گُردیو سِںگھّ رُپاݨا پںجّابی گلپ دے کھیتر دا شانامتّا ناں ہَے۔ اُس دی وِلکھّݨتا نُۄں اِکّۄ ستر وِچّ کہِݨا ہۄوے تاں آکھِیا جا سکدا ہَے کِہ اُس نیں پںجّابی وِہار اتے ہُنری کہاݨی دی رُۄہ نُۄں دھُر گہِرائیِیاں تک پچھاݨ کے اِنہاں دے جلَۄء دی جھات پُیائی ہَے۔ سِرمَۄر کہاݨِیکار کُلوںتّ سِںگھّ وِرک تۄں بائد گُردیو سِںگھّ رُپاݨا اِکّ اجِہا ناں ہَے جِس نیں کہاݨی پائُݨ دی مُہارت دِییاں الکھّ سمبھّاوناواں نُۄں مُۄرتِیمان کِیتا ہَے۔ جے وِرک نُۄں سدھارن منُکھّ دی سدھارنتا دے سُہج دا کہاݨِیکار کِہا جاںدا ہَے تاں رُپاݨا نُۄں سدھارن منُکھّ دی الۄکارتا دے سُہپّݨ دا گلپکار آکھِیا جا سکدا ہَے۔ پر رُپاݨا اِس گلّۄں چیتنّ رہِںدّا ہَے کِہ اِہ الۄکارتا یتھارتھ دے گھیرے دی وستُۄ بݨی رہے۔ اِس کر کے اُہ اِکّ پاسے پںجّابی وِہار دِییاں وچِتّرتاواں نُۄں دھُر ڈُۄںگھاݨاں تک پچھاݨ سکِیا ہَے اتے دُۄجے پاسے مانووادی یتھارتھواد دے سںجّم دا دھارنی وی رِہا ہَے۔ وستُۄ-یتھارتھ٬ وِچاردھارا اتے گلپی سُہج اِکّ سُچجّے سںتُّلن وِچّ بجھّ کے رُپاݨا دِییاں رچناواں وِچّ سمۄئے ہۄئے نذر آئُںدے ہن۔

کالگت ارتھاں وِچّ گُردیو سِںگھّ رُپاݨا دی گلپ-رچنا دا پاسارا پْرۄݨی سدی تک پھَیلِیا ہۄئِیا ہَے۔ آپݨی پہِلی کہاݨی دیوتے پُجّ ناں سکے جِس نُۄں پْرۄ. مۄہن سِںگھّ نیں 1955 وِچّ درۄپتی دے ناں ہیٹھ پںجّ درِیا رسالے وِچّ پْرکاشت کِیتا تۄں لَے کے ہُݨ آپݨے اںتِّم ساہ تک رُپاݨا نِرںتّر گتِیشِیل رِہا۔ آپݨی سہِج پر مڑکوِیں چال چلّدِیاں اُس نیں چار کہاݨی-سںگّْرہِ اِکّ ٹۄٹا اَۄرت (1970), آپݨی اکھّ دا جادُۄ (1978), ڈِپھَیںس لائیِن (1988), آم کھاس (2018), اِکّ ناولِٹ آسۄ دا ٹبّر (1956) اتے تِنّ ناول گۄری (1983), جلدیو (1986) اتے سْری پاروا (2015) پںجّابی ساہِت جگت دی جھۄلی پائے ہن۔ شِیشا (2002) اُسدِییاں سمُچِّییاں کہاݨِییاں دا سںگّْرہِ ہَے۔

گُردیو سِںگھّ رُپاݨا دا جنم تیرا اپرَیل٬ 1937 نُۄں مالوے دے پِںڈّ رُپاݨا٬ ذِلہا مُکتسر وِچّ اِکّ مدھّورگی کِسان (جٹّ) پرِوار وِچّ سْر. مگھّر سِںگھّ دے گھر ہۄئِیا۔ اُس نیں اَیمّ.اے., پی-اَیچّ.ڈی. تک دی اُچیری سِکھِّیا پںجّابی وِشے وِچّ ہاسل کِیتی اتے سکُۄل وِچّ ادھِیاپن دے کِتّے نُۄں اپݨائِیا۔ اُس دی جِیون-شَیلی اُتّے سرسری جھات وی مارِیئے تاں کُجھ امیلویں ورتارے اِکّ سُۄتر وِچّ سہِج نال بجھّے ہۄئے اِئۄں نذر آئُںدے ہن کِہ کُجھ کُجھ الّۄکاری پْربھاو پائُںدے ہن۔ مِسال وجۄں اُس نیں اُچیری سِکھِّیا نِٹھّ کے دِلّی یُۄنِیورسِٹی٬ دِلّی تۄں ہاسل کِیتی پر اکادمِک بۄجھلتا نُۄں نیڑے نہِیں پھٹکݨ دِتّا۔ ادھِیاپک دی نَۄکری کردِیاں پُۄرا سماں دِلّی ورگے مہانگر وِچّ گُذارِیا پر ماسٹر-ٹائیِپ چرِتّر-وِشیش اتے شہِری مدھّورگی مانسِکتا دی پاہ وی نہِیں لگّݨ دِتّی۔ سیوا-مُکتی پِچھّۄں اُہ بڑے سہِج نال دِلّی چھڈّ کے آپݨے جدّی پِںڈّ رُپاݨا دے لۄکاں نال رچ-مچ کے رہِݨ لگّ پِیا۔ اُس دی سادگی٬ سہِج اتے بیپْرواہی والی جِیون-شَیلی اُس سمیں سچّمُچّ وچِتّر لگدی سی جدۄں چارے پاسے اُپبھۄگتاوادی چکاچَۄںدھ دا بۄلبالا ویکھدے ساں اتے اُہ اِس سبھ کُجھ تۄں بیلاگ پھکِیری دی مُدرا وِچّ جِیون بتِیت کردا نذر آئُںدا سی۔

بھاویں گُردیو سِںگھّ رُپاݨا دی ناول دے کھیتر وِچّ وی اہِم پْراپتی ہَے پر اُس دی مُڈھلی اتے پرِپکّ پچھاݨ کہاݨِیکار وجۄں ودھیرے گُۄڑھی ہَے۔ اُس دا پہِلا پِیار وی کہاݨی-رچنا نال ہی ہۄئِیا جاپدا ہَے۔ اِس لئی ناولِٹ آسۄ دا ٹبّر اتے گۄری وی آپݨے اِکہِرے جُسّے کارن کہاݨی-رُۄپاکار دے بہُت نیڑے وِچردے ہن۔ کہاݨی پائُݨ دی پْرتِبھا دے پْرسںگّ وِچّ اِہ کہِݨ نُۄں من کردا ہَے کِہ رُپاݨا وِچّ اِہ جماںدرُۄ گُݨ دی ترہاں ہَے٬ سِکھلائی اتے پڑھائی دی بھُۄمِکا اِس وِچّ الپ-ماتر ہی ہَے۔ اِسے لئی اُس دی پہِلی کہاݨی ہی پْرۄ. مۄہن سِںگھّ نُۄں کِیل لَیںدی ہَے اتے آپݨِییاں مُڈھلِییاں کہاݨِییاں اِکّ ٹۄٹا اَۄرت٬ اِکّ چِہرا٬ ہوا٬ مائرکیباذ آدِ نال ہی رُپاݨا پہِلی کتار دے پںجّابی کہاݨِیکاراں وِچّ آ کھڑھا ہُںدّا ہَے۔ آپݨے دُۄجے کہاݨی-سںگّْرہِ دِییاں کہاݨِییاں آپݨی اکھّ دا جادُۄ٬ اِت بھرواسے٬ کۄٹ مِہر سِںگھّ والا٬ پرائی پِیڑ٬ بںدّا تے پںجّ لکھّ آدِ نال رُپاݨا آپݨی پْرَۄڑھ اتے نِکیولی کہاݨی-شَیلی دی پچھاݨ کرائُݨ وِچّ بھرپُۄر سفلتا ہاسل کردا ہَے۔ بائد دِییاں کہاݨِییاں رۄٹی٬ شِیشا٬ گُڑ دی چاہ٬ ڈِپھَیںس لائیِن اتے رُۄس رُۄس٬ امرِیکا امرِیکا نال اُہ پںجّابی دی ہُنری کہاݨی دا نواں سِکھر سِرج دِںدّا ہَے۔

ستھانگت ارتھاں وِچّ مالوے دا کھِتّا رُپاݨا دِییاں گلپ-رچناواں دا وِشا-کھیتر بݨدا ہَے۔ پْرماݨک گلپ-رچنا لئی اجِہے ستھانگت وستُۄ-ویروِیاں دی اپار مہتّتا اںکّی جاںدی ہَے۔ پر رُپاݨا ستھانکتا دا کَیدی نہِیں بݨدا سگۄں ستھانکتا دے جامے اںدّرلی سدِیوتا نُۄں وی بھلی-بھاںت پچھاݨدا ہَے۔ اِسے لئی اُس دے پاتر آپݨے سبھِیاچارک وِہار وجۄں ٹھیٹھ ملوئی ہُںدّے ہن پر نال ہی کیںدری پںجّابی چرِتّر دی مُۄل پچھاݨ تۄں وی وِروے نہِیں ہُںدّے۔ چرِتّر دی پچھاݨ دا اِہ پاسار اِتھّے ہی کھتم نہِیں ہُںدّا سگۄں منُکھّی سُبھاء دی وِشووِیاپی پچھاݨ ولّ وی سںکّیت کرن لگدا ہَے۔ اِسے لئی رُپاݨا دے پاتر اِکّۄ سمیں ستھانکتا اتے سربوِیاپکتا نال پْرݨائے رہِںدّے ہن۔ مِسال وجۄں کہاݨی رۄٹی دا بکھتَۄرا جدۄں آپݨے پرِوار نال رُسّ کے ذمِین-جائِداد اُجاڑنی شُرُۄ کر دِںدّا ہَے تاں کِسانی پرِوار آپݨے ماڑے بھوِکھّ تۄں تْرہِ کے اُس نُۄں ہر ہِیلے منائُݨ دا یتن کردا ہَے۔ بکھتَۄرے دے رۄس دا کارن٬ رۄس وِکھائُݨ دے ڈھںگّ-ترِیکے اتے اُس دی منّ-منائی دا وِدھی-وِدھان ہریک پکھّۄں مالوے دے کِسانی وِہار دی نِشاندیہی کرن والا ہَے۔ پر کہاݨی وِچّ پیش سمسِّیا اتے اُس دے ہلّ لئی کِیتے یتناں نُۄں پْرگٹائُݨ والے اتی ستھانک ویروِیاں دا رتا-ماسا رُۄپاںترن کر کے اِس تھِیم نُۄں پںجّاب دے کِسے وی کھِتّے نال سبںدھّت کِیتا جا سکدا ہَے۔ سمُچّے پںجّاب دے کِسانی پرِواراں وِچّ اَۄرتاں لۄک-لجّا وجۄں جاں ذمِین دی ہۄر وںڈّ رۄکݨ لئی ادھکھڑ اُمر وِچّ ہی پتی نالۄں سرِیرک ساںجھ تۄڑ کے اِکّ وِتھّ رکھّݨ لگّ پَیںدِییاں ہن۔ بکھتَۄرے دی پتنی وی گھر وِچّ نُۄںہ آئُݨ تۄں پِچھّۄں اجِہا کرن لگّ پَیںدی ہَے۔ اُس دا اِہ روئیِّیا سِہتمںدّ بکھتَۄرے دی سُبھاوک کام-بھُکھّ دی تْرِپتی لئی اڑِکّا بݨ جاںدا ہَے اتے اِس پْرتی اُہ آپݨے پیںڈُۄ ڈھںگّ نال تِکھّا پْرتِیکرم وِکھائُںدا ہَے۔ کام-تْرِپتی دی اجِہی اِچھّا سِرف بکھتَۄرے دی ہی نہِیں سگۄں وِشو دے کِسے وی مرد دی اَۄرت پْرتی تاںگھ ولّ سںکّیت کردی ہَے۔ دُۄجے شبداں وِچّ کام-دمن دے اُلٹ سہِج کام-تْرِپتی دا پْرتِمان منُکھّی منۄوِگِیان دا سربوِیاپک ورتارا ہَے۔

رُپاݨا پْرمُکھّ تَۄر ’تے آرتھِک سمسِّیاواں دا گلپکار نہِیں بھاویں اُس دے پاتر اجِہے سںکّٹاں تۄں ابھِجّ وی نہِیں ہُںدّے۔ سگۄں اُہ کِسے پاتر دے اسدھارن وِہار وِچّۄں اُبھّرن والی منۄ-گُںجھّل اُتّے آپݨا دھِیان کیںدرت کردا ہَے اتے پھِر اُس پاتر دے آلے-دُیالے وِچّۄں ہی اُس دے پْریرکاں دی تلاش کردا ہَے۔ اِسے لئی اُس دِییاں گلپ-رچناواں کرتار سِںگھّ دُگّل واںگ منۄوِگِیان دے سُۄتراں دُیالے اُسارِییاں جاݨ والِییاں رچناواں نہِیں۔ اِسدے اُلٹ پاتر دے جِیون-وِہار وِچّۄں رچنا-وِویک دے تَۄر ’تے اُبھّرن والا سُۄتر آپݨے پْربھاو وجۄں کِسے منۄوِگِیانک دھارنا نُۄں بل دیݨ جاں سچِیائُݨ والا ذرُۄر ہۄ نِبّڑدا ہَے۔ کہاݨی ڈِپھَیںس لائیِن دا پھَۄجی دِیدار سِںگھّ جںگّ دے دِناں وِچّ اِکّ رات دی پھرلۄ مار کے سرہدّ نیڑلے آپݨے سَۄہرے گھر جاںدا ہَے کِئُںکِہ اُتھّے اُس دی پتنی اتے چھۄٹا بچّا وی آئے ہۄئے ہن۔ دِیدار سِںگھّ دے وڈّے سالے دا رُۄڑھِیوادی وِہار دِیدار سِںگھّ دی٬ رات نُۄں آپݨی پتنی اتے بچّے کۄل سَۄݨ دی٬ سُبھاوک اِچھّا نُۄں وی نیپرے نہِیں چڑھن دِںدّا۔ سِٹّے وجۄں ہار اتے بیوسی دا اہِساس بھۄگدا دِیدار سِںگھّ جِیون تۄں ہی اِنا اُکتا جاںدا ہَے کِہ اُس نُۄں جِیون دی تھاں مَۄت چںگّی لگّݨ لگدی ہَے۔ پر جد سویرے مۄرچے ولّ تُرن تۄں پہِلاں بہانے وسّ اُس دی پتنی بںسّۄ پرِوار تۄں اکھّ بچاء کے اُس نُۄں چمّݨ دے جاںدی ہَے تاں دِیدار سِںگھّ نُۄں اِکّ وار پھیر ذِںدّگی چںگّی لگّݨ لگدی ہَے اتے “کِلہے دے جِتّ لَیݨ دی کھُشی” دا اہِساس ہُںدّا ہَے۔ منُکھّی جِیون وِچّ نِکِّییاں نِکِّییاں جِتّاں-ہاراں دی مہتّتا نُۄں منۄوِگِیانک لبھّت وجۄں پیش کردی اِہ کہاݨی منُکھّی وِہار دِییاں پِیڈِییاں گُںجھّلاں نُۄں کھۄلہ اتے سُلجھا سکݨ دا نُکتا اُبھار جاںدی ہَے۔

وِئکتی منۄوِگِیان دے سمانںتّر رُپاݨے دا ناول جلدیو پںجّابی سماج دے سمُۄہک اوچیتن دا پْرگٹاوا بݨ جاںدا ہَے۔ اِکّ سِدھرا نَۄجوان جسّا جِس ترہاں بابا جلدیو بݨدا ہَے اتے اںدھّ-وِشواسی لۄکائی جِس ترہاں اِکّ “دیو” دی سِرجݨا کردی ہَے٬ اِہ سامںتّی کدراں-کِیمتاں والے پںجّابی سماج دے اوچیتنی سںسّار دا یتھارتھک پْرگٹاوا ہۄ نِبّڑدا ہَے۔ اِسے ترہاں اُہ ناولِٹ گۄری وِچّ پیںڈُۄ بالاں اتے کِشۄر اُمر دے مُںڈّے-کُڑِییاں دے وِئکتِیگت اتے سمُۄہک اوچیتن نُۄں کِسانی سبھِیاچارک وِہار دے سںدّربھ وِچّ پیش کردا ہَے۔ پیںڈُۄ-بھائیِچارے وِچّ بھَیݨ-بھراواں واںگ وِچردے بچّے کِویں کِشۄر اوستھا وِچّ پہُںچّ کے پْریمی-پْریمِکا جاں پتی-پتنی دی مانسِکتا ہںڈھّائُݨ لگدے ہن٬ دے مسلے راہِیں وِئکتی اتے سںسّکْرِتی دے دُولّے وِرۄدھاتمک سبںدھّاں نُۄں پیش کرن دا یتن کِیتا گِیا مِلدا ہَے۔ ناولِٹ آسۄ دا ٹبّر وِچّ ماں اتے پُتّراں-نُۄںہاں دے مۄہ تے نفرت والے وِہار وِچّۄں اِکّ پاسے پرِوارک اتے وِئکتِیگت مانسِکتا اتے دُۄجے پاسے اَۄرت-مرد دے پْراکْرِتک رِشتے دِییاں گُںجھّلاں نُۄں اُجاگر کِیتا گِیا ہَے۔

اِس پْرکار اسِیں ویکھدے ہاں کِہ رُپاݨے دی ہریک گلپ رچنا وِچّ چِترے منُکھّی وِہار وِچّۄں کِسے ناں کِسے وِئکتِیگت جاں سمُۄہک منۄگُںجھّل ولّ سںکّیت کِیتا گِیا مِلدا ہَے۔ کہاݨی آپݨی اکھّ دا جادُۄ آپݨے باپ دِییاں اکھّاں راہِیں دُنِییاں نُۄں ویکھݨ والی جۄتی دے اساویں مانسِک وِکاس ولّ اِشارا کردی ہَے۔ کہاݨی رُۄس رُۄس٬ امرِیکا امرِیکا ذَیلدار پردمن سِںگھّ دی ٹۄڈی مانسِکتا نُۄں بستِیوادی اتے نو-بستِیوادی پرِپیکھ وِچّ رکھّ کے پیش کردی ہَے۔ کہاݨِییاں شِیشا اتے ہوا سنّ-سںتّالی دے دُکھاںت دے ہوالے نال پںجّابِییاں دے سمُۄہک اوچیتن وِچّ پَیدا ہۄئی اُلارُۄ ترتھلّی دا بِرتاںت سِرجدِییاں ہن۔

پیںڈُۄ پںجّاب دے وِبھِنّ وِئکتِییاں اتے سماجک سمُۄہاں دا منۄ-وِہار گُردیو سِںگھّ رُپاݨا دی گلپ-رچنا دا کیںدری سرۄکار بݨ کے پْرگٹ ہُںدّا ہَے۔ اُس دی اِہ وِشیش رُچی اُس دے گلپی-سںگّٹھن نُۄں وی وِشیش رُۄپ-ریکھا پْردان کردی ہَے۔ اُس دی رچنا-وِدھی اِہ بݨدی ہَے کِہ اُہ کِسے سدھارن جاپدے پیںڈُۄ وِئکتی دی سدھارنتا دی اُپّرلی پرت ہیٹھاں گتِیشِیل کِسے اجِہے الۄکاری لچھّݨ دی پچھاݨ کردا ہَے جِہڑا اُس نُۄں اسدھارن بݨا دیݨ والا ہُںدّا ہَے۔ اِہ اسدھارنتا ہی پاٹھکی-جگِیاسا لئی مُۄل اُتیجک شکتی سِدھّ ہُںدّی ہَے۔ پاتر دی الۄکارتا دا رہسّ-اُدگھاٹن ہی آپݨے اںتّم ارتھاں وِچّ مانوی وِہار دی کِسے نویکلی پرت دا سںکّیتک بݨ کے منۄوِگِیانک سچّ دا سِرجک بݨ جاںدا ہَے۔ اِکّ لگھُۄ-اکاری کہاݨی مائرکیباذ نُۄں واچ سکدے ہاں۔ اِسدا بِرتاںت اِکّ اتی سدھارن وِئکتی جاپدے پْرائِمری سکُۄل ماسٹر دے الّۄکاری وِہار سبںدھّی ہَے۔ ماسٹر دا ہُنر بںدّے دی اُس سمرتھّا-وِشیش ولّ سںکّیت کردا ہَے جِس نال اُہ مامُۄلی پْراپتِییاں نال وی ذِںدّگی نُۄں جِئُݨیۄگ بݨا لَیںدا ہَے۔

گُردیو سِںگھّ رُپاݨا دِییاں رچناواں پںجّابی لۄکاں دی وِئکتی-مانسِکتا جاں سمُۄہک اوچیتن دے سِرف یتھارتھک گلپی-چِتّر ہی نہِیں بلکِہ بڑے سُۄخم ڈھںگّ نال اِنہاں دے مانو-پکھّی اتے مانو-وِرۄدھی پکھّاں دا مُلاںکݨی جائِذا وی پیش کردِییاں ہن۔ دُۄجے شبداں وِچّ اُس دِییاں گلپ-رچناواں پںجّابی سںسّکْرِتی دے چںگّے-مںدّے پکھّاں دا لیکھا-جۄکھا ہۄ نِبّڑدِییاں ہن۔ اِس پْرسںگّ وِچّ اُس دِییاں جِہڑِییاں کہاݨِییاں وِشیش تَۄر ’تے اُلیکھیۄگ ہن٬ اُہ ہن گُڑ دی چاہ٬ کۄٹ مِہر سِںگھّ والا٬ بںدّا تے پںجّ لکھّ اتے شِیشا۔ کہاݨی گُڑ دی چاہ کمِئۄُنِسٹ مانسِکتا دے دۄ ٹکراویں گلپ-چِتّر پیش کردی ہَے۔ اِکّ پاسے پارٹی دا سکتّر نںدّا اتے اُس دے پرِوار دے مَیمبر ہن جِہڑے سِرپھ لیبل کر کے ہی کامریڈ ہن٬ اُنہاں دا سارا وِہار مدھّ شْریݨِک٬ گَیر-مانوی اتے پاکھںڈّی ہَے۔ دُۄجے پاسے رتن اتے اُس دا پرِوار آپݨی اتی سدھارن پیںڈُۄ رہِتل دے باوجُۄد آپݨی کھبّے پکھّی سۄچ ارتھات مانوِیئتا نُۄں سامبھی بَیٹھا ہَے۔ اِس تُلنا راہِیں کہاݨی سچّے کمِئۄُنِسٹ دی پرِبھاشا دسّدی ہَے۔ کہاݨی شِیشا وِچّ پُنّ اتے پاپ ورگے سںکّلپاں دا نِکھیڑا کردِیاں پںجّابی سںسّکْرِتی دے رۄشن اتے ہنیرے پہِلُۄیاں اُتّے بہُت رمذی جھات پائی گئی ہَے۔ پر اُہ اجِہا کارج اِنے سُۄخم اںدّاذ وِچّ کردا ہَے کِہ اُس دی وِچاردھارا نُۄں کِتے وی کہاݨی دی ستہ اُتّے تردِیاں نہِیں ویکھِیا جا سکدا۔ ہمیشا ہی سُۄخمتا اتے سُہج اُس نُۄں وِچاردھارا تۄں ذِیادا ہر-دِل-اجِیذ رہِںدّے ہن۔ اِس لئی کہاݨی پائُںدِیاں اُس دا پُۄرا دھِیان ویروے دی پْرماݨکتا٬ بھاشا دی نذاکت اتے منُکھّی سُبھاء دی رہسّمئیِتا اُتّے رہِںدّا ہَے۔ گُردیو سِںگھّ رُپاݨا ساڈے سِرمَۄر کہاݨِیکار کُلوںتّ سِںگھّ وِرک ورگی وڈّی سمرتھّا والا گلپکار سی پر پںجّابی آلۄچنا اجے اُس دِییاں سارِییاں سمبھّاوناواں نُۄں پچھاݨ نہِیں سکی۔ مان-سنمان دے پکھّۄں ویکھِیئے تاں ڈھاہاں پُرسکار اتے بھارتی ساہِتء اکادیمی دا پُرسکار وی اُس نُۄں اَین اںتّلے سمیں وِچّ ہی ہاسل ہۄ سکے۔ ہُݨ جدۄں ساڈا اِہ اُچّ-دُمالڑا گلپکار سدا لئی وِچھۄڑا دے گِیا ہَے تاں اُس دی گھاٹ نُۄں بہُت شِدّت نال مہِسُۄس کِیتا جاویگا۔