میرا اِکّ دۄست ہائی کۄرٹ دا ججّ ہَے۔
سماج اِہ مںگّ کردا ہَے کِہ ججّ آپݨے پھَیسلھِیاں راہِیں ناں سِرپھ اِنساپھ ہی کرے سگۄں اُس دے پھِرن تُرن تے بہِݨ کھلۄݨ تۄں لۄکاں نُۄں اِہ یکِین وی آ جاوے کِہ اُہ سدا اِنساپھ ہی کردا ہَے۔ اِس کرکے اِس پیشے وِچ بںدّا اِدھّر اُدھر پھِردا بہُت چںگّا نہِیں لگدا۔ جدۄں اُس دا مَینُۄں مِلݨ نُۄں جی کرے تاں اُہ آپ نہِیں آئُںدا۔ مَینُۄں ٹَیلِیپھۄن کردا ہَے کِہ مَیں اُس نُۄں آ کے مِل جاواں۔
اِک وار اُس دا اِس ترہاں ہی ٹَیلِیپھۄن آئِیا۔ مَیں کُجھ گھَۄلھ کر گِیا۔ ٹَیلِیپھۄن پھِر آئِیا۔ گلّ کُجھ کرڑی بھاری لگدی سی۔ مَیں اُس نُۄں شام نُۄں مِلݨ چلا گِیا۔
اُہ اجے گھر مُڑِیا نہِیں سی۔ نَۄکر نیں کِہا ٹَیلِیپھۄن آئِیا سی٬ بسّ آئُݨ ہی والے ہن۔ مَیں براںڈے وِچ بَیٹھ گِیا۔ نَۄکر کۄٹھی دے گیٹ وِچ کھلۄ کے اُس دی اُڈِیک کرن لگّا۔
آ گئے اُس نیں دُۄرۄں کار پہِچاݨ کے کِہا۔ کار کۄٹھی دے اںدّر آ وڑی۔ اُتے جھںڈّا پھڑھک رِہا سی۔ اِک چپڑاسی وردی پائی اگّے ڈرائیِور دے نال بَیٹھا سی۔ اُس نیں اُتّر کے کار دا درواذا کھۄلہِیا۔ میرا مِتّر اُتّر کے میرے کۄل آ کے بَیٹھ گِیا۔
بَیٹھے بَیٹھے ہی اُس کالا کۄٹ لاہ کے نَۄکر نُۄں پھڑھا دِتا۔ پِچھۄں اُتھے بَیٹھے ہی کمِیذ تے پگّ وی بدل کے آپݨا سرِیر ہَۄلا کر لِیا۔ 'ہائی کۄرٹ' ہَۄلی ہَۄلی اُس دے دوالِئۄں کھُردی جا رہی سی۔ اِک دۄ مِںٹّ چُپ رہِ کے اُس نَۄکر نُۄں کِہا:
"وِسکی!"
نَۄکر تۄں٬ جِہڑا پہِلاں وی ججّ دے باہر کپّڑے بدلݨ اُتے ہَیران ہۄ رِہا سی٬ ہُݨ چُپّ ناں رِہا گِیا۔ اُس نیں کِہا:
یہِیں؟ باہر؟"
"ہاں یہِیں" ججّ نیں کِہا۔
ججّ ساہِب نُۄں اجّ کی ہۄ گِیا ہَے؟ نَۄکر ہَیران سی۔ اگّے تاں کِسے نال باہر بَیٹھدے وی گھٹّ ودھّ ہی سن۔ اجّ باہر بَیٹھ کے شراب پِیݨا چاہُںدّے سن۔ اِہ تے کُجھّ وکھّرا ہی دِن ہَے٬ اُس سۄچِیا۔ پھِر اُس نِک سُک لِیا دھرِیا تے آپ اںںّدّر ٹُر گِیا۔
"تَینُۄں اِک بڑی اجِیب گلّ دسݨ لئی سدِّیا ہَے"۔ ججّ نیں کِہا۔
"کۄئی انۄکھا مُکدّما ہَے؟" مَیں پُچھِّیا۔ ججّاں کۄل ہۄر کی ہۄݨَے!
"نہِیں مُکدّما نہِیں"۔ اُس نیں کِہا٬ "میرے آپݨے ہڈّاں وِچۄں لںگھّی ہَے"۔
"تیرے ہڈّاں وِچ ہُݨ اَیَیس پِچھلی اُمرے کی سرکݨ لگ گِیا؟" مَیں ہاسے نال کِہا۔
"اِہی تے ہَیرانی ہَے۔ میرے نال اَیَیس اُمرے کُجھّ ہۄئِیا ہَے۔ اِہ بںدّا کُدرت نیں کی چِیذ بݨائی ہَے؟ کۄئی سمجھ ہی نہِیں آئُںدی۔ کِسے دی تے کی سمجھ آئُݨی ہَے٬ آپݨی وی نہِیں آئُںدی۔
بڑے سُکھ وِچ ساں۔ آرام نال دِن لںگھّ رہے سن۔ نال نال ججّی وی گھُکا رہے ساں تے بِپتا آ پئی۔ کھَیر ہُݨ تے لںگھّ گئی ہَے۔ یاد کرکے ہی بڑا سواد آئُںدا ہَے۔ ایسے لئی مَیں تَینُۄں ٹَیلِیپھۄن کِیتا سی"۔
"سُݨا پھِر" مَیں کِہا٬ "اِک ویری ہۄر یاد کرکے سواد لَے لَے"۔
"سمجھ نہِیں آئُںدی کِتھۄں گلّ چھیڑاں"۔ اُس نیں کِہا۔
"کۄرٹ وِچ اسِیں سارے ججّ دُپہِر ویلے اِکٹھّی رۄٹی کھادے ہاں۔ رۄٹی کھاݨ جاݨ تۄں پہِلاں جے کِسے نیں مِلݨا ہۄوے تاں اُس نُۄں اُہی وکت دے دیںدے نیں۔ اِک دِن اِسے رۄٹی ویلے چپڑاسی نیں آ کے کِہا 'اِک بِیبی جی تُہانُۄں مِلݨا چاہُںدّے ہن"۔ مَیں کِہا٬ "اںدّر گھلّ دے'۔
'میرا کھِیال سی کِہ دُۄرۄں نیڑِئۄں کۄئی رِشتیدار ہۄویگی٬ جِس دا کِسے دپھتر وِچ کۄئی کمّ ہۄویگا۔ مَیں درواذے ولّ ویکھ رِہا ساں٬ کِس آم جِہی بِیبی نُۄں اُڈِیکدا۔ پر جِہڑی بِیبی اںںّدّر آئی اُس لئی مَیں تِیار نہِیں سی۔ اُس نُۄں ویکھ کے میرا اُتلا ساہ اُتاںہ رہِ گِیا تے ہیٹھلا ہیٹھاں۔ سِرپھ بہُت سۄہݨی ہۄݨ دی گلّ نہِیں سی۔ سُہݨی کُڑی کِہڑی مَیں کدی ویکھی نہِیں سی۔ لاہَۄر٬ سْرِینگر٬ بںگّلَۄر٬ اِںگلَیںڈ٬ امرِیکا٬ کَینیڈا٬ یرُۄپ مَیں سبھ تھاواں تے گھُمِّیا ہاں۔ پر اِس ترہاں دا واہ میرے اُتے پہِلاں کدی ہۄئِیا نہِیں سی۔ مَیں اسلۄں بَۄںدل گِیا۔ ایناں ربّ دا شُکر ہَے کِہ اُس نیں گلّ بہُت چھیتی مُکائی !
مَیں کالج وِچ پْرۄپھَیسر ہاں٬' اُس نیں کِہا٬ 'اُتھے اِناماں دی وںںّڈّ ہَے۔ پْرِںسِّیپل نیں اِہ چِٹھّی بھیجی ہَے کِہ اِہ کمّ تُسِیں آ کے کرن دی کھۄچل کرے'۔
سہی ہَے سہی ہَے٬ مَیں چِٹھّی رکھ لئی تے اُہ چلی گئی۔ اُہ جۄ کُجھ وی کہِںدّی مَیں جھٹ پٹ ہاں ہی کرنی سی۔ کِئُںکِہ مَیں اُس نُۄں آپݨے ساہمݨے سہار ہی نہِیں سکدا ساں! مَیں چاہُںدّا ساں کِہ اُہ چھیتی میرے کۄلۄں چلی جاوے کِئُںکِہ مَیں آپ تے کۄرٹ دا کمرا چھڈّ کے دَۄڑ نہِیں سکدا ساں۔ اُہدے دۄ چار مِںٹّ ہۄر اُتھے رہِݨ نال کُجھ دا کُجھ ہۄ سکدا سی۔
ہُݨ میرا کمرا پھِر میرے کۄل سی۔ اِتھے مَیں کئیِیاں دِییاں پھاںسِییاں تۄڑ دیںدا ہاں تے کئیِیاں نُۄں لا دِںدّا ہاں۔ سرکار دے وڈّے تۄں وڈّے اپھسراں تے وذِیراں نُۄں پیش ہۄݨ لئی ہُکم دے سکدا ہاں تے سرکاراں تے اُنہاں دے اپھسراں نُۄں لِکھ کے جھاڑ پا سکدا ہاں جاں جیلہ بھیج سکدا ہاں۔ پر اِنہاں سارے اکھتِیاراں دا کی پھائِدا؟ مَیتھۄں آپݨا آپ ہی کھُس گِیا سی جِویں میرے اںدّرۄں اُہ رُگ بھر کے لَے گئی ہۄوے۔ مَیں اُس کُڑی ول چںگّی ترہاں ویکھِیا وی نہِیں سی۔ جے مَینُۄں تسوِیراں بݨائُݨِییاں آئُںدِییاں وی ہُںدِّییاں تاں اُس دی ماڑی مۄٹی تسوِیر وی نہِیں بݨا سکدا ساں۔ کِسے بھِیڑھ وِچ اُس نُۄں پکّی ترہاں پچھاݨ وی ناں سکدا٬ اَیویں جھائُلا جِہا سی۔ کِسے ہۄر نُۄں ویکھ کے بس اینا کہِ سکدا ساں کِہ اِہ اُہ نہِیں ہَے۔
مَیں ہۄر ججّاں نال رۄٹی کھاݨ ناں گِیا۔ کمرے وِچ ہی لیٹِیا رِہا٬ اِہ سۄچدا کِہ چںگّا ہۄئِیا اُہ چھیتی چلی گئی تے میری جان بچ گئی۔ پر پُۄری ترہاں نہِیں بچی سی۔ کاٹھ ماری پئی سی٬ جِس ترہاں ٹھاݨِیاں وِچ کِسے تۄں کُجھ پُچھّݨ لئی اُس نُۄں کاٹھ مار دیںدے ہن۔ مَیں پہِلے والا آذاد بںںّدّا نہِیں ساں۔ اُہ دِن لںگھِّیا۔ ہۄر دِن وی لںگھّے پر کۄئی پھرک ناں پِیا۔ کہِںدّے ہن جِہڑے بںدّے پُلاڑ وِچ چلے جاںدے نیں٬ اُہ آپݨے آپ ہیٹھاں نہِیں آ سکدے۔ دھرتی٬ جِہڑی ہر شَے نُۄں آپݨے ول کھِچدی ہَے اُنہاں نُۄں کھِچݨۄں ہٹ جاںدی ہَے اُہ آپݨے یںتّر وِچ ہی گھُمّی جاںدے ہن۔ مَیں وی اِس ترہاں ہی گھُمّی جاںدا ساں۔ اِس دُنِییاں نالۄں میرا سبںدھّ ٹُٹ گِیا لگدا سی۔
اِناماں دی وںڈّ والا دِن آئِیا۔ مَیں اُس دے کالج گِیا۔ ویکھ کے اُس نُۄں پچھانݨا اَۄکھا نہِیں سی۔ اُہ اُتھے کھڑپَیںچݨی بݨی ہۄئی سی۔ کُجھ دُیا سلام ہۄئی۔ اِنام وںڈّے تے مُڑ آئِیا۔ پر کُجھ پھرک ناں پِیا۔ اُس دا کبذا اُسے ترہاں کائِم سی۔ مَیں اُتھے وی اُس ول اکھّ بھر کے ویکھ نہِیں سکِیا ساں۔ گھر آ جدۄں مَیں اِہ بُجھّݨ دی کۄشِش کِیتی کِہ بھلا اُس نیں ساڑھی پائی ہۄئی سی کِہ سلوار کمِیذ تاں مَیں بُجھّ نہِیں سکدا سی۔ دُۄجی وار ویکھ کے وی مَینُۄں اُس دا چِہرا چیتے وِچ نہِیں آ رِہا سی۔ اِہ مَینُۄں ہۄئِیا کی سی؟ اِس دی دوا کی کراں؟
اِس اَۄکھے سمیں وِچ مَینُۄں چھۄٹے ہُںدِّیاں دی اِکّ گلّ یاد آئی۔ تِیجی چَۄتھی وِچ پڑھدا ساں۔ ساڈا کاما گھرۄں مجھّاں کھۄلہ کے باہر کھیتاں نُۄں لِجا رِہا سی۔ پر اِکّ کٹّی بھُلیکھے نال اُس کۄلۄں گھرے بجھّی رہِ گئی۔ اُہ باہر جاݨ لئی رسّا تُڑا رہی سی۔ بیبے نیں کِہا٬ 'اِس نُۄں کھۄلہ دے٬ آپے بھجّ کے وگّ وِچ جا رلیگی'۔ کٹّی رسّا کھِچّ رہی سی۔ اِس لئی کِلّے نالۄں گںڈھّ کھۄلہݨی اَۄکھی سی مَیں اُس نُۄں کِلّے ولّ کھِچّدا پر کٹّی چھیتی جاݨ لئی پرہاں نُۄں کھِچّدی۔ اِس کھِچّ دھرُۄہ وِچ میرا پَیر کٹّی دے پَیر ہیٹھاں آ کے مِدھِّیا گِیا۔ کٹّی تاں کھُلہ گئی پر میرے پَیر دے اُتۄں پتلی کھل لہِ گئی سی۔ ساری تھاں سڑُۄں سڑُۄں کر رہی سی۔ پِیڑھ سہی نہِیں سی جا رہی تے میرِییاں چِیکاں نِکل رہِییاں سن۔ بیبے نیں کِہا٬ 'پُتر تُں وگّ دے مگر جا کے آپݨا پَیر اُسے کٹّی دے بگُلہاں نُۄں چھُہا۔ تَینُۄں آرام آ جاویگا"۔ اِہ ٹُۄݨا ہُںدّا ہَے۔ ہۄر کِسے ترہاں وی آرام نہِیں آئُݨا"۔ مَیں اَۄکھا سَۄکھا لںںّںّگّی دَۄڑ دَۄڑدا وگّ پِچھّے گِیا تے آپݨے پھٹّڑ پَیر نال اُس کٹّی دے بُلہاں نُۄں ہِلائِیا۔ اُس دے مُۄںہ وِچۄں کُجھ گِلّ میرے ذکھماں اُتے لگّ گئی تے سڑھُۄں سڑُۄں کرنۄں ہٹ گِیا۔ کُجھ دِناں پِچھۄں پَیر سہی ہۄ گِیا۔ بیبے دا ٹُۄݨا چل گِیا سی۔
مَیں اِک مدھم٬ بیپچھاݨ جِہے چِہرے دی جکڑ وِچ آئِیا ہۄئِیا ساں۔ کی بیبے دا ٹُۄݨا ایتھے وی کمّ کر سکدا سی؟ کی اُس دے بُلہ ہِلّݨ نال٬ اُس دے کُجھ کہِݨ نال اِہ جکڑ ڈھِلّی ہۄ سکدا سی؟ پرتائُݨا چاہِیدا ہَے۔
اِک سبب وی بݨ گِیا۔ آںدھرا پْردیش دا اِک پْرۄپھَیسر کِسے دے راہِیں مَینُۄں مِلݨ آ گِیا۔ اُہ کالج وِدِیا بارے کُجھ مسالا اِکٹھّا کر رِہا سی۔ مَینُۄں آپ تے اِنہاں گلّاں بارے کُجھ پتا نہِیں سی پر اُہ کُڑی اِہ مسالا دے سکدی سی۔ مَیں اُسدے کالج ٹَیلِیپھۄن کِیتا۔ اُس پْرۄپھَیسر دی لۄڑ بارے دسِّیا تے اِک نویکلے جِہے ہۄٹل وِچ اُس نُۄں مِلݨ لئی سدِّیا۔ اُہ آئُݨا منّ گئی۔
اسِیں اِک وکھّرے میذ اُتے بَیٹھے ساں۔ پْرۄپھَیسر نال گلِّیں پَیݨ تۄں پہِلاں اُس مَینُۄں دسِّیا کِہ اُہ آپݨی اِک وِیاہی ہۄئی سہیلی نال اِکّ دِن کلبّ گئی۔ اُتھے اُس مَینُۄں ویکھِیا سی۔ سہیلی چُۄںکِہ میری واکِپھ نہِیں سی اِس لئی میرے نال مُلاکات نہِیں ہۄ سکی سی۔ پر بِناں ساہمݨے ہۄݨ دے اُہ میرِییاں گلّاں سُݨدی رہی سی۔ اِسے کرکے اِنام وںڈّݨ لئی اُس مَینُۄں چُݨِیا سی۔ ججّ ہۄݨ کرکے نہِیں۔ پْرِںسِّیپل دی چِٹھّی تاں اِک وسِیلا ہی سی۔ چۄݨ اُس دی آپݨی سی۔ وِچ وِچ اُہ پْرۄپھَیسر دی سمسِّیا بارے وی گلّ کر لَیںدی۔
"کِسے ہۄٹل وِچ کِسے ہۄر نُۄں مِلݨ بارے مَیں کدی سۄچ وی نہِیں سکدی"۔ اُس نیں کِہا۔
"پھِر آ کِس ترہاں گئی؟" مَیں پُچھِیا۔
"تُہاڈی گلّ ہۄر ہَے۔ کِسے دِییاں دۄ گلّاں سُݨ کے ہی مَیں سمجھ لَیںدی ہاں کِہ اِہ بںدّا میرا سکا ہَے جاں مَیں اِس دی سکی ہاں"۔
مَینُۄں اہِساس ہۄئِیا کِہ اُس دے سُںدّر چِہرے پِچھے تیذ مشِین لگّی ہۄئی سی۔ اُس دِییاں گلّاں تۄں اِس ترہاں لگدا سی جِویں اُس دی سۄچ دا تے اُس دی پہُںچّ دا کۄئی ہدّ بنّا ہی ناں ہۄوے۔ جِویں اُڈدے پںچھّی دا پتا نہِیں ہُںدّا کِہ اُہ اگلے کھیت دی وٹّ اُتے بَیٹھیگا٬ چار کھیت پرہا باگ وِچ جا اگلے پِںڈّ دِییاں سمادھاں دے جھُںڈّ وِچ۔
اُس دے نیڑے ہۄ کے بَیٹھݨا جاں اُس نُۄں ہتھّ لائُݨا میرے لئی بہُت دُۄر دی گل سی۔ اُس دے ڈر تۄں نہِیں٬ میرے آپݨے بچا کھاتر۔ میرے وِچ ہِمّت نہِیں سی۔ اِہ وِسکی مَینُۄں بہُت چںگّی لگدی ہَے ناں۔ پر اِہ کِس ترہاں ہۄ سکدا کِہ مَیں ساری بۄتل اِکۄ ساہے لںگھّا جاواں۔ پَیگ پَیگ٬ گھُٹّ گھُٹّ کرکے ہی سہار سکدا ہاں۔ مَینُۄں اجے وی اُس تۄں ڈر آ رِہا سی۔ کہِںدّے ہن٬ بہُت وڈّی تاکت والِییاں وِجلی دِییاں تاراں نُۄں ہتھلاݨ تۄں بِناں وی٬ بس نیڑے ہۄݨ نال ہی بِجلی لگ جاںدی ہَے۔ اُہ کُڑی بہُت گلّاں کرن دے رَۄںء وِچ سی۔ آںدھرا دے پْرۄپھَیسر نُۄں اُس نیں سمجھائِیا کِہ اُنتی اِکلّی وِدِیا نال نہِیں ہُںدّی۔ نوِیں پِیڑھی دے آئُݨ نال ہُںدّی ہَے۔ اُس دی اُڈِیک کرنی چاہِیدی ہَے۔ پُراݨی نسل اُتے وِدِیا دا کۄئی اسر نہِیں ہُںدّا۔ منُکھّتا دا کلِیاݨ اُس دِییاں اگلِییاں پِیڑھِییاں وِچ ہَے۔
اُس دِییاں گلّاں نال میرا من ہَۄلا ہۄ رِہا سی۔ آپݨی آم ہالت ول آ رِہا سی۔ جِویں دھرتی جدۄں کالے بدّلاں دی لپیٹ وِچ ہۄوے٬ بِجلی کڑھکدی ہۄوے تاں ہۄر ترہاں لگدا ہَے۔ پھِر کݨِییاں پَیݨ نال بدّلاں دی پکڑ کُجھ ڈھِلّی ہۄ جاںدی ہَے؟ آلا دُیالا کُجھّ ساپھ دِسݨ لگدا ہَے٬ آپݨی اسلی شکل وِچ۔
بیبے والا ٹُۄݨا اسر کر رِہا سی۔ کُڑی دے بُلہ ہِلّݨ نال ہَۄلی ہَۄلی مَیں آپݨی اسلی ہالت وِچ آ گِیا ساں۔ ہُݨ اُس نُۄں مِلݨ دی کۄئی تڑھپ نہِیں رہی۔ جِویں مَیں ہذم کر لئی ہۄوے۔ کِدھرے مِل جائے تاں وی سہی٬ناں مِلے تاں وی۔