گْرںتھّاں٬ شاستراں اتے ساڈی لۄکدھارا وِچّ پںجّاب نُۄں چھے رُتّاں دا دیش کِہا گِیا ہَے۔ اِہ چھے رُتّاں سن گرمی٬ سردی٬ پتجھڑ٬ بہار٬ ورکھا تے سِیت رُتّ۔ ہُݨ اِہ کھِتّا چھے رُتّاں والا کھِتّا نہِیں رِہا بلکِہ اِہ ستّ رُتّاں والا اِلاکا بݨ گِیا ہَے۔ سردی دی رُتّ ہَۄلی ہَۄلی گھٹ رہی ہَے اِکّ نوِیں رُتّ اِس وِچّ تھاں بݨا رہی ہَے جۄ دوالی تۄں پھَۄرن بائد شُرُۄ ہُںدّی ہَے۔ چھے رُتّاں٬ دھرتی دی وارشِک گتی نال جُڑِییاں ہۄئیِیاں ہن اتے اِہ رُتّاں کُدرتی بݨِییاں ہن۔ ستّوِیں رُتّ جِہڑی ہُݨ بݨ رہی ہَے٬ اُہ ہَے “دھِیمی مَۄت دی رُتّ”۔ اِہ رُتّ دِوالی والے دِن تۄں شُرُۄ ہُںدّی ہَے٬ اِہ رُتّ اسِیں آپ پَیدا کِیتی ہَے۔ سانُۄں ماݨ ہَے کِہ اسِیں اکھَۄتی وِکاس دے کںدھّاڑِیاں ’تے چڑھ کے اِکّ ستّوِیں رُتّ دی سِرجݨا کرن وِچّ سپھل ہۄئے ہاں۔ اِہ اُہ رُتّ ہُںدّی ہَے جدۄں بچّا٬ بُڈھّا٬ مرد٬ اَۄرت ہر کۄئی ہر دِن لگبھگ تِیہ سِگرٹاں جِنّا دھُۄںیاں آپݨے اںدّر کھِچّدا ہَے۔ اِہ اُہ رُتّ ہَے جِس وِچّ جیکر ساڈے گھر وِچّ جیکر پںجّ جِیء ہن تاں اِہناں وِچّۄں چار جِیء ذرُۄر بِمار ہُںدّے ہن٬ دوائیِیاں کھاںدے ہن۔ اِس رُتّ دے بِیتݨ مگرۄں اِکّدم مرگاں دے بھۄگاں دے سدّے ودھ جاںدے ہن۔ دھُۄںئیں دے پْرکۄپ وِچّ 2.5 اتے 10 پِیئَم (پارٹِیکُلیٹ مَیٹر) کݨ ہوا وِچّ بڑی تیذی نال ودھ جاںدے ہن۔ اِہ برِیک ادِکھّ کݨ دھاگِیاں ورگے ہُںدّے ہن جۄ ساہ راہِیں ہذاراں دی گِݨتی وِچّ ساڈے اںدّر پْرویش کردے ہن۔ اِہ کھُۄن وِچّ رلدے ہن اتے اگلے دِناں دَۄران اِہ ساڈے وِچّۄں کجھ بںدِّیاں لئی ہارٹ اٹَیک دا کارن بݨدے ہن۔

اِہ ناں سمجھ لَیݨا کِہ اِس ’دھِیمی مَۄت دی رُتّے‘ کُجھ دِن چھِکّاں٬ جُکام لگِّیا٬ سِٹرِیجِن دِییاں گۄلِییاں کھادھِییاں تے گلّ گئی آئی ہۄ گئی۔ ساڈے کھُۄن وِچّ رلے دھُۄںئیں دے اِہ کݨ اگلے دِناں دَۄران ساڈے وِچّۄں کئیِیاں لئی ہارٹ اٹَیک دا کارن بݨدے ہن۔ پِچھلے کجھ ارسے تۄں اِہناں مَۄت دے دِناں دے بِیتݨ مگرۄں پںجّاب وِچّ ہر سال ودھّ مَۄتاں ہۄݨ لگّ پئیِیاں ہن۔ اِس ترہاں اِہ اُہ رُتّ ہَے جۄ ساڈے لئی وڈّا اِکّ چھانݨا لَے کے آئُںدی ہَے۔ چھانݨا لگّدا ہَے تاں ساڈے وِچّۄں کُجھ کُ لۄک اگلے دِناں دَۄران ہسپتالاں وِچّ رُلدے ہن تے آکھِر اِس جوان تۄں وِدا ہۄ جاںدے ہن۔ ہوا دا پْردُۄشݨ چھِکّاں٬ ذُکام٬ گلے کھراب تک ہی سِیمت نہِیں بلکِہ اِہ اِہ بھِیانک بِمارِییاں دا اِکّ وڈّا کارن بݨدا ہَے۔

اِس سارے کُجھ لئی اسِیں کِسے ناں کِسے رُۄپ وِچّ سارے دۄشی ہاں۔ دِوالی والے دِن کالے دھُۄںئیں دے بدّل ہر پِںڈّ٬ شہِر تۄں اِںجھ اُٹھّدے ہن جِویں کۄئی نگر سڑ-بل رِہا ہۄوے۔ اِہ اُہ ہی ہوا ہَے جِس نُۄں گُرُۄ دا درجا دیݨ دی ساڈے بابے نیں سانُۄں تاگِید کِیتی سی۔ اِسے ہوا نُۄں ہُݨ اسِیں وِیاہ شادِییاں٬ پْربھات پھیرِییاں اتے گُرپُۄرب ’تے وی بمبّ چلا چلا کے پلِیت کرن لگّ پئے ہاں۔ بسّاں٬ کاراں٬ پھَیکٹرِییاں٬ کارکھانِیاں دے دھُۄںئیں دی پرت اِہناں دِناں دَۄران نمی ہۄݨ کرکے دھرتی دے تل دے نیڑے-نیڑے رہِںدّی ہَے۔ کھیتاں وِچّ دھُکھدی پرالی تے اِہ سبھ کُجھ رل کے اِہناں دِن وِچّ ’دھِیمی مَۄت دی رُتّ‘ دی سِرجݨا کردے ہن۔ اِہ رُتّ ساڈے ہر اِکّ دی ذِںدّگی نُۄں ہر سال٬ کُجھ دِن ہۄر گھٹّ کر رہی ہَے۔ اِس دھِیمی مَۄت دے پْرکۄپ نُۄں اسِیں سارے ویکھ رہے ہاں٬ ہںڈّا رہے ہاں٬ بِمار ہۄ رہے ہاں اتے اِس نال ہر دِن تھۄڑھا-تھۄڑھا مر رہے ہاں۔ پتا نہِیں اِہ سِلسِلا کدۄں تک چلدا رہیگا؟

اسِیں سربتّ دا بھلا مںگّݨ والے لۄک ہاں٬ اسِیں اُہ لۄک ہاں جۄ سڑکاں باجاراں وِچّ وکھّ وکھّ پکواناں دے کئی ترہاں دے لںگّر لا کے لۄکاں نُۄں ہتھّ جۄڑ جۄڑ کے لںگّر چھکݨ دِییاں بینتِییاں کردے ہاں۔ پںجّاب دے بہُت سارے پِںڈّ ہن٬ جِتھّے ٹُۄرنامَیںٹاں ’تے لکھّاں نہِیں کرۄڑاں رُپئے اِکٹھّے کِیتے اتے کھرچ کِیتے جاںدے ہن۔ اسِیں اِہ وی ویکھدے ہاں کِہ ساڈے اِتھّے کبڈّی مَیچاں دَۄران پںجّاہ پںجّاہ لکھّ اِکّ اِکّ ریڈ ’تے لگّ جاںدا ہَے۔ کی اسِیں اِہ سبھ کُجھ نہِیں کر سکدے؟ کی اسِیں ہر پِںڈّ لئی اجِہے سادھن پَیدا نہِیں کر سکدے کِہ کِسے پِںڈّ دے کھیتاں نُۄں اگّ لائُݨ دی لۄڑ ہی ناں پوے؟ کی اسِیں آپݨے دھرم استھاناں وِچّ کھڑھ کے اِہ ارداس نہِیں کر سکدے پِںڈّ وِچّ پٹاکے چلائُݨ ’تے پُۄرن پابںدّی ہۄویگی؟ اسِیں ہۄر مسلِیاں ’تے اِکٹھّے ہۄ جاںدے ہاں پر جِتھّے ساڈی ذِںدّگی نال سِدھّے تَۄر تے جُڑِیا جِئۄُݨ مرن دا مسلا ہۄوے٬ اُتھّے اسِیں ٹالھا کِئۄں وٹّ لَیںدے ہاں؟

اسِیں کدے وی سرکار تۄں اِہ مںگّ نہِیں کِیتی سی کِہ ساڈِییاں اَۄرتاں بسّاں وِچّ سپھر کرن تۄں اَۄکھِییاں ہن اُہناں نُۄں مُپھت سپھر کرن لئی پاس دِتّے جاݨ۔ اسِیں کدے وی اِہ مںگّ نہِیں کِیتی سی کِہ سانُۄں دھارمِک استھاناں دے مُپھت درشن کرائے جاݨ, اِس تۄں اسِیں اَۄکھے ہاں٬ ساڈی اِہ اَۄکھ دُۄر کِیتی جاوے۔ اِہۄ جِہِییاں کئی ہۄر وی ساڈِییاں لۄڑاں ہن٬ جۄ اسِیں مںگِّییاں نہِیں سن پر سرکار نیں سانُۄں دِتِّییاں۔ اسِیں سرکاراں تۄں پُچھّدے ہاں کِہ جِتھّے ساڈے جِیون نال جُڑے مسلے ہُںدّے ہن٬ اُتھّے سرکاری مشِینری کِتھّے گائِب ہۄ جاںدی ہَے؟ سرکاری رَیلِییاں جلسِیاں وِچّ کرۄڑاں رُپئے کھرچ ہۄ جاںدے ہن پر جِیون نال جُڑے مسلِیاں ’تے سرکاری پھںڈّاں دے پِیپے کھالی کِئۄں کھڑکݨ لگّ پَیںدے ہن۔ کی ہر پِںڈّ وِچّ پرالی اِکٹھّی کرن٬ سمبھّالݨ والے سںدّ سرکار مُہئیِیا نہِیں کروا سکدی؟ کِئۄں ناں کُجھ ہۄر پھسلاں دے چںگّے بھاء کِساناں نُۄں دِتّے جاݨ تے اُہ جھۄنے تۄں چھُٹکارا ہی پا لَیݨ?

سبھ دھِراں نُۄں ہی اجّ سۄچݨ دی لۄڑ ہَے۔ جدۄں-جدۄں وی منُکھّ کُدرت دے کمّاں وِچّ ہدّۄں ودھّ دکھل اںدّاذی کردا ہَے٬ اُہدا نتِیجا بھِیانک ہُںدّا ہَے۔ اسِیں آپݨے گُرُۄ بابے دے بۄلے گئے شبداں نُۄں کیول متھّے ہی ناں ٹیکِیئے٬ اِہناں نُۄں متھِّیاں وِچّ پائیِئے وی۔ چںگّا ہۄویگا کِہ اسِیں پںجّاب نُۄں چھے رُتّاں دا کھِتّا ہی رہِݨ دیئیِئے تے ستّوِیں ’دھِیمی مَۄت دی رُتّ‘ تۄں نِجات پائُݨ لئی یتن کرِیئے۔ آپݨے آپ تۄں لَے کے بِمارِییاں دُشوارِییاں تۄں پِیڑت لۄکاں اتے نِکّے نِکّے ماسُۄم بچِّیاں دے ساہ لَیݨ لئی کۄئی ناں کۄئی ہِیلا کرِیئے۔

* * * * *