جدۄں تکّ اِس دھرتی ’تے ونّ-سُونّتا بݨی رہیگی٬ اُدۄں تکّ ساڈی ذِںدّگی وی بہُ-رںگّی بݨی رہیگی۔ کُدرتی ونّ-سُونّتا دے کھتم ہُںدِّیاں ہی ساڈی ذِںدّگی دے رںگّ وی پھِکّے پَیݨ لگّ پَیݨگے۔ شِیشے دے مرتباناں وِچّ تاڑ کے رکھِّییاں مچھِّییاں تۄں اسِیں درِیاواں٬ سمُںدّراں٬ ندِییاں دی وِشالتا دے درشن نہِیں کر سکدے۔ گڈِّییاں وِچّ ٹںگِّییاں بنائُٹی چِڑِییاں٬ تۄتے٬ گٹاراں ساڈے مناں نُۄں سںگِّیتک ہُلارے نہِیں دے سکدے۔
اسِیں کُدرتی بنسپتی اتے جںگّلاں نُۄں ساف کر کے دھرتی نُۄں جاں تاں پلاٹاں دا رُۄپ دے دِتّا جاں پھِر اُس تھاں اُتّے کںکّرِیٹ دے جںگّل اُسار لئے۔ ساڈے وڈّے-وڈیرِیاں ولّۄں کھُۄہاں دے مَۄݨاں ’تے لگائے رُکھّاں دے جھُںڈّ پھرنِیچر دے رُۄپ وِچّ ساڈے گھراں دا شِںگّار بݨ گئے۔ سِیمَیںٹ دِییاں بݨِییاں چھتّاں اتے شِیشے دِییاں بارِییاں والے گھر اُسار کے اسِیں اُہناں پںچھِّییاں تۄں سدا لئی وِچھّڑ گئے٬ جۄ ساڈے گھراں وِچّ مہِمان بݨ کے ساڈے نال رہِںدّے سن۔ کچِّییاں کںدھّاں٬ پُراݨے رُکھّ٬ کھُڈّاں-کھۄلے ہُݨ کِتے نہِیں بچے۔ ساڈے اُہ پںچھّی٬ چِڑِییاں٬ تۄتے٬ گٹاراں٬ جۄ اجِہِییاں تھاںواں ’تے آلہݨے پائُںدے سن٬ ہُݨ آلہݨے پائُݨ تاں پائُݨ کِتھّے؟
کُجھ دہاکے پہِلاں دے ساڈے پِںڈّاں وِچّ کُجھ ساںجھِییاں تھاںواں ہُںدِّییاں سن٬ جِتھّے اِکّ-دۄ وڈّے رُکھّ پِپّل جاں بۄہڑ ہُںدّے سن۔ اُچّا اُڈّݨ والے کُجھ پںچھّی اِہناں رُخّاں ’تے آلہݨے بݨائُںدے اتے آںڈے دِںدّے سن۔ اِسے ترہاں ہر پِںڈّ وِچّ اِکّ چھپّڑ ہُںدّا سی٬ جۄ پشُۄیاں نُۄں پاݨی پِیائُݨ, نہائُݨ لئی ورتِیا جاںدا سی۔ اِتھّۄں ہی سِیال آئُݨ تۄں پہِلاں لۄک آپݨے گھراں دے کںدھّاں-کَۄلے لِپّݨ لئی گِلّی مِٹّی لَے کے جاںدے سن۔ پںجّاب دے پِںڈّاں دے اِہناں چھپّڑاں 'چ ڈڈُّۄ٬ مچھِّییاں٬ بگلے٬ کچھُّۄکُمے٬ آدِ آم دیکھے جا سکدے سن۔ چِڑِییاں٬ تۄتے٬ لالِییاں٬ کاں٬ کبُۄتر٬ آدِ گھراں دِییاں کںدھّاں٬ کھُڈّاں-کھۄلِیاں وِچّ آلہݨے پائُںدے سن۔ ذِیاداتر پںچھّی اُچّے وڈّے درکھتاں ’تے آلہݨے پائُںدے سن۔ اِس ترہاں ہر پِںڈّ وِچّ اِکّ ترہاں دا اِکّ منمۄہک دْرِش سِرجِیا نذر آئُںدا سی۔ آلہݨے بݨائُݨ لئی اِہ وکھّ-وکھّ پںچھّی وکھّ-وکھّ ترہاں دے ککھّاں نُۄں ورتدے سن۔ کُجھ پںچھّی اجِہے وی ہن٬ جِنہاں واستے گھر بݨائُݨ دا سامان ہی نہِیں بچِیا۔
اِکّ بڑا پِیارا پںچھّی ہَے بِجّڑا٬ جۄ سرکڑے نُۄں چِیر کے آپݨا گھر بݨائُںدا ہَے۔ اِس دا آلہݨا کِکّراں دِییاں ٹاہݨِییاں نال لٹکویں رُۄپ وِچّ ہُںدّا ہَے۔ دہاکا کُ پہِلاں بِجّڑے دے آلہݨے کِکّراں نال لٹکدے باہر کھیتاں وِچّ آم نذر آئُںدے سن٬ پر ہُݨ اِہ الۄپ ہُںدّے جا رہے ہن۔ اجّ کِتے وی سرکڑا نہِیں رِہا اتے کِکّراں وی سُکّ گئیِیاں ہن۔ ہُݨ بِجّڑا وِچارا آلہݨا پاوے تاں پاوے کِتھّے؟
کُدرتی جںگّلاں اتے رُکھّاں ہیٹھلا رکبا دِنۄ-دِن گھٹّ ہُںدّا جا رِہا ہَے۔ چِیتے٬ شیر٬ ہِرن٬ آدِ جانور بڑی گھٹّ گِݨتی وِچّ بچے ہن۔ تیذی نال جںگّلاں نُۄں ساف کر کے منُکھّ نیں دھرتی نُۄں جاں تاں واہی یۄگ بݨا لِیا ہَے جاں اِہناں جںگّلاں دی تھاں ’تے اِمارتاں دے جںگّل اُسارنے شُرُۄ کر دِتّے ہن۔ بہُت سارا رکبا اجِہا ہَے٬ جِتھّے جاں تاں وڈّے-وڈّے ڈیرے اُسار لئے گئے جاں بھُۄ-ماپھِییا اِہدے ’تے کابذ ہۄ گِیا۔ اِہناں تھاںواں ’تے رُکھّ جاں پھسلاں کُجھ وی پَیدا نہِیں ہۄ رِہا۔
دھرتی ’تے پںچھِّییاں دی چہِچہاٹ نُۄں کھتم کرن لئی سِدھّے تَۄر ’تے منُکھّ ذِمّیوار ہَے۔ کُجھ سالاں تکّ اسِیں آپݨے بچِّیاں نُۄں بتّکھاں٬ مۄراں٬ بُلبُلاں دِییاں تسوِیراں کِتاباں وِچّ ہی دِکھا سکاںگے۔ ہکِیکت وِچّ اِہناں پںچھِّییاں نُۄں دیکھݨا شائِد اُہناں نُۄں نسِیب ناں ہۄوے۔ منُکھّ نیں آپݨِییاں سہُلتاں لئی کُدرتی بنسپتی اتے جِیو-جںتُّۄیاں نُۄں کھتم کرن دا جِویں تہئیِّیا ہی کر لِیا ہَے۔
اِکّ کلپت لۄک کتھا انُسار ربّ نیں اِہ سْرِشٹی ساجݨ سمیں اِکّ بںدّے اتے اِکّ اَۄرت نُۄں پَیدا کِیتا اتے پھِر اُہناں دا دِل بہِلائُݨ لئی باکی جِیو-جںتُّۄیاں اتے ونّ-سُونّی بنسپتی دا سںسّار سِرج دِتّا۔ امّا ہوا اتے آدم والی کتھا وی لگبھگ اجِہی ہی کتھا ہَے۔ اِہناں کتھاواں دا سار-اںشّ اِہ ہَے کِہ منُکھّ اِکّ-ماتر سبھ تۄں اُتّم جِیو ہَے اتے اِس دے آلے-دُیالے دے پیڑ-پَۄدے٬ جِیو-جںتُّۄ اِس دے من-پْرچاوے اتے اِس دی ذِںدّگی دے وسِیلے ماتر ہن۔ لگبھگ ہر اِکّ دھارمِک گْرںتھّ وِچّ کئی تھاںئیِں اجِہا ذِکر ائُںدا ہَے کِہ منُکھّ دھرتی دا سبھ تۄں اُتّم جِیو ہَے٬ پر اِس کتھن نُۄں سانُۄں اِکھلاکی پکھّ تۄں اتے دُۄجے جانوراں دے نذرِیئے تۄں وی ویکھݨا چاہِیدا ہَے۔
اجّ منُکھّ اِس دھرتی ’تے دُۄجے سبھ جِیواں واستے کھترا سابت ہۄ رِہا ہَے۔ اِس دھرتی ’تے رہِݨ دا باکی جِیواں دا وی اۄنا ہی ادھِکار ہَے٬ جِنّا منُکھّ دا۔ سگۄں اِہ کہِ سکدے ہاں کِہ اِس دھرتی ’تے جے سِرف منُکھّ ہی ناں ہۄوے تاں باکی جِیو-جںتُّۄ بڑے آرام نال سُکھی ذِںدّگی بتِیت کرن۔ منُکھّ آپݨے مُناپھا-کمائۄُ روئیِّئے نُۄں ہر ہالت وِچّ ہر تھاں ’تے بِناں کِسے دی پْرواہ کِیتِیاں لاگُۄ کردا آئِیا ہَے۔ منُکھّ نیں کُدرتی نِئماں-ورتارِیاں وِچّ ہدّۄں ودھّ دکھل-اںدّاذی کرنی آرمبھّ کر دِتّی ہَے٬ جِس کر کے پِچھلے کُجھ ارسے تۄں کُجھ جِیواں دِییاں نسلاں بڑی تیذی نال کھتم ہۄݨِییاں شُرُۄ ہۄ گئیِیاں ہن اتے کُجھ جِیو-جاتِییاں اجِہِییاں وی ہن٬ جِنہاں دا منُکھّ دُیارا سفائِیا ہی کر دِتّا گِیا ہَے۔ اِس پاپ تۄں منُکھّ جاتی نُۄں کدے وی بری نہِیں کِیتا جا سکدا۔
آپݨِییاں لۄڑاں تۄں کِتے ذِیادا پدارتھاں نُۄں اِکٹھّے کرن دی لالسا تہِت منُکھّ آپݨے لئی دَۄلت دے امبّار لگا لَیݨ لئی ہابڑِیا پھِردا ہَے۔ دُنِیاوی پدارتھاں نُۄں اِکٹھّا کرن دی ہوس کارن منُکھّ آپݨے کُدرتی وسِیلِیاں نُۄں لگاتار نشٹ کردا جا رِہا ہَے۔ مۄٹر-گڈِّییاں٬ ہوائی جہاذاں٬ راکٹاں٬ مِذائیِلاں٬ کارکھانِیاں٬ پھَیکٹرِییاں تۄں اِلاوا کھیتی تۄں بچی رہِںدّ-کھُۄںہد نُۄں ساڑن تۄں پَیدا ہۄئے ذہِرِیلے دھُۄںئیں نیں واتاورݨ نُۄں پلِیت کر دِتّا ہَے۔ کھپت دے ودھݨ نال پھَیکٹرِییاں-کارکھانے ودھ رہے ہن۔ درِیاواں-ندِییاں دے پاݨِییاں دی سوچھّتا کھتم ہۄ گئی ہَے۔ درِیا گںدّے نالِیاں دا رُۄپ دھارن کردے جا رہے ہن۔ اِہناں دے پاݨِییاں ’تے نِربھر رہِݨ والے جِیواں دِییاں نسلاں بُری ترہاں پْربھاوت ہۄئیِیاں ہن۔ پرواسی پںچھِّییاں٬ جۄ سرد رُتّ وِچّ ساڈے مہِمان بݨ کے درِیاواں-جھِیلاں ’تے آئُںدے سن٬ دی گِݨتی گھٹّ ہۄݨی آرمبھّ ہۄ گئی ہَے۔
فسلاں تۄں ودھّ تۄں ودھّ جھاڑ لَیݨ اتے مُناپھے والِییاں فسلاں بِیجݨ دے رُجھان کارن جِتھّے جِیواں اتے پَۄدِیاں دی ونّ-سُونّتا گھٹی ہَے٬ اُتھّے وڈّی پدھّر ’تے کِیتے جا رہے ذہِراں دے چھِڑکا نیں کُدرتی سںتُّلن نُۄں وِگاڑنا آرمبھّ کر دِتّا ہَے۔ اِس نال ساڈا آلا-دُیالا بُری ترہاں پْربھاوت ہۄئِیا ہَے۔ پںچھّی مر رہے ہن٬ کِیڑے-مکَۄڑے٬ مچھّر-مکھِّییاں ودھ رہے ہن٬ جِس کر کے بِمارِییاں ودھ رہِییاں ہن۔ منُکھّ دا ارۄگ رہِݨا اِکّ کِسم دی چُݨَۄتی بݨدا جا رِہا ہَے۔ ہر سال ذہِراں دے بھرے ٹرکّ کِسان آپݨِییاں ذمِیناں وِچّ کھپا رہے ہن۔ اجِہی بھِیانک بݨ رہی ستھِتی وِچّ اِہ پںچھّی٬ اِہ ملُۄک جِںدّاں کدۄں کُ تکّ ساڈِییاں مِتّر بݨِییاں رہِݨگِییاں؟
کُدرتی واتاورݨ وِچّ آئے اِس وِگاڑ کارن پںچھِّییاں دِییاں کئی نسلاں نشٹ ہۄ گئیِیاں اتے کئیِیاں ’تے کھترے دے بدّل مںڈّرا رہے ہن۔ مچھّر٬ مکھِّییاں٬ سُںڈِّییاں٬ جۄ پںچھِّییاں دی خُراک بݨدے سن٬ ودھݨ لگّ پئے ہن۔ اِس کر کے منُکھّ دِییاں کھاݨ-پِیݨ والِییاں وستاں وی دُۄشِت ہۄݨ لگّ پئیِیاں ہن۔ ساڈِییاں ہواواں٬ پاݨِییاں دی شُدھّتا کھتم ہۄݨ لگّی ہَے۔ کُدرتی واتاورݨ وِچّ کِیتی ہدّۄں ودھّ دکھل-اںدّاذی دی کِیمت سانُۄں بہُت مہِںگّے مُلّ تارنی پویگی۔
منُکھّ دی کُدرت نال آدِ کال تۄں چلی آ رہی ساںجھ نُۄں کائِم رکھّݨ لئی اجّ سانُۄں وِشیش دھِیان دیݨ دی لۄڑ ہَے۔ جیکر اسِیں چاہُںدّے ہاں کِہ ساڈِییاں آئُݨ والِییاں پِیڑھِییاں شُدھّ ہواواں اتے کھُۄبسُۄرت پھِذاواں وِچّ ساہ لَیݨ تاں سانُۄں کُدرتی واتاورݨ نُۄں بچائُݨ لئی وِشیش اُپرالے کرنے پَیݨگے۔ پاݨی دی بیلۄڑی ورتۄں رۄکݨی پویگی۔ رُکھّاں دی سمبھّال کرنی اتے ہۄر رُکھّ لگائُݨے پَیݨگے۔ درِیاواں-ندِییاں دی سوچھّتا نُۄں برکرار رکھّݨ لئی وِشیش اُپرالے کرنے پَیݨگے۔ پْردُۄشݨ نُۄں گھٹّ کرن لئی ہر ہِیلا ورتݨا پویگا۔ نہِراں -سڑکاں دے کںڈھِّیاں ’تے رُکھّ لگائُݨ اتے اُہناں دی سمبھّال کرن دی مُہِمّ چلائُݨی پویگی۔
آئۄ٬ اِس دھرتی ’تے رہِݨ والے آپݨے ساتھی پںچھِّییاں دے بچاء لئی اُہناں نُۄں دھرتی ’تے تھاں دیݨ دے نال-نال آپݨے دِلاں وِچّ وی تھاں دیئیِئے تاں کِہ کُدرت دے انمۄل سُہپّݨ نُۄں برکرار رکھِّیا جا سکے۔ اِسے وِچّ ہی منُکھّتا دی بھلائی ہَے۔ اِکّ شیئر نال آپݨی گلّ سماپت کردا ہاں:
مُناپھِیاں٬ خُدگرذِییاں تے لالچاں دے دَۄر ’چۄں٬
پرِںدِّیاں دی چہِک لئی٬ کُجھ کُ چھاںواں رکھِّئۄ۔
*****