اجّ جدۄں دی بیبے سرکاری ہسپتال وِچّ آپݨِییاں رِپۄرٹاں دِکھا کے آئی سی٬ اُدۄں دی ہی مںجّے ’تے پئی سی۔ درئسل بیبے نیں سۄچِیا کِہ جے کِسے پْرائیِویٹ ڈاکٹر کۄل گئی تاں اُس نیں رِپۄرٹاں دیکھݨ دا ہی ڈھائی تِنّ سَۄ رُپئِیا لَے لَیݨا۔ اِس کرکے اُہ سرکاری ہسپتال وِچّ چلی گئی۔ پتا نہِیں اِہۄ جِہا کی ہۄئِیا کِہ بیبے دا چِہرا بیجان لگّ رِہا سی۔
“اجّ تُسِیں بی جی کۄل ذرُۄر بَیٹھِئۄ گھںٹّا کُ۔” میری پتنی کمل نیں کِہا۔
“کِئۄں ... کی ہۄ گِیا؟” مَیں پُچھِّیا۔
“مَینُۄں لگدا ہَے اُہناں دے اںدّر کۄئی گلّ ہَے٬ جِس کرکے اُہ اُداس نیں۔”
“تُۄں نِیں پُچھّ سکدی ... تیری وی ذِمّیواری بݨدی اےَ کۄئی۔” مَیں کمل نُۄں کھِجھ کے پِیا۔
“میری گلّ کُچھ ہۄر اےَ۔ ... ہۄ سکدا ہَے میری کۄئی گلّ بُری لگّی ہۄوے ... اُہ میری شِکائِت میرے کۄل تھۄڑھا لائُݨگے؟“ کہِ کے مُسکرا پئی۔
“چلّ ٹھِیک اےَ٬ پہِلاں دس پںدّراں مِںٹّ سَیر کرکے آئُنے آں٬ پھِر نہیرا ہۄ جُۄ۔”
“سَیر نُۄں رہِݨ دِنّے آں۔”
“تُۄں آ جا چُپّ کرکے ... سارا دِن بہِ کے لتّاں جُڑ جاںدِییاں نیں۔” مَیں کِہا۔
“بی جی اسِیں دس کُ مِںٹّ گھُمّ کے آئُنے آں۔” کمل نیں بیبے دے کمرے اگّے کھلۄ کے کِہا۔
میری تے کمل دی کۄشِش ہُںدّی سی کِہ شام نُۄں پںدّراں وِیہ مِںٹّ دی سَیر ذرُۄر کرِیئے۔ اُہ وی سَیر تے جاݨ تۄں پہِلاں سبذی بݨا کے اتے آٹا گُنّہ کے رکھّ دِںدّی تاں کِہ بیبے دی رۄٹی نُۄں کُویلا ناں ہۄ جاوے۔ بیبے نُۄں تھائیِرائِڈ دی سمسِّیا سی چار کُ مہِینے بائد ٹی. اَیسّ. اَیچّ ٹَیسٹ کروائُںدے٬ گھٹے ودھے دے ہِساب نال گۄلی ڈاکٹر نُۄں رِپۄرٹ دِکھا کے لوا لَیںدے۔
“جے بِیجی گُسّے ہۄگے پھیر اُنہاں نُۄں منائُݨا اَۄکھا ہۄ جُۄ٬ مِنّتاں کرن تے وی٬ ناں اُنہاں نیں رۄٹی کھاݨی اےَ٬ ناں آپݨے تۄں کھادھی جاݨی اےَ۔” کمل نیں چِںتّا پْرگٹائی۔ اسِیں پںجّ-ستّ مِںٹّ وِچّ ہی واپس آ گئے۔
“ہُݨ بُڑھِیاں نُۄں کَۄݨ سِیاݨدَے ... ربّ چکّ لئے اَیدُۄں تاں ...۔” بیبے سانُۄں سُݨا کے اُچّی-اُچّی بۄل رہی سی تے پھِر رۄݨ لگّ پئی۔
“جِہڑی گلّ تۄں مَیں ڈردی سی اُہی ہۄ گی٬ ہُݨ سمبھّالۄ جا کے۔” کمل دھِیمی آواذ وِچّ بۄلی۔ مَینُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی کِہ مَیں کی کراں۔ کمل نیں میرے ولّ اکھّاں کڈھِّییاں تے شائِد بُلّہاں اںدّر دںدّ وی کرِیچے۔ اِہۄ جِہے مَۄکے مَیں ٹالا وٹّݨ دی کۄشِش ہی کردا سی۔ میرے وِچّ سبھ تۄں وڈّی کمذۄری اےَ شائِد اِہ۔ اُہ بیبے کۄل چلی گئی٬ مگر ہی مَیں چلِیا گِیا۔ “بِیجی کی ہۄ گِیا؟” کمل نیں پُچھِّیا۔
“اَیں کردی اےَ جِمیں کُس پتا ای ناں ہۄوے۔ آئُݨ سار مَیں تَینُۄں رپۄٹاں دِکھائیِیاں مَینُۄں کہِںدّی رپۄٹ تاں پہِلاں نالۄں ٹھِیک اےَ ... ڈاکٹر رپۄٹ دیکھݨ سار مَینُۄں کہِںدّا - مائی بِماری بڑی ودھا رکھّی اےَ۔ ... مَینُۄں تاں کِسے چجّ دے ڈاکٹر تۄں دوائی دِوا دِئۄ ...۔” بیبے رۄݨی آواذ وِچّ کہِ رہی سی۔ کمل نیں چار مہِینے پہِلاں والی رِپۄرٹ اتے ہُݨ والی رِپۄرٹ میرے ہتھّ پھڑا دِتِّییاں۔ پہِلی رِپۄرٹ تۄں ہُݨ والی وِچّ بِماری گھٹی ہۄئی سی۔
“رِپۄرٹ تاں ٹھِیک اےَ۔” مَیں کِہا۔ بیبے منّݨ نُۄں تِیار نہِیں سی۔ مَیں بیبے نُۄں بتھیرا سمجھائُݨ دی کۄشِش کِیتی٬ پر بیبے وار وار ڈاکٹر دی گلّ نُۄں دُہرا رہی سی۔ مَیں رِپۄرٹ بیبے دی تسلّی لئی کِسے ہۄر ڈاکٹر نُۄں دِکھائُݨ دی گلّ کرکے اُتھّۄں اُٹھّ کے باہر آ گِیا۔ کمل نیں رۄٹی والی تھالی میرے ہتھّ وِچّ لِیا پھڑائی۔ مَیں سمجھ گِیا کِہ رۄٹی بیبے نُۄں دیݨی ہَے۔ مَیں تھالی لئی بیبے کۄل کھڑھا سی پر بۄلݨ دی ہِمّت نہِیں سی۔ سۄچ رِہا سی جے کُجھ بۄلِیا٬ بیبے نیں رۄݨ لگّ پَیݨا ہَے۔ “مَینُۄں بھُکھّ نی٬ میرے رۄٹی کِتھّۄں لںگھُّۄ٬ اَینی تاں بِماری ودھی پئی اےَ۔” کہِ کے بیبے پھِر رۄݨ لگّ پئی۔
“جے تُسِیں نہِیں کھائُںگے تاں اسِیں وی نہِیں کھاںدے۔” کمل نیں رسۄئی وِچّۄں آواذ مار کے کِہا۔ میرے وار وار کہِݨ ’تے وی بیبے نیں رۄٹی ناں پھڑی۔ مَیں تھالی رسۄئی وِچّ رکھّ کے پَۄڑِییاں جا چڑھِیا کِئُںکِہ جِنّا چِر مَیں بیبے دے کۄل بَیٹھے رہِݨا سی٬ بیبے نیں رۄݨۄں نہِیں سی ہٹݨا۔ جدۄں وی بیبے رۄݨ لگّ جاںدی تاں مَینُۄں ڈۄب جِہے پَیݨ لگّ جاںدے٬ بِناں کسُۄرۄں ہی آپݨے آپ نُۄں اپرادھی سمجھدا۔ بیبے دا پُۄرا دھِیان رکھّدے٬ پھیر وی مہِینے کُ بائد بیبے اِس ترہاں سُݨائُںدی رہِںدّی جِویں اسِیں بیبے دا کھِیال ناں رکھّدے ہۄئیِئے۔ مَینُۄں رہِ رہِ کے ڈاکٹر ’تے گُسّا آ رِہا سی۔ کئی ڈاکٹر ہُںدّے نیں مرِیذ نُۄں گلّاں گلّاں نال ہی ادھّا ٹھِیک کر دِںدّے نیں۔ پر اِہ کِہۄ جِہا ڈاکٹر ہَے٬ جِس نیں بیبے نُۄں اںدّرۄں اِنا کمذۄر کر دِتّا۔ مَینُۄں بیبے دی بہُت چِںتّا ہۄ رہی سی۔ جدۄں کدے بیبے گُسّے ہۄ کے رۄٹی ناں کھاںدی٬ اسِیں وی بھُکھّے ہی سَۄںدے۔ پر اِکّ گلّ سی٬ بیبے نُۄں دُدھّ پِیتے بِناں نِیںد نہِیں سی آئُںدی۔ اُہ کُجھ سماں پاسے پرتدے پھِر اُٹھّ کے آپ ہی دُدھّ گرم کرکے لَے لَیںدے۔ پر اجّ مَینُۄں تاں بہُت بھُکھّ لگّی ہۄئی سی۔ جے بیبے نیں رۄٹی ناں کھادھی ساتھۄں وی کِتھّے کھا ہۄݨی سی جاں کہِ لئۄ کِہ کمل نیں کھاݨ نہِیں دیݨی کِئُںکِہ اُہ آکھدی ہُںدّی اےَ٬ ’بھُکھِّییاں آںدراں سراپ دِںدِّییاں نیں اتے ماں بھُکھّی سَۄںوے تے آپاں رجّ پُجّ کے٬ اِہ گلت ہَے۔ وَیسے وی بیبے نُۄں رۄٹی کھوائُݨ دا اِہی اِکّ ترِیکا ہَے کِہ تُسِیں رۄٹی ناں کھائۄ۔‘ اُہ آکھدی ہُںدّی اےَ۔ مَیں آکھدا ’مَیتھۄں بھُکھّ برداشت نہِیں ہُںدّی۔ مَینُۄں کھا لَیݨ دِیا کر۔ تُۄں رہِ لِیا کر بیبے نال بھُکھّی۔‘
“میری گلّ کُچھ ہۄر اےَ۔ اِس نال بِیجی نُۄں کۄئی بہُتا پھرک نہِیں پَیݨا۔” اُہ آکھدی۔
مَیں ادھّا گھںٹّا چھتّ ’تے ٹہِلدا رِہا۔ سۄچِیا اِکّ واری پھِر بیبے دی مِنّت کرکے منائُݨ دی کۄشِش کراں۔ مَیں اجے پَۄڑِییاں اُتّرن ہی لگّا سی کمل دی آواذ میرے کنِّیں پئی٬ “جے تُسِیں رۄٹی نہِیں کھاݨی بیشک ناں کھائۄ ...”
مَینُۄں کمل ’تے گُسّا آئِیا٬ اِہ اُہدا کِہڑا رُۄپ سی جۄ مَیں کدے نہِیں سی دیکھِیا۔
“پر اِکّ گلّ اےَ ڈاکٹر نیں تھۄنُۄں کِہَے٬ بئی تھۄڈی بِماری ودھی ہۄئی اےَ٬ جے تُسِیں ہُݨ کُچھ ناں کھادھا راتۄ رات بِماری ہۄر ودھ جُۄ۔ پھِر کِتۄں وی اِلاج نہِیں ہۄ سکݨا۔ تھۄنُۄں ہسپتال داکھل ہۄݨا پئۄُ٬ مَیں تھۄڈے کۄل بَیٹھی رہُۄں۔ پھیر پُتّ تھۄڈا بھُکھّݨ بھاݨا ڈِئُٹی ’تے جائِیا کرُۄ۔” بیبے چُپّ کر کے سُݨ رہی سی٬ پر بۄلی کُجھ وی ناں۔ مَیں اُپّرلی پَۄڑی ’تے ہی بَیٹھ گِیا۔
“بِیجی٬ جِہڑِییاں رۄٹِییاں بݨائیِیاں نیں باہر کُتِّیاں نُۄں سُٹّ آواں۔ سانُۄں وی بھُکھّ نِیں۔” کمل نیں کِہا۔
“اِکّ ڈںگّ رۄٹی ناں کھاݨ نال بِماری کِویں ودھ جُۄ؟” بیبے شائِد آپݨی بِماری بارے سۄچ رہی سی۔
“جِہڑا آپاں کھاݨا کھانے آں اِہدے نال ہی آپݨا کھُۄن بݨدَے٬ آپاں نُۄں بِمارِییاں نال لڑن دی تاکت مِلدی اےَ۔ جے ناں کُچھ کھادھا بِماری نال لڑن دی تاکت گھٹ جاݨی اےَ٬ پھیر بِماری نیں تاں ودھݨا ای اےَ۔ کۄئی ذرُۄری نِیں بئی رۄٹی ای کھاݨی اےَ٬ کھِچڑی٬ دلِییا جۄ وی کھاݨَے بݨا دِنّی آں پر بھُکھّے نہِیں سَۄݨا ...۔” بیبے چُپّ-چاپ سُݨ رہی سی۔
“چلۄ تھۄڈی مرذی اےَ ...۔” کہِ کے کمل باہر نُۄں چلی گئی۔ اُس نُۄں مہِسُۄس ہۄئِیا کِہ بیبے ’تے اُس دِییاں گلّاں دا اسر ذرُۄر ہۄئِیا۔ مَیں سۄچ رِہا سی کۄئی پھرک نہِیں پِیا٬ بیبے نُۄں اِنا کُجھ کہِݨ دا۔ میرے وِچّ ہِمّت نہِیں سی اُٹھّ کے ہیٹھاں جاݨ دی۔ اُتھّے ہی بَیٹھا سۄچ رِہا سی کِہ کی کِیتا جاوے اتے آپݨے آپ نُۄں ہارِیا مہِسُۄس کر رِہا سی۔ سۄچ رِہا سی اِہ رات پھٹاپھٹ لںگھّ جاوے۔ سویرے بیبے دی تسلّی لئی کِسے ہۄر ڈاکٹر کۄل چلے جاواںگے۔ تھۄڑھی دیر بائد رسۄئی وِچّۄں بھاںڈے کھڑکݨ دی آواذ آئُݨ لگّی۔ جد دیکھِیا تاں بیبے تھالی وِچّ آپݨے لئی کھاݨا کھُد لَے رہی سی۔ کمل بیبے نُۄں کھاݨا لَیںدے دیکھ کے باہر ہی رُک گئی۔ اُس دے چِہرے تے کھُشی جھلک رہی سی۔ مَیں وی کھُش سی کِہ بیبے نُۄں کِسے وی ترہاں کمل نیں کھاݨا کھاݨ لئی مجبُۄر کر دِتّا سی۔ دس کُ مِںٹّ ناں تاں کمل اںدّر آئی٬ ناں ہی مَیں ہیٹھاں آئِیا۔ بیبے نیں رۄٹی کھا کے آپݨی تھالی وی دھۄ کے رکھّ دِتّی۔ بیبے آپݨے بِسترے ’تے جا پئی۔ کمل وی باہرۄں آ گئی٬ اُہ مُسکرا رہی سی۔
“تُۄں کِویں بیبے نُۄں ڈرا رہی سی کِہ بِماری ودھ جُۄ۔” کمل نیں مُسکرائُںدِیاں ہی آپݨے کنّ پھڑ لئے اتے کِہا٬ “مِنّتاں تاں تُسِیں کر ہی لئیِیاں سی تے میرِییاں کِیتِییاں وی بیکار ہی جاݨِییاں سن۔”
“مَیں رۄٹی کھا لی جِنّی کُ مَینُۄں لۄڑ تی۔” بیبے نیں آپݨے کمرے وِچّۄں ہی آواذ مار کے کِہا۔
“منّ گئے تیرے لفجاں دی تاکت نُۄں ...۔”
“کِئۄں ڈاکٹر دے لفجاں وِچّ گھٹّ تاکت سی ... ساڈی ماں نُۄں ای ادھمری کر چھڈِّیا سی۔” کمل نیں مُسکرائُںدِیاں کِہا۔