیا۔ اگّے تاں اُہ ہمیشا ہی گجّݨ نُۄں کۄٹھڑی وِچّ لِجاںدی سی٬ جِتھے اُس دا رںگّلا پلںگھّ٬ سیج بݨِیا اُس نُۄں اُڈِیک رِہا ہُںدّا ہَے۔

“کی کراں؟ مُںڈّا فَۄج ’چۄں واپس آ گِئَے۔ آںڈل جی بہُۄ کاں واںگ میرے ’تے اکھّ رکھّدی ہَے۔ مُںڈّا ساہ نہِیں کڈھّݨ دِںدّا۔”

گجّݨ دے کارن پُچھّݨ ’تے اُہ آپݨے دُکھّڑے رۄݨ لگّی۔

سال پہِلاں اُہ پُۄری آذاد سی۔ اُس دا گھر والا وِیاہ دے تِیجے ورہے ہی سپّ نیں ڈسّ لِیا۔ فَۄجی اُہنِیں دِنِیں اِکّ سال دا سی۔ بھانی نیں دِئُر کر لِیا۔ چھے سالاں بائد اُہ کِسے ہۄر نُۄں لَے کے نِکل گِیا۔ اکھے بھانی اُس دے جواک نہِیں جمّدی۔

بھانی دا دِل ٹُٹّ گِیا۔ سسّ-سہُرے دے سہارے مُںڈّا پالدی رہی۔

مُںڈّا فَۄج وِچّ بھرتی ہۄئِیا تاں اِکلّی بھانی نُۄں گھر وڈُّۄں-کھائۄُں٬ وڈُّۄں-کھائۄُں کرن لگّا۔ مَیمبرنی نال رل کے اُہ دِن-کٹی کرن لئی لۄکاں دے کمّ کرائُݨ لگّی۔

تھاݨے کچہِری وِچّ مَیمبرنی نالۄں اُہدی ودھّ چلّݨ لگّی۔ ویلے-کُویلے اُہ کِسے تھاݨیدار کۄل ٹھہِر وی جاںدی۔

گجّݨ آئِیا تاں اُس نیں بھانی نُۄں اسمان ’تے ہی چاڑھ دِتّا۔ جِس نُۄں جِیء کرے پھڑا جاوے٬ جِس نُۄں جِیء کرے چھُڈا لوے۔ پَیسے وی بݨن لگّے اتے دارُۄ دا سواد وی پَے گِیا۔

بھانی نیں وی اُس نُۄں رجّ کے کمّ دِتّا۔ سارے اگواڑ دی سُۄہ گھر بَیٹھے نُۄں ہی مِل جاںدی۔

اِلّ دے آںڈے ورگی اکھّ٬ گُںدّواں سرِیر اتے سرُۄ ورگا کدّ گجّݨ نُۄں بیہدّ پسںدّ سی۔

گجّݨ نُۄں کُرسی ’تے بِٹھا کے اُہ اِکّ پاسے پئے مںجّے ’تے بَیٹھ گئی۔ کۄٹھڑی ’چ بَیٹھی بہُۄ نُۄں سبھ دِکھدا رہے٬ اِس لئی وِہڑے والی تاکی کھۄلہ لئی۔

“اِہ نخرا کدۄں تۄں؟” بھانی دے پٹّ ’تے چُۄںڈی بھردِیاں گجّݨ نیں پُچھِّیا۔ اُہ اُس نُۄں چھیڑن دے مُۄڈ وِچّ سی۔

“کدے پھیر آ جُۄں۔ فَۄجݨ نیں جِیݨا ہرام کر ’تا۔ اِکّ دِن اِس نیں سجّݨ ہَۄلدار نال مَینُۄں پھڑ لِیا۔ بڑی کپتّ کِیتی مر جاݨی نیں۔ اِکّ وار اَۄںترے بںتّ ہَۄلدار نیں اِکّ سَۄ نَۄں دا کیس بݨا ’تا۔ چھے مہِینے کچہِری دھکّے کھاںدی رہی۔ میری تاں سواہ بݨی پئی اےَ۔” آپݨی ہڈّ-بِیتی سُݨائُںدی اُہ اکھّاں بھر آئی۔

“چلّ چھڈّ۔ اِئۄں دسّ بئی آ جِہڑا بںٹّی گواچا ہۄئِیا٬ اِس بارے تَینُۄں کُجھّ پتَے؟ … مَینُۄں پتا لگّے اُہ اِس اگواڑ وِچّ کِتے لُکۄئِیا ہۄئِئَے۔” باہرۄں اُس نُۄں بُلائُݨ لئی وجّدِییاں وِسلاں اتے کۄٹھڑی وِچۄں آئُںدے کھںگھُّۄرِیاں دی رذم نُۄں پہِچاݨ کے گجّݨ نیں متلب دی گلّ چھیڑی۔

“ربّ-ربّ کر۔ اگواڑ ’چ کۄئی نی اجِہا نِیچ کمّ کرن والا۔” بںٹّی دی گلّ سُݨ کے بھانی دا چِہرا پِیلا بھُۄک ہۄ گِیا۔ آپݨے ہتھّ ملدی اُہ سفائی پیش کرن لگّی۔

“کئی کالجِیئیٹ کیسری پگّاں بنّہِیں پھِردے نیں۔ اِہناں دا کۄئی پتا نہِیں کدۄں اجِہا کمّ کر بَیٹھݨ۔”

“کیسری پگّاں تاں جِیء-جِیء بنّہِیں پھِردَے۔ ساڈے فَۄجی نیں وی لِیاںدی ہَے۔ اِہۄ جِہی کۄئی گلّ نہِیں۔”

“ڈھیرُۄ بدماش بارے کی خِیال اےَ؟ پَیسے پِچھّے کتل کرن والے دا کۄئی وساہ نہِیں ہُںدّا٬ کدۄں بھَیڑے تۄں بھَیڑا کمّ کر بہے۔ بںدّا مارنا اُہنُۄں کِیڑی مارن واںگُۄں لگّدَے۔”

“اُس نیں ہۄر چاہے جِہڑا مرذی جُرم کِیتا ہۄوے٬ اِہ کمّ اُہ کدے نہِیں کر سکدا۔ اُہ تاں میرے کۄل کئی وار کلپ کے گِئَے٬ بئی اِہ ماسُۄماں نُۄں پتا نہِیں کِئۄں ماردے پھِردے نیں۔ مارنا ہَے تاں دُشمݨاں نُۄں مارۄ۔ اُہ وی للکار کے۔ ننّہے پھُلّ جِہے بچّے نال اُہ دھکّا نہِیں کر سکدا۔”

“اُہ نتھُّۄ نائی وی پۄچوِیں پگّ بنّہِیں پھِردَے … اُس نُۄں کِہڑی نۄٹاں دی نوِیں کھان لبھّ پئی٬ بئی جِہڑا نِتّ نویں بدلدَے؟ کئی وار شرارت کرن والے اجِہے بںدّے نُۄں رُپِیاں دا بُکّ دے کے ورگلا لَیںدے نیں۔ نِیئت پھِردی نُۄں ٹَیم نہِیں لگّدا۔”

“نہِیں وے نہِیں … اِہۄ جِہا اُہ وی نہِیں … اُہنُۄں تاں مُفت دی ذمِین ٹکّری ہَے۔ پِچھّے جے اُہنے کلکتّے والِیاں نال رل کے کِسے بُڑھی تۄں اِکرارنامے دے بہانے بَینامے ’تے اںگُّۄٹھا لوا لِیا۔ اُس دی کمائی رڑکدی ہَے۔ اُس بھۄلے پںچھّی نُۄں اِہناں گلّاں دا اُۄں ہی نی پتا۔”

“پھیر کُجھّ دسّ وی؟ کِسے راہ پا۔” اِکّ سَۄ دا نۄٹ بٹُۄئے ’چۄں کڈھّدِیاں گجّݨ نیں بھانی ’تے ذۄر پائِیا۔

“ایس نۄٹ نُۄں جیب ’چ رکھّ۔ تَینُۄں سُۄہ مَیں کۄئی پَیسِیاں دے لالچ تاں نہِیں سی دِںدّی۔ اُۄںئی تیرے نال مۄہ ہۄ گِیا سی۔ نالے اُدۄں ہتھّ تںگّ سی۔ ہُݨ مُںڈّا آپے خرچ چلائُںدَے۔ مَیں سبھ چھڈّتا اِہۄ جِہا کمّ۔”

نۄٹ گجّݨ ولّ مۄڑدی بھانی نیں مُخبری دیݨی شُرُۄ کِیتی۔

“باہِیئے کے وگ جا۔ پُۄرا ٹرکّ افِیم دا آئِئَے۔ دس-وِیہ سیر ہالے وی پئی ہۄئۄُ۔

“مَیں بںٹّی بارے پُچھّداں۔ اُس نال کِہڑا پںگّا لئے؟ اُہ وذِیراں نال گلاس کھڑکائُںدَے اجّ-کلّہ۔”

بھانی سۄچِیں پَے گئی۔ بںٹّی بارے اُہ کی دسّے؟ اُہ تاں اِہۄ دسّ سکدی ہَے کِہ کِس دی کُڑی کِس دے مُںڈّے نال اِشک کردی ہَے۔ کِس کُیاری کُڑی نیں کِس دائی تۄں بچّا کڈھائِئَے۔ کِس گھر کِس دا آئُݨ جاݨ ہَے۔ کِہڑا نامرد ہَے۔ کِس دی گھر والی رات-براتے اِدھر-اُدھر مُۄںہ ماردی ہَے۔

بںٹّی بارے ناںہ ’چ سِر مارن تۄں بِناں اُس کۄل کُجھّ نہِیں سی۔

“چںگّا کۄئی اسامی ہی ٹکرا دے۔ خرچا-ورچا نِکل جُۄ۔” سَۄ دے نۄٹ نُۄں دری ہیٹھاں رکھّدے گجّݨ نیں گلّ دا رُخ بدلِیا۔

“دارُۄ دا گھُٹّ پِیݨَے تاں مہِںگّے تکھاݨ کے چلا جا۔ کلّہ ہی بھٹھّی لائی سی۔ بڑی ودھِییا شراب کڈھّدَے۔”

“کۄئی کمّ دی گلّ کر۔”

“نواں پُرذا دیکھݨ دی جھاک ہَے تاں سادھُۄ دا کُںڈّا کھڑکا دے۔ مُںڈّا فَۄج ’چ اےَ۔ پھَۄجݨ نُۄں لۄک سامبھدے نیں۔ تیرے ورگے چھَیل-چھبِیلے نُۄں تاں اُہ بھجّ کے جپھّی پائۄُ۔”

جواناں نیں باہرۄں درواذا کھڑکائُݨا شُرُۄ کر دِتّا سی۔ اُس دی نُۄںہ وی دُدھّ دے بھرے دۄ کںگّݨی والے گلاس بَیٹھک وِچّ رکھّ گئی سی۔ نالے چۄر-اکھّ نال گجّݨ دی پچھاݨ وی کر گئی۔

“اِہ وکت اَیش کرن دا نہِیں۔ دۄ پَیسے بݨوا سکدی ہَیں تاں دسّ۔ تیرا کمِشن پکّا۔”

“جے پَیسے دی تلب ہَے تاں مںگُّۄ باݨِیئے دے جا وڑ۔ دیکھدا نی دِناں وِچّ ہی چُبارے اُسر گئے۔ جدۄں دا کۄئی سخت کانُۄن بݨِئَے٬ ماڑے-مۄٹے سبھ بھجّ گئے۔ اِہۄ اِکلّا مَیدان ’چ رہِ گِئَے۔ ریٹ دُۄݨا کر ’تا۔ نۄٹاں دے بۄرے بھر لئے۔ اُہ کالی جی بنِیاݨی جِہڑی سارا دِن کپّڑے سِئۄُݨ والی مشِین نال چِپکی رہِںدّی سی٬ سیر-سیر سۄنا پا کے رکھّدی ہَے۔ پسیری-پسیری دے ڈَۄلے ہۄ گئے تے مݨ-مݨ دے چِتّڑ۔”

“آ جِہڑے دۄ-تِنّ نکسلِیئے سی٬ اُہ کِتھے ہُںدّے نیں اجّ-کلّہ؟” اِکۄ گلّ گجّݨ دے ذِہن وِچّ سی۔ گھُما-پھِرا کے اُہ اُتھے ہی آ جاںدا۔

“اُہناں نیں اُہۄ رُۄپ دھارِیا ہۄئِئَے۔ کیس کٹائے ہۄئے نیں۔ داڑھی کُتر کے رکھّدے نیں۔ بابے نال رہِںدّے نیں۔ کدے ڈرامے کرن تُر گئے٬ کدے بھُۄت-پْریت کڈھّݨ والے سادھاں-سںتّاں دے پِچھّے پَے گئے۔ گھر تاں ٹِکدے نہِیں۔”

بھانی کُجھّ وی پلّے نہِیں سی پا رہی۔ جے بھانی دے پلّے کُجھّ نہِیں سی تاں اگواڑ وِچّ وی کُجھّ نہِیں سی۔ گھر-گھر دی تلاشی کرن اتے بںٹّی دی آس رکھّݨا فذُۄل سی۔

گجّݨ چاہُںدّا تاں بھانی دِییاں دسِّییاں تھاواں ’تے چھاپے مار کے پَیسے کما سکدا سی۔ اُہدی ذمِیر نہِیں سی منّ رہی۔ مُردے اُکھاڑن دا متلب لۄکل پُلِس دا جلُۄس کڈھّݨا ہُںدّا ہَے۔ پْرِیتم سِںگھّ اُس دا لںگّۄٹِییا یار ہَے۔ اجّ پْرِیتم دے ہلکے وِچّ جلُۄس کڈھّیگا تاں کلّہ نُۄں اُہ گجّݨ دِییاں اسامِییاں چُکّ لَیݨگے۔ اِس ترہاں پُلِس دا وکار گھٹدا ہَے۔ گجّݨ چُپّ رہِݨ وِچّ ہی بھلا سمجھدا سی۔

بھانی دے گھرۄں سِدھّے اُہ دھرمشالا گئے۔

ساری فۄرس نُۄں دُبارا اِکٹھّا کِیتا۔ ہُݨ تک کِیتِییاں تلاشِییاں دا جائِذا لِیا۔ مُڑ نوِییاں پارٹِییاں بݨا کے باکی رہِںدّے گھراں دی تلاشی لئی بھیج دِتِّییاں۔

مںگُّۄ باݨِیئے ولّ گُرداس رام نُۄں بھیجِیا۔ چُپّ کر کے فِیس پھڑ لِیائُݨ وِچّ کۄئی ہرج نہِیں۔ اُہ رَۄلا پائُݨ والا نہِیں۔

گجّݨ نُۄں ’سبھ اچھّا ہَے‘ دی رِپۄرٹ بھیج کے بۄتل کھۄلہݨ تۄں سِوا کۄئی کمّ نہِیں سی۔

 

 

12

کُشٹ آشرم ولّ جاݨ دی ہَۄلدار دیس راج دی وڈھّی رُۄہ وی نہِیں سی کردی۔

شہِر آئُݨ لگِّیاں دیس راج نیں کئی ہوائی کِلہے بݨائے سن۔ اُس نیں سۄچِیا سی٬ کِسے چںگّی پُلِس پارٹی دا مَیمبر بݨ کے باݨِییاں بْراہمݨاں دے گھراں دی تلاشی لئیگا۔ چںگّا کھائے پِیئیگا اتے ڈرا-دھمکا کے مہِینے وِیہ دِناں دا راشن اِکٹھّا کریگا۔

دیس راج پِچھلے دۄ سالاں تۄں پُلِس لائیِن وِچّ اُستاد لگّا ہۄئِیا سی۔ سارا دِن پسِینا بہائُݨ اتے مَیدان وِچّ اِدھر-اُدھر دَۄڑن تۄں بِناں کُجھّ نہِیں سی رکھِّیا٬ ڈرِلّ ماسٹری وِچّ۔ تھۄڑھا جِہا کھِچّ کے پریڈ کرا دِئۄ تاں رںگّرُۄٹ اتے ساتھی مُلاذم مُۄںہ وِںگّا کر لَیںدے ہن۔ کھاݨ نُۄں مِلݨِییاں ہن٬ مَیس دِییاں سُکِّییاں رۄٹِییاں۔

کُشٹ آشرم دی تلاشی کرن والی پارٹی دا مُکھی بݨا کے خان نیں اُس دِییاں آساں ’تے پاݨی پھیر دِتّا۔ اُپرۄں اِکّ دھکّا ہۄر۔ پُلِس پارٹی نُۄں اُتھے پہُںچّاݨ لئی کِسے سواری دا پْربںدھّ وی نہِیں سی کِیتا گِیا۔ اُہناں نیں پَیدل ہی ٹںگّاں تُڑائُݨِییاں سن۔

بُجھے من نال اُہ اتے دۄ سِپاہی آشرم ولّ تُر پئے۔

اُںج دیس راج نُۄں آپݨی وردی ’تے ماݨ سی۔ اِس وردی وِچّ کرامات سی۔ جِدھر وی جائۄ٬ ڈںڈّا کھڑکائُںدے رہۄ۔ پَیسے چُمبّک واںگ پِچھّے بھجّے آئُںدے ہن۔ مداری واںگ پُلسِیئے نُۄں تھۄڑھی جِہی کلاکاری کرنی پَیںدی ہَے۔

ذرُۄری تاں نہِیں بئی سارا سماں آشرم وِچّ ہی گُذارِیا جاوے۔ سارِییاں پںدّراں- وِیہ کُلِّییاں ہن۔ ادھّے گھںٹّے وِچّ خاناپُۄری ہۄ جائیگی۔ پِچھّۄں اُہ کِسے ہۄر پارٹی وِچّ شامل ہۄ سکدے ہن۔ ساںسِییاں دِییاں کُلِّییاں اُتھۄں دۄ سَۄ گذ دے فاسلے ’تے سن۔ آشرم وِچۄں کُجھّ ہتھّ ناں لگّا تاں اُتھۄں کُجھّ ناں کُجھّ ذرُۄر مِل جاݨا سی۔ ساںسی سارے ذِلہے وِچّ مار کردے ہن۔ ادھّے دیس راج نُۄں جاݨدے ہن۔ اُہناں دی پارٹی نیں ربّ دے ماںہ تاں نہِیں مارے بئی اُہ بھُکھّے مرنگے؟

کرفِئۄُ ناں لگّا ہُںدّا تاں پَیدل تُرن دی لۄڑ ناں پَیںدی۔ کِسے ٹرکّ٬ ٹَیمپُۄ نُۄں رۄک کے وِچّ بَیٹھ جاںدے۔

پھیر اُس نیں من نُۄں سمجھائِیا۔ پَیدل تُرن وِچّ وی بھلائی ہی ہَے۔ رستے وِچّ سَیںکڑے دُکاناں ’تے گھر ہن۔ کِسے دُکان دا وی چھۄٹا درواذا کھُلّہا ہۄئِیا جاں شٹر تھۄڑھا جِہا اُچّا چُکِّیا ہۄئِیا تاں اُہناں دِییاں مَۄجاں بݨ جاݨگِییاں۔ ہۄر نہِیں تاں ہۄ سکدَے کۄئی رۄںدے بچّے نُۄں چُپّ کرائُݨ جاں ٹٹّی-پِشاب لئی ہی باہر نِکل پئے۔ کۄئی وی باہر مِلِیا٬ اُہناں اِلّاں واںگ جھپٹ پَیݨا سی۔

اِسے آس نال اُہناں آشرم نُۄں جاݨ والا سبھ تۄں لمبّا رستا اپݨائِیا۔ تھاݨے دے پِچھاںہ دی٬ ہسپتال اتے مارکِیٹ کمیٹی دے اگّۄں دی لںگھّدِیاں اُہناں نُۄں سبھ تۄں ودھّ دُکاناں اتے مکاناں ’تے نذر رکھّݨ دا مَۄکا مِلݨا سی۔ اِہ اُمِید ناں ہُںدّی تاں اُہناں نُۄں دس کدم تُرنا وی مائۄُںٹ اَیورَیسٹ ’تے چڑھن واںگ لگّدا۔

پر لۄکاں نُۄں پتا نہِیں کی سپّ سُںگھّ گِیا سی۔ کِسے دے ساہ لَیݨ تک دی آواذ سُݨائی نہِیں سی دے رہی۔ سبھ کُںڈّے-جِںدّے لائی گھرۄ-گھری دُبکے بَیٹھے سن۔

دیس راج دی بہُتی نَۄکری پُلِس لائیِن دی سی۔ تھاݨے وِچّ تاں کدے-کدے ہی لگّدا سی۔ اُدۄں جدۄں کِسے نُۄں سذا دیݨ لئی اُستاد بݨا کے پُلِس لائیِن بھیجِیا جاںدا۔ اُہ پںجّ-چار مہِینے تھاݨے کٹّدا٬ مُڑ کۄئی اُہدی تھاں آ ٹپکدا۔ بِناں ذۄر والِیاں نال اِئۄں ہی ہُںدّی ہَے۔

اِہ شہِر اُس لئی نواں ہی سی۔ اِکّ-دۄ وار پہِلاں آئِیا تاں سی پر تھاݨے وِچۄں ہی مُڑ جاںدا رِہا سی۔

دیس راج نیں آشرم دا بڑا سۄہݨا چِتّر کلپِیا ہۄئِیا سی۔ کۄئی ساف- سُتھرا٬ درخّتاں نال بھرِیا تھاں ہۄئیگا۔ چارے پاسے چاردِیواری ہۄئیگی۔ لۄہے دے وڈّے سارے گیٹ ’تے سۄہݨا جِہا بۄرڈ لٹک رِہا ہۄویگا۔ اںدّر ہوادار کمرے بݨے ہۄݨگے۔ اِکّ پاسے پھلشّ ٹٹِّییاں ہۄݨگِییاں۔ دُۄجے پاسے نہائُݨ-دھۄݨ لئی گُسلخانے ہۄݨگے۔ درخّتاں ہیٹھ چبُۄترے بݨے ہۄݨگے۔ بَیٹھݨ-اُٹھّݨ لئی اتے وِچار-وِٹاںدرا کرن لئی تخت-پۄش ہۄݨگے۔ پُۄجا-پاٹھ لئی اتے پِچھلے ماڑے کرماں دا پچھتاوا کرن لئی مںدّر ہۄئیگا۔ اُتھے اُہ سارا دِن بھجن-کِیرتن وِچّ لگّے آپݨے اگلے جنم نُۄں سُدھارن لئی یتنشِیل ہۄݨگے۔

مںگّتے تاں ہُݨ پچھاݨ وِچّ ہی نہِیں آئُںدے ہۄݨے۔ کھِیر-پُۄڑے کھا-کھا کے اُہ ہٹّے-کٹّے ہۄ گئے ہۄݨگے۔ اُس نیں سُݨ رکھِّیا سی کِہ لالا جی دی کِرپا نال اِہناں دے بھاگ جاگ پئے سن۔ شہِر دے کِسے آدمی نیں پُنّدان کرنا ہۄوے تاں اُہ اِسے آشرم ولّ دَۄڑدا ہَے۔

دان کرن والِیاں دی گِݨتی اینی ذِیادا ہُںدّی ہَے کِہ اُہناں نُۄں پہِلاں آشرم دے چَۄدھری نال سمپّرک بݨائُݨا پَیںدا ہَے۔ چَۄدھری نُۄں بُکّ ہۄئیِیاں ترِیکاں یاد نہِیں رہِںدِّییاں۔ اُس نیں ڈائِری لائی ہۄئی ہَے۔ اُہ ڈائِری دیکھ کے دسّدا ہَے کِہ تُہانُۄں کِس دِن پُنّ کرن دا سُبھاگ پْراپت ہۄ سکدا ہَے۔ اُہ کِہڑِییاں چِیذاں کھاݨگے٬ اِس دی لِسٹ وی چَۄدھری ہی دِںدّا ہَے۔ کھِیر-پُۄڑِیاں لئی سۄموار ہَے٬ چھۄلے-پُۄرِییاں لئی بُدھّوار٬ مںگّلوار نُۄں ہنُۄمان دا ورت رکھّدے ہن۔ اِس لئی اُس دِن مِٹھّی چِیذ ہی مِلدی ہَے۔ کڑاہ پُۄری لئی وِیروار ہَے۔

شہِر دے کلبّاں نُۄں وی جِویں پُنّدان لئی ہۄر کِدھرۄں غرِیب لبھّدے ہی نہِیں۔ کِسے نیں جرسِییاں وںڈّݨِییاں ہۄݨ تاں اِتھے۔ کِسے نیں کمبّل وںڈّݨے ہۄݨ تاں اِتھے۔ باہرۄں کۄئی سںسّتھا سہائِتا دیݨ آوے٬ اُہ وی ٹھاہ اِتھے۔

جِس ہِساب نال اخباراں وِچّ خبراں اتے فۄٹۄیاں چھپدِییاں ہن٬ اُس ہِساب نال تاں اِہناں کۄل وِیہ-وِیہ کمبّل اتے پںجّاہ-پںجّاہ سوَیٹر٬ جرسِییاں ہۄݨِییاں چاہِیدِییاں ہن۔

کمّ ٹھِیک-ٹھاک رِہا تاں اُہ چَۄدھری تۄں دۄ-چار کمبّل ذرُۄر لَے لَیݨگے۔ اُس کۄل بتھیرے نویں ہی پئے ہۄݨگے۔ ڈرائیِکلِین کرا کے سبھ ٹھِیک ہۄ جائیگا۔

آشرم ولّ جاںدا دیس راج من نال سلاہاں کر رِہا سی۔ پر جۄ دیس راج نیں اُتھے جا کے دیکھِیا٬ اُہ اُس دی کلپنا دے بِلکُل اُلٹ سی۔

شہِر دے گںدّے نالے دا پاݨی اِتھے بݨے اِکّ چھپّڑ وِچّ پَیںدا سی۔ ادھّے چھپّڑ ’چ بھرتی پا کے آشرم لئی جگہا بݨائی گئی سی۔ باکی ادھّے وِچّ ہالے وی گںدّا پاݨی پَیںدا سی۔ آشرم دے ناں دا بۄرڈ سڑک ’تے ہی گڈِّیا ہۄئِیا سی۔ بۄرڈ اُپر بھاںت-بھاںت دے پۄسٹر چِپکے ہۄئے سن اتے بۄرڈ دِییاں ٹںگّاں وِںگِّییاں-ٹیڈھِییاں ہۄئیِیاں پئیِیاں سن۔ پۄسٹراں نیں آشرم دا ناں پُۄری ترہاں ڈھکّ رکھِّیا سی۔

تِنّ کُ سَۄ گذ دے گۄلدارے وِچّ کچِّییاں کُلِّییاں بݨِییاں ہۄئیِیاں سن۔ کُجھّ کُلِّییاں دِییاں چھتّاں ’تے سِرکی پائی ہۄئی سی٬ کُجھّ ’تے سرکڑا اتے باکی ’تے اَیف.سی.آئی.دے گۄداماں وِچۄں لِیاںدا وادھُۄ-گھاٹُۄ کالا مۄمجاما۔

کُلِّییاں دے وِچکار اِکّ تھڑھا سی٬ جِس ’تے پںدّراں-وِیہ اِٹّاں رکھّ کے پُۄجا لئی مٹی بݨائی گئی سی۔ مٹی نُۄں آشرم دی اُمر جِنّا اِکّ چھۄٹا جِہا پِپّل چھاں کر رِہا سی۔ اِٹّاں نُۄں سفَیدی کِیتی ہۄئی سی۔ کۄل دِیوے اتے سںدھُّۄر پِیا سی۔ اِہۄ اِہناں دا پُۄجا ستھان سی۔

مٹی دے نال ہی اِکّ ہۄر چبُۄترا سی٬ جِس دِییاں اِٹّاں کئی تھاواں تۄں اُکھّڑِییاں ہۄئیِیاں سن۔ درخّت دی چھاں ہیٹھ اِکّ بکّری وی کھڑی سی٬ جِہڑی سُکِّییاں رۄٹِییاں اتے ہرے گھاہ نُۄں مُۄںہ مار رہی سی۔

پُلِس نُۄں آشرم ولّ آئُںدی دیکھ کے چار-پںجّ بچّے ’اںکّل-اںکّل‘ کردے جھَۄمپڑِییاں وِچۄں باہر نِکل آئے۔

اجّ اِہناں دا پھاکا لگّدا سی۔ کرفِئۄُ دی افواہ کارن شائِد کۄئی دھرمی بںدّا آپݨا کَۄل نِبھائُݨۄں کھُںجھّ گِیا سی۔ بچِّیاں نیں سۄچِیا ہۄݨا ہَے کِہ اُہناں دی بھُکھّ مِٹائُݨ والے آخر پہُںچّ ہی گئے ہۄݨگے۔

جدۄں دساں کُ سالاں دی اِکّ کُڑی نیں پُلِس دی وردی نُۄں پہِچاݨِیا تاں اُس نیں دُۄجے بچِّیاں نُۄں جھِڑکِیا۔ اِہ اںکّل نہِیں پُلِس ہَے۔ پُلِس کدے وی سُکھ نُۄں نہِیں آئُںدی۔

ڈرے سہِمے اُہ مُڑ کُلِّییاں وِچّ گُیاچ گئے۔

پُلِس دا اپمان ہۄ رِہا سی۔ ہُݨ تک چَۄدھری نُۄں پتا لگّ چُکّا ہۄݨا ہَے کِہ پُلِس اُہناں دے آشرم وِچّ آئی ہَے۔ اُس دا چھُپے رہِݨا دیس راج نُۄں گُسّا چڑھا رِہا سی۔

مٹی کۄل کھڑۄ کے دیس راج نیں چَۄدھری نُۄں اُچّی-اُچّی ہاکاں مارِییاں۔

چَۄدھری ہُںدّا تاں ہی باہر آئُںدا۔ اُہ تاں سویر دا اِتھے نہِیں سی۔ شیر دی دہاڑ ورگی ہَۄلدار دی آواذ سُݨ کے جھُگِّییاں والے ہۄر وی دہِل گئے۔

کُجھّ مِںٹّ ہۄر نِکل گئے۔ جدۄں پھیر وی کۄئی باہر ناں آئِیا تاں دیس راج دے پِچھّے کھڑا نِکّا سِپاہی چِلائِیا ۔

“ہرامذادِئۄ کۄئی تاں باہر نِکلۄ … نہِیں اسِیں ڈںڈّا پریڈ شُرُۄ کرن لگّے ہاں … ۔”

بہُتی دیر کھڑۄݨا اُہناں نُۄں دُبھّر ہۄئِیا پِیا سی۔ کڑکدی دھُپّ کارن گںدّے چھپّڑ وِچۄں اُٹھّ رہی ہواڑ سارے واتاورݨ نُۄں گںدّا کر رہی سی۔ ہوا دا رُخ وی آشرم ولّ ہی سی۔ نکّ ’تے رُمال رکھّ کے وی کمّ نہِیں سی چلّ رِہا۔

نِکّا سِںگھّ دا دبکا رںگّ لِیائِیا۔ ساہمݨی جھُگّی وِچۄں اِکّ ہڈِّییاں دا پِںجّر جِہا٬ ذمِین ’تے گھِسردا اُہناں ولّ آئُݨ لگّا۔

آئُݨ والے دِییاں لتّاں کِسے بِیماری نیں سُکا دِتِّییاں سن۔ اُس دا رںگّ کالا شاہ سی اتے دںدّ پِیلے بھُۄک۔ لکّڑ دِییاں پٹڑِییاں ’تے ربڑ پھِٹّ کر کے٬ پٹڑِییاں اُس نیں ہتھّاں وِچّ پا رکھِّییاں سن۔ اِس ترہاں اُس دے ہتھّ رگڑ تۄں بچ رہے سن۔ اُس دے سرِیر ’تے اِکۄ کپّڑا سی۔ اُہ سی لںگّۄٹی۔ اُس نیں چِتّڑاں نُۄں ذمِین ’تے گھِسڑن تۄں بچائُݨ لئی کِسے وڈّی ٹِیُۄب دا اِکّ ٹُکڑا چِتّڑاں ’تے بنّہ لِیا سی۔

نِکّے نیں اُس نُۄں پہِلی نذر ہی پچھاݨ لِیا۔ اِتھے آئُݨ تۄں پہِلاں اُہ سٹیشن ’تے بھِیکھ مںگّدا سی۔ اُتھے ہی پاݨی والی ٹَیںکی ہیٹھاں سَۄں جاںدا۔ اِکّ گٹھّڑی اتے اِکّ ٹِین دا ڈبّا ہی اُس دی جائِداد سی۔ یُوا سںگھّ والے اُس نُۄں اِتھے چھڈّ گئے سن۔

اُس دے پِچھّے-پِچھّے اُسے دی شکل سُۄرت ورگی اِکّ مُٹِیار نِکل آئی۔ اُس دے تیڑ مَیل نال بھرِیا اِکّ پیٹِیکۄٹ سی اتے چھاتِییاں نُۄں ڈھکّݨ لئی اِکّ پھٹِیا ہۄئِیا بلائۄُذ۔ سِر دے والاں دا اِئۄں جھتھرا بݨِیا ہۄئِیا سی٬ جِویں سالاں تۄں نہاتی ناں ہۄوے۔ اُس دی گۄد ’چ اِکّ ماڑچُۄ جِہا بچّا سی جِہڑا اُس دی کھبّی چھاتی نُۄں چُںگھّ رِہا سی۔ بچّا وی نںگّ-دھڑںگّا سی اتے چھاتی وِچۄں دُدھّ ناں آئُݨ کرکے رِیں-رِیں کر رِہا سی۔

اِہ اَۄرت وی پہِلاں بسّ-سٹَیںڈ ’تے پَیسے مںگِّیا کردی سی۔ کدے-کدے سٹیشن ’تے وی دِکھائی دِںدّی۔ ٹرکّ-ڈرائیِوراں٬ ریلوے مُلاذماں اتے اَیف.سی.آئی.دی لیبر نیں کئی وار اُس نال جبر-جناہ کِیتا سی۔ اِکّ وار اُہ گربھوتی وی ہۄ گئی سی۔

اِس اُتّے وی لالا جی دی کِرپا ہۄئی سی۔ اُہناں اِہناں دۄہاں دا وِیاہ کر دِتّا۔ اِہ بچّا پہِلا ہَے جاں ہُݨ ہۄئِیا٬ نِکّا اںدّاذا ناں لا سکِیا۔ پُلِس دیکھ کے اُہ وی سہِمی ہۄئی سی۔ وار-وار آپݨے ادھّنںگّے جِسم نُۄں ڈھکّݨ دے یتن کر رہی سی۔ جِویں پُلِس اُسے نُۄں لَیݨ لئی آئی ہۄوے۔

“چَۄدھری کہاں ہَے؟ ہم نیں تلاشی لَیݨی ہَے۔” اُہناں دی ہالت دیکھ کے دیس راج ڈھِلّا پَے چُکّا سی۔ اُہ کاہلی وِچّ سی۔ اِس نرک وِچّ اُس دا دم گھُٹݨ لگّا سی۔

“وۄہ یہاں نہِیں ہَے ساہِب۔ تلاشی جب مرذی لۄ … ہمیں کۄئی اِتراذ نہِیں۔ جۄ کُجھّ ہمارے پاس ہَے آپ کے سامہݨے کھڑا ہَے۔” ٹُٹّی-پھُٹّی ہِںدّی بۄلدا لُںجّا آپݨی پتنی نُۄں وی اِشارے کرن لگّا۔

لُںجّے دی پتنی جھُگِّییاں اگّے جا-جا اجِیب-اجِیب آواذے کسّݨ لگّی۔

دیکھدے ہی دیکھدے مرد اتے اَۄرتاں جھُگِّییاں وِچۄں باہر نِکلݨ لگّے۔

سارا آشرم تلاشی لئی تِیار سی۔ پُلِس جِویں مرذی تلاشی کرے۔

پُلِس دُیالے جُڑی بھِیڑ وِچّ اٹھّ-دس بچّے وی آ رلے سن۔ اُناں دے نکّاں وِچۄں وگدِییاں نلِییاں اتے مُۄںہاں وِچۄں وگدِییاں لالاں ’تے مکھِّییاں بھِݨک رہِییاں سن۔ لگبھگ اُہ سارے ہی نںگّے سن۔ کُڑِییاں مُںڈِّیاں وِچّ کۄئی بہُتا فرک نہِیں سی۔ سارے ہی سِرۄں مۄنے٬ رںگّ دے کالے اتے سِہت دے کمذۄر۔ گلّہاں ’تے وہِییاں ہںجھُّۄیاں دِییاں ندِییاں دے نِشان۔ اکھّاں وِچّ سۄجش۔ دانِییاں دے آئُݨ دا سماں لںگھّ چُکّا سی۔ کُلِّییاں وِچّ کھاݨا پکائُݨ لئی راشن نہِیں سی۔ دۄویں ڈںگّ ہی دانِییاں سہارے نِکلدے سن۔ کئی کُلِّییاں وِچّ چُلّہا چَۄںکا وی نہِیں سی۔ بچِّیاں دے پیٹاں وِچّ چُۄہے نچّ رہے ہۄݨگے٬ اِکّ-دۄ خُش-کِسمتاں دے ہتھّاں وِچّ ہی سُکِّییاں رۄٹِییاں اتے سُکِّییاں پُۄرِییاں دے ٹُکڑے سن۔ اُہ اُہناں ٹُکڑِیاں نُۄں ہی کڑاہ سمجھ کے کھا رہے سن۔ باکی ترسدِییاں اکھّاں نال اُہناں خُش-کِسمتاں دے مُۄںہاں ولّ تکّ رہے سن۔

“اِہ کتِیڑ تُہاڈی ہی ہَے جاں کِتۄں چُکّ کے لِیاںدی ہَے؟” کۄہڑِییاں کلںکِّییاں دے اِنے بچّے دیکھ کے دیس راج نُۄں شکّ ہۄئِیا۔

ہُݨ تک آشرم دے جِنّے وی مرد-اَۄرتاں اُس ساہمݨے آئے سن٬ سبھ اِکّ-دُۄجے تۄں ودھّ کمذۄر سن۔ کِسے دی ٹںگّ کٹّی ہۄئی سی اتے کِسے دی باںہ۔ کِسے دا اِکّ پَیر سُجّ کے وِیہ کِلّۄ دا ہۄئِیا ہۄئِیا سی تاں دُۄجے دا پٹّ۔ کِسے دے نکّ دی ہڈّی نہِیں سی اتے کِسے دے دۄویں بُلّہ غائِب سن۔ کئیِیاں دِییاں سارِییاں دِییاں سارِییاں اُںگلاں گل کے جھڑ گئیِیاں سن۔ کِسے دے پَیر وِچۄں پِیک وگ رہی سی اتے کِسے دا پیٹ رِس رِہا سی۔ کِسے اَۄرت دے پیٹ وِچّ رسَۄلی سی اتے کِسے دِییاں دۄویں اکھّاں غائِب سن۔ دیس راج نُۄں لگّدا سی٬ اِہناں وِچۄں کۄئی اَۄرت جاں مرد بچّا جمّݨ دے یۄگ نہِیں۔ پھیر اِہ لار کِتھۄں آئی سی؟ کِدھرے بںٹّی واںگ چُکّے ہی تاں نہِیں گئے؟

“ہمارے ہَیں مائی-باپ … ۔” اِکّ بھُۄتاں ورگی شکل والی اَۄرت نیں جدۄں اگّے ودھ کے آکھِیا تاں دیس راج نیں اُس دے پیٹ ’تے نِگاہ ماری۔ اُہ گربھوتی سی اتے کِسے وی سمیں ماں بݨ سکدی سی۔

دیس راج نُۄں ہۄر کۄئی سبُۄت مںگّݨ دی جُرئت ناں پئی۔

“ٹھِیک ہَے … ٹھِیک ہَے … تلاشی دۄ … ۔” جلدی کھہِڑا چھُڈائُݨ دے مُۄڈ وِچّ ڈںڈّا کھڑکائُںدا دیس راج جھُگِّییاں ولّ ودھِیا۔

پہِلی جھُگّی وِچّ گھُپّ ہنیرا سی۔ سجّے پاسِئۄں کِسے دے ہُۄںگراں مارن دی آواذ آ رہی سی۔ گںدّی ہواڑ جدۄں دیس راج دے نکّ وِچّ وڑی تاں گھبرائِیا اُہ اِکّ دم جھُگّی وِچۄں باہر آ گِیا۔

“کَۄݨ ہَے اِس وِچّ؟ دِیوا جلائۄ۔” دھُر اںدّر تک دہِلِیا دیس راج کڑکِیا۔

“اِہ رامُۄ ہَے ساہِب۔ کئی دِنۄں سے تیذ بُخار ہَے۔ دوا-دارُۄ سے آرام نہِیں آئِیا۔ باوا نیں ٹُۄݨا کِیتا ہَے۔” مۄمبتّی بالدی رامُۄ دی پتنی دے ہتھّ کمبّ رہے سن۔

مۄمبتّی بلدِیاں ہی اِکّ کالا-کلُۄٹا جِہا پِںجّر دیس راج دی نذر پِیا۔ پِںجّر نیں گل وِچّ رںگّ-برںگّے مݨکِیاں دی مالا پا رکھّی سی۔ اُس دے سِرہاݨے والے پاسے پئے اِکّ چپّݨ وِچّ دھُۄݨی مگھ رہی سی۔ پاݨی دے کُجّے نال کۄئی توِیت بنّہِیا ہۄئِیا سی۔ اُہ مِٹّی دے چبُۄترے ’تے پِیا سی۔ اُس دے چارے کھُۄںجِیاں وِچّ میکھاں گڈّ کے سُۄت لپیٹِیا ہۄئِیا سی۔ نِیم بیہۄشی وِچّ اُہ بُڑبُڑا رِہا سی۔

دیس راج نیں ساری کُلّی دا جائِذا لِیا۔ دۄ گٹھّڑِییاں٬ اِکّ پاݨی والے تپلے اتے اِکّ ٹُٹّے پِیپے تۄں بِناں اِتھے کُجھّ نہِیں سی۔ ڈںڈّے نال اُہنے اِکّ گٹھّڑی کھۄلہی تاں پاٹے-پُراݨے کپّڑے اتے سُکِّییاں رۄٹِییاں ذمِین ’تے بِکھر گئیِیاں۔ دُۄجی وِچّ پھٹِییاں پُراݨِییاں بۄرِییاں سی٬ جِنہاں نُۄں سِئۄں کے اُہناں نیں سِیالاں وِچّ رذائیِیاں دی تھاں ورتݨا سی۔

دُۄجی جھُگّی دا وی اِہۄ ہال سی۔ اِتھے مَۄت نال لڑن والی اِکّ اَۄرت سی۔ جھُگّی وِچّ پئی ہتھّ-ریہڑی تۄں بِناں کُجھّ نہِیں سی۔ جدۄں اُس دا گھر والا جِئۄُںدا سی٬ اُس نُۄں اِسے ریہڑی وِچّ پا کے مںگّݨ جائِیا کردا سی۔ جدۄں دا اُہ مرِیا ہَے٬ اِس دا کۄئی سہارا نہِیں رِہا۔ بُڈھّی ہَے٬ کِسے کمّ-کار جۄگی وی نہِیں۔ کۄئی رہِم کر کے رۄٹی دے دیوے تاں کھا لَیںدی ہَے٬ نہِیں تاں بھُکھّی پئی رہِںدّی ہَے۔ اُس دے سِرہاݨے پِیا اِکّ سِلور دا کَۄلا اتے اِکّ پلیٹ ہی اُس دی جائِداد ہَے۔

اںدّر آئے دیس راج نُۄں اُہ پچھاݨ نہِیں سی سکی۔ اُس نُۄں کِسے دانی دا بھُلیکھا پِیا سی۔ اُٹھّ کے اُہ آپݨی پلیٹ اتے کَۄلے نُۄں ٹھِیک کرن لگّی۔ شائِد بھُکھّ ستا رہی سی۔

“چھڈّ اُستاد ) کی پِئَے اِتھے؟ اَیویں سالے لِیڈر بھَۄںکدے رہِںدّے نیں۔ کۄئی آکھدا ہَے اِہ جرائِم-پیشا لۄک ہن٬ اِہناں ’تے سختی ہۄݨی چاہِیدی ہَے۔ دُۄجا آکھدا ہَے٬ سںگھّ نیں اِہناں دی کائِیا پلٹ دِتّی۔ اُہناں نُۄں مَۄجاں کرن لا دِتَّے۔ اِتھے شائِد کدے وی کِسے نیں چکّر ناں مارِیا ہۄوے۔”

کُجھّ دیر پہِلاں بڑھکاں مارن والے نِکّے دا من پسِیج گِیا سی۔ اُس دا گلا بھر آئِیا سی اتے اکھّاں چھلکݨ ہی والِییاں سن۔

تلاشِییاں دے جھںجّٹ نُۄں وِچے چھڈّ کے اُہ سڑک دے اُس کِنارے ’تے جا کھلۄتا٬ جِتھے آشرم دے ناں دا بۄرڈ لگّا ہۄئِیا سی۔

“اُس دی گلّ ٹھِیک ہَے۔ چھڈّۄ پرہے۔ اِہناں تۄں تاں آپݨے جواک نہِیں سمبھّلدے۔ ہۄر اِہناں کی کرنے ہن۔ آکھ دِیاںگے سبھ دی تلاشی کر لئی۔ کِدھرے نہِیں گلّ پھاہا پَیݨ لگّا۔”

نِکُّۄ دے پِچھّے ہی بھُۄشی وی بۄرڈ ولّ تُر گِیا۔

دیس راج کِہڑا اُہناں تۄں کۄئی وکھّری رائے رکھّدا سی۔ اُس دا وی کھادھا-پِیتا باہر آئُݨ لگّا سی۔

واپس مُڑدے دیس راج نُۄں اِکّ گلّ سمجھ نہِیں سی آ رہی۔ آخِر اُہ کمبّل٬ رجائیِیاں اتے سوَیٹر کِتھے گئے٬ جِنہاں بارے اُہ رۄذ اخباراں وِچّ پڑھدا سی؟

اخباراں دُیارا مارِیا جا رِہا جھُۄٹھ اُس تۄں ہذم نہِیں سی کِیتا جا رِہا۔

 

 

13

بھٹھّ ’چ پئے بںٹّی۔ بُۄجھا سِںگھّ نُۄں ناں بںٹّی نال متلب سی٬ ناں اُس دے اگواکاراں نال۔ اُس نُۄں آپݨی لِیہ تۄں لتھّی گڈّی نُۄں تھاں سِر لِیائُݨ دا فِکر سی۔

اِہۄ بںٹّی پںجّ سال پہِلاں اگوا ہۄئِیا ہُںدّا تاں ہر ہالت وِچّ تفتِیش بُۄجھا سِںگھّ نُۄں مِلݨی سی۔ اُہ ذِلہے دا اِکۄ-اِکّ تھاݨیدار سی٬ جِس نُۄں بدماشاں نال پںجّا لڑائُݨ دا سواد آئُںدا سی۔ اُس دی چڑھت دیکھ کے تھاݨیدار آکھِیا کردے سن ۔

“مجہبی نُۄں مساں-مساں تھاݨیداری مِلی ہَے۔ ماں دے گل نُۄں بھنُّۄ٬ ہۄر کی کرُۄ؟”

بُۄجھا سِںگھّ دا اِہۄ ہَۄسلا اُس نُۄں اِکّ وار مہِںگّا پَے گِیا سی۔ پھُۄک وِچّ آ کے اُس نیں ہمِیدی دے سِرکڈھّ بدماش جِیتے نُۄں چُکّ لِیاںدا۔ بُۄجھے نُۄں آپݨی ڈاںگ ’تے فخر سی اتے اُس نُۄں آپݨی بدماشی ’تے۔ جوانی ویلے تاں لۄک جِیتے دے ناں تۄں وی ڈردے سن۔ ڈھلدی اُمرے وی ڈردا کۄئی ساہ نہِیں سی کڈھّدا۔ جِس مرذی دُکان ’تے جا بَیٹھے٬ جۄ جِیء آئے سَۄدا پوا لوے۔ کِسے دی مجال نہِیں٬ پَیسے مںگّ لئے۔ جدۄں مرذی مۄڈھے ’تے بںدُّۄک پا کے کھیت آ وڑے اتے چار مݨ داݨے گھر بھیجݨ دا ہُکم سُݨا دیوے۔

بُۄجھا وی بڑا کھُںدّکی سی۔ جِس ہلکے دا اُہ تھاݨیدار ہُںدّا٬ اُتھے اِکّ ہی بدماش رہِ سکدا سی۔ اُہ بدماش ہُںدّا سی خُد بُۄجھا سِںگھّ۔ جِیتے دی تڑھی بُۄجھا سِںگھّ تۄں جری نہِیں سی جاںدی۔

بُۄجھا سِںگھّ نیں اُس نُۄں بدماشی تۄں رۄکِیا تاں اُس نیں وِیہ سُݨا دِتِّییاں۔ اجِہا کِہڑا تھاݨیدار جمّ پِئَے جِہڑا جِیت نُۄں وںگّار سکے۔

جِیت دی آکڑ کڈھّݨ لئی بُۄجھے نیں لِیا کے تھاݨے پُٹھّا لٹکا دِتّا۔ بُۄجھا ڈاںگ واہُںدّا رِہا اتے اُہ ہر وار ڈاںگ نال ماں-بھَیݨ دی گالہ کڈھّدا رِہا۔ بُۄجھا سِںگھّ دی ڈاںگ اُس سمیں تک چلّدی رہی٬ جدۄں تک جِیتے دی ذُبان سدا لئی بںدّ ناں ہۄ گئی۔

لۄکاں نیں شُکر منائِیا۔ اُہناں گلۄں کۄہڑ لتھّا۔ لُکے-چھُپے بُۄجھا سِںگھّ نُۄں ودھائیِیاں بھیجِییاں۔

پںجّ-چار ٹٹپُۄںجِییاں دے پِچھّے لگّ کے مہِکما پِچھّے پَے گِیا۔ لُکے-چھُپے بُۄجھا سِںگھّ نیں اُس دے سںسّکار دا اِںتذام کِیتا تاں اُس نُۄں اَین آخری سمیں سںسّکار کرنۄں رۄک دِتّا گِیا۔

پۄسٹمارٹم دا ہُکم ہۄئِیا تاں بُۄجھا سِںگھّ نُۄں تھاݨا چھڈّ کے بھجّݨا پِیا۔ اگائۄُ ذمانت ہۄ گئی۔

تِنّ سال مُکدّما چلِّیا۔ نالے سسپَیںڈ رِہا۔ جِہڑے چار پَیسے کمائے سن٬ کھادھے-پِیتے گئے۔

بری ہۄ کے بہال ہۄئِیا تاں مہِکما بُۄجھا سِںگھّ نُۄں بھُلا چُکّا سی۔ بہُت سارے نویں تھاݨیداراں نیں اُس نالۄں ودھّ ناں کما لِیا سی۔ پُلِس کپتاناں نُۄں ہُݨ دلیری نالۄں ودھّ نۄٹاں دے تھَیلے چاہِیدے سن۔ نۄٹ ہالے بُۄجھا سِںگھّ کۄل نہِیں سن۔ اِکّ وار مَۄکا مِلے تاں کمائے۔ کمائے تاں دیوے۔ پَیسے کمائُݨ دا مَۄکا مُڑ اُہدے ہتھّ نہِیں سی لگّا۔

ساںسِییاں دے وِہڑے ڈِئۄُٹی لگوا کے اُس نُۄں لگّا٬ اُس ’تے واہِگُرُۄ دی کِرپا ہۄݨ لگّی ہَے۔ اِہ وِہڑا مُجرماں دا گڑھ ہَے٬ مُکدّمِیاں دی کھان ہَے۔ جِنّے مرذی کیس پھڑ لئۄ۔ اسلی بںدّے ناں وی پھڑے جاݨ تاں کۄئی نہِیں۔ جِس ’تے مرذی پھِٹّ کر دِئۄ۔ اِس وِہڑے دے ہر مَیمبر دی ہِسٹری-شِیٹ کھُلّہی ہۄئی ہَے۔ سارے دس-نمبّرِیئے ہن۔ اِکّ-دۄ ہی خُشنسِیب ہۄݨگے٬ جِنہاں کدے جیلہ ناں کٹّی ہۄوے۔ جِس ’تے جِہڑا مرذی مُکدّما پا دِئۄ۔ پُراݨا رِکارڈ دیکھ کے اُہناں دِییاں سبھ اپِیلاں دلِیلاں ردّ ہۄ جاںدِییاں ہن۔

خان دی سرپرستی وِچّ اُہ منمرذی دے مُکدّمے پھڑ سکدا ہَے۔ اُس ’تے اُںگل کرن والا کۄئی نہِیں۔ کۄئی ہۄر کپتان ہۄوے تاں کِسے دُۄسرے تھاݨیدار دی ذَیل وِچّ مُکدّمے پھڑن ’تے اِتراذ کردا ہَے۔ کۄئی ہۄر دخل دیوے تاں اَیس.اَیچ.اۄ.دا ہِساب- کِتاب ہِلّ جاںدا ہَے۔ ہِلّے ہِساب-کِتاب دا اگاںہ کپتان ’تے اسر پَیںدا ہَے۔ خان نُۄں ہالے اِس مرذ دی سمجھ نہِیں۔ جِہڑا اُس دی نذر پَے جائے٬ اُس نُۄں پَیسے دیݨ دی لۄڑ نہِیں۔ تھاݨِیاں وِچّ نِیُکتی کرن سمیں اُہ پھڑے کیساں دی سُۄچی ہی دیکھدا ہَے۔ کِسے تھاݨیدار نیں کِنّے کِلّۄ افِیم٬ کِنّے پستَۄل اتے کِنِّییاں بھٹھِّییاں پھڑِییاں ہن٬ اِسے دی گِݨتی-مِݨتی ہُںدّی ہَے۔ جِس دے جِنّے ودھّ مُکدّمے٬ اُس نُۄں اۄنا ودھِییا تھاݨا۔

بُۄجھا سِںگھّ نُۄں لگّدا سی اُس دا سی.آئی.ڈی.وِچۄں نِکلݨ دا سماں آ گِیا سی۔ اِہ کۄئی مہِکما ہَے؟ دۄ سالاں تۄں اِتھے دھکّے کھا رِہا ہَے۔ بُۄجھا سِںگھّ دِییاں اسلی رِپۄرٹاں نُۄں ردّی دی ٹۄکری وِچّ سُٹّ دِتّا جاںدا ہَے۔ فرذی رِپۄرٹاں نُۄں اہِمِیئت دِتّی جاںدی ہَے۔ پہِلے اُس نیں جِیء-جان نال سُۄہاں کڈھِّییاں۔ وار-وار لِکھِیا۔ اِلاکے وِچّ افِیم اتے ڈۄڈے ٹرکّاں دے ہِساب آئُںدے ہن۔ تھاں-تھاں جُۄئے دے اڈّے ہن۔ ذنانِیباذی ہُںدّی ہَے۔

اُلٹا رِپۄرٹاں دِییاں نکلاں مُجرماں کۄل پہُںچّ جاںدِییاں رہِییاں۔ کئیِیاں نیں بُۄجھا سِںگھّ دِییاں ہی شِکائِتاں کر دِتِّییاں۔ ہمبھّ کے اُس نیں گھیسل وٹّ لئی۔ ہۄر سی.آئی.ڈی.والِیاں واںگ پِچھلِییاں رِپۄرٹاں دی نکل مار چھڈّدا۔

آپݨی اِس اݨگہِلی ’تے ہُݨ اُس نُۄں پچھتاوا سی۔ جے اُہ جھُۄٹھِییاں رِپۄرٹاں ناں بھیجدا رِہا ہُںدّا اتے اِس وِہڑے ’تے سہی نذر رکھّ رِہا ہُںدّا تاں اجّ آسانی نال اسلی مُجرماں نُۄں رںگّے ہتھِّیں پھڑدا۔

کُجھّ وی سی۔ سچّ-جھُۄٹھ دی اُس نُۄں پرواہ نہِیں سی۔ اُس نیں پںجّ-چار مُکدّمے بݨائُݨے ہی ہن۔

دۄ سالاں تۄں اُہ اِس وِہڑے دِییاں رِپۄرٹاں بھیجدا رِہا ہَے۔ کئی پیشیور مُجرماں دے ناں اُس نُۄں ذبانی یاد ہن۔ ہۄر کۄئی گلّ سِرے ناں چڑھی تاں اُہ تاں کِدھرے نہِیں گئے۔

نتھُّۄ ساںسی باہِیئے دا کَیرِیئر ہَے۔ بھدۄڑ ولّ جِنّی وی افِیم جاںدی ہَے٬ اُہ اُسے ہتھّ جاںدی ہَے۔ اُس کۄل دۄ-چار کِلّۄ افِیم ذرُۄر پئی ہۄئیگی۔ جِنّی مِلی٬ نال اِکّ بِںدّی ہۄر لا کے مُکدّما درج کر دیویگا۔

بںسّی دا رِکارڈ دسّدا سی کِہ اُہ جمّدی ہی جیباں کٹّݨ اتے چَینِییاں لاہُݨ لگّ پئی سی۔ اِہنِیں دِنِیں اُہ بھر جوان سی اتے سُلفے دی لاٹ ورگی نِکلی سی۔ گۄرے رںگّ ’تے کِیتا ہلکا جِہا میک-اپّ اُس نُۄں اپشّرا بݨا دِںدّا ہَے۔ بݨ-ٹھݨ کے جدۄں اُہ کِسے منچلے دے برابر والی سِیٹ ’تے بَیٹھدی ہَے تاں اگلا سبھ کُجھّ بھُلّ کے اُس ’تے لٹُّۄ ہۄ جاںدا ہَے۔ اُس سمیں ہی سُرت آئُںدی ہَے٬ جدۄں جیب وِچلا بٹُۄیا جاں گلے والی چَینی غائِب ہُںدّی ہَے۔ تھۄڑھی جِہی وڈّی ہۄئی ہَے تاں کمّ دا گھیرا ودھا لِیا ہَے۔ بسّاں٬ گڈِّییاں وِچّ اجّ کلّ اُہ ٹرںکّ٬ سُۄٹکیس لاہُںدّی ہَے۔ اُس ’تے اِکّ-دۄ کیس پھِٹّ کِیتے جا سکدے ہن۔

کھرَیتی دے واڑے وِچّ ذرُۄر کۄئی پشُۄ کھڑا ہۄݨا ہَے۔ مجھّاں٬ ڈھگّے چۄری کرن وِچّ اُس نُۄں کمال دی مُہارت ہاسل ہَے۔ راتۄ-رات امبّالے٬ جِیںد تک تۄں پشُۄ ہکّ لِیائُںدا ہَے۔ اِہ کمّ پشُۄیاں دی مںڈّی تۄں دۄ-چار دِن پہِلاں کردا ہَے۔ پشُۄیاں نُۄں مںڈّی وِچّ ویچ کے سارے سبُۄت گُیا دِںدّا ہَے۔ اُس دے واڑے وِچّ بھاویں گھر دی پالی جھۄٹی ہی کھڑی ہۄوے٬ اُس نیں ذرُۄر اِکّ سَۄ دۄ دفا وِچّ کبذے وِچّ لَے لَیݨی ہَے۔

من ’چ یۄجناواں اُساردا بُۄجھا سِںگھّ کئی سالاں بائد پہِلی وار خُش ہۄ رِہا سی۔

پُلِس پارٹی وِچّ اُس نیں آپݨے ہی ماتہِت رکھّے سن۔ ہَۄلدار سیوا سِںگھّ اتے دۄنۄں سِپاہی۔ نال سی.آر.پی.دے اٹھّ جوان اتے اُہناں دا اِکّ ہوالدار۔ اِس وِہڑے وِچّ بُۄجھا سِںگھّ دا آپݨا چکّر تاں گھٹّ ہی لگّدا سی۔ سِپاہی اِتھے اکسر آئُںدے-جاںدے رہے سن۔ ویلے-کُویلے کدے مُرگے دی ذرُۄرت پَیںدی تاں اُہ چںدّے ساںسی دے آ دھمکدے۔ اُس دے مُرگے مۄٹے-تاذے تاں ہُںدّے ہی سن٬ سواد وی بڑے بݨدے سن۔ سِپاہی رستے وِچّ کئی وار بُۄجھا سِںگھّ نُۄں آکھ چُکّے سن۔ اجّ اُہ چںدّے دے گھر مُرگا بݨوائُݨگے۔ اُہدے گھروالی کمال دا مُرگا رِنّہدی ہَے۔ بُۄجھا سِںگھّ نُۄں ناں مُرگے ’چ دِلچسپی سی ناں لَۄںگ لَیچِییاں والی شراب وِچّ۔ اُس نُۄں کیس چاہِیدے سی٬ کیول کیس۔

ڈھاب دی نُکّر ’تے وسّی ساںسِییاں دی اِس بستی وِچّ کرفِئۄُ دا کۄئی بہُتا اسر نذر نہِیں سی آ رِہا۔ تِیہ-پَیںتی جھُگِّییاں اتے اِنے ہی کچّے-پِلّے کۄٹھِیاں دے اِس وِہڑے وِچّ سگۄں اگّۄں نالۄں وی ذِیادا چہِل-پہِل سی۔ کچھّے-بنَیݨ اٹکائی بُڈھّے جوان سارے ہی کمّاں وِچّ جُٹّے ہۄئے سن۔

کِہرا آپݨے رِہڑے نُۄں جھاڑ-پُۄںجھ رِہا سی۔ کرفِئۄُ کارن اُہ وِہلا سی۔ مِٹّی-گھٹّا جھاڑ کے اُہ چکِّیاں نُۄں تیل دے رِہا سی۔ مہِینا مَۄج رہیگی۔

شِںدّا آپݨی جھُگّی پِچھواڑے بݨائے سُۄراں دے واڑے نُۄں سُکّ-پُکّا کرن دے آہر لگّا ہۄئِیا سی۔ کئی دِن لگاتار دِہاڑی ’تے جاݨ کرکے اُہ واڑے ولّ دھِیان نہِیں سی دے سکِیا۔ تھاں-تھاں مُترال دے چھۄٹے-چھۄٹے چھپّڑ بݨے پئے سن۔ مِںدّے تۄں کئی دِناں دی ریتے دی ریہڑی مںگّوا رکھّی سی۔ ادھّے نالۄں ودھّ ریتا تاں جواکاں نیں کھِںڈّا دِتّا۔ سکُۄلۄں جواکاں نُۄں چھُٹّی ہۄ گئی سی۔ تیجۄ اتے دۄویں دھِییاں اُس دا ہتھّ وںڈّا رہِییاں سن۔ اِکّ وار واڑا سںوّر گِیا تاں کئی دِن لںگھّ جاݨگے۔

املی نیں وی بھیڈاں دا اِجّڑ نہِیں سی چھیڑِیا۔ کی پتَے کدۄں بھیڈاں سݨے کِسے دی داڑھ ہیٹھ آ جائے۔ بھیڈاں دِییاں جتّاں وِچّ پھسے کںڈّے کڈھّ-کڈھّ اُس نُۄں سُیاد آ رِہا سی۔

بچنی نُۄں آپݨی دِنۄ-دِن کھُردی جھُگّی دا فِکر سی۔ لۄکاں دے گھرِیں سفائیِیاں کرن٬ بھاںڈے ماںجݨ اتے کپّڑے دھۄݨ تۄں اُس نُۄں وِہل نہِیں سی مِلدا۔ لۄکاں دے گھر سںوّاردی بچنی نُۄں آپݨی جھُگّی دے گِرن دا خترا کھڑا ہۄ گِیا سی۔ کرفِئۄُ لگّا تاں اُس نیں شُکر کِیتا۔ سیٹھانِییاں اُںجھ تاں اُس نُۄں اِکّ دِن دی چھُٹّی نہِیں سی کرن دِںدِّییاں۔ کدے چھُٹّی مارنی پَیںدی تاں اُہ نالے سَۄ-سَۄ اُلامبھے دِںدِّییاں نالے دِہاڑی کٹّ لَیںدِییاں۔ اجِہے مَۄکے ’تے نہِیں بۄل سکدِییاں۔ جلدی-جلدی اُس نیں مِڈّے نُۄں نال لا کے ڈھاب وِچۄں پںدّراں-وِیہ بٹھّل کالی مِٹّی دے کڈھّے۔ پلۄں کئی دِناں دی لِیاںدی پئی سی۔ اُہ گھاݨ وِچّ وڑی ہۄئی سی۔ مِٹّی تِیار ہُںدِّیاں ہی اُس نیں جھُگّی لِپّݨ لگّ جاݨا سی۔

کرفِئۄُ دا افسۄس گِںدّے دے پرِوار نُۄں سی۔ گِںدّے دی دِہاڑی ماری گئی۔ کی پتَے کرفِئۄُ کِنّے دِن چلّے؟ اُہناں دِییاں لِیاںدِییاں داتݨاں جے شام تک ناں وِکݨ تاں اگلے دِن سُکّ کے لکّڑی بݨ جاںدِییاں ہن۔ گیلۄ دا چۄری تۄڑِیا ساگ مُرجھا رِہا سی٬ کلّہ تک اُس نیں بیہا ہۄ جاݨا سی اتے اِس دا دھیلا وی نہِیں سی وٹِّیا جاݨا۔ ساگ تۄڑن لئی اُس نُۄں پںدّراں مِیل تُرنا پِیا سی۔ کُتِّیاں نیں اُس دی کھبّی لتّ لِیرۄ-لِیر کر دِتّی سی۔ اُہناں نُۄں آس سی٬ اِہناں پَیسِیاں دی اُہ بِیمار سِیتۄ لئی دوائی لِیائُݨگے۔ اِکّ دِن دوائی کھُںجھّ جائے تاں اُہ کئی دِن تاب نہِیں آئُںدی۔ سِیتا پںجّاں دِناں بائد مںجّے وِچۄں مساں اُٹھِیا سی۔ اُس نُۄں اُمَید سی٬ اُہ رِکشا چلا سکیگا۔ ہۄر کُجھّ ناں بݨِیا تاں رِکشے دا کِرائِیا تاں نِکل ہی آئیگا۔ پہِلاں ہی کئی دِناں دا کِرائِیا سِر پَے گِیا ہَے۔ ہفتا کِرائِیا ناں چُکائِیا جا سکے تاں مالک رِکشا کھۄہ لَیںدا ہَے۔ اِہۄ جِہا نواں مُڑ کے نہِیں مِلݨا۔ پُراݨے رِکشے دا کِرائِیا تاں نویں جِنّا ہی ہُںدَّے٬ پر ٹکّراں ودھّ۔ کدے چَین ٹُٹّ گئی٬ کدے پَیںچر ہۄ گِیا اتے کدے چِمٹا وِںگّا ہۄ گِیا٬ ذۄر تاں ودھّ لگّدا ہی ہَے٬ ناڑاں وی اِکٹھِّییاں ہۄ جاںدِییاں ہن۔ کرفِئۄُ نال اُس دے ہتھّۄں رِکشا وی جائیگا اتے رۄذگار وی۔ گِںدّے دا سارا پرِوار ٹاہلی ہیٹھ بَیٹھا جھُۄر رِہا سی۔ اُہ کرفِئۄُ دے جلدی ختم ہۄݨ دِییاں سُکھّاں سُکھّ رہے سن۔

چارے پاسِیاں تۄں گھِردے آپݨے وِہڑے نُۄں دیکھ کے سبھ دے چِہرِیاں ’تے پلِتّݨ چھا گئی۔ پُلِس کدے وی اِس وِہڑے سُکھّ نُۄں نہِیں آئُںدی۔ آئُںدے ہی اُہ مار-دھاڑ شُرُۄ کردی ہَے۔ ہتھّ آئے ہر بںدّے نُۄں بِناں سفائی پیش کرے اتے بِناں آپݨا کسُۄر جاݨے ہڈّ تُڑائُݨے پَیںدے ہن۔ اَۄرتاں نُۄں گُتّۄں پھڑ کے دھُۄہِیا گھڑِیسِیا جادا ہَے۔ بھاںڈے ٹھِیکر اِدھر-اُدھر سُٹّے جاںدے ہن۔ گھراں٬ جھُگِّییاں دا کۄنا-کۄنا چھاݨِیا جاںدا ہَے۔ چںگّی-ماڑی ہر چِیذ پُلِس چۄری دے شکّ وِچّ نال لَے تُردی ہَے۔

پِچھّے رہِ گئے بھُکھّے-تِہائے بچّے ماں-باپ دا راہ تکّدے وِلکدے رہِںدّے ہن۔ مرد کئی-کئی دِن پُلِس دی مار ہںڈھّائُںدے ہن۔ اَۄرتاں تھاݨے باہر بَیٹھِییاں پُلسِییاں دِییاں مِنّتاں کردِییاں ہن۔ اُہناں دِییاں ٹِچّراں اتے گںدّے مخَۄلاں نُۄں کھِڑے-متھّے سوِیکار کردِییاں ہن۔ جۄ نِکّ-سُک پلّے ہُںدّا ہَے٬ پُلِس دے ہوالے کردِییاں ہن۔ مہِینے-مہِینے دی کھجّل-کھُیاری بائد اُہناں نُۄں ادالت وِچّ پیش کِیتا جاںدا ہَے۔ مساں-مساں ذمانتاں کرا کے اُہ سُکھ دا ساہ لَیݨ لگّدے ہن۔ اِنے وِچّ کۄئی ہۄر ماملا ہۄ جاںدا ہَے۔

پُلِس دی پہِلی جھلک پَیںدِیاں ہی کِکّراں ہیٹھ لگّا میلا کھِںڈّݨ لگّا۔ دھڑکدے دِلاں نال سبھ اِدھر-اُدھر چھُپݨ لگّے۔ جِہڑے وی پہِلاں پُلِس ہتھّ آئُݨے سن٬ اُہناں دے سبھ تۄں ودھّ مار پَیݨی سی۔ بُڈھِّییاں-ٹھیرِییاں٬ دھِییاں-بھَیݨاں٬ بچِّیاں٬ نَۄجواناں کِسے نُۄں مُیاف نہِیں سی کِیتا جاݨا۔ جِہڑا ہتھّ ناں لگّا٬ اُس دے ڈںگّر کھۄلہ دِتّے جاݨے سن٬ جھُگِّییاں ڈھاہ دِتِّییاں جاݨِییاں سن اتے سمان نُۄں تۄڑ-مۄڑ کے اگّ لا دِتّی جاݨی سی۔ پِچھّۄں کُلِّییاں وِچّ کئی مہِینے ماتم چھائِیا رہِںدّا ہَے۔ سُجّے ہڈّاں نُۄں سیکدے-سیکدے کئی-کئی دِن پھاکے کٹّݨے پَیںدے سن۔

سبھ نیں شامُۄ نُۄں سمجھائِیا٬ بچِّیاں والی ذِدّ چھڈّ کے جھُگّی وِچّ چلا جاوے۔ کِسے نیں نہِیں پُچھّݨا کِہ اُہ کسُۄروار ہَے جاں نہِیں۔ کِسے نیں نہِیں منّݨا کِہ اُہناں دے وِہڑے نیں چۄری چھڈّ کے مِہنت مذدُۄری کرنی شُرُۄ کر دِتّی ہَے۔

اُہ آکڑِیا رِہا۔ اُسے ترہاں مںجّے ’تے پِیا رِہا۔ آپݨی کِتاب اُسے ترہاں پڑھدا رِہا۔ جدۄں اُس دا کۄئی کسُۄر ہی نہِیں٬ پُلِس اُس نُۄں کِئۄں پھڑیگی؟

شامُۄ دے اِس گُستاخ سُبھاء ’تے بُۄجھا سِںگھّ نُۄں گُسّا چڑھ گِیا۔ اِس ساںسی دی اِہ مجال کِہ پُلِس دی پرواہ ہی ناں کرے۔

لَیدِیاں ہی اُس نیں شامُۄ نُۄں بۄدِیاں تۄں دھُۄہ لِیا۔ اُہدے ہتھّ وِچلی کِتاب ورکا-ورکا ہۄ کے کھِںڈّ گئی۔

شامُۄ نُۄں بۄلݨ دا مَۄکا ہی نہِیں دِتّا گِیا۔ کِسے نیں نہِیں سُݨِیا کِہ اُہ کالج وِچّ پڑھدا ہَے اتے بی.اے.دا وِدِیارتھی ہَے۔ اُہ پںجّاب سٹُۄڈَیںٹس یُۄنِیئن دا سکتّر ہَے۔ اُہناں دی جتھیبںدّی دہِشتگرداں دے خِلاف ہَے اتے بںٹّی نُۄں اگوا کرن والِیاں خِلاف متا پاس کر چُکّی ہَے۔ اُہ بابا گُردِتّ سِںگھّ دا اُپاشک ہَے٬ جِس دی وِچاردھارا ’تے کِسے نُۄں شکّ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا۔

شامُۄ دا سفَید کُڑتا پجاما لِیرۄ-لِیر کر دِتّا گِیا۔ اُہدی کٹّی داہڑی دے وال بِکھر گئے۔ تھپّڑ کھا-کھا اُہدا چِہرا سُۄہا ہۄ گِیا۔

“اِس بدماش دے کۄٹھڑے دی تلاشی لئۄ۔ بںٹّی کِدھرے نہِیں گِیا٬ اِہۄ جِہے کِسے دی شرارت ہَے۔”

وِہڑے دے اِکۄ-اِکّ ہۄݨہار مُںڈّے ’تے ورسدِییاں ڈاںگاں دیکھ کے سبھ دا خُۄن کھَۄل تاں رِہا سی٬ پر بھُۄتری سی.آر.پی.نُۄں دیکھ کے کِسے دی کُجھّ کرن دی ہِمّت نہِیں سی پَے رہی۔ اِہناں دا کۄئی وساہ نہِیں٬ گۄلِییاں مار-مار سارِیاں نُۄں لۄتھاں ہی بݨا دیݨ۔

اِکلّے پُلسِیئے ہُںدّے تاں اُہ کدۄں دے ڈاںگاں-سۄٹے لَے کے اُہناں پِچھّے پَے گئے ہُںدّے۔ جھِیتاں تھاݨِیں تکّݨ اتے ہئُکے بھرن تۄں سِوا اُہ کُجھّ نہِیں سی کر سکدے۔ دِلاں نُۄں پھڑی اُہ شامے ’تے پَیںدی کُٹّ نُۄں بںدّ ہۄݨ دی اُڈِیک کردے رہے۔

بُۄجھا سِںگھّ دے ہُکم دِںدِّیاں ہی وفادار سِپاہی اُس نُۄں اُس دے کۄٹھے ولّ لَے تُرے۔

سجّے-پھبّے کمرے وِچّ کھبّی نُکّر وِچّ پئی میذ-کُرسی ’تے کِتاباں دا ڈھیر پِیا سی۔ سِپاہِییاں نیں اِکّ-اِکّ کرکے سبھ پھرۄل سُٹِّییاں۔ سیوا سِںگھّ نُۄں رںگِّین تسوِیراں والی پُستک دی بھال سی۔ اِکّ وار اُہناں کِسے کۄٹھی دی تلاشی لئی سی۔ مُںڈِّیاں دے پڑھن والے کمرے وِچۄں اُہناں نُۄں نںگِّییاں تسوِیراں والِییاں کئی کِتاباں مِلِییاں سن۔ کئی مہِینے اُہ تسوِیراں دیکھ-دیکھ سواد لَیںدے رہے۔ اِہ مُںڈّا وی اُسے اُمر دا سی۔ کالج ’چ لِجاݨ لئی تاں ڈبّ ’چ دِتّی اِکّ کاپی ہی کافی ہُںدّی ہَے۔ ڈھیر کِتاباں دا ہَے تاں مذیدار کِتاباں وی ہۄݨگِییاں۔

اِتھے کُجھّ ہۄر ہی سی۔ ’دوںدّاتمک پدارتھواد‘, ’جُگّاں جِڈّی چھال‘, ’سُۄہی سویر‘, ’مَیں ناستک ہاں‘, ’ماں‘ اتے ’ممتا‘ آدِ۔ جاں ساہمݨی کںدھّ ’تے بھگت سِںگھّ دا کلَیںڈر لٹک رِہا سی۔ اُس کلَیںڈر دے نال ہی اِکّ ہۄر کلَیںڈر لٹک رِہا سی٬ جِس ’تے چھپی تسوِیر سیوا سِںگھّ نُۄں کِسے جاݨے-پچھاݨے بںدّے دی لگّی۔ نیڑے ہۄ کے ہیٹھاں چھپِیا ناں پڑھِیا تاں اُس نُۄں یاد آئِیا٬ اِہ مُۄساں والا بیئںتّ سِںگھّ سی٬ جِس نُۄں پںدّراں وِیہ سال پہِلاں اُہناں دی ہی پُلِس پارٹی نیں گڈّی چڑھائِیا سی۔ اِس دا متلب سی کِہ اِہ وی گرم خِیالِییا سی۔

سیوا سِںگھّ دا مشورا بُۄجھا سِںگھّ نُۄں جچ گِیا۔ کِتاباں دے آدھار ’تے اُس ’تے اِکّ پستَۄل آسانی نال پھِٹّ کِیتا جا سکدا سی۔ بُۄجھا سِںگھّ تھاݨے لگّا ہُںدّا تاں اے.کے.سںتّالی رائیِفل پھِٹّ کردا۔ سی.آئی.ڈی.والِیاں نُۄں تاں سٹھّاں دا پستَۄل خرِیدݨا وی مُشکل ہُںدّا ہَے۔

پہِلا شِکار پھسا کے اُہ نتھُّۄ اتے بںسّۄ نُۄں لبھّݨ لگّے۔

بُۄجھا سِںگھّ چںدّے دِییاں گلّاں سُݨ-سُݨ سُنّ ہُںدّا جا رِہا سی۔ اُس نُۄں سِپاہِییاں دی اݨگہِلی ’تے گُسّا چڑھ رِہا سی۔ نتھُّۄ نُۄں مرِیاں چھے مہِینے ہۄ گئے۔ بںسّۄ دی امبّالے گڈّی دا ڈبّا بدلدی دی گڈّی ہیٹھ آ کے ٹںگّ کٹّی گئی۔ تِنّ مہِینِیاں تۄں ہسپتال وِچّ پئی اُہ ذِںدّگی اتے مَۄت وِچکار لٹک رہی ہَے۔ خرَیتی نُۄں سرسا پُلِس پھڑ کے لَے گئی سی۔ جدۄں دا آئِیا ہَے٬ اُس نُۄں دِکھائی دیݨۄں ہٹ گِئَے۔ ٹٹّی-پیشاب لئی اُس نُۄں سہارے دی لۄڑ پَیںدی ہَے۔

بُۄجھا سِںگھّ شُکر کر رِہا سی۔ اُس دے افسر وی اُسے ورگے بُۄجھڑ سن۔ کدے کِسے نیں مَۄکے دی پڑتال کِیتی ہُںدّی تاں بُۄجھا سِںگھّ نَۄکرِیئۄں نِکلِیا ہُںدّا۔ رِپۄرٹاں وِچّ اُہ نتھُّۄ نُۄں سہی سلامت دِکھا رہے ہن۔ اُہدا من کاہلا پَیݨ لگّا۔ کدۄں اُہ دفتر جائے اتے کدۄں رِپۄرٹاں درُست کرے۔

اِکّ-اِکّ کرکے اُس نیں سارے گھر چھاݨ سُٹّے۔ کِسے پاسِئۄں وی چۄری دا کِیمتی مال تاں کی٬ نِتّ ورتۄں والا ٹُٹّا-پھُٹّا سمان وی ناں لبھّا۔ اِہ لالا جی دی مِہنت دا نتِیجا سی۔ اُس نیں کئیِیاں نُۄں ماڑے کمّۄں ہٹائِیا سی۔ بَیںکاں ’چۄں کرذے لَے-لَے ریہڑے٬ رِکشے اتے مجھّاں لَے دِتِّییاں سن۔ سُۄراں دِییاں نوِییاں نسلاں نابھِئۄں مںگّوائیِیاں۔ گھر-گھر کھڑِییاں مجھّاں٬ واڑِیاں وِچّ پھِردے چِٹّے دُدھّ ورگے سُۄر اتے کھُرلِییاں ’چ ٹھُۄںگا ماردِییاں مُرگِییاں دسّدِییاں سن کِہ اِتھے کُجھّ تبدِیلی آئی سی۔

وِہڑا بدل گِئَے تاں بدلِیا رہے۔ بُۄجھا سِںگھّ ’تے ساڑ-ستی دا کرۄپ چلّدِیاں پںجّ سال ہۄ گئے سن۔ اُس نیں وی آپݨی کِسمت بدلݨی سی۔ پںجّ-چار مُکدّمے اُس نیں ہر ہالت وِچّ بݨائُݨے سن۔

اُہ بدل گئے تاں بُۄجھا سِںگھّ اُہناں دی مدد کر دیویگا۔ تھاݨیدار لگّدِیاں ہی اُہناں دے مُکدّمِیاں دا خرچا آپݨے کۄلۄں دے دیویگا۔ جُرمانا ہۄ گِیا تاں آپ بھر دیویگا۔ گواہی دیݨی بُۄجھا سِںگھّ دے ہتھّ ہۄئیگی ہی۔ اجِہی گواہی دیویگا کِہ ججّ اُہناں نُۄں پہِلی پیشی بری کر دیݨگے۔

من نال پکّا فَیسلا کر کے بُۄجھا سِںگھّ نیں بںدّے چھاںٹݨے شُرُۄ کِیتے۔ شامُۄ ’تے تاں پستَۄل ٹھِیک سی۔ گِںدّے ’تے دس کِلّۄ افِیم دا مُکدّما بݨ سکدا سی۔ بچنی ’تے چۄری دا۔ شِںدّے ’تے بھٹھّی مڑھی جائیگی۔ چار کُ مُکدّمِیاں نال اُہدی واہوا-واہوا ہۄ جاݨی سی۔

مار-دھاڑ کر کے مُکدّمِیاں لئی لۄڑِیںدا سامان چُکّ کے بُۄجھا سِںگھّ نیں شامُۄ٬ شِںدّے٬ گِںدّے اتے بچنی دے نال-نال پںجّ-چار ہۄراں نُۄں وی اگّے لا لِیا۔ لۄڑ پَیݨ ’تے بںدِّیاں دی ادلا-بدلی کِیتی جا سکدی سی۔

واپس مُڑدا بُۄجھا سِںگھّ خُش سی۔ ہُݨ تاں تھاݨیداری وٹّ ’تے سی۔

 

 

14

رات آپݨے جۄبن ’تے سی۔

ڈِپٹی کمِشنر گُپتے نیں کھاݨا کھاݨ تۄں پہِلاں تِنّ پَیگّ پِیٹرسکاٹ وِسکی دے چاڑھے سن۔ اُہ دۄ گۄلِییاں کمپّۄذ دِییاں کھا چُکّا سی پر نِیںد دا اِکّ وی ٹُلّا اُس نُۄں نسِیب نہِیں سی ہۄئِیا۔

پاسے مار رِہا گُپتا اُس منہُۄس گھڑی نُۄں کۄس رِہا سی جدۄں شیخی وِچّ آ کے اُس نیں بلدی اِس اگّ وِچّ کُدّݨ دا فَیسلا کِیتا سی۔ جے اُہ چاہُںدّا تاں پُلِس کپتان واںگ ہی آپݨے ماتہِت اے.ڈی.سی.نُۄں تلاشِییاں دی نِگرانی لئی شہِر گھلّ سکدا سی۔

ہُݨ جدۄں گُپتا اِکّ وار شہِر آ بَیٹھا سی تاں پِٹھّ دِکھا کے تاں نہِیں سی دَۄڑ سکدا۔

گُپتے نیں خان دِییاں بہُت تارِیفاں سُݨ رکھِّییاں سن۔ گُپتے دا خِیال سی خان نیں کِویں ناں کِویں اِہ مسلا ہلّ کر لَیݨا ہَے۔ اُس نُۄں مُفت دی واہوا مِل جاݨی سی۔ کِسے وی ڈِپٹی کمِشنر لئی مُکھّ مںتّری دِییاں نِگاہاں وِچّ آئُݨ دا اِہ ودھِییا مَۄکا سی۔

واپر اِس تۄں اُلٹ رِہا سی۔ دۄ دِناں تۄں ساری فۄرس گھر-گھر دی تلاشی ’تے لگّی ہۄئی سی۔ سپھلتا دے کۄئی آسار نذر نہِیں سی آ رہے۔

گُپتا وار-وار مِیٹِںگّاں کر رِہا سی۔ کدے جتھیداراں نال٬ کدے سںگھّ نال اتے کدے پُلِس ادھِکارِییاں نال۔ پھیر وی پنالا اُتھے دا اُتھے دا سی۔

یُوا سںگھّ نُۄں اِتراذ سی کِہ پُلِس نیں واݨ-وٹّݨِیاں دی بستی دی تلاشی لئی ہی نہِیں۔ درواذا کھڑکا کے٬ باہر کھڑے-کھڑے ہی گھر دے مَیمبراں دی ہاذری لا لَیݨا کۄئی تلاشی ہُںدّی ہَے؟ اِس ترہاں بںٹّی لبھِّیا جا سکدا ہَے؟

گُردُیارے ولّ پُلِس نیں مُۄںہ نہِیں کِیتا جدۄں کِہ بںٹّی دی اُتھے ہۄݨ دی سبھ تۄں ودھّ سمبھّاونا سی۔

جتھیدار گُردُیارے دی تلاشی دا ذِکر چھِڑدے ہی سُۄئی بگھِیاڑی واںگ پَیںدے سن۔ اُہ سِر-دھڑ دی باذی لا دیݨگے پر پُلِس نُۄں گُردُیارے نہِیں وڑن دیݨگے۔ اِکۄ ہلّ اُہ سُجھا رہے سن۔ لالا جی گُردُیارے جا کے بھاویں چپّا-چپّا پھرۄل لَیݨ۔ اِس ترہاں کرن لئی سںگھّ تِیار نہِیں سی۔ اںدّر گئے لالا جی نُۄں کُجھّ ہۄ گِیا تاں کَۄݨ ذِمّیوار ہَے؟

گُپتے دے وار-وار ذۄر دیݨ ’تے دۄویں دھِراں اِس گلّ ’تے سہِمت ہۄئیِیاں سن کِہ بستی دی تلاشی دُبارا کِیتی جاوے٬ پر کُجھّ شرتاں ادھِین۔ اِہ کِہ پُلِس پارٹی دی اگوائی خُد خان کرے۔ یُوا سںگھّ دی تسلّی تاں ہی ہۄ سکدی سی جے سںگھّ دے پںجّ بںدّے تلاشی سمیں پارٹی وِچّ شامل رہِݨ۔ گُپتے نیں جتھیداراں نُۄں پُلِس نال رہِݨ دی اِجاذت دے دِتّی۔ پہِلی پارٹی دے خِلاف شِکائِتاں کردے اُہ نہِیں تھکّدے۔ کۄئی آکھدا سی پھلاݨے ہَۄلدار نیں اُہناں دے گھراں وِچۄں آںڈے چُکّ لئے٬ کۄئی آکھدا سی پھلاݨے سِپاہی نیں ریہڑی والے دی بھان دی تھَیلی چُکّ لئی اتے کۄئی آکھدا پھلاݨے تھاݨیدار نیں پھلاݨے دی نُۄںہ نال چھیڑخانی کر دِتّی۔

ڈِپٹی کمِشنر جلدی تۄں جلدی کِسے سِٹّے تے پہُںچّݨا چاہُںدّا سی٬ اُس نیں ساری فۄرس اِس بستی دی تلاشی ’تے لا دِتّی۔

تلاشی دے نتِیجِیاں ’تے خان ڈاڈھا خُش سی۔ بںٹّی تاں بھاویں ہتھّ نہِیں لگّا٬ پر خان نُۄں ہۄر کافی کُجھّ مِل گِیا سی۔ جدۄں گُپتا خان نال کۄئی گلّ کردا تاں خان آپݨِییاں پْراپتِییاں دا کِسّا چھیڑ بَیٹھدا۔

اُہناں نُۄں اِکّ تاں اجِہا ڈرائیِور پھڑن وِچّ کامیابی ہاسل ہۄئی سی٬ جِہڑا اٹھّاں سالاں تۄں اِشتِہاری مُجرم چلِیا آ رِہا سی۔ دس سال پہِلاں اُس نیں پٹِیالے آپݨے ٹرکّ ہیٹھ دے کے اِکّ بچّا مار دِتّا سی۔ دۄ-چار پیشِییاں بھُگت کے اُہ کچہِری ہاذر ہۄݨۄں ہٹ گِیا۔ ڈرائیِور نُۄں لبھّݨا کۄئی آسان کمّ نہِیں ہُںدّا۔ کدے اُہ کلکتّے ولّ تُرے ہُںدّے ہن اتے کدے دِلّی دکھّݨ ولّ۔ پُلِس اِکّ-دۄ چکّر مار کے ہمبھّ جاںدی ہَے۔ ججّ وی بہُتی دیر نہِیں اُڈِیکدے۔ دۄ-چار وار ورںٹّ جاری کِیتے پھیر اِشتِہاری مُجرم کرار دے کے مِسل ٹھپّ دِںدّے ہن۔ اِسے ترہاں اِس ڈرائیِور نال ہۄئِیا سی۔ کِسے اِشتِہاری مُجرم نُۄں پھڑنا پُلِس لئی اہِم پْراپتی ہُںدّی ہَے۔ اُپرۄں اِہ کِہ اِہ اٹھّاں سالاں تۄں اِتھے ہی رہِ رِہا سی۔ کِسے نُۄں کنّۄں کنّ خبر نہِیں سی۔

دُۄجا کِسّا خان بںتُّۄ تۄں پھڑِییاں دۄ بںدُّۄکاں دا سُݨائُںدا۔ بںتُّۄ آپݨے آپ نُۄں بہُت وڈّا بدماش اکھوائُںدا سی۔ ٹرکّ یُۄنِیئن دے اِکّ دھڑے نال اُس دی نیڑتا سی۔ کئی وار یُۄنِیئن دے لڑائی جھگڑِیاں وِچّ جیلہ جا چُکّا سی۔ اِس ناجائِذ اسلے نال اُہ کِسے وی سمیں کۄئی وڈّی واردات کر سکدا سی۔ بںدُّۄکاں پھڑ کے خان نیں اِکّ بہُت وڈّا دُکھاںت واپرنۄں ٹال دِتّا سی۔

خان دی ہدائِت ’تے پُلِس پارٹی نیں گھر-گھر دی اتے اگاںہ ہر گھر دے ہر مَیمبر دے ناں دی سُۄچی بݨائُݨی شُرُۄ کِیتی۔ نتِیجا ساہمݨے سی۔ کاٹۄ راݨی دا کۄٹھا اُہناں دے ہتھّ لگّا سی۔ آپݨے چُبارے وِچّ اُس نیں دۄ کُڑِییاں اتے تِنّ مُںڈّے اِئۄں تاڑے ہۄئے سن٬ جِویں کھُڈّے وِچّ مُرگِییاں تاڑِییاں ہۄݨ۔ پُچھّ-گِچھّ ’تے پتا لگّا٬ اُتھے کالج دے مُںڈّے کُڑِییاں آم آئُںدے جاںدے ہن۔ کاٹۄ دلالی لَیںدی سی۔ چںگّے کھاںدے-      پِیںدے گھراں دے مُںڈّے کُڑِییاں سن۔ رںگّ-رلِییاں منائُݨ آئے اچانک لگّے کرفِئۄُ کارن اِتھے پھس گئے۔ اِس پْراپتی ’تے خان نیں پھٹاپھٹ پْرَیس نُۄں بِیان جاری کِیتا۔ اُس ہَۄلدار نُۄں وی مُئتّل کِیتا٬ جِس دی دیکھ ریکھ ہیٹھ اِس گھر دی تلاشی ہۄئی سی۔ جِس پُلسِیئے نُۄں پںجّ نجائِذ بںدّے نذر نہِیں آئے٬ اُس نُۄں بںٹّی کی سواہ دِکھائی دیویگا؟

بھاگ اتے اُس دی بںگّالݨ پتنی نُۄں پُلِس پھڑ تاں لِیائی سی پر مُکدّما بݨائُݨ بارے دۄچِتّی وِچّ سی۔ بھاگ پںجّاہ سالاں دا بُڈھّا سی تے بںگّالݨ ساری تےئی- چَۄوی سال دی۔ بھاگ نُۄں ساری اُمر ذنانی نسِیب نہِیں سی ہۄئی۔ ڈھلدی اُمرے اُس نُۄں اِہ بںگّالݨ مُلّ مِل گئی۔ اُںجھ تاں پِچھلے تِنّ سال تۄں اُہ آرام نال رہِ رہے سن٬ پھیر وی ہَے تاں اِہ جُرم ہی سی۔ جِنّا چِر بںگّالݨ دا پِچھلا رِکارڈ تسدِیک نہِیں ہۄ جاںدا٬ اُنا چِر اُہناں نُۄں چھڈِّیا نہِیں سی جا سکدا۔

خان دِییاں گلّاں سُݨ-سُݨ گُپتے نُۄں کھِجھ چڑھن لگّدی۔ پِچھلی مِیٹِںگّ وِچّ اُس نیں ساف آکھ دِتّا سی کِہ اُہ ڈِپٹی کمِشنر نال کیول بںٹّی بارے گلّ کرے۔ باکی دِییاں پْراپتِییاں بارے آپݨے افسراں ’تے رۄہب جمائے۔

وڈِّییاں-وڈِّییاں پھڑھاں مارن والا خان گُردُیارے دی تلاشی ’تے آ کے چُپّ دھار لَیںدا۔ جِنّا چِر گُردُیارے دی تلاشی نہِیں ہُںدّی٬ سںگھّ والے چُپّ کر کے نہِیں بَیٹھݨ لگّے۔ پِچھلی مِیٹِںگّ وِچّ اُہ ساف ہی آکھ گئے سن کِہ ڈِپٹی کمِشنر ڈرپۄک ہَے۔ بںٹّی نُۄں مروائُݨ ’تے تُلِیا ہۄئِیا ہَے۔

گُردُیارے بارے خُفِییا وِبھاگ دِییاں رِپۄرٹاں چُپّ سن۔ کِسے نُۄں کۄئی پتا نہِیں٬ گُردُیارے دے اںدّر کِنّے بںدّے ہن؟ گْرںتھّی کِتھۄں دا ہَے؟ اُس دے جدّی پِںڈّ دا تاں کِسے جتھیدار نُۄں وی نہِیں پتا۔ اِتھے آئُݨ تۄں پہِلاں اُہ کِتھے کمّ کردا سی٬ اِس دا وی کۄئی رِکارڈ نہِیں۔ جے گْرںتھّی بھلاماݨس اتے ربّ تۄں ڈرن والا ہَے تاں آپݨے آپ باہر کِئۄں نہِیں آ جاںدا؟ گْرںتھّی دا گُردُیارے وِچّ چھُپے رہِݨا سںگھّ دے شکّ نُۄں یکِین وِچّ بدل رِہا سی۔

گْرںتھّی بارے اُٹھائے جا رہے سارے نُکتے گُپتے نُۄں وی ٹھِیک جاپدے سن۔ گُردُیارے دی تلاشی ہۄݨی ہی چاہِیدی ہَے۔

خان گُردُیارے دی تلاشی لئی تِیار سی٬ پر تاں جے گُپتا لِکھتی رُۄپ وِچّ اِس دا ہُکم دیوے۔

گُردُیارے دی تلاشی ورگے ناذُک سُیال ’تے ڈِپٹی کمِشنر نِجّی تَۄر ’تے فَیسلا کِویں لَے سکدا ہَے؟ جِنّا گُپتے دا وسّ چلِّیا٬ اُس نیں کر دِتّا۔ اُس دے ہُکماں ’تے گُردُیارے نُۄں چارے پاسِیاں تۄں گھیر لِیا گِیا سی۔ آلے-دُیالے دِییاں اُچِّییاں اِمارتاں ’تے ہتھِیاربںدّ جوان تائِنات کر دِتّے گئے سن۔ لائۄُڈ- سپِیکر ’تے گْرںتھّی کۄئی اَیلان ناں کر سکے٬ اِس لئی بِجلی دا کُنَیکشن کٹّ دِتّا گِیا سی۔

ڈِپٹی کمِشنر ساری رات مُکھّ مںتّری نال سمپّرک کائِم کرن دے یتن کردا رِہا۔ رات بھر وِچّ کیول اِکّ وار پی.اے.نال گلّ ہۄ سکی۔ گُپتے نیں وِستھار نال سارے ہالات دی جاݨکاری دے دِتّی۔ جدۄں وی مُکھّ مںتّری وِہلے ہۄݨ, پی.اے.ہُکم پْراپت کر کے گُپتے نُۄں سُۄچِت کرے۔

پی.اے.نیں تاں آکھِیا سی پںجّاں مِںٹّاں بائد ہی اُہ مُکھّ مںتّری دے ہُکم اُہناں نُۄں پہُںچّائیگا٬ پر اُہ کُمبھّکرنی نِیںد ہی سَۄں گِیا لگّدا سی۔

اکّ کے گُپتے نیں مُکھّ سکتّر نال سمپّرک کائِم کِیتا۔ پہِلاں اُہ ٹلِیا٬ آکھݨ لگّا ۔

“تُۄں نَۄجوان افسر ہَیں۔ سُۄجھوان ہَیں۔ مَۄکے انُسار فَیسلا کر لَے۔”

گُپتے نیں جدۄں سپشّٹ شبداں وِچّ مُکھّ سکتّر تۄں ہاں کرائُݨی چاہی تاں اُہ پۄلا جِہا مُۄںہ بݨا کے آکھݨ لگّا ۔

“جاں تاں اِہ گلّ مُکھّ مںتّری جی دے نۄٹِس وِچّ لِیائُݨی نہِیں سی۔ جے ہُݨ لَے ہی آںدی ہَے تاں بِناں پُچھّے کۄئی کاروائی نہِیں کرنی چاہِیدی۔ اِہ بڑا ناذُک ماملا ہَے۔ مُکھّ مںتّری دی بدنامی ہۄ سکدی ہَے۔”

اگلے دِن تک جدۄں چںڈِّیگڑھۄں کۄئی ہُکم ناں آئِیا تاں گُپتے نیں چںڈِّیگڑھ جاݨ دا من بݨا لِیا۔ آہمݨے-ساہمݨے گلّ ہۄ جائیگی۔

سماں تہِ کرن لئی جدۄں پی.اے.نال گلّ ہۄئی تاں گُپتے دے سِر سَۄ گھڑا پاݨی دا پَے گِیا۔ اُہ پْردھان مںتّری نُۄں مِلݨ لئی دِلّی جا چُکّے ہن۔ اُتھۄں وِرۄدھی دھِر دے مُکھّ مںتّرِییاں دی مِیٹِںگّ وِچّ شامل ہۄݨ لئی بںگّلَۄر جاݨگے۔ تِنّ دِن تک سمپّرک ہۄݨا اسمبھّو سی۔

مُکھّ سکتّر وی دِلّی جا چُکّا ہَے۔

اِکّ پاسے اِہ ہال سی تاں دُۄجے پاسِئۄں ماڑی تۄں ماڑی خبر آ رہی سی۔ گُردُیارے لاگلے گھراں وِچّ نَۄجوان اِکٹھّے ہۄݨے شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ اُہناں اِٹّاں٬ رۄڑے اتے کِرپاناں٬ گںڈّاسے اِکٹھّے کر لئے سن۔ کِسے وی سمیں پُلِس نال ٹکرا ہۄ سکدا سی۔

اخباراں نیں گُردُیاررے دے گھِرائۄ دی خبر ساری دُنِییاں وِچّ پہُںچّا دِتّی سی۔ بی.بی.سی.تک تبسرے نشر کرن لگّا سی۔ لِیڈراں دے بھاںت-بھاںت دے بِیان چھپ رہے سن۔ گُردُیارے نُۄں آذاد کرائُݨ لئی پِںڈّاں وِچّ اِکٹھّ کِیتے جا رہے سن۔ کِسے وی سمیں لۄک وہِیر گھتّ کے شہِر ولّ کُۄچ کر سکدے سن۔

تِنّ دِناں دے کرفِئۄُ کارن سارا شہِر دُکھی سی۔ دوائی-بُۄٹی دی گھاٹ کرکے کئی مَۄتاں ہۄ گئیِیاں سن۔ کھاݨ-پِیݨ دِییاں چِیذاں دی گھاٹ ہُںدّی جا رہی سی۔ سبذِییاں اتے دُدھّ تاں اُکّا ہی نہِیں سی پُجّ رہے۔

سںگھّ والے باکی شہِر ’چۄں کرفِئۄُ اُٹھائے جاݨ ’تے ذۄر دے رہے سن۔ بھاویں اُہناں دی مںگّ جائِذ سی٬ پر اِس ترہاں کر کے گُپتا آپݨے سِر پکھّپاتی ہۄݨ دا اِلذام نہِیں سی لَے سکدا۔ ’گُپتا‘ ہۄݨ کرکے اُہ پہِلاں ہی پھسِیا-پھسِیا مہِسُۄس کر رِہا سی۔

اُںجھ سںگھّ دی مںگّ نُۄں دھِیان وِچّ رکھّدِیاں شہِر دے باکی ہِسِّیاں وِچّ سختی گھٹا دِتّی گئی سی۔ فۄرس لۄکاں دے تُرن-پھِرن ’تے بہُتا اِتراذ نہِیں سی کردی۔

گھِرائۄ دا دُۄسرا دِن وی گُپتے نیں ٹال-مٹۄل وِچّ کڈھّ دِتّا۔ کِسے نُۄں وادھُۄ فۄرس مںگّوائُݨ دا بہانا لائِیا٬ کِسے نُۄں گْرںتھّی نُۄں سمجھائُݨ-بُجھائُݨ دا۔ گْرںتھّی دے باہر آئُݨ نال گُںجھّل سُلجھ سکدی سی۔ اِس اُپرالے لئی گُپتا جتھیداراں ’تے ذۄر پا رِہا سی۔ اِکّ-دۄ جتھیدار اںدّر جا وی آئے سن پر گْرںتھّی ماںہ دے آٹے واںگ آکڑِیا ہۄئِیا سی۔

اُچّ ادھِکارِییاں دے روئیِّئے نُۄں دیکھدے ہۄئے گُپتے نیں فَیسلا کر لِیا سی کِہ بھاویں سارا شہِر اُجّڑ جائے٬ اُہ آپݨے تَۄر ’تے پُلِس نُۄں گُردُیارے وِچّ داخل ہۄݨ دا ہُکم نہِیں دیویگا۔

کڑِکّی وِچّ پھسِیا گُپتا اجِیب-اجِیب گلّاں سۄچ رِہا سی۔ گھرۄں کِسے دے مرن دی خبر ہی آ جائے۔ پںجّ-چار دِناں لئی گُپتے نُۄں کۄئی بِیماری ہی آ گھیرے۔ اُس نُۄں اِکّ وار چھُٹّی جاݨ دا مَۄکا مِل جائے٬ مُڑ اُہ شہِر دے درشن نہِیں کریگا۔

گُردُیارے وِچّ پُلِس بھیجݨ دے سُیال ’تے اُہ آپݨی ہالت اُس سپّ ورگی مہِسُۄس کر رِہا سی٬ جِس دے مُۄںہ وِچّ کۄہڑ کِرلی آ گئی سی٬ پُلِس گُردُیارے وِچّ جاوے تاں وی سِیاپا٬ ناں جاوے تاں وی سِیاپا۔ ناں اُپرلا٬ ناں ہیٹھلا٬ کۄئی وی افسر اُس دا ساتھ نہِیں سی دے رِہا۔ سارے بںدُّۄک اُسے دے مۄڈھے ’تے رکھّ کے چلائُݨا چاہُںدّے سن۔

رات دا اِکّ وجّا سی٬ جدۄں فۄن دی گھںٹّی کھڑکی۔ فۄن سُݨن دی گُپتے دی کۄئی اِچھّا نہِیں سی۔ کِسے نویں پُیاڑے دی خبر ہی ہۄئیگی۔ سۄچدا اُہ گھیسل وٹّی پِیا رِہا۔

گھںٹّی اِکّ-دۄ مِںٹّ وجّ کے چُپّ ہۄ گئی۔

پِچھّۄں گُپتا پچھتائُݨ لگّا۔ فۄن چںڈِّیگڑھۄں وی ہۄ سکدا سی۔ مُکھّ مںتّری جاں مُکھّ سکتّر دا کۄئی ہُکم وی ہۄ سکدا سی۔ گُپتے ولّۄں دِکھائی گئی اݨگہِلی اُس نُۄں ہۄر پریشان کرن لگّی۔

اُہ کمپّۄذ دی اِکّ ہۄر گۄلی کھاݨ ہی لگّا سی کِہ اردلی نیں خان دے رَیسٹ ہائۄُس وِچّ آئُݨ دی سُۄچنا دِتّی۔ فۄن ’تے گلّ ناں ہۄݨ کرکے خان خُد ہی گُپتے نُۄں مِلݨ آ گِیا سی۔

گُپتے دے مُۄںہۄں کُجھّ سُݨن تۄں پہِلاں گُپتے دا دِل دھک-دھک کرل لگّا٬ خان اِس وکت آئِیا ہَے تاں خَیر نہِیں۔

اِہۄ جِہا ہی کُجھّ خان دسّݨ لگّا۔

کُجھّ دیر پہِلاں اُس نُۄں اِتلاہ مِلی سی کِہ اِکّ بچّے دی لاش کھںڈّ مِلّ دے پِچھواڑے٬ جِہڑے وِران بھٹھّے دے کھںڈّر ہن٬ اُتھے پئی دیکھی گئی سی۔

خان نُۄں اِہ اِتلاہ کھںڈّ مِل دے سُپروائیِذر تۄں مِلی سی۔ اُہناں دا اِکّ ورکر آپݨی ماشُۄک نُۄں لَے کے کھںڈّراں وِچّ رںگّ-رلِییاں منائُݨ گِیا سی۔ دری وِچّ لپیٹی لاش دیکھ دے اُہناں نُۄں کامبا چھِڑ گِیا۔ اُہناں پہِلاں چُپّ رہِݨ دا فَیسلا کِیتا سی۔ پھیر اِس گلّ تۄں ڈردِیاں کِہ کِدھرے کتل اُہناں سِر ہی ناں پَے جائے٬ اُہناں ساری کہاݨی آپݨے سُپروائیِذر نُۄں دسّ دِتّی۔ سُپروائیِذر نیں خان تۄں اِہ بچن لَے کے کِہ ورکراں دے ناں گُپت رکھّے جاݨگے٬ اِہ اِتلاہ دِتّی۔

خان خُد مَۄکا دیکھ کے آئِیا ہَے۔ لاش بںٹّی دی سی۔ اُس نُۄں گل گھُٹّ کے مارِیا گِیا سی۔ ہالے اِہ گلّ سُپروائیِذر٬ دۄہاں چشمدِید گواہاں اتے دۄ ہَۄلداراں تۄں سِوا کِسے نُۄں نہِیں سی پتا۔ لاش نُۄں مَۄکے ’تے ہی چھڈّ کے خان گُپتے نال سلاہ کرن آئِیا سی۔

خان ورکراں دی چںگّی ترہاں تفتِیش کر چُکّا سی۔ اُہ کلّہ وی اُتھے گئے سن۔ اُس سمیں اُتھے لاش نہِیں سی۔ لاش اجّ ہی کِسے سمیں اُتھے سُٹّی گئی سی۔ ہال دی گھڑی کاتلاں بارے کُجھّ نہِیں آکھِیا جا سکدا۔ اُہ کِنّے سن٬ کِدھرۄں آئے اتے کِدھر چلے گئے۔

’گُردُیارے دی تلاشی دی ہُݨ کۄئی ذرُۄرت نہِیں‘ اِہ سۄچ کے گُپتے دے دِماغ تۄں سارا بۄجھ لہِ گِیا۔

ہُݨ اُہ بڑے آرام نال آپݨے ڈِپٹی کمِشنر دے فرذ ادا کر سکدا سی۔

“کاتل اِنے دِن شہِر وِچّ بَیٹھے رہے۔ بچّے نُۄں مار کے لاش وی سُٹّ گئے۔ پُلِس اِنے دِن کِتھے سُتّی رہی؟” گُپتے نیں خان نُۄں دبکائُݨا شُرُۄ کِیتا۔

“لۄک جِتھے مرذی رںگّ-رلِییاں منائُںدے رہِݨ۔ پُلِس نُۄں کۄئی سُۄہ نہِیں لگّدی۔ اِہ ٹٹُّۄ دا کرفِئۄُ ہَے؟ پَیسے دی بربادی۔ لۄکاں نُۄں اِنے دِن پھاہے لائُݨ دا ذِمّیوار کَۄݨ?” گُپتا خان دی کھِچائی کرن لگّا۔ اُہ خان ’تے اِس گلّۄں نراذ سی کِہ خان نیں پُلِس نُۄں گُردُیارے داخل کرن لئی اُس تۄں لِکھتی ہُکم کِئۄں مںگِّیا سی؟

خان کۄل اِہناں سوالاں دا کۄئی جواب نہِیں سی۔ اُہ شرمِںدّگی مہِسُۄس کرن اتے مُیافی مںگّݨ تۄں سِوا کُجھّ نہِیں سی کر سکدا۔

اِکّ وار بھٹھّے دی تلاشی لئی گئی سی۔ پِچھلے کُجھّ دِناں تۄں پُلِس دا سارا جۄر گُردُیارے ’تے لگّا ہۄئِیا سی۔ گُپتے دے ہُکماں ’تے ہی باہرلے اِلاکِیاں وِچّ سختی گھٹائی گئی سی۔ کۄئی نرمی دا فائِدا اُٹھا گِیا تاں خان کی کرے؟

جۄ ہۄ گِیا سۄ ہۄ گِیا۔ اُہناں دۄہاں مُکھِییاں ساہمݨے مسلا لۄکاں دِییاں بھاوناواں نُۄں کابُۄ رکھّݨ دا سی۔ جے اِسے ترہاں لاش برامد ہۄݨ دی خبر نشر کِیتی گئی تاں شہِر وِچّ گڑبڑ ہۄ سکدی سی۔ سںگھّ والے کُجھّ وی کر سکدے سن۔ لُٹّ-کھسُٹّ٬ اگّذنی اتے مار-دھاڑ۔ اِہ مسلا راج پدھّر تۄں لَے کے راشٹری پدھّر تک بھٹک سکدا ہَے۔ اِس ترہاں دا کُجھّ ہۄ گِیا تاں پُلِس دا وکار تاں گھٹیگا ہی٬ دۄویں افسراں دی نِجّی شخسِیئت نُۄں وی دھکّا لگّیگا۔ اُہناں نُۄں آپݨی اِذّت بچائُݨ لئی کُجھّ سۄچݨا چاہِیدا سی۔

خان اِس دا اِکّ راہ سۄچ کے وی آئِیا سی۔

شہِر وِچّ پُلِس دِییاں جِیپاں اتے مَیٹاڈۄر بھجائے جاݨ۔ ہارن مار-مار سارا شہِر جگا لِیا جاوے۔ جدۄں لۄک پُچھّݨ کِہ کی ہۄ گِیا تاں دسِّیا جائے کِہ پُلِس دا اگواکاراں نال مُکابلا ہۄ گِیا ہَے۔ اُہ کھںڈّ مِلّ ولّ دَۄڑ گئے ہن۔ پُلِس پِچھّا کر رہی ہَے۔ کھںڈّ مِلّ کۄل پہُںچّ کے ادھّا گھںٹّا دھُۄںیاںدھار فائِرِںگّ کِیتی جاوے۔ اخِیر وِچّ اگواکاراں دے بچ نِکلݨ اتے بںٹّی دے ذخمی ہالت وِچّ برامد ہۄݨ دا اَیلان کِیتا جاوے۔

سرکاری ہسپتال دے ڈاکٹر نُۄں وی بھرۄسے وِچّ لِیا جاوے۔ بںٹّی نُۄں سارا دِن آکسِیجن دے سہارے اَیمرجَیںسی وارڈ وِچّ رکھِّیا جاوے۔ شام تک جدۄں لۄکاں دا گُسّا ٹھںڈھّا ہۄ جاوے تاں بںٹّی دے ’پُۄرا‘ ہۄݨ دا اَیلان کروا دِتّا جاوے۔

خان دی تجوِیذ نال گُپتا اکھّر-اکھّر سہِمت سی۔ اُس نُۄں خان پْرتی آپݨے پہِلے سخت روئیِّئے ’تے افسۄس ہۄئِیا۔ گُپتے نیں اِہ گلّ سۄچی ہی نہِیں سی۔ سچّمُچّ خان گُپتے نالۄں ودھّ دُۄر دی سۄچدا سی۔

خان نُۄں تۄر کے گُپتے نیں آپݨی مُٹھّی وِچّ چھُپائی کمپّۄذ دی گۄلی پرہاں وگاہ ماری۔ ہُݨ اِس دی کی ذرُۄرت؟ اُس نُۄں اُںجھ ہی اُباسِییاں آئُݨ لگِّییاں سن۔ اِس دا متلب سی٬ نِیںد گُپتے نُۄں ہاکاں مار رہی سی۔ ہۄر جاگدے رہِݨ دا ہُݨ کۄئی کارن نہِیں سی۔

دۄ کُ گھںٹِّیاں بائد خان نیں اُس نُۄں پھِر آ جگائِیا۔

پہِلی یۄجنا اسپھل ہۄ چُکّی سی۔ اُلٹا لَیݨے دے دیݨے پَے سکدے سن۔

پُلِس نیں لاش تھاݨے لِیاںدی ہی سی کِہ لۄکاں دے فۄن آئُݨ لگّے۔

پہِلا فۄن پْرَیس رِپۄرٹر درویش دا سی۔ اُہ بںٹّی دی برامدی بارے لۄکاں وِچّ ہۄ رہی گھُسر-مُسر نُۄں تسدِیک کرنا چاہُںدّا سی۔

دُۄجا سںگھّ والِیاں دا سی۔ جے سچّمُچّ بںٹّی دی لاش مِل گئی ہَے تاں لالا جی نُۄں پریشان ناں کِیتا جاوے۔ چُپّ کر کے لاش اُہناں دے ہوالے کِیتی جاوے۔

گُپتا خان نال نراذ سی۔ گلّ باہر کِویں گئی؟

خان دا سِر اِکّ وار پھیر شرم نال جھُکِیا۔ اُہ خُد ہَیران سی۔ دۄ ہی دھِراں ’تے شکّ کِیتا جا سکدا سی۔ پُلِس مُلاذماں ’تے جاں مِلّ والِیاں ’تے۔ مِلّ والے تاں خُد ڈر رہے سن۔ اُس نُۄں مُلاذماں ’تے ہی گُسّا چڑھ رِہا سی۔ بیوکُۄفاں نیں تھۄڑھا چِر وی ہاذما ناں رکھِّیا۔

کھںڈّراں ’چ تائِنات ٹُکڑی وار-وار وائِرلَیسّاں کر رہی سی۔ کرفِئۄُ دی پرواہ ناں کردے ہۄئے کُجھّ لۄک کھںڈّراں وِچّ تُرے پھِردے ہن۔ اُہناں نُۄں اُس تھاں دی تلاش سی٬ جِتھے بںٹّی دی لاش سُٹّی گئی سی۔ اُہ ٹُکڑی خان تۄں پُچھّ رہی سی کِہ اجِہے لۄکاں نال کِویں نجِٹھِّیا جاوے۔

تھاݨے دے سںتّری دی وی اِہۄ رِپۄرٹ سی۔ تھاݨے اگّے گیڑے دیݨ والِیاں دی گِݨتی ودھدی جا رہی سی۔

بںٹّی دی لاش نُۄں ہۄر چھُپائُݨا اسمبھّو سی۔ لاش نُۄں مُڑ کے کھںڈّراں وِچّ سُٹّݨا وی خترے تۄں خالی نہِیں سی۔ اِس ترہاں نال لۄکاں نیں پُلِس اُپر ہی شکّ کرنا سی۔

ساری رات جاگدا رہِݨ کرکے خان دا دِماغ کمّ نہِیں سی کر رِہا کِہ ہُݨ کی کِیتا جائے؟ اُہ گُپتے دی پھیر سلاہ لَیݨ آئِیا سی۔

کُجھّ گھںٹِّیاں دی بیفِکر نِیںد کارن گُپتا تاذا-دم ہۄ گِیا سی۔ اِس سمیں اُس دا دِماغ مُڑ کمپِّئۄُٹر واںگ چلّ رِہا سی۔

لاش نُۄں ناں لُکائُݨ دی ذرُۄرت سی اتے ناں ہی کھںڈّراں وِچّ لِجاݨ دی۔ مرِیا سپّ آپݨے گلّ پائُݨ دی کۄئی لۄڑ نہِیں۔

ہلّ سِدھّا سی۔ کھںڈّراں ورگی ہی کۄئی ہۄر وِران جگہا لبھّی جاوے۔ لاش نُۄں نوِیں تھاں رکھّ کے لاش دی برامدگی دی سُۄچنا لۄکاں نُۄں دِتّی جاوے۔

خان نُۄں اجِہی کۄئی جگہا نہِیں سی سُجھّ رہی٬ جۄ کھںڈّراں نال مِلدی-جُلدی ہۄوے۔

اِس سمسِّیا دا ہلّ وی گُپتے کۄل سی۔

شمشان گھاٹ دے برابر٬ نویں بݨ رہے ڈںگّراں دے ہسپتال دے کُیاٹر وِران پئے سن۔ سِوِیاں تۄں ڈردے مُلاذم اُتھے رِہائِش نہِیں سی کر رہے۔ اِس کارن مہِکمے نیں اُساری ادھُۄری چھڈّ دِتّی سی۔ ہسپتال دے چارے پاسے آبادی وی چُۄہڑے-چماراں اتے جماںداراں دی سی۔

گُپتے نال مشورے نال خان دے دِماغ تۄں وی سارا بۄجھ لہِ گِیا۔ خان نُۄں تۄر کے سِگرٹاں دے کش لائُںدا گُپتا کۄئی فِلمی دھُن گُݨگُݨائُݨ لگّا۔

اِس بھِیانک رات دی ڈرائُݨی چُپّ اُس نُۄں ہُݨ ڈرا نہِیں سی رہی۔

کاتل لبھّݨ جاں ناں لبھّݨ, اِہ پُلِس دی ذِمّیواری سی۔ ڈِپٹی کمِشنر دا کمّ تاں وارِساں دے گھر جاݨا٬ دُکھی پرِوار نال ہمدردی پْرگٹ کرنا اتے رَیڈّ کراس وِچۄں کُجھّ مالی سہائِتا دیݨا ہُںدّا ہَے۔

مگرمچھّ واںگ ہںجھُّۄ وہائُݨ اتے بھرے گلے نال بھاشن دیݨ وِچّ گُپتا کمال دی مُہارت رکھّدا سی۔

شہِرِییاں اُپر مںدّے دِناں دا سائِیا مںڈّلا رِہا ہَے تاں پِیا مںڈّلائے۔ گُپتے دے اُجّلے بھوِکھّ ’تے چڑھی ساڑھستی تاں بںٹّی دی بلی نیں ٹال دِتّی سی۔

نِشچِںتّ ہۄ کے گھُراڑے مارن وِچّ اُس نُۄں ہُݨ کۄئی دِکّت نہِیں سی۔