کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا ناں لَیںدِیاں ہی دِماگ وِچّ کمپِّئۄُٹر اُگھّڑ پَیںدا ہَے۔ کمپِّئۄُٹر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا پْراپتی-چِنّہ ہَے٬ اُچّتم پْراپتی چِنّہ۔

بہُپکھّی سکھشِیئت ہۄݨ دے ناتے اُہ اِکّ کہاݨِیکار٬ آلۄچکی نذر والھا پاٹھک٬ کَینیڈا دِییاں سبھِّیاچارک سرگرمِییاں دا سمِیکھِیاکار اتے لۄک-سمپّرکی سُبھاء والھا سُہِرد اِنسان ہَے۔ پر جِنہاں کارجاں نیں اُس دی پچھاݨ گُۄڑھی کِیتی اتے اُس نُۄں بھارتی پںجّاب٬ پاکِستانی پںجّاب اتے بدیشاں ’چ وسدے پںجّاب ’چ پْرسِدھّی دُیائی٬ اُہ ہن اُس دے پںجّابی پھَۄںٹاں دی پرۄڈکشن تے کنورشن سبںدھّی کِیتے کھۄج-کارج۔

وِگِیانک جِیون-دْرِشٹی والھے سُہِرد٬ سِرڑی تے سُۄجھوان کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نال میری پہِلی مُلاکات 1992 جاں شائِد 1993 ’چ ہۄئی۔ مَے٬ اۄںکارپْرِیت سِںگھّ٬ میجر ماںگٹ٬ کُلوِںدّر کھہِرا تے بلتیج پنُّۄں نیں مۄڈھی مَیمبراں وجّۄں گریٹر ٹراںٹۄ وِکھے ’پںجّابی کلماں دا کافلا‘ ناں دی ساہِتک سںسّتھا بݨائی سی۔ کِرپال پنُّۄں شُرُۄ تۄں ہی اِس سںسّتھا نالھ جُڑ گِیا سی۔

’کافلے‘ دی اِکّ ماسِک اِکتّرتا وِچّ مَیں آپݨی کہاݨی ’پچھاݨ’ پڑھی۔ کہاݨی بارے کِرپال دے وِچار سُݨدِیاں ہی مَیں سمجھ گِیا کِہ اِس سجّݨ نُۄں اجۄکی جٹِلّ کہاݨی بارے چۄکھا گِیان ہَے۔ پھِر مَیں آپݨی ہر کہاݨی اُس نُۄں ذرُۄر پڑھائُںدا۔ اُہ آپݨی رائے وِستھار ’چ دسّدا۔ اُس دا جِہڑا وِچار مَینُۄں ٹُمبّدا٬ اُس انُسار مَیں کہاݨی وِچّ لۄڑِیںدی سۄدھ وی کر لَیںدا۔

مَیں بھارت تۄں ستّ اٹھّ ساہِتک پرچے لُیائے ہۄئے سن۔ اُنہاں پرچِیاں وِچّ چھپدِییاں دُۄجے کتھاکاراں دِییاں کہاݨِییاں بارے وی اسِیں وِچار-وٹاںدرا کردے رہِںدّے۔ اِس ساہِتک امل وِچِّیں گُذردِیاں اسِیں گُۄڑھے دۄست بݨ گئے۔

کِرپال دی ساہِت نُۄں واچݨ-گھۄکھݨ دی رُچی ودھدی گئی۔ اُنہِیں دِنِیں گلپکار بلبِیر کَۄر سںگھّیڑا نیں ٹراںٹۄ تۄں ’آر پار‘ ناں دا ماسِک پرچا شُرُۄ کِیتا۔ کِرپال اُس پرچے دی ہر رچنا دی پُݨ-چھاݨ کردا۔ اُس دی اِہ پُݨ-چھاݨ پرچے دے کالم ’پڑھِیا لِکھِیا‘ وِچّ چھے-ستّ سال لگاتار چھپدی رہی۔

جدۄں ’آر پار‘ کِسے کارن بںدّ ہۄ گِیا تاں کِرپال نیں گریٹر ٹۄراںٹۄ دے ہفتاواری پںجّابی ٹی.وی. پرۄگراماں دی سمِیکھِیا شُرُۄ کر دِتّی۔ اِہ سمِیکھِیا ’پںجّ پاݨی‘ اخبار دے کالم ’ٹھرکی دی اکھّ چۄں‘ کئی ورہے چھپدی رہی۔

اِںڈِییا تۄں بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس دی نَۄکری کر کے آئے کِرپال پنُّۄں نیں ٹۄراںٹۄ دے اِںٹنَیشنل ایئرپۄرٹ ’تے سکِئُرٹی اپھسر دی جَۄب شُرُۄ کر رکھّی سی۔ گھر وِچّ کمپِّئۄُٹری ماہَۄل سی۔ اُس دے وڈّے بیٹے نروںتّ پال سِںگھّ پنُّۄں دی جَۄب کمپِّئۄُٹر نالھ سبںدھِّت سی۔ چھۄٹا واٹرلُۄ یُۄنِیورسِٹی وِچّ کمپِّئۄُٹر سائِںس دی ڈِگری کر رِہا سی۔ (وِچکارلا بیٹا اُدۄں اجے اِںڈِییا ’چ سی) پُتّراں دِییاں کِیء-بۄرڈ ’تے نچّدِییاں اُںگلھاں اتے نالھ دی نالھ مَۄنِیٹر ’تے رُۄپمان ہُںدّے نِکھّرویں اکھّر-آکار ویکھدِیاں کِرپال اںدّر وی کمپِّئۄُٹر سِکھّݨ دا شَۄک اُگم پِیا۔ بچِّیاں نیں وی اُس نُۄں اُتشاہت کِیتا اتے کمپِّئۄُٹر مُۄہرے بَیٹھ اُس نیں کِیء-بۄرڈ ’تے اُںگلھاں مارنِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔ پںجّابی پھَۄںٹ لۄڈ کر کے اُہ ٹائیِپِںگّ٬ سیو٬ پھائیِل٬ پھۄلڈر آدِ ورگے مُڈھلے پھِیچراں-پھںکّشناں تۄں اگاںہ ودھݨ لگّا۔

1996 ’چ جَۄب تۄں مُکت ہۄ کے اُس نیں سار-سارا دِن کمپِّئۄُٹر ’تے بہِݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ امرِیکا دے شہِر سین مَیٹِیئۄ (کَیلیپھۄرنِییا) ’چ وسدے پںجّابی پھَۄںٹاں دے نِرماتا کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ دِییاں پھَۄںٹاں وِچّ کِرپال نُۄں کُجھّ سُدھاراں دی لۄڑ جاپی۔ کُجھّ اکھّر تے لگاں-ماتر کِیء بۄرڈ دِییاں آدھاری کِییاں تۄں بہُت دُۄر پَیںدے سن جِس کارن ٹائیِپ کردِیاں کھاس کر کے کھبّا ہتھّ بہُت چھیتی تھکّ جاںدا سی۔ ڈِکشنری دِییاں 26+26 = 52 کِییاں تۄں باہرلِییاں کِییاں کسٹم شبدجۄڑ چَیکّ وِچّ وی بکھیڑا کھڑھا کردِییاں سن۔

اُس نیں سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب٬ ٹۄراںٹۄ دِییاں ستھانک اخباراں اتے پںجّابی یُۄنِیورسِٹی پٹِیالا دے شبدجۄڑ-کۄش ’تے آدھارِت اِکّ اہِم سرویکھݨ کر کے ودھّ اتے گھٹّ ورتے جاݨ والھے اکھّراں دی نِشاندیہی کِیتی۔ اِس نِشاندیہی دے آدھار اُتّے اُس نیں ڈا: کُلبِیر سِںگھّ تھِںدّ نُۄں سِپھارِش کِیتی کِہ گھٹّ ورتے جاݨ والھے اکھّراں دِییاں کِییاں نُۄں اَۄکھے تھاواں ’تے اتے ودھیرے ورتے جاݨ والھے اکھّراں دِییاں سَۄکھے تھاواں ’تے لائیِیاں جاݨ۔ پھِر پَیر بِںدّی والھے چھے اکھّراں دِییاں چھے وکھّ-وکھّ بِںدّی اکھّراں دی تھاں اِکّ ہی بِںدّی دی کاڈھ کڈھّی جۄ اُ تۄ لَے کے ڑ تکّ ہر اکھّر دے پَیر ’چ پَے جاںدی ہَے۔ اِس دی شاہمُکھی کنورشن وِچّ بہُت لۄڑ پَیںدی ہَے۔

سۄچِیا جاوے تاں کِیء بۄرڈ دی ری-سَیٹِّںگّ٬ اکھّراں تے لگاں-ماتراں سبںدھّی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دِییاں اِہ کاڈھاں اتے تبدِیلِییاں٬ پںجّابی بھاشا دے کمپِّئۄُٹری سِسٹم وِچّ اِکّ اِنکلابی پرِورتن سن۔ اِس پرِورتن دے آدھار ’تے ڈا: تھِںدّ نیں ’سمتۄل‘ پھَۄںٹ تِیار کِیتی جۄ 1998 وِچّ ’پںجّابی کلماں دے کافلے‘ دی کانپھرںسّ وِچّ رِیلِیذ کِیتی گئی۔ وکھّری پَیر بِںدّی نُۄں یُۄنِیکۄڈ پھَۄںٹاں وِچّ وی پروان اتے شامِل کر لِیا گِیا۔

1999 وِچّ چھپے میرے کتھا-سںگّْرہِ ’دۄ ٹاپُۄ‘ دی ٹائیِپ-سَیٹِںگّ کِرپال نیں ’سمتۄل‘ پھَۄںٹ ’چ ہی کِیتی۔ کِتاب دی پرُۄپھ-رِیڈِںگّ کردِیاں مَیں کہاݨِییاں نُۄں اِمپرُۄو وی کردا رِہا۔ کمپِّئۄُٹر ’تے بَیٹھا کِرپال رِیجھ نالھ سۄدھاں کردا رِہا۔ سارِییاں کہاݨِییاں اُس نیں پہِلاں ہی بارِیکی نالھ پڑھِییاں ہۄئیِیاں سن۔ ہُݨ سۄدھاں کردِیاں جِویں اُس نُۄں یاد ہۄ گئیِیاں۔ اِکّ دِن اُس دے مُۄںہۄں سہِج-سُبھاء نِکلھ گِیا٬ “جرنَیل! کہاݨِییاں بہُت ودھِییا بݨ گئیِیاں نیں۔ تیری کِتاب سِلیبساں ’چ جائیگی۔” ’دۄ ٹاپُۄ‘ دی بھرپُۄر چرچا ہۄئی تے اجّ تکّ ہۄ رہی ہَے۔ کِرپال دی بھوِکھّ باݨی وی سہی ہۄئی۔ ’دۄ ٹاپُۄ‘ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی تے گُرُۄ نانک دیو یُۄنِیورسِٹی تۄں بائد اجّ-کلّہ پںجّاب یُۄنِیورسِٹی اتے کُرُۄکشیتر یُۄنِیورسِٹی دے اَیمّ.اے دے سِلیبساں ’چ پڑھائی جا رہی ہَے۔

کِرپال دی کمپِّئۄُٹری لگن اِشک دی ہدّ تکّ وی گئی۔ اُس نیں کھۄج کر کے اجِہا پرۄگرام تِیار کِیتا٬ جِس نالھ پںجّابی دِییاں وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں نُۄں اِکّ-دُۄجی وِچّ تبدِیل کِیتا جا سکدا اے۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں جدۄں اُپْرۄکت کارجاں نُۄں سِرے چاڑھ رِہا سی تاں اُس دے کھۄجی-من دے آکاش ’چ اِکّ انۄکھا سُپنا اُدے ہۄ چُکّا سی—گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی دی کنورشن دا سُپنا۔ اِس سُپنے نُۄں ساکار کرن لئی کِرپال نُۄں لمّی سادھنا کرنی پئی۔ پھلسرُۄپ اجّ اسِیں پںجّابی تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں پںجّابی دا سِدھّا لِپِییاںتر کر سکدے ہاں۔ ہپھتِیاں-مہِینِیاں ’چ مُکّݨ والھے کمّ نُۄں ہُݨ کُجھّ کُ مِںٹّاں وِچّ ہی نِپٹائِیا جا سکدا ہَے۔ گُرمُکھی اتے شاہمُکھی ’چ رچے ساہِت دا آدان-پردان ڈھیر سُکھالا ہۄ گِیا ہَے۔ اِہ کٹھِن کنورشن کارج کِرپال پنُّۄں دی کمپِّئۄُٹری گِیان دے کھیتر وِچّ بہُت وڈّی پْراپتی ہَے۔ کُجھّ وِدوان سجّݨ اِہ دائوا کر رہے ہن کِہ اِہ کارج پہِلاں اُنہاں نیں کِیتا پر ہکِیکت اِہ ہَے کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِس دا پہِلا کھۄج-کرتا ہَے۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں آپݨے کارجاں نُۄں پْرپھَیکشن دے پدھّر تکّ لِجاݨ دا آدی ہَے۔ سمیں دی پرکھ نالھ ’سمتۄل‘ پھَۄںٹ ’چ اُس نُۄں دۄ کُ گھاٹاں رڑکݨ لگِّییاں۔ وَیبّ سائیِٹ ’تے اِس دے اکھّر کھِلّر جاںدے سن۔ ٹۄراںٹۄ نِواسی لیکھک پْرِتپال سِںگھّ بِںدّرا دے اِہ بۄل٬ “پنُّۄں ساہِب! ہُݨ کمپِّئۄُٹر تُہاڈے مُۄہرے اڑ نہِیں سکدا٬ اِہ مۄرچا وی تُسِیں ہی پھتِہ کرۄ۔” کِرپال ساہویں اِکّ نوِیں چُݨَۄتی کھڑھی کر گئے۔ اُہ دۄش-رہِت پھَۄںٹ دے اکھّر اُسارن ’چ جُٹ گِیا تے ’ڈِییارچاترِک (دھنی رام چاترِک)’ ناں دی نوِیں پھَۄںٹ تِیار کر لئی۔ اِہ کِرپال دی نِرماݨتا دا سبُۄت ہَے کِہ اِس پھَۄںٹ دا ہۄݨ دے بوجُۄد وی اُس نیں اِہ پھَۄںٹ آپݨے ناں کرن دی بجائ ڈا: تھِںدّ دے ناں کِیتی۔ اجّ بھارت٬ کَینیڈا تے امرِیکا دے انیکاں ساہِتکار٬ اخبار اتے وَیبّ سائیِٹاں والھے اِس پھَۄںٹ نُۄں اُماہ نالھ ورت رہے ہن۔

میرے کہاݨی-سںگّْرہِ ’ٹاورذ‘ دی تِیاری سمیں وی کِرپال کمپِّئۄُٹر ’تے ڈٹِیا رِہا۔ ’دۄ ٹاپُۄ‘ واںگ ہی ’ٹاورذ‘ دی وی ڈھیر چرچا ہۄئی۔ پرواسی کہاݨِیکار وجۄں بݨی میری نِویکلی پچھاݨ ’ٹاورذ‘ نالھ وِشو-چیتنا والھے کہاݨِیکار تک پہُںچّ گئی۔ میرے پِیارے مِتّر ڈا: کرمجِیت سِںگھّ نیں ہرِیاݨا پںجّابی ساہِت اکادمی دے سہِیۄگ نالھ کُرُۄکشیتر یُۄنِیورسِٹی وِکھے ’ٹاورذ‘ ’تے اِکّ شاندار سَیمِینار کروائِیا۔ ڈھائی گھںٹّے چلّے اُس سَیمِینار وِچّ کُرُۄکشیتر یُۄنِیورسِٹی دا اُس ویلھے دا وائیِس-چاںسلر مِسٹر ہُڈّا وی سارا سماں ہاذر رِہا۔ پْردھانگی مںڈّل وِچّ میرِییاں کہاݨِییاں نُۄں کمپِّئۄُٹر ’تے سجائُݨ والھا میرا گُۄڑھا مِتّر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں وی شامل سی۔ اُس نُۄں پںجّابی بھاشا لئی کِیتِییاں کمپِّئۄُٹری سیواواں لئی پںجّابی ساہِت اکادمی ہرِیاݨا ولّۄں سنمانِت کِیتا گِیا۔ مَینُۄں آپݨے سنمان نالھۄں کِرپال دے سنمان دی ودھّ کھُشی ہۄئی سی۔

کِرپال نیں ڈا: ہرکِیرت سِںگھّ والھا شبد جۄڑ کۄش کمپِّئۄُٹر ’چ پا کے ساڈے لئی سپَیلّ-چَیکّ دا بںدّۄبست وی کر دِتّا ہَے۔

کِرپال آپݨا کمپِّئۄُٹری گِیان لۄکاں وِچّ مُفت وںڈّدا ہَے۔ اُہ اکھباراں پرچِیاں تے وَیبّ سائیِٹاں دے اَیڈِیٹراں اتے ساہِتکاراں دی سہائِتا واستے ہمیشا تتپر رہِںدّا ہَے۔ 2008-9 تے 10 وِچّ اُہ ٹۄراںٹۄ تے آس-پاس دے سِینِیئرذ نُۄں کمپِّئۄُٹر دے مُڈھلے گُر مُفت وِچّ سِکھائُںدا رِہا ہَے۔ اُہ سَیںکڑے لۄکاں نُۄں کمپِّئۄُٹر سِکھِّیا پردان کر چُکّا ہَے۔

کمال دی گلّ اِہ ہَے کِہ کِرپال کمپِّئۄُٹر پڑھن لئی کِسے کالج جاں یُۄنِیورسِٹی نہِیں گِیا۔ کمپِّئۄُٹر سبںدھّی اُس دا سارا گِیان اُس دی تیذ بُدھّی٬ کرڑی مِہنت تے اُس دے سِرڑی سُبھاء وِچّۄں اُپجِیا تے وِگسِیا ہَے۔ اُس دے کِیتے ہۄئے کارج یُۄنِیورسِٹِییاں دے کھۄج-کارجاں جِنّی مہتّتا رکھّدے ہن۔

اںتّ وِچّ کِہا جا سکدا ہَے کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں پھَۄںٹاں دی پْرۄڈکشن٬ کِیء-بۄرڈ دی ری-سَیٹِںگّ٬ وکھّ-وکھّ پھَۄںٹاں دی کنورشن اتے گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی تے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی دی کنورشن دے کھۄج تے سۄدھ کارجاں راہِیں جِتھّے پںجّابی بھاشا دے کمپِّئۄُٹری وِکاس وِچّ وڈمُلّا یۄگدان پائِیا ہَے٬ اُتھّے آپݨے کمپِّئۄُٹر-گِیان نُۄں لۄکاں وِچّ مُفت وںڈّ کے پںجّابی ماں-بۄلی دی سیوا وی کِیتی ہَے۔

کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نُۄں انیکاں سںسّتھاواں ولّۄں اُس دِییاں پْراپتِییاں تے سیواواں لئی سنمانِیاں گِیا ہَے۔ پر اُہ کِتے وڈّے سنماناں دا ہکّدار ہَے۔ پتا نہِیں کِئۄں پںجّاب دی سرکار تے یُۄنِیورسِٹِییاں نیں اجے تکّ اُس نُۄں سنمانِت نہِیں کِیتا۔ کھَیر٬ اسِیں اُس نُۄں کمپِّئۄُٹر دی دُنِییاں دا بیتاج بادشاہ آکھ سکدے ہاں۔