ساہِت دی کِسے وی وِدھا وِچّ نویں پْریۄگ نِرںتّر ہُںدّے رہِںدّے ہن جۄ اُس وِدھا دے جِئُںدے ہۄݨ اتے پْرگتی دے راہ پئے ہۄݨ دی گواہی بھردے ہن۔ جِہڑے پْریۄگ سارتھک ہۄݨ سدکا پاٹھکاں دی نذر وِچّ پْروان چڑھ جاںدے ہن اُہ سِہتمںدّ رُجھاݨ دے رُۄپ وِچّ آپݨی تھاں راکھوِیں کر لَیںدے ہن۔ اِناں وِچّۄں کُجھ رُجھاݨ وکت نال وِہا جاںدے ہن پر کُجھ اُبھّرویں رُۄپ وِچّ رُۄڑ ہۄ کے٬ پْروِرتی بݨ کے اِتِہاس وِچّ مِیل-پتھّر وجۄں ستھاپِت ہۄ جاںدے ہن۔ رُۄپاکارک رُۄپاںترݨ دا اِہ ورتارا نِرںتّر واپردا رہِںدّا ہَے۔ رُۄپاکار دی دْرِشٹی تۄں پںجّابی کہاݨی دے اِتِہاس اُتّے سرسری جھات وی پائیِئے تاں اِہ سپشٹ ہۄ جاںدا ہَے کِہ سمیں-سمیں پْرتِمانک کہاݨی٬ ہُنری کہاݨی٬ اکہاݨی٬ دستاویذی کہاݨی٬ مِنّی کہاݨی٬ لمّی کہاݨی آدِ دے رُجھاݨ پْرچلّت ہُںدّے رہے ہن۔ اُسے پرمپّرا دی ترذ اُتّے اجۄکی پںجّابی کہاݨی وِچّ ناولی-کہاݨی دا رُجھاݨ تیذی نال جڑھاں پھڑ رِہا ہَے۔ اِس سال دی پںجّابی کہاݨی وِچّۄں اِس رُجھاݨ دے نکشاں دی نِشاندیہی سہِجے ہی کِیتی جا سکدی ہَے۔

ناولی-کہاݨی ہُںدّی کی ہَے؟ اِس بارے چرچا تاں پںجّ-ستّ ورہے پہِلاں اُس وکت ہی چھِڑ پئی سی جدۄں پںجّابی یُۄنِیورسِٹی٬ پٹِیالا ولّۄں پںجّابی ساہِت دے رُۄپاکاراں سبںدھّی کروائی گئے اِتِہاسک مہتّتا والے اِکّ سَیمِینار دَۄران سِرمَۄر گلپ-شاستری ڈا. جۄگِںدّر سِںگھّ راہی نیں اِہ دھارنا اُبھاری سی کِہ “ناولی-کہاݨی ورِیام سںدھُّۄ دی لمّی کہاݨی نالۄں وکھّری تے وڈِّییاں سمبھّاوناواں والی گلپ-وِدھا ہَے٬ جۄ ذِںدّگی دا سچّ اِتِہاس اتے سِسٹم دی نِسبت وِچّ درسائُںدی ہَے۔”

ناولی-کہاݨی ذرُۄری نہِیں لمّی وی ہۄوے۔ اِہ آپݨے آکار کرکے نہِیں بلکِہ آپݨے ناولی بھاںت دے کتھا-وستُۄ اتے آپݨی سںرّچنا-وِشیش کرکے لمّی کہاݨی دے سمانںتّر آپݨی نِویکلی ہۄںد گْرہِݨ کردی ہَے۔ پںجّابی وِچّ لمّی کہاݨی بھاویں بہُت پہِلاں تۄں لِکھی جا رہی سی پر اِس نُۄں ونّگی-وِشیش وجۄں وِلکھّݨ پچھاݨ ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ دِییاں کہاݨِییاں نال مِلی۔ سںدھُّۄ دِییاں کہاݨِییاں دا وستُۄ بہُ-پاساری اتے اُنہاں دی سںرّچنا-وِشیش اجِہی سی کِہ اُہ چھۄٹے-چھۄٹے اُپ-بِرتاںتاں راہِیں کہاݨی دے مُۄل کتھانک نُۄں اُساردا اتے وِستھاردا سی۔ اجِہا کردِیاں اُسدا پھۄکس مُۄل کتھانک اُتّے اِس کدر رہِںدّا سی کِہ گِیت دی وِدھا واںگ اُہ چھۄٹے جِہے اںتّرال بائد وار وار ستھائی اںتّرے ارتھات کیںدری تھِیمِک بِںدُّۄ ولّ دی پرِکرما کرن لئی مُڑدا رہِںدّا سی۔ اِس نال وستُۄ-ستھِتی دے وِبھِنّ پاسار وی پیش ہۄ جاںدے سن اتے لمّے بِرتاںتک آکار دے باوجُۄد ہُنری کہاݨی والا سںجّم اتے بجھّواں پْربھاو وی برکرار رہِںدّا سی۔

اجۄکی ناولی-کہاݨی وی لمّی کہاݨی واںگ ہی وستُۄ-یتھارتھ دے وِبھِنّ پاسار پیش کرن دی تلبگار ہَے پر اِہ ستھائی اںتّرے دی وار وار پرِکرما کرن دی تھاں مُسلّسل غذل دے شیئراں واںگ سُتںتّر پر اںتّر-سبںدھِّت بِرتاںت-کھںڈّاں نُۄں اِکّ-دُۄجے سموِتھّ جۄڑن-بِیڑن ولّ ودھیرے رُچِت ہَے۔ اِہی کتھا-جُگت اِس دی سںرّچنا-وِشیش نُۄں نِویکلا بݨائُںدی ہَے۔ اِس وِچّ گھٹناوِیں-کْرم کارج-کارن-پْربھاو دے سِلسِلے وِچّ بجھِّیا ناں ہۄݨ کرکے تھِیمگت ساںجھی تںدّ تلاشݨ دا تردّد بھرِیا اُدّم پاٹھک نُۄں خُد ہی کرنا پَیںدا ہَے۔ اِس لئی ناولی-کہاݨی سںچّار لئی کہاݨِیکار دی ذِمّیواری گھٹائُںدی ہَے پر نال ہی پاٹھک تۄں ودھیرے بالگّ-بُدھّ ہۄݨ دی توکّۄ کردی ہَے۔ آپݨے مُکابلتن گھٹّ-بںدھّیذی جاں کھُلّہے رُۄپ کرکے ناولی-کہاݨی وِچّ ناولی بھاںت دی وستُۄ-سمگّری نُۄں آپݨے وِچّ سمۄء سکݨ دی ودھیرے سمرتھّا ہُںدّی ہَے پر کہاݨِیپݨ نِسچے ہی گھٹّ ہُںدّا ہَے۔ اِس دے ناولی بݨن دی ابھِلاشا نُۄں ڈا. راہی دے شبداں وِچّ اِئۄں سپشٹ کِیتا گِیا ہَے کِہ “اِس دی جان اُپ-بِرتاںت نہِیں٬ بِرتاںتک کھںڈّ ہن۔ اِہ بِرتاںتک کھںڈّ ذِںدّگی دے وِراٹ سچّ دی وِبھِنّتا نُۄں اُںج ہی درسائُںدے ہن٬ جِویں نوِینتم ناول٬ ... اِہ وِدھا اِکّۄ سمیں وِڈمبّنا دی وی ہَے اتے اِنکساف دی وی۔”

بھاویں اِہ پھَیسلا تاں اِتِہاس نیں کرنا ہَے کِہ ناولی-کہاݨی دی ونّگی پںجّابی وِچّ کِنّی کُ پْروان چڑھدی ہَے پر اِہ پُۄری ترہاں سپشٹ ہَے کِہ پںجّابی کہاݨِیکار ولّۄں اِس ذۄکھمکاری پْریۄگ نُۄں سفلتاپُۄروک اِستیمال کر سکݨ لئی کرڑی مُشکّت والا ابھِیاس کِیتا جا رِہا ہَے۔ مِسال وجۄں اِس سال دِییاں کُجھ اہِم کہاݨِییاں دی سںرّچنا-وِشیش نُۄں اِس دْرِشٹی نال واچِیا جا سکدا ہَے٬ جِویں کھَۄف-84 (جسوِیر راݨا), جنانی پَۄد (کیسرا رام) (دۄویں٬ ہُݨ, جنوری-اپْرَیل), باکی سبھ جھُۄٹھ آ (جتِںدّر سِںگھّ ہاںس٬ ہُݨ, مئی-اگست), چِیر-ہرن (سرُۄپ سِیالوی) (ہُݨ, ستمبّر-دسمبّر), مِسّ اِذّی: دُۄجی سںسّار جںگّ وارتا (گُرمِیت پناگ٬ سِرجݨا٬ اپْرَیل-جُۄن), اچھّݨا-گچھّݨا (نَین سُکھ٬ سِرجݨا٬ جُلائی-ستمبّر), پِیرذادی (سُرِںدّر نِیر٬ پْروچن٬ جُلائی-ستمبّر), مچھّی (جِںدّر), ڈاںس پھلۄر (دِیپتی ببُۄٹا), ہدبست نمبّر 211 (جگجِیت گِلّ) (تِنّے کہاݨی دھارا٬ اپْرَیل-ستمبّر 2018), شِلترہاں (گُرمِیت کڑِیالوی٬ راگ٬ مئی-اگست), آ گلے لگّ جاہ (کُلجِیت مان٬ راگ٬ ستمبّر-دسمبّر), بابا بُلّے شاہ (جگدِیش سِںگھّ٬ رۄذانا دیش سیوک٬ جُلائی-اگست) آدِ کہاݨِییاں پْرتکھّ تَۄر ’تے ناولی-کہاݨی دے گُݨاں-لچھّݨاں والِییاں ہن۔ پر اِہ ذرُۄری نہِیں کِہ ہریک ناولی-کہاݨی کلاتمک اتے بِہترِین وی ہۄوے٬ جِویں سارِییاں لمِّییاں کہاݨِییاں وی ودھِییا نہِیں سی ہُںدِّییاں۔ اِس لئی اِہ گلّ چِٹّے دِن واںگ سپشٹ ہَے کِہ مَیں پںجّابی کہاݨی دے اِکّ نویں رُجھاݨ دی دسّ ہی پائی ہَے پر سال دِییاں بیہترِین پںجّابی کہاݨِییاں دی چۄݨ دے سمیں میرا ماپدںڈّ کۄئی رُۄپاکارک ونّگی-وِشیش نہِیں ہُںدّی بلکِہ کہاݨی دی کلاتمکتا اتے اُسدا کہاݨِیپݨ میرے لئی اہِم ہُںدّا ہَے۔ آپݨے اِسے ماپدںڈّ راہِیں مَیں اِس سال دِییاں کُجھ بیہترِین کہاݨِییاں بارے آپݨے وِچار پیش کردا ہاں:

بلوِںدّر سِںگھّ گریوال دی کہاݨی ’ڈبۄلِییا‘ (سِرجݨا٬ جنوری-مارچ) پںجّابی سماج وِچّ اِکّ گۄتاکھۄر دی ذِںدّگی وِچّ آئُݨ والے اُتراواں-جھڑاواں دے مُۄلۄں اݨچھۄہ وِشے نُۄں آپݨا کتھا-وستُۄ بݨائُںدی ہَے۔ اُس تۄں وی اہِم گلّ اِہ کِہ کہاݨی دا کیںدری پاتر بلکار کۄئی پیشاور گۄتاکھۄر نہِیں بلکِہ کِسانی-سںکّٹ دا دھکِّیا اِس کِتّے نُۄں چُݨدا ہَے اتے لاشاں کڈھّݨ دے دھںدّے نُۄں مانوی-سںوّیدنا تۄں ابھِجّ رہِ کے نہِیں کر سکدا۔ اِس لئی لاش دے وارساں نال ’پْرۄپھَیشنل‘ ہۄ کے وِہار نہِیں کر سکدا۔ دُۄجے شبداں وِچّ سبھ ترہاں دے سںکّٹاں دے باوجُۄد اُس نیں آپݨی مانوِیئتا نُۄں ڈُبّݨ تۄں بچائِیا ہۄئِیا ہَے۔ کہاݨی دی شکتی نِسچے ہی اجِہی نِویکلی وِشا-چۄݨ وِچّ تاں ہَے ہی٬ پر اِس تۄں وی ودھّ اُسدی پْرَۄڑھ کتھا-شَیلی کرکے ہَے۔ گۄتاکھۄری نال سبںدھِّت وِبھِنّ کارجاں اتے لۄکدھارائی وِشواساں نُۄں جِویں گریوال نیں پْرکارجی چِنّہاں وِچّ ڈھالِیا اتے کہاݨی دی سںرّچنا دا سہِج اںگّ بݨائِیا ہَے٬ اُہ پںجّابی کہاݨی دی بِرتاںتکاری لئی سچّمُچّ مِسالی ہَے۔

مُۄلۄں نویں کہاݨِیکار سُکھپال سِںگھّ تھِںدّ دی کہاݨی ’پھُلّاں دی پھسل‘ (ہُݨ, مئی-اگست) پںجّاب دی اجۄکی نَۄجوان پِیڑھی دے دھڑادھڑ ہۄ رہے پرواس اتے اُس نال اِکّہِرے پرِواراں وِچّ پَیدا ہۄݨ والے کھلاء دے مسلے بارے لِکھی گئی ہَے۔ کہاݨی دے نَۄجوان پاتر مہِکدِیپ دے نَۄکری-پیشا ماپِیاں دی آرتھِک ہالت وی کۄئی ماڑی نہِیں اتے مہِکدِیپ دی وی بی.ٹَیکّ تۄں بائد ملٹِینَیشنل کمپّنی وِچّ ’پلیسمَیںٹ‘ ہۄ جاںدی ہَے٬ پر اِس دے باوجُۄد اُس نُۄں آپݨے وتن دا سبھ کُجھ ’ٹۄٹلی سپھۄکیٹِںگّ‘ والا جاپدا ہَے٬ جِتھّے کِسے دی “رُۄہ دا پںچھّی” چہِک نہِیں سکدا۔ کدے مہِکدِیپ دے باپ نُۄں اِسے ترہاں پِںڈّ چھڈّ کے شہِر دا وسیبا چُݨنا پِیا سی۔ اِس پْرکار کہاݨی پںجّابِییاں دے پرواس نُۄں اٹلّ ہۄݨی دے رُۄپ وِچّ وی ویکھدی ہَے اتے نال دی نال اجۄکے پرواس نُۄں اِکّ چںگّے اوسر وجۄں ہاں-پکھّی ارتھاں وِچّ وی اُبھاردی ہَے۔ کہاݨی دی تاکت اِس دی نِویکلی ترکمئی رچنا-دْرِشٹی وِچّ تاں ہَے ہی٬ اِس دے نال نال پرواسِیپُݨے راہِیں پَیدا ہۄݨ والے وِیۄگ دے بھاوپُۄرت بِیان اتے پْرتِیکمئی بِرتاںتک شَیلی وی اِس دی پْراپتی بݨدے ہن۔

جتِںدّر سِںگھّ ہاںس دی کہاݨی ’باکی سبھ جھُۄٹھ ہَے‘ (ہُݨ, مئی-اگست) پںجّاب دے کِسانی سںکّٹ دے ہوالے نال اِکّ کِسان پرِوار دی اںدّرُۄنی کشمکش دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ کِسانی-سںکّٹ دی پرمپّرِک پںجّابی کہاݨی واںگ پِئۄ-پُتّ وِچّلی کشمکش دا کارݨ کۄئی بہُت گہِرا آرتھِک سںکّٹ نہِیں بلکِہ پڑھے-لِکھے نَۄجوان پُتّ دا ’دُنِییاں میری مُٹھّی وِچّ ہۄوے‘ والا مائرکیباذ وتِیرا ودھیرے ہَے جۄ اںتِّم ارتھاں وِچّ مَۄتمُکھی سِدھّ ہُںدّا ہَے۔ اِس دے اُلٹ پِئۄ دی جِیوݨ-دْرِشٹی سبھ سںکّٹاں دے باوجُۄد ذِںدّگِیمُکھی ہَے۔ کہاݨی بڑے سُۄخم ڈھںگّ نال پرمپّرا اتے نوِینتا دے جِیوںتّ اتے مارُۄ تتّاں دی پچھاݨ مانوِیئتا دی کسوٹّی نال کردی ہَے۔ ہاںس دی ناٹکی بِرتاںت دی کتھا-جُگت کہاݨی نُۄں بہُت رَۄچِک٬ وِئںگّ-ارتھی اتے بہُ-پرتی بݨائُںدی ہَے۔ اِس کہاݨی دے وستُۄ-ویروِیاں وِچّ ناولی وِستھار دِییاں سمبھّاوناواں چھُپِییاں ہۄئیِیاں ہن اتے اِس دی سںرّچنا وی بِرتاںت-کھںڈّاں والی ہَے٬ اِس لئی چھۄٹے آکار دے باوجُۄد اِہ سفل ناولی-کہاݨی ہَے۔

بلبِیر پروانا دی کہاݨی ’تھَیںک یُۄ باپُۄ‘ (پْروچن٬ اپْرَیل-جُۄن) پدارتھکتا دی نِیںہ ’تے اُسرے پرِوارک رِشتِیاں دا کَۄڑا پر ڈُۄںگھا سچّ بِیان کردی ہَے۔ نَۄکری کارݨ آپݨے اِکّہِرے پرِوار نال شہِر رہِ رِہا پُتّ آپݨے ہسپتال داخل باپ دی سامبھ-سمبھّال دا پھرذ وی نِبھائُݨا چاہُںدّا ہَے پر پدارتھک گِݨتِییاں-مِݨتِییاں وِچّ اُلجھے پرِوار دے دباواں نال پِیڑت نِجّمُکھی وی ہَے۔ اِس لئی باپ دی جلدی مَۄت نال تھۄڑھا دُکھی پر بہُتا سُرکھُرُۄ مہِسُۄس کردا ہَے۔ اِس کہاݨی دی خُۄبی اِس دے یتھارتھک اںدّاذے-بِیاں اتے تݨاء نُۄں ڈھُکّوِیں گلپی-بھاشا راہِیں پْرگٹائُݨ وِچّ ہَے۔

جگجِیت گِلّ دی سہی ارتھاں وِچّ کہی جا سکدی ناولی-کہاݨی ’ہدبست نمبّر 211’ (کہاݨی دھارا٬ اپْرَیل-ستمبّر) پںجّاب سںکّٹ اتے کِسانی سںکّٹ دے ہوالے نال ماجھے دے اِکّ پرِوار٬ ارتھات پُۄرے پِںڈّ جاں اِلاکے دے دُکھّاں٬ سُکھّاں٬ سُپنِیاں اتے سںتّاپاں دا سںدّربھ-یُکت مہاںچِتّر اُلِیکدی ہَے۔ کہاݨی دی وِشیشتا وستُۄ-یتھارتھ دی جٹِلتا نُۄں اِکّ پاسے بارِیکبِینی اتے دُۄجے پاسے وِستھارمئی دۄواں پدھّراں اُتّے پُۄری پْرماݨِکتا نال پیش کرن وِچّ ہَے۔

سِمرن دھالِیوال دی کہاݨی ’آ آپاں گھر بݨائیِئے‘ (شبد٬ جُلائی-ستمبّر) پںجّاب دِییاں مَۄجُۄدا پْرستھِتِییاں وِچّ دلِت چیتنا دے اُبھار نال بݨ رہے ماہَۄل کارݨ جٹّ ورگ دی دھَۄںسمُکھی دْرِشٹی نُۄں کھۄرا لگّݨ دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اِس کہاݨی دی شَیلِیگت وِشیشتا اِس گلّ وِچّ ہَے کِہ جٹّ ورگ دے پْرتِینِدھ پاتر میجا سِںگھّ دے تݨاء نُۄں بہُت ڈھُکّویں چِنّہاں-پْرتِیکاں والی گلپی-بھاشا راہِیں پْرگٹائِیا گِیا ہَے۔ کہاݨی وِچّ اݨکہے دی کہے نالۄں وی ودھّ مہتّتا بݨ گئی جاپدی ہَے۔ بِرتاںتکاری دی خُۄبی اِس گلّ وِچّ وی ہَے کِہ میجا سِںگھّ دے جٹّ-اوچیتن دا بہُتا کُجھ اݨکہے رُۄپ وِچّ وِہارک سںکّیتاں راہِیں اُجاگر ہُںدّا ہَے۔

اِںگلَیںڈ واسی٬ مُۄلۄں نویں کہاݨِیکار نوچیتن دی کہاݨی ’رِور آپھ لائیِپھ‘ (شبد٬ جنوری-جُۄن) اِکّ پرواسی پںجّابی اَۄرت دی مانسِک اُتھل-پُتھل نُۄں پںجّاب سںکّٹ دے دُۄررسی منۄوِگِیانک پْربھاواں دے پِچھۄکڑ راہِیں چِتردی ہَے۔ اُسدا ذخمی اتِیت جِس نُۄں اُہ چیتن تَۄر تے کھارج کرنا لۄچدی ہَے٬ آپݨے مُۄںہ-ذۄر پْربھاواں نال اُسدے ورتمان نُۄں گْرہِݨ دِںدّا ہَے۔ اِس کہاݨی دی بِرتاںتک اہِمِیئت مُکھّ اَۄرت پاتر دے اوچیتن نُۄں اُسدے کتھناں اتے وِوہار دی جُگلبںدّی راہِیں اُجاگر کر سکݨ دی منۄوِگِیانک سُۄجھ وِچّ ہَے۔

کہاݨی دے کھیتر وِچّ مُڈھّلے کدم رکھّ رہے رںگّکرمی بلوِںدّر دی کہاݨی ’لہُۄ لُہاݨ’ (راگ٬ ستمبّر-دسمبّر) کشمِیر سںکّٹ دی پِٹھّبھُۄمی نال اِکّ پںجّابی پھَۄجی ہرنام اتے کشمِیری لڑکی دی بہُت سُۄخم اتے ماسُۄم جِہی چاہت دا بِرتاںت پیش کردی ہَے۔ اِس کہاݨی دی تاکت اِس دے بہُت سںتُّلت جِہے کاوِک اںدّاذ٬ بھُۄگۄلِک دْرِش-اُساری اتے لُچھّدی مانوی سںوّیدنا دے بہُت ناذُک اہِساساں دی نکش-نِگاری وِچّ ہَے۔

سمکالی پںجّابی کہاݨی دے ’ماسٹر سٹۄری ٹَیلر‘ سُکھجِیت دی کہاݨی ’آٹۄ نمبّر 420’ (شبد٬ جُلائی-ستمبّر) مُنافامُکھی پُۄںجِیوادی جِیوݨ-شَیلی اتے کُدرتمُکھی مانوی جِیوݨ-جاچ دے اںتّر-سںوّاد نُۄں آپݨا کتھا-وستُۄ بݨائُںدی ہَے۔ پْردُۄشِت شہِری ماہَۄل وِچّ رہِںدّے اِکّ آٹۄ-چالک نُۄں کِسے بھِیانک ڈر کارݨ کُجھ سماں جںگّلاں وِچّ پناہ لَیݨی پَیںدی ہَے۔ کُدرت دا سںگّ-ساتھ اُسدے جُسّے اتے خُۄن دی تاسِیر ہی بدل دِںدّا ہَے۔ وِگِیان-گلپ دی ترذ تے اِہ کہاݨی انُبھومُۄلک جِیوݨ-یتھارتھ دی تھاں کالپنِک جاں مسنُۄئی سمگّری نُۄں آپݨی ٹیک بݨائُںدی ہَے۔ اِس دی کلاتمک وڈِیائی وستُۄ-چۄݨ تۄں وی ودھّ یتھارتھ-نُما پھَیںٹسی سِرجݨ وِچّ ہَے۔ پںجّابی وِچّ اِہ نِویکلا پْریۄگ ہَے۔

دِیپتی ببُۄٹا دی ناولی-کہاݨی ’ڈاںس پھلۄر‘ (کہاݨی دھارا٬ اپْرَیل-ستمبّر) مَیرِج-پَیلِساں وِچّ ڈاںس پیش کرن والِییاں لڑکِییاں اتے آرکَیسٹرا دے مالک دے کارج-وِہار دی پیشکاری راہِیں اِںٹرٹینمَیںٹ اُدیۄگ دے اںدّرُۄنی رہسّاں دِییاں پرتاں اُجاگر کردی ہَے۔ اِس کہاݨی دی کلاتمک خُۄبی اِس دے ناولی وِستھاراں نُۄں کہاݨی-بِرتاںت وِچّ سمۄݨ کرکے وی ہَے اتے کِتّے-وِشیش دی جگدی-مگھدی گلپی-بھاشا دے سِرجݨ کارن وی نِرسںدّیہ بݨدی ہَے۔

بھاویں اُپّر ورݨِت کہاݨِییاں میری پہِلی پسںدّ ہن پر اِناں تۄں اِلاوا کُجھ ہۄر وی اُلیکھیۄگ کہاݨِییاں اِس سال پْرکاشت ہۄئیِیاں ہن٬ جِویں شِلترہاں (گُرمِیت کڑِیالوی٬ راگ٬ مئی-اگست), جنپد کلِیاݨی امبّپالی (پْروچن٬ اپْرَیل-جُۄن), بنواس (جِںدّر٬ سِرجݨا٬ اکتُۄبر-دسمبّر), ... تے جِینی جِتّ گئی (شرنجِیت کَۄر٬ سمکالی ساہِت٬ جُلائی-ستمبّر), وِشو-سُںدّری (جتِںدّر ہاںس٬ شبد٬ جنوری-جُۄن), ہَۄںٹڈ ہائۄُس (سرگھی٬ شبد٬ جنوری-جُۄن), پۄسٹ-مارٹم (سُکِیرت٬ ہُݨ, جنوری-اپْرَیل), کۄئی دیش ناں جاݨے میرا (گُرمِیت پناگ٬ ہُݨ, مئی-اگست), ہوا وِچّ اُڈدی پتںگّ (میجر ماںگٹ٬ ہُݨ, مئی-اگست), گھر (ہرپْرِیت سیکھا٬ راگ٬ جنوری-اپْرَیل), آہیں دا بالݨ (خالِد ہُسَین٬ راگ٬ جنوری-اپْرَیل), سمارٹ ورک (سںدِّیپ سمرالا٬ راگ٬ مئی-اگست), جھرِیٹاں (دلجِیت شاہی٬ سمدرشی٬ مارچ-اپْرَیل), یاداں دا وگّ (ذُبَیر اہِمد٬ واہگا٬ اکتُۄبر-دسمبّر) آدِ۔اِس سال دی پںجّابی کہاݨی دا لیکھا-جۄکھا کردِیاں جۄ کُجھ پْرمُکھّ تتھّ میرے ساہمݨے آئے ہن٬ اُنہاں دا ویروا اِس ترہاں ہَے:

تِیجے پڑاء دے بہُت سارے کہاݨِیکار٬ جِویں پِیارا سِںگھّ بھۄگل٬ گُربچن بھُلّر٬ جسبِیر بھُلّر٬ خالِد ہُسَین آدِ اِس ورہے وی پُۄری ترہاں سرگرم رہے۔ کُجھ دے تاں گُݨناتمک مہتّتا والے کہاݨی-سںگّْرہِ وی اِس ورہے پْرکاشِت ہۄئے٬ جِویں آم کھاس (گُردیو سِںگھّ رُپاݨا), دِن ڈھلے (مُختار گِلّ), شرییام (کِرپال کذاک), اںدھّے کا نائۄ پارکھُۄ (ہمدردوِیر نَۄشہِروی), ... تے جِینی جِتّ گئی (شرنجِیت کَۄر), کچّا ماس (مۄہن لال پھِلَۄرِییا), چڑھدے سُۄرج دی لالی (مُختِیار سِںگھّ) آدِ ورنݨیۄگ ہن۔

چَۄتھے پڑاء دے کُجھ کہاݨِیکاراں دے کہاݨی-سںگّْرہِ اِس ورہے دی وِشیش پْراپتی بݨدے ہن٬ جِویں جِئُݨا سچّ باکی جھُۄٹھ (جتِںدّر سِںگھّ ہاںس), رںگّ دی باذی (اجمیر سِدھُّۄ), گھۄرکںڈّے (سِمرن دھالِیوال), ارتھ بدلدے رِشتے (ہرجِںدّر سُۄریوالِییا), مِہݨا (گُرسیوک سِںگھّ پْرِیت), ٹھری اگّ دا سیک (جسپال مانکھیڑا), گِیاراں رںگّ (سُکِیرت) آدِ۔

کُجھ کہاݨِیکاراں نیں آپݨے پلیٹھے کہاݨی-سںگّْرہِ نال ہی پاٹھکاں وِچّ آپݨی بھروِیں پچھاݨ بݨا لئی٬ جِویں چُپّ مہامبھارت (پرمجِیت ڈھِیںگرا), جھرِیٹاں (دلجِیت سِںگھّ شاہی), شاہ رگ تۄں وی نیڑے (پوِتّر کَۄر ماٹی), لکِیراں وِچّ گھِرے ہۄئے (گُرمِیت آرِف), مِرگ تْرِشنا (سرنجِیت کَۄر انہد) آدِ۔

پرواسی پںجّابی کہاݨی وِچّ اِس وار وی کُجھ وِشیش مہتّو والے کہاݨی-سںگّْرہِ پْرکاشِت ہۄئے ہن جِویں٬ پَۄڑی (سںتّۄکھ دھالِیوال٬ اِںگلَیںڈ), مُرغابِییاں (گُرمِیت پناگ٬ کنیڈا), کنیڈِیئن کُۄںجاں (گُرچرن تھِںدّ٬ کنیڈا), دُکھّاں دے گۄہڑے (سُرِںدّر کَۄر پکھّۄکے٬ امرِیکا), نویں ذخم (نِرمل سِںگھّ لالی٬ امرِیکا) آدِ۔

پاکِستان وِچّ پںجّابِییاں دی گِݨتی دے انُپات وِچّ کہاݨی-سِرجݨا دا کمّ کُجھ مدھّم جاپدا ہَے پر پھِر وی ستھِتی مُۄلۄں نِراشا والی نہِیں۔ آپݨے دۄست اتے پْرسِدھّ پاکِستانی کہاݨِیکار٬ کہاݨی-آلۄچک کرامت الی مُگل راہِیں پْراپت ویروِیاں انُسار اِس وار وی کُجھ اہِم کہاݨی-سںگّْرہِ پْرکاشِت ہۄئے ہن٬ جِویں٬ تُۄں گھر چلا جا (مکسُۄد ساکِب), جِویں کۄئی سمجھے (الی انور اہِمد), ہِذر تیرا جۄ پاݨی مںگّے (ذاہِد ہسن), ہر گُچھّا ذخمائِیا (نِیلم اہِمد بشِیر), ہُۄکاں (مخدُۄم سُلتان ٹِیپُۄ), شہِر دی کُڑی (اُمر فارُۄک) آدِ۔

لِپِّیئںتّرکار ڈا. ہربںسّ دھِیمان دے اُدّم سدکا ’تُۄں گھر چلا جا‘ کہاݨی-سںگّْرہِ تاں گُرمُکھی لِپّی وِچّ وی چھپ چُکّا ہَے۔

بھارتی پںجّاب دے ادھّی کُ درجن رِسالِیاں نیں اِس ورہے وی پںجّابی کہاݨی دے وِکاس لئی بہُت اُچیچا یتن کِیتا٬ جِویں شبد٬ راگ٬ کہاݨی دھارا٬ پْروچن٬ سِرجݨا٬ ہُݨ آدِ دے یتن ویکھے جا سکدے ہن۔ شبد دا جنوری-جُۄن اںکّ٬ کہاݨی دھارا دا اپْرَیل-ستمبّر اںکّ٬ اتے پْروچن دا اکتُۄبر-دسمبّر اںکّ٬ کہاݨی وِشیش اںکّ ہۄݨ کرکے اِتِہاسک مہتّتا دے دھارنی بݨے۔

پںجّابی کہاݨی اُںج تاں اںتّرراشٹری ہۄںد والی ہَے پر اِس دے بہُت سارے سْرۄت دِنۄ-دِن سُکّ رہے ہن۔ پرواسی پںجّابی کہاݨی دا کیںدر ہُݨ کنیڈا ہَے۔ اِںگلَیںڈ اتے امرِیکا دے سْرۄت بہُت مدھّم پَے گئے ہن۔ اِسے ترہاں بھارت وِچّ پںجّاب تۄں باہر ودھیرے کھیترہاں وِچّ پںجّابی کہاݨی دے سْرۄت سُکّ گئے ہن پر جمُّۄ-کشمِیر وِچّ خالِد ہُسَین٬ سُرِںدّر نِیر٬ بلجِیت رَیݨا جِہے کہاݨِیکاراں دِییاں سرگرمِییاں کرکے پںجّابی کہاݨی دی ستھِتی کُجھ تسلِّیبکھش ہَے۔

راجستھانی وِچّ لِکھݨ والے لیکھک رُۄپ سِںگھّ راجپُری دا مَۄلِک کہاݨی-سںگّْرہِ ’چاںچُۄیا‘ گُرمُکھی وِچّ اِس ورہے چھپِیا ہَے۔ اجِہی نوِیں آمد تسلّی دیݨ والی ہَے۔

سۄشل مِیڈِییا دا پںجّابی کہاݨی دے پْرکاشن اتے رِیوِئۄُ کرن وِچّ یۄگدان دِنۄ-دِن ودھ رِہا ہَے۔ اِس ورہے سُکھپال تھِںدّ دی کہاݨی ’پھُلّاں دی پھسل‘ بارے چھِڑی چرچا تاں ہَیران کرن والی رہی۔

اِس ورہے کُجھ نامور پںجّابی کہاݨِیکار - گُرپال لِٹّ٬ اوتار سادِک٬ پْرِیتم سِدھُّۄ٬ کرتار سِںگھّ سُۄری٬ جسدیو سِںگھّ دھالِیوال٬ امرجِیت سِںگھّ - سانُۄں سدا لئی الوِدا کہِ گئے۔

اِس ورہے کُجھ اُنہاں کہاݨِیکاراں دے سںگّْرہِ وی چھپے ہن جِہڑے مُکھّ دھارا تۄں ذرا پرے رہِںدِّیاں وی آپݨا یۄگدان نِرںتّر پائُںدے رہِںدّے ہن٬ جِویں پھُر-ر-ر (سُرِںدّر پال سِںگھّ پِںگّلِییا), کالی مِٹّی لال لہُۄ (تیجِںدّر سِںگھّ پھرواہی), سںتّالی دُۄݨِیں چُراسی (باجوا سُکھوِںدّر), ساجن کی بیٹِییاں (جسبِیر مان), اِرادا (گُردیو سِںگھّ گِلّ), سُہاگݨ وِدھوا (سںتّۄکھ سِںگھّ ہیئر), ہِمّت (سرون سِںگھّ پتںگّ٬ مِنّی کہاݨی), کۄئی نائۄ ناں جاݨے میرا (کرموِیر سُۄری٬ مِنّی کہاݨی), سُۄرج دا پرچھاواں (سُرِںدّر کَیلے٬ مِنّی کہاݨی), کۄکُۄن وِچّلا منُکھّ٬ سُپنِیاں دا سَۄداگر (ہربھجن کھیمکرنی), ہَۄلا پھُلّ (سُرِںدّر سۄہی), لہُۄ رںگّی مہِںدّی (سُرِںدّر سَیݨی), جاگدِییاں راتاں دا درد (چیتن سِںگھّ چھاہڑ), پِپّل پتِّییاں (بیئںتّ سِںگھّ), پسِینے وِچّ دھۄتی ذِںدّگی (مہِںدّر سِںگھّ دۄساںجھ), چھجُّۄ دا ٹاںگا (ترسیم سِںگھّ بھںگُّۄ), اُمرۄں لمّی اُڈِیک (نِشان سِںگھّ راٹھَۄر), رَۄݨکی پِپّل (کُلوِںدّر کَۄر مہِک), بُجھدے دِیوے دی لۄء (ورِںدّر کَۄر رںدھّاوا), یادوِںدّر سِںگھّ (بدلدے رِشتے), دھرتی گاتھا (سُکھوںتّ سِںگھّ), تِڑکدے اہِساس (رجِںدّر سِںگھّ ڈھڈّا), جیہا بِیجے تیہا لُۄݨے (بلوِںدّر بھُلّر), ہتِیارے (ساگر سِںگھّ تُۄر), وردی دا مُلّ (جسوِںدّر سِںگھّ ماݨۄچاہل) آدِ۔

سمُچّے رُۄپ وِچّ کِہا جا سکدا ہَے کِہ اِس ورہے دی پںجّابی کہاݨی نیں گِݨتی اتے گُݨاں دے پکھّۄں اِکّ وار پھیر آپݨی نِگّر ہۄںد دا پْرگٹاوا کِیتا ہَے۔ پںجّابی دے پاٹھک بھاویں دِنۄ-دِن گھٹدے جا رہے ہن پر کہاݨی-سِرجݨا اتے کہاݨی نال سبںدھِّت سرگرمِییاں وِچّ اِس سال وی بھرپُۄرتا ویکھݨ نُۄں مِلدی رہی۔