-70-
ہرِیش رائے دا وکالت ناما مِسل نال لگدِیاں ہی سُتّی ہۄئی سرکار اںگّڑائیِیاں لَیݨ لگّی۔
تفتِیش کر رہے تھاݨیدار نیں مِسل مُکمّل کِیتی۔ باکی رہِںدِّییاں ذِمنِییاں لِکھ کے مِسل نال لائیِیاں۔
سرکاری وکِیل نیں مِسل مںگّوا کے اِکّ وار پھیر پڑھی۔ رہِ گئیِیاں کمِییاں دُۄر کروائیِیاں۔
پِچھلی پیشی اُپر پںچّم دی اُمر بارے ہلکی جِہی بہِس ہۄئی سی۔
اُہ بِہار دا رہِݨ والا بھئیِیا سی۔ اُہ کِیڑے مکَۄڑِیاں واںگ جمّدے اتے مر جاںدے سن۔ کۄئی اُنہاں دے جنم مرن دا ہِساب نہِیں رکھّدا۔ پُلِس نُۄں اُسدی اسل جنم مِتی دا کۄئی اِلم نہِیں سی۔
پُلِس نیں بِہار جا کے اسل جنم مِتی کھۄجݨ وِچّ دِلچسپی نہِیں سی دِکھائی۔ سرکار ولّۄں اِکّ ترہاں نال اُسدے ہلفِییا بِیان نُۄں منّ لِیا گِیا سی۔
دۄشی دی اُمر بارے ہۄݨ والا پھَیسلا اِکّ اہِم کاروائی سی۔ سرکاری وکِیل نیں اِس کاروائی نُۄں گمبھِّیرتا نال نہِیں سی لِیا۔ ’دیکھ لئۄ‘ آکھکے اسِدھّے ڈھںگّ نال مُلذماں نال سہِمتی پْرگٹائی سی۔
جے ججّ چاہُںدّا اُسے سمیں پںچّم دی اُمر اٹھاراں سال تۄں گھٹّ منّ کے ذمانت منذُۄر کر لَیںدا۔ پر اُسنے سرکاری وکِیل دی سہِمتی نُۄں نذر اںدّاذ کر دِتّا سی۔ ججّ نیں آپݨا پھرذ سۄچ سمجھ کے نِبھائُݨا سی۔ اُسدے پھَیسلے وِرُدھ ہائی کۄرٹ وِچّ اپِیل ہۄ سکدی سی۔ کاہل وِچّ کِیتا پھَیسلا اُس لئی مُسِیبت کھڑھی کر سکدا سی۔
اِس لئی ججّ نیں آپݨی تسلّی لئی مُلذم دا ڈاکٹری مُیائِنا کرائُݨ دا ہُکم دِتّا سی۔
ڈاکٹر نیں اُسدی اُمر ستاراں تۄں اُنِیں سال دے وِچکار تکّی اںکّی ہی سی۔
اجّ اُس رِپۄرٹ دے آدھار ’تے بہِس ہۄݨی سی۔
سفائی دھِر دا وکِیل پُۄری تِیاری کرکے آئِیا سی۔ ججّ نُۄں پڑھائُݨ لئی اُہ سُپرِیم کۄرٹ دے پھَیسلِیاں دی لمبّی لِسٹ لَے کے آئِیا سی۔ اُنہاں پھَیسلِیاں وِچّ درج سی کِہ اجّ ورگی دۄچِتی والی ستھِتی وِچّ ججّ دا پھرذ بݨدا سی کِہ اُہ مُلذم دے ہکّ وِچّ جاںدے تتھّ نُۄں سچّ منّے۔ شکّ دا فائِدا مُلذم نُۄں دے کے اُسنُۄں کِشۄر گھۄشِت کرے۔
سرکاری وکِیل کۄل اِس کانُۄن دی کۄئی کاٹ نہِیں سی۔ ناں اُسنے کاٹ لبھّݨ دی کۄشِش کِیتی سی۔ ناں اُسنُۄں کاٹ لبھّݨ دی ذرُۄرت سی۔ اُسدے افسراں نیں اُسنُۄں چُپّ رہِݨ دی ہدائِت کِیتی سی۔
سرکاری وکِیل نیں سۄچِیا سی پِچھلی وار واںگ ’دیکھ لئۄ‘ آکھکے اُس نیں ججّ دے مُۄںہ وِچّ کۄہڑ کِرلی پا دیݨی ہَے۔ اُہ کۄہڑی بݨے جاں کلںکّی۔
ججّ دی مرذی۔
ہُݨ ہرِیش رائے دے مُدئی دھِر نال آ کھڑھن نال سرکاری وکِیل نُۄں گمبھِّیر ہۄݨا پَے رِہا سی۔
ہرِیش رائے اکھّڑ سُبھاء دا سی۔ کدۄں کِس ’تے برس پئے کۄئی پتا نہِیں سی۔ آم کیساں وِچّ سرکاری وکِیل مُدئی دھِر دے وکِیلاں نُۄں بہِس نہِیں کرن دِںدّے۔ پر ہرِیش رائے نُۄں بہِس کرن تۄں کۄئی نہِیں سی رۄکدا۔ کۄئی رۄکݨ دی کۄشِش کرے تاں ججّ اُسنُۄں بۄلݨ دی اِجاذت دے دِںدّا سی۔
جدۄں چھُپائے جاݨ والے نُکتے پْرائیِویٹ وکِیل نیں ساہمݨے لِیا دیݨے سن تاں سرکاری وکِیل آپݨی نلائِکی دا سبُۄت کِئۄں دیوے؟ اِہۄ سۄچ کے سرکاری وکِیل نُۄں مُکمّل بہِس کرنی پَے جاںدی سی۔
“تُسِیں بہِس کرۄ پْردھان جی!”
بہِس شُرُۄ ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی سرکاری وکِیل نیں آپݨے سارے ادھِکار ہرِیش نُۄں سَۄمپ دِتّے۔
پْردھان تۄں بہِس کروا کے سرکاری وکِیل اِکّ تِیر نال دۄ شِکار پھُںڈّنا چاہُںدّا سی۔ جدۄں مُدئی دھِر دا وکِیل بہِس کر دیوے تاں مُدئی دھِر نُۄں سرکاری وکِیل ’تے کۄئی گِلا نہِیں رہِںدّا۔ جدۄں مُدئی دھِر دا وکِیل بۄل جاوے تاں سرکاری وکِیل دے بۄلݨ لئی کُجھّ نہِیں بچدا۔ چُپّ رہِݨ وِچّ اسانی ہُںدّی سی۔ اِہ چُپّ مُلذماں دی تسلّی کرائُݨ وِچّ سہائی ہُںدّی سی۔ سرکاری وکِیل نیں ہِکّ تھاپڑ کے آکھݨا سی — “مَیں اِکّ اکھّر نہِیں بۄلِیا۔ دُۄجے وکِیل نُۄں مَیں رۄک نہِیں سکدا۔ پھِکر ناں کرۄ۔ ججّ نیں سرکاری وکِیل دی بہِس ولّ دھِیان دیݨا ہَے۔ پْرائیِویٹ وکِیل دی بہِس کَۄݨ سُݨدا ہَے!”
پْردھان سرکاری وکِیل دی چال سمجھ رِہا سی۔
“تُسِیں آپݨا فرذ ادا کرۄ۔ لۄڑ پئی تاں مَیں آپݨا پھرذ ادا کراںگا۔”
نہِلے ’تے دہِلا ماردے پْردھان نیں سرکاری وکِیل نُۄں بھری مہِفل وِچّ نںگّا ہۄݨ لئی وںگّارِیا۔
سرکاری وکِیل کڑِکی وِچّ پھس گِیا۔ اُلٹا کِرلی اُسدے مُۄںہ وِچّ آ گئی۔
“بھٹھّ پَیݨ مُلذم۔ مَیں آپݨی شِکائِت نہِیں کرائُݨی۔” سۄچ کے سرکاری وکِیل نیں بہِس شُرُۄ کِیتی۔
پںچّم دی اُمر اٹھاراں سال تۄں ودھّ سی٬ اِہ سابت کرن لئی اُسنے پُلِس مِسل دا سہارا لِیا۔ پُچھّگِچھّ دَۄران اُسنے آپݨی مرذی نال جۄ اُمر دسّی سی اُہ چَۄوی سال سی۔ ہوالے لئی اُسنے مِسل پڑھکے سُݨائی۔
ڈاکٹر دی رِپۄرٹ بھرۄسییۄگ نہِیں سی۔ آپݨی رِپۄرٹ دے نال ڈاکٹر دے دۄشی دے اَیکسرے شامل نہِیں سن کِیتے۔ اَیکسرے بِناں اِہ کِس ترہاں منِّیا جا سکدا سی کِہ اُسدی اُمر ستاراں تۄں اُنی وِچکار سی۔ ڈاکٹر تۄں رِپۄرٹ مُکمّل کرائُݨی ذرُۄری سی۔
سرکاری وکِیل دِییاں دۄہاں دلِیلاں نال ججّ سہِمت ہۄݨ لگّا۔
گِرگٹ واںگ رںگّ بدلدے سرکاری وکِیل نُۄں دیکھکے ججّ مِنا مِنا مُسکرائُݨ وی لگّا۔
“پْردھان جی تُسِیں کُجھّ کہِݨا ہَے۔” سرکاری وکِیل تۄں بائد ججّ نیں پْردھان نُۄں مَۄکا دِتّا۔
پُلِس نیں پںچّم دا جۄ پِچھۄکڑ مِسل وِچّ درج کِیتا سی اُس تۄں جاپدا سی اُہ لمبّے چَۄڑے پرِوار وِچّ جنمِیا سی۔ اُسدے پرِوار دے بہُتے جِیء ہالے بِہار رہِںدّے سن۔ بِہار کۄئی اُتّری دھرُو نہِیں سی کِہ اُتھے جائِیا نہِیں جا سکدا۔ شکّ دُۄر ہۄݨا چاہِیدا سی۔ کِسے تھاݨیدار نُۄں بِہار بھیج کے جنم سرٹِیپھِکیٹ مںگّوا لَیݨا چاہِیدا ہَے۔
اِہ دلِیل سبھ تۄں اُتّم سی۔
سفائی دھِر کۄل اِس دلِیل اُپر کرن لئی کۄئی اِتراذ نہِیں سی۔
“کِئۄں پی.پی.ساہِب تُہاڈا کی وِچار ہَے؟ جے اسل جنم تارِیکھ مِل جاوے پھیر آپاں ڈاکٹر تۄں کی لَیݨا ہَے؟”
ججّ نیں سرکاری وکِیل تۄں پُچھِّیا۔
“ٹھِیک پھرما رہے ہۄ جناب! پںدّراں کُ دِناں دی تارِیخ پائۄ۔ ہُݨے تھاݨیدار نُۄں بِہار جاݨ والی گڈّی چڑھا دِںدّے ہاں۔ اُس تارِیخ تک مُڑ آئیگا۔”
سارِییاں دھِراں دی سہِمتی نال وِیہ دِناں دی تارِیخ پائی گئی۔
تھاݨیدار نُۄں جنم سرٹِیپھِکیٹ اتے ڈاکٹراں نُۄں اَیکسرے پھِلماں لَے کے آئُݨ دی ہدائِت کِیتی گئی۔
جے جنم تارِیکھ دی اُگھّ سُگھّ ناں مِلی تاں ڈاکٹر دی رِپۄرٹ دے آدھار ’تے پھَیسلا لِیا جا سکدا سی۔
ججّ دا اِہ وِچار سی۔
-71-
ہسپتالۄں اُہ ڈاکٹراں دی رائے دے وِرُدھ آئے سن۔ پھیر وی گھر آ کے اُنہاں نُۄں راہت مہِسُۄس ہۄݨ لگّی۔
گھر مُڑدِیاں ہی نِیلم دی ہالت سُدھر گئی۔ چمچے نال دوائی اُسدے اںدّر جاݨ لگّی۔ رِڈپ اُتر گئی۔ نیہا نُۄں ہُݨ گھڑی مُڑی رِڈپ ولّ جھاکݨ دی ذرُۄرت نہِیں سی۔ نیہا نُۄں سَۄکھ ہۄ گئی۔
رِشتیدار سُکھالے ہۄ گئے۔ ہسپتال اتے کۄٹھی وِچکار لگدے چکّر بںدّ ہۄ گئے۔ ہسپتال رۄٹی پہُںچّائُݨ دی جہِمت ختم ہۄ گئی۔
وید رام ناتھ اتے سںگِّیتا نُۄں گھر بھیجݨا چاہُںدّا سی۔
پر کِسے وی ترہاں اِہ سمدھّدھِسیا ہلّ نہِیں سی ہۄ رہی۔
گْرِفتاری تۄں بائد ساری ادالتی مشِینری پںکّج ہۄراں دے ہکّ وِچّ بھُگتݨ لگّی سی۔ اُہ ہر تھاں آپݨی مرذی دے ہُکم کرائُںدے جا رہے سن۔
جیلہ جاݨ دی تھاں اُہ ہسپتال داخل ہۄ گئے سن۔ ایئر کںڈِّیشن کمرِیاں وِچّ بَیٹھ کے کارۄبار چلا رہے سن۔
رام ناتھ اِنہاں سہُۄلتاں نُۄں ختم کرائُݨ لئی جُۄجھ رِہا سی۔ ارذِیپ ّتر دِںدِّیاں اُسدا سارا دِن کچہِری لںگھّ جاںدا سی۔
کِسے ناں کِسے ترہاں نیہا دِن کٹّ لَیںدی سی۔ رات پَیںدے ہی اُسنُۄں ڈر لگّݨ لگدا سی۔ کۄٹھی دی ہر نُکّر وِچّ اُسنُۄں کالے کلۄٹے٬ دَیتاں ورگے بھئیِئے چِیر ہرن کرن دی تِیاری کردے نذر آئُںدے سن۔ کدے اُہ پْرچھاویں بھئیِئے بݨ جاںدے اتے کدے پںکّج اتے نِیرج۔ کدے اُہ کمل دے ڈھِڈّ وِچّ چھُرا کھۄبھݨ لگدے۔ کدے نِیلم دا سِر تۄڑن لگدے۔
اکھّ لگدے ہی نیہا نُۄں بھِیانک سُپنے آئُݨ لگدے سن۔ اُہ ہڑ بڑا کے اُٹھّ کھڑھدی سی۔ مُڑ گھںٹّا گھںٹّا اُسنُۄں ڈر لگدا رہِںدّا سی۔ مُڑ اُس دی اکھّ نہِیں سی لگدی۔
اُہ سںگِّیتا نال جفّی پا کے سَۄںدی سی۔ سںگِّیتا ساری رات سِر پلۄس پلۄس اُسدا ہَۄںسلا ودھائُںدی سی۔
سںگِّیتا دی تھاں مائِیا نگر آئُݨ لئی ہالے کۄئی ہۄر اَۄرت وِہلی نہِیں سی۔
مجبُۄرن رام ناتھ اتے سںگِّیتا مائِیا نگر ٹِکے ہۄئے سن۔
گھر آئُݨ دی کھُشی کُجھّ دِناں بائد کھمبھّ لا کے اُڈّݨ لگّی۔
گھر اتے ہسپتال دی سمبھّال دا ذمِین اسمان دا فرک سی۔
ہفتا ٹھِیک رہِ کے کدے نِیلم نُۄں بُخار ہۄݨ لگّا٬ کدے اِنپھَیکشن۔ کدے کبذ ہۄ جاںدی٬ کدے پِشاب رُک جاںدا۔
دیکھݨ آئِیا ڈاکٹر پںجّ سَۄ لَے جاںدا۔ ٹَیسٹ لئی خُۄن لَیݨ آئِیا کمپّائۄُںڈر تِنّ سَۄ لَے جاںدا۔
نِیلم سمبھّلدی تاں وید دِییاں راڈاں کھِسک جاںدِییاں۔ سارے سرِیر وِچّ چِیساں پَیݨ لگدِییاں۔
اُسنُۄں اَیمبُۄلَیںس وِچّ پا کے ہسپتال لِجاݨا پَیںدا۔ کدے اَیکسرے ہُںدّے٬ کدے سکَین۔
ہِلّجُل کارن ہفتے وِچّ جُڑن والی ہڈّی پںدّراں دِناں دی مںگّ کرن لگدی۔
ڈاکٹر رائے دِںدّے۔ مرِیذاں نُۄں ہسپتال داخل کروا دیوۄ۔
ہسپتال اُنہاں دے دُشمݨ بَیٹھے سن۔ اُنہاں دے ساہمݨے رہِݨ نالۄں مرنا چںگّا سی۔
بھلے دِناں دی آس لائی اُہ اَۄکھ سَۄکھ کٹّ رہے سن۔
-72-
پہِلاں وید اتے نِیلم نُۄں اِکّ کمرے وِچّ پائِیا گِیا سی۔ نِیلم نُۄں ناں آپݨی ہۄش سی ناں آلے دُیالے دی۔ وید دے ہتھّ پَیر تاں کمّ نہِیں سی کردے پر اُس دا ہۄشۄ ہواس کائِم سی۔ نِیلم دا ٹٹّی پِشاب ’تے کںٹّرۄل نہِیں سی۔ وید اُس ’تے نذر رکھّدا سی۔ نِیلم نُۄں جدۄں ٹٹّی پِشاب آئُںدا سی اُہ نیہا جاں سںگِّیتا نُۄں آواذ مار دِںدّا سی۔ سمیں سِر سفائی ہۄ جاںدی سی۔
لمبّے سمیں تۄں مںجّے ’تے پئی ہۄݨ کارن اُسنُۄں ’بَیڈّ سۄر‘ ہۄ گئے سن۔ ڈاکٹراں دی ہدائِت سی اُسنُۄں گِلی تھاں پَیݨ تۄں بچائِیا جاوے۔ وید دی نال دے مںجّے ’تے ہاذری اِس اَۄکھِیائی نُۄں ہلّ کر رہی سی۔
وَیسے وی دوائی بُۄٹی دیݨ والا دۄہاں مرِیذاں دی اِکۄ سمیں دیکھ بھال کر لَیںدا سی۔ اُسدا بہُتا سماں نشٹ نہِیں سی ہُںدّا۔
کُجھّ دِناں تۄں نِیلم نُۄں دُۄسرے کمرے وِچّ پا دِتّا گِیا سی۔ پتا نہِیں کۄئی دوائی رِئَکشن کر گئی سی جاں دِماغ دی کِسے ناڑ نیں کمّ کرنا بںدّ کر دِتّا سی۔ نِیلم نُۄں لگے دست بںدّ ہۄݨ دا ناں نہِیں سی لَے رہے۔ پِشاب وی تُپکا تُپکا کرکے آ رِہا سی۔
سفائی والا سفائی کرکے ہٹِیا وی نہِیں سی ہُںدّا کِہ نِیلم دے کپّڑے پھیر لِبڑ جاںدے سن۔ اُسدے اںدّر پتا نہِیں کِس کِسم دی گںدّگی جمہاں ہۄ گئی سی۔ اُسدی ٹٹّی اتے پِشاب وِچۄں بہُت بھَیڑی بُۄ آئُںدی سی۔ بُۄ ساری کۄٹھی وِچّ پھَیل جاںدی سی۔ نِیلم دے کمرے وِچّ کھڑھنا تاں دُبھر سی ہی٬ نال دے کمرِیاں وِچّ بَیٹھݨا وی مُشکل ہۄ جاںدا سی۔
اِسے دِکّت کارن نِیلم نُۄں دُۄسرے کمرے وِچّ بدلِیا گِیا سی۔ ڈاکٹر دستاں ’تے کابُۄ پائُݨ لئی سِرتۄڑ یتن کر رِہا سی۔ ہر رۄذ دوائی بدلی جا رہی سی۔ پر کۄئی وی دوائی اسر نہِیں سی کر رہی۔
نِیلم اُپر دوائیِیاں دا اسر نہِیں سی ہۄ رِہا۔ پر اُسدے دستاں دا گھر دے ماہَۄل ’تے اسر ہۄ رِہا سی۔
بدبُۄ نیں پہِلاں کپڑے دھۄݨ والی بھجائی۔ اُسدا کمّ سادھارن کپڑے دھۄݨا سی۔ گںدّ والے نہِیں۔
پھیر واری آئی کھاݨا بݨائُݨ والی پںڈّتاݨی دی۔ اُسدی شِکائِت سی کِہ اُسنُۄں آپݨے کپڑِیاں دے نال نال آپݨے آپ وِچۄں وی بُۄ آئُݨ لگّی سی۔ سَۄںدے جاگدے٬ باہر اںدّر ہر تھاں بُۄ اُسدا پِچھّا کردی سی۔ وید دی کۄٹھی ولّ مُۄںہ کردے ہی اُسنُۄں اُلٹی آئُݨ ورگی ہۄ جاںدی سی۔ بِیبی دے دست ٹھِیک ہُںدّے ہی اُہ کمّ ’تے واپس مُڑ آئیگی۔ اِہ وِشواس دِوا کے اُہ لمبّی چھُٹّی لَے گئی۔
ملّہم پٹّی کرن آئُںدے کمپّائۄُڈر نیں شرت رکھّ دِتّی۔ اُسدے کمرے وِچّ وڑن تۄں پہِلاں مرِیذ دا بِسترا٬ کپڑے اتے سرِیر ساف ہۄݨا چاہِیدا سی۔
ناں اُہ بُۄ والے کمرے وِچّ وڑیگا٬ ناں گںدّ نال لِبڑے سرِیر ’تے پٹّی کریگا۔
جمادارنی آپݨی وفاداری نِبھاء ذرُۄر رہی سی٬ پر اُسنے وی آپݨی ڈِئۄُٹی سویرے شام تک سِیمت کر دِتّی سی۔ باکی سمیں لئی دُگݨی تِگّݨی تنخاہ تے کئی جمادارنِییاں دا پْربںدھّ کِیتا گِیا۔ پر کمرے وِچّ وڑدِیاں ہی اُہناں نُۄں سپّ سُںگھّ جاںدا۔ بِناں دِہاڑی لِیاں اُہ کمّ چھڈّ کے بھجّ جاںدِییاں۔
نتِیجے وجۄں بہُتا سماں نِیلم گںدّگی وِچّ پئی رہِںدّی سی۔
کدے کدے من کرڑا کرکے سںگِّیتا کمرے وِچّ وڑدی سی۔
بہُتی وار نیہا نُۄں ہِمّت بٹۄرنی پَیںدی سی۔ مُۄںہ سِر بنّہ کے اتے ہتھّاں ’تے دستانے چڑھا کے نالے اُہ ہُبکِیں ہُبکِیں رۄںدی رہِںدّی٬ نالے ماں دی سفائی کردی رہِںدّی۔
ہڈِّییاں دی مُٹھّ بݨی اتے گںدّگی دے ڈھیر وِچّ پئی نِیلم نُۄں دیکھ کے نیہا نُۄں یکِین نہِیں سی آئُںدا کِہ کی سچّمُچّ اِہ اُسدی ماں سی۔ نِیلم تاں ہر سمیں بݨ ٹھݨ کے رہِںدّی سی۔ اِتر پھریل لائُݨا اُسدا شَۄںک سی۔
نِیلم دِییاں مہِںگِّییاں مہِںگِّییاں ساڑھِییاں٬ نویں پھَیشن دے سُۄٹ٬ نائیِٹِییاں اتے گائُݨ کِسے کمّ نہِیں سن آ رہے۔
پہِلاں اُس نُۄں کمِیذ سلوار پہِݨائِیا جاںدا سی۔ جدۄں بَیڈ سۄر ہۄئے تاں کُڑتے دی تھاں بنَیݨ اتے سلوار دی تھاں کاٹن دے اںدّر وِیئر نیں لَے لئی۔
مائِیا نگر آ کے وی نِیلم نیں آپݨا پِچھۄکڑ نہِیں سی چھڈِّیا۔ ناں کدے اُسنے جِین پائی سی ناں ٹی شرٹ۔ نِیلم نُۄں اںگّ پْردرشن تۄں چِڑ سی۔ اُہ نیہا نُۄں وی سرکٹ اتے ’شارٹ‘ پہِنݨ تۄں رۄکدی سی۔ اُہ کہِںدّی ہُںدّی سی پردا ہی اَۄرت دا گہِݨا ہَے۔
بِماری نیں اُسدے سارے شَۄک کِلّی ’تے ٹںگّوا دِتّے سن۔
لکھّ یتن کرن دے باوجُۄد وی کپڑے گِلّے ہۄ جاںدے۔ گِلّے کپڑِیاں کارن پہِلے بَیڈ سۄر گہِرے ہۄ گئے۔ نویں بَیڈ سۄر بݨن لگّے۔ تن ’تے پائے کپڑے بَیڈ سۄراں نُۄں نُکسان پہُںچّا رہے سن۔ ڈاکٹر نیں ہدائِت کِیتی۔ نِیلم نُۄں اِکّ چادر نال ڈھکّ کے رکھِّیا جاوے۔ کدے چادر کھِسک جاںدی تاں اُہ الف نںگّی ہۄ جاںدی۔
اُںجھ ہُݨ اُسدے نںگّے جاں کجّے سرِیر وِچّ بہُتا اںتّر نہِیں سی۔ اُسدے سرِیر دا ماس لٹک گِیا سی۔ چھاتِییاں ماس دے لُتھڑے بݨ گئیِیاں سن۔ ڈَۄلے اتے پٹّ پٹِّییاں دے نِشاناں کارن بھدّے ہۄئے پئے سن۔ اکھّاں اُپر کالخ چھا گئی سی۔ چھائیِیاں کارن چِہرا ڈبّکھڑبّا ہۄ گِیا سی۔ بِکھرے والاں والی اِہ ذِںدّا لاش کۄئی بھُۄتنی لگدی سی۔ دیکھݨ والا اُسدے نںگّے سرِیر وِچۄں کامواسنا دی پُۄرتی نہِیں سی کر سکدا۔
چھۄٹے وڈّے جِیجِیاں٬ دِئۄراں جیٹھاں اتے مُشکی آںڈھی گُیاںڈھِییاں دی چہیتی نِیلم ہُݨ کِسے نُۄں چںگّی نہِیں سی لگدی۔ اُسدی چھۄہ نُۄں ترسن والے٬ اُس دی مُسکان نُۄں مانݨ والے آشکانا رِشتیدار فۄن ’تے ہال چال پُچھّ کے سار لِیا کردے سن جاں پھیر اِکّ وار کمرے وِچّ وڑکے٬ اۄپری جِہی نذر مار کے باہر نُۄں بھجّ پَیںدے سن۔
ڈاکٹر آکھ رہے سن نِیلم دی ہالت سُدھر رہی سی۔ پر نیہا نُۄں کۄئی سُدھار نذر نہِیں سی آئُںدا۔ ناں نِیلم دا کدے کۄئی اںگّ ہِلِیا سی ناں اُسنے کدے اکھّ پُٹّی سی۔ ناں کدے بھُکھّ جِتائی سی ناں پِیاس دا اِذہار کِیتا سی۔ نیہا نُۄں جاپدا سی اُسدی چیتنا نُۄں کںٹّرۄل کرن والا اُسدے دِماغ دا ہِسّا مر چُکّا سی۔ اجِہِییاں انیکاں ذِںدّا لاشاں گھراں وِچّ رُلدِییاں اُسنے دیکھِییاں سن۔ اِہ دِماغ دی سٹّ سی۔ ٹھِیک ہۄ کے وی کِسے اںگّ دا نُکسان کر سکدی سی۔ یادداشت جا سکدی سی۔ کۄئی نُکسان ہۄ گِیا تاں نِیلم دا کی بݨیگا؟ اُہ کِس دے سہارے دِن کدھّٹیگی؟
نِیلم دی ترسیۄگ ہالت دیکھ کے کدے کدے نیہا دی سۄچ ٹپلا کھاݨ لگدی سی۔ اِس تۄں چںگّا سی اُہ سدا لئی اکھّاں مِیٹ جاوے۔
ہُݨ لگدا سی نِیلم سدا لئی اکھّاں مِیچݨ دی تِیاری کر رہی سی۔
جے دست اِکّ دۄ دِن ہۄر چلدے رہے تاں اُس اںدّرۄں پاݨی مُکّ جاݨا سی۔ پاݨی مُکّݨ دے نال ہی پْراݨاں دا ہِساب کِتاب مُکّ جاݨا سی۔
پر تِݨکا تِݨکا کرکے مُکّ رہی ماں نُۄں دیکھدے رہِݨ تۄں سِوا نیہا کُجھّ کر وی تاں نہِیں سی سکدی۔
-73-
جدۄں مائِیا نگر دے اَیلۄپَیتھی دے ڈاکٹر ہمبھّ گئے تاں رام ناتھ آپݨے شہِر ولّ دَۄڑِیا۔ ہۄمۄپَیتھی دے ڈاکٹر مںگّلا دی پہِلی دوائی نیں تاں نِیلم ’تے اسر نہِیں سی کِیتا۔ شائِد اُہ دستاں ’تے کابُۄ پا لئے۔
لگّے دۄستاں دا ذِکر سُݨ کے ڈاکٹر مںگّلا نُۄں کھُشی چڑھ گئی۔ اُسنے رام ناتھ نُۄں مُبارکاں دِتِّییاں۔ دست تاں دوائی دے اسر ہۄݨ دی نِشانی سی۔ دوائی نِیلم دے اںدّرۄں گںدّ کڈھّ رہی سی۔ دۄ تِنّ دِناں بائد دستاں نیں آپے بںدّ ہۄ جاݨا سی۔ پھیر نِیلم نیں ٹھِیک ہۄݨ لگّݨا سی۔
اِںجھ ہی ہۄئِیا۔ پَۄݨے دۄ مہِینے کَۄما وِچّ رہِ کے اُسنے پہِلی وار اکھّ پُٹّی۔ پھیر لتّاں باہاں ہِلائُݨِییاں شُرُۄ کِیتِییاں۔ چُۄںڈھی وڈھّݨ ’تے درد مہِسُۄس کرن لگّی۔ ناں لَے کے ہاک مارن ’تے اُسدے چِہرے دے ہاو بھاو بدلݨ لگدے۔
ڈاکٹر مںگّلا نیں بھرۄسا دِوائِیا۔ سِہت وِچّ ہۄر سُدھار ہۄئیگا۔ جلدی ہی اُہ اُٹھݨ بَیٹھݨ لگّیگی۔ گلّبات سمجھݨ اتے سمجھائُݨ لگّیگی۔
ڈاکٹر اتے ساک سمبّںدھّی نِیلم دی سِہت وِچّ ہۄ رہے سُدھار ’تے کھُش سن۔
پر نیہا نُۄں کۄئی خُشی نہِیں سی ہۄ رہی۔
سِر وِچّ راڈ وجّدِیاں ہی نِیلم گُۄڑھی نِیںد سَۄں گئی سی۔ اُسنُۄں کی پتا سی اُسدا وسّدا رسّدا گھر کبرستان وِچّ بدل چُکّا سی۔ اُسنُۄں کی پتا سی اُسدا چھے پھُٹّ دۄ اِںچ لمبّا٬ چھَیل چھبِیلا پُتّ ہُݨ آپݨے ’رۄئِلئِن پھِیلڈ‘ مۄٹر سائیِکل اُپر بَیٹھ کے گلِییاں وِچّ گیڑے نہِیں دِںدّا۔ ناں کمل دے دۄست وہِیراں گھتّ کے ہُݨ اُنہاں دی رسۄئی وِچّ گھُسدے سن۔ ناں ہُݨ چھتّ ’تے ورذش ہُںدّی سی۔ ناں کمل دے کمرے وِچّ ساری رات ٹیبل لَیمپ جلدا سی۔ ہُݨ نِیلم نُۄں رات نُۄں وار وار اُٹھّ کے اُسنُۄں پڑھائی بںدّ کرکے سَۄݨ دی ہدائِت کرن لئی تںگّ ہۄݨ دی ذرُۄرت نہِیں سی۔
اُس وِچاری نُۄں کی پتا سی کِہ اُسدا پتی ہُݨ سارا سارا دِن گھرۄں باہر رہِݨ دی شِکائِت نہِیں سی ہۄݨ دِںدّا۔ اُہ ہُݨ سارا دِن گھر رہِںدّا سی۔ ناں ہُݨ اُہ دۄستاں وِچّ بَیٹھ کے شراب پِیںدا سی٬ ناں گھر مِیٹ مچھّی لِیائُںدا سی۔ اُہ ہُݨ سارا دِن اُسدے مںجّے نال مںجّا ڈاہی٬ بھِیشم پِتاما واںگ پلسّتر نال بنّہِیا اُسدے چِہرے ولّ تکّدا رہِںدّا سی۔
نِیلم نُۄں تاں اِہ وی نہِیں سی پتا کِہ ’پھَیشن پِٹّی‘ اکھوائُݨ والی اُہ خُد ہُݨ گںدّگی دا ڈھیر بݨی پئی سی۔ ناں اُہ ہُݨ آتھݨ اُگّݨ سُۄٹ ساڑھِییاں بدلدی سی٬ ناں گھںٹّے گھںٹّے بائد میک اپّ کردی سی۔ بَیڈ سۄراں نیں اُسدا سرِیر کۄہڑِییاں ورگا بݨا دِتّا سی۔
نِیلم بِمار سی۔ اُسدی پہِچاݨ مِٹݨی سُبھاوک سی۔
ہُݨ تاں رِشٹ پُشٹ نیہا دی پہِچاݨ مِٹی پئی سی۔ گُلاب واںگ ٹہِکݨ اتے مہِکݨ والی نیہا کںڈِّیالی تھۄرہ بݨی ہۄئی سی۔
بھُۄتنی بݨی نیہا نُۄں ہُݨ نِیںدۄں جاگی آپݨی ماں نُۄں آپݨی ہی جاݨ پہِچاݨ دیݨی پَیݨی سی۔
نیہا نہِیں سی چاہُںدّی اُسدی ماں دی یادداشت واپس آوے۔ اُہ چاہُںدّی سی اُہ دُکھّاں دی وِیاکھِیا سُݨے بِناں ہی جہانۄں تُر جاوے۔
اِہۄ جِہے وِچار اُسدے من وِچّ اُس سمیں اُٹھّدے سن٬ جدۄں اُہ آپݨی نرک بݨی ذِںدّگی تے پِچھّل جھات ماردی سی۔
اِذّت دے نال نال سبھ کُجھّ گوا چُکّی نیہا نیں خُد کئی وار مَۄت چاہی سی۔ پر مَۄت وی مںگِّیاں نہِیں سی مِل رہی۔ ہر وار لاچار ماں باپ دی ہالت اتے کمل دے کاتلاں نُۄں پھاہے لگوائُݨ دی پُکار اُسدے آڑے آ جاںدی سی۔
اِہ جِئۄُݨا وی کۄئی جِئۄُݨا سی! اُہ دِن وِچّ کئی کئی وار مردی سی۔
بلاتکاری نیں نیہا دے اںگّاں نُۄں آرے واںگ چِیرِیا سی۔ اجّ تک ناں آرا چلّݨۄں ہدھّٹِیا سی٬ ناں اُنہاں دی بُۄ نیں اُسدا کھہِڑا چھڈِّیا سی۔ اِہ اُسدی پہِلی مَۄت سی۔
پُۄرے وِیہ دِن٬ فِلماں وِچّ ہُںدّے بلاتکاراں دے سِین٬ اُس دِییاں اکھّاں اگّے نچّدے رہے سن۔ اجِہے ہادسِیاں بائد فِلمی نائِکاواں اکسر ماں بݨ جاںدِییاں سن۔ کِدھرے اُہ وی ماں تاں نہِیں بݨ گئی؟ اِہ وِچار من وِچّ آئُںدے ہی اُس دی رُۄہ دھُر اںدّر تک کمبّ جاںدی سی۔ اُس سمیں نیہا نُۄں آپݨی ماں دی یاد سبھ تۄں ودھّ ستائُںدی سی۔ جے نِیلم ٹھِیک ہُںدّی نیہا نُۄں اِنی چِںتّا ناں ہُںدّی۔ ماواں دھِییاں اِہۄ جِہِییاں گلّاں کر لِیا کردِییاں سن۔ ہُݨ اُہ دِل دی گھُںڈّی کھۄلہے تاں کِس کۄل؟ مامی کۄل؟ سہیلی کۄل؟ جاں کِسے ٹِیچر کۄل؟ سبھ نیں مُۄںہ ’تے ہمدردی جِتائُݨی سی۔ پِچھۄں ڈھۄل پِٹّݨا سی۔ شُکر کرکے نیہا نیں اُہ دِن لِیا٬ جدۄں اُسنُۄں اِس کلںکّ تۄں بچ رہِݨ دا اِشارا مِلِیا۔
نیہا دا ماما وکِیل سی۔ پرچا درج کرائُںدے سمیں اُسنے نیہا نال ہۄئے بلاتکار دی گلّ چھُپا لئی سی۔ ڈاکٹر دا مُۄںہ بنّہ دِتّا سی۔ پر لۄکاں نیں پتا نہِیں کِتھۄں سُۄہ کڈھّ لئی سی۔ تھاں تھاں اُسدی چرچا ہۄ رہی سی۔
نیہا نُۄں کُلٹا آکھِیا جا رِہا سی۔ اِہ اُسدی دُۄسری مَۄت سی۔
اُمر بھر ساتھ نِبھائُݨ دا وائدا کرن والے ساگر نُۄں وی نیہا دے سرِیر وِچۄں بھئیِئے دی بُۄ آئُݨ لگّی سی۔ گھُٹّ کے ہتھّ پھڑن دی گلّ دُۄر رہی٬ اُہ اِکّ وار افسۄس پرگٹ کرن وی نہِیں سی آئِیا۔ اِہ اُسدی تِیسری مَۄت سی۔
کِنِّییاں کُ مَۄتاں دی خبر نیہا آپݨی ماں نُۄں سُݨائیگی؟
چںگّا سی وار وار مرن نالۄں اُہ اِکۄ وار مر جاوے۔
-74-
رام ناتھ بہُت سماں گھرۄں باہر رہِںدّا سی۔
اِکّ اِکّ کرکے سارے نَۄکر کھِسک گئے سن۔ سںگِّیتا نُۄں اُپرلے کمّاں تۄں وِہل نہِیں سی مِلدی۔
نیہا مرِیذاں دے سِرہاݨے بَیٹھ کے اُنہاں دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کردی سی۔
اِنہی دِنِیں دِیپ نگر مُہلّے وِچّ آم چرچا سی۔ پںکّج اتے نِیرج نیں آپݨے بیکسُۄر ہۄݨ بارے پُلِس نُۄں جۄ درخاست دِتّی سی٬ اُہ منذُۄر ہۄݨ والی سی۔
اِس چرچا نیں نیہا اںدّر ماتا جی دے آشِیرواد نال پُںگّرے آتموِشواس دے بِیج نُۄں مُڑ سۄکا لا دِتّا۔ دھِیان وِچّ اُسدا من نہِیں سی لگدا۔
مرِیذاں دے سِرہاݨے بَیٹھی نیہا نُۄں بھَیڑے بھَیڑے خِیال آئُݨ لگدے سن۔
کدے اُس دِییاں اکھّاں اگّے چچیرے بھرا آ کھڑۄںدے۔ کدے اُنہاں دے چِہرے راکششاں ورگے اتے کدے کاتل بھئیِیاں ورگے ہُںدّے۔ کدے اُہ اُسنُۄں بچِّیاں واںگ چِڑائُݨ لگدے اتے کدے کام بھرِییاں اکھّاں نال تکّݨ لگدے۔
کدے جِئۄُںدا جاگدا کمل نذر آئُݨ لگدا۔ اُہ نیہا نُۄں سمجھائُݨ لگدا۔ “بچ کے رہِ۔ بھئیِئے پھیر آئُݨگے۔”
کدے گھر دِییاں کںدھّاں اُسنُۄں ڈرائُݨ لگدِییاں۔ گُیاںڈھِییاں دا کھڑکِیا گیٹ اُسنُۄں آئُݨ والے ڈاکُۄیاں دی دستک جاپدا۔ رات دا سنّاٹا اُس نُۄں کھاݨ نُۄں پَیݨ لگدا۔
کدے اُس نُۄں لگدا کمل دے نال ہی اُسدا وی کتل کر دِتّا گِیا سی۔ کمل نیں آپݨی جان آپݨی بھَیݨ دی اِذّت بچائُںدے گوائی سی۔ اِس لئی اُسنُۄں سورگ نسِیب ہۄئِیا سی۔ پر نیہا مرن تۄں پہِلاں اپوِتّر ہۄ گئی سی۔ اِس لئی سورگ اُس لئی ورجِت سی۔ اُہ بھُۄت بݨ کے اِدھر اُدھر بھٹک رہی سی۔
جِتھے نیہا ہُݨ وِچر رہی سی اُہ اُنہاں دی کۄٹھی نہِیں سی۔ اِہ تاں کۄئی بھُۄت بںگّلا سی۔ اِہ بںگّلا دِن رات ہنیرے وِچّ ڈُدھّبِیا رہِںدّا سی۔ اِسدے کمرے بدبُۄ نال بھرے ہۄئے سن۔ اِس بںگّلے دے وسنِیک سارا دِن ہئُکے بھردے رہِںدّے سن۔ اِہۄ بھُۄت بںگّلے دِییاں نِشانِییاں ہُںدِّییاں ہن۔
مرن تۄں پہِلاں نیہا جِس کۄٹھی وِچّ رہِںدّی سی اُہ تاں سورگ سی۔
اُتھے اُسدا بھرا کمل وسّدا سی۔ اُسنُۄں لمبّے کدّ٬ سُراہی ورگی گردن٬ گۄرے رںگّ اتے گٹھّویں سرِیر دی دات مِلی ہۄئی سی۔ ماں نیں کمل دا لاڈلا ناں بھِیم رکھِّیا سی۔ آپݨے کمل نُۄں مہاں بھارت دا بھِیم بݨائُݨ دے یتن ماں نیں اُسدے بچپن وِچّ ہی آرمبھّ دِتّے سن۔ بی.اے.کردے سمیں نِیلم نیں منۄوِگِیان اِکّ وِشے دے تَۄر ’تے پڑھِیا سی۔ اِس لئی کمل دے کھِلَۄݨِیاں اتے کِتاباں دی چۄݨ سۄچ سمجھ کے ہُںدّی سی۔ تھۄڑھا وڈّا ہۄݨ تے اُسنُۄں ہَیلتھکل ّب دا مَیمبر بݨا دِتّا گِیا سی۔ تَیراکی لئی سوِمِںگّ پُۄل جاݨ لگّا سی۔ کالج جاݨ تک اُس اُپر باڈی بِلڈر بݨن دا بھُۄت سوار کروا دِتّا گِیا سی۔ اِہ چھَیل چھبِیلا مُںڈّا سکُۄل٬ کالج اتے پھیر یُۄنِیورسِٹی دے نال نال گلی مُہلّے وِچّ وی ستِکارِیا جاںدا سی۔ اِس بھُۄت بںگّلے وِچّ کمل دی تسوِیر تک نہِیں سی۔
نیہا دا گھر ساری رات رںگّ برںگِّییاں رۄشنِییاں نال جگمگائُںدا رہِںدّا سی۔ گیٹ تۄں لَے کے پۄرچ٬ گَیرج٬ لائن اتے لابی تک دِییاں بتِّییاں رات نُۄں تاں جگدِییاں ہی سن٬ کئی وار اِہ دِنے وی جگدِییاں رہِںدِّییاں سن۔
سارا دِن اُنہاں دے گھر سںگِّیت وجّدا سی۔ کدے کمل دے ڈَیکّ تۄں پَۄپ مِئۄُذک گُۄںجدا سی اتے کدے نیہا دے کمرے وِچۄں بھجناں دِییاں دھُناں آنںدّ برسائُںدِییاں سن۔
بائد دُپہِر نِیلم دی کِٹّی پارٹی ’تے جُڑِییاں تِتلِییاں ورگِییاں اَۄرتاں دے ہاسے رںگّ بنّہدے سن۔ شام نُۄں کمل دے دۄست گھںٹِّیاں بدھّی گلِییاں دے مۄڑاں ’تے کھڑے ہاسے ٹھٹھّے کردے سن۔ رات نُۄں وید دی مہِپھل جُڑدی سی۔
نیہا دِییاں آپݨِییاں سہیلِییاں دی لمبّی ڈار سی۔ سارا دِن اُہ سہِیۄگ دے چرچے اتے اِس نُۄں ودھائُݨ پھَیلائُݨ دے آہر لگّی رہِںدّی سی۔ کدے وِہل مِلدی تاں دھِیان لا کے بَیٹھ جاںدی اتے کُںڈّلݨی جاگرݨ وِچّ مست ہۄ جاںدی سی۔
اِس بںگّلے وِچّ ناں اُہ نیہا نذر آئُںدی سی ناں اِتھے ماتا جی دا گُݨگاݨ ہُںدّا سی۔ اِتھے سبھ اِکّ دُۄجے نُۄں کۄسدے اتے پھِٹکاردے سن۔
نیہا دے گھر وِچّ دھِییاں بھَیݨاں دی اِذّت سُرکھِّئت سی۔
نیہا نُۄں اُہ دِن یاد سی جدۄں نیہا دے پِچھّے آئُںدے اِکّ مُںڈّے نُۄں کمل نیں شکّ دے آدھار تے ہی رۄک لِیا سی۔ اِکۄ مُکّے نال اُسدا نکّ لہُۄ لُہان ہۄ گِیا سی۔ نیہا نُۄں بھَیݨ آکھ کے اُسنے مساں کھہِڑا چھُڈائِیا سی۔
اِس بھُۄت بںگّلے وِچۄں باہر نِکلݨا نیہا نُۄں ورجِت سی۔ مُںڈِّیاں کھُںڈِّیاں نیں تاں کٹاکش کرنے ہی سن٬ ہُݨ ریہڑی چھابِیاں والے وی اُسنُۄں ٹِچر کرنا آپݨا ہکّ سمجھدے سن۔
چار دِن پہِلاں تِیجی کۄٹھی وِچّ رہِںدّے پِںچُّۄ نیں اُسنُۄں سڑک ’تے رۄک کے ہال چال پُچھّݨ دی ہِمّت دِکھائی سی۔ نیہا دے چُپّ چاپ کِنارا کرن تے پِںچُّۄ نیں بیئِذتی مہِسُۄس کِیتی سی۔ بدلا لَیݨ لئی اُسنے نِہۄرا مارِیا سی — “اسِیں بھئیِیاں نالۄں تاں ماڑے نہِیں۔”
اِکّ وار نیہا دا ہتھّ جُتّی ولّ ودھِیا سی۔ دِل کِیتا سی بۄدے پھڑ کے تاڑ تاڑ مُۄںہ رںگّ دیوے۔ آپݨے لمبّے نہُںیاّں نال اُس دِییاں اکھّاں نۄچ لئے۔
پر اُسدا کھَۄلِیا کھُۄن اکھّاں وِچّ رُکݨ دی تھاں دِماغ نُۄں جا چڑھِیا۔
اُہ پاغلاں واںگ سہِم کے پِچھّے ہٹ گئی سی۔ ہُݨ کمل اُسدی پِٹھّ ’تے نہِیں سی۔
بھِجّی بِلّی واںگ نیہا گھر آ دُبکی سی۔
اُس دِن تۄں بائد نیہا نیں آپݨے آلے دُیالے لچھمݨ ریکھا کھِچّ لئی۔
کۄٹھِیئۄں باہر نِکلݨ دا اُسدا کمّ نہِیں سی۔
تے گھر وِچّ کَید ہۄئی نیہا پاغلپݨ دے نیڑے ہُںدّی جا رہی سی۔
نیہا اُس بھُۄت بںگّلے تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی ترلۄ مچھّی ہۄ رہی سی۔ کدے اُہ وید اگّے ترلے کردی اتے کدے رام ناتھ اگّے۔
“ماما میرا اِس کۄٹھی وِچّ دِل نہِیں لگدا۔ یاداں میرا پِچھّا کردِییاں ہن۔ آپاں ایڈا گھر کی کرنا ہَے؟ دۄ کمرے مُکدے نہِیں۔ کِرپا کرکے اِس کۄٹھی٬ اِس کالۄنی تۄں میرا کھہِڑا چھُڈائۄ۔”
دۄویں جِیء نیہا نال سہِمت سن۔ ماہَۄل بدلݨا چاہِیدا سی۔
پر ہالے اِس تۄں گمبھِّیر سمسِّیاواں ہِکّ تانی کھڑھِییاں سن۔ اُنہاں تۄں کھہِڑا چھُدھّٹے۔ پھیر اِہ گھر وِکے۔ پھیر کۄئی نواں کھرِیدِیا جاوے۔
اُہ وائدا کرکے٬ نیہا نُۄں ٹالݨ تۄں ودھّ کُجھّ نہِیں سن کر سکدے۔
-75-
کرِیب دۄ مہِینے تۄں مائِیا نگر وِچّ پھسی بَیٹھی سںگِّیتا ہُݨ اِتھۄں بھجّ جاݨ دا بہانا لبھّ رہی سی۔
سویرے شام اُہ رام ناتھ نال لڑدی سی۔
رام ناتھ دی کمائی بںدّ ہۄ چُکّی سی۔ دۄبارا کمّ چلائُݨ لئی سالامب ّدھی پھیر مِہنت کرنی پَیݨی سی۔
سںگِّیتا دی چھُٹّی ختم ہۄ گئی سی۔ ہُݨ اُہ بِناں تنخاہ والی چھُٹّی ’تے چلّ رہی سی۔ جے پْرِںسِّیپل مِہربانی ناں کردی تاں ہُݨ تک اُسدی کِسے کھُۄںجھے والے پِںڈّ وِچّ بدلی ہۄ گئی ہُںدّی۔ سںگِّیتا من لا کے بچِّیاں نُۄں پڑھائُںدی سی۔ اُسدا نتِیجا نبّے فِیسدی تۄں ودھّ ہُںدّا سی۔ ہِساب ورگے مُشکل مذمُۄن وِچۄں وی بہُتے بچّے پہِلے درجے وِچّ پاس ہُںدّے سن۔ لمبّی گَیر ہاذری دا گِلا لَے کے آئُںدے بچِّیاں دے ماپِیاں نُۄں پْرِںسِّیپل مساں سمجھا کے مۄڑدی سی۔ ذِلہا سِدھّکھِیا افسر پْرِںسِّیپل دا آکھا منّدا سی۔ اُستۄں منذُۄری لَے کے پْرِںسِّیپل نیں پی.ٹی.اے.پھںڈّ وِچۄں آرذی تَۄر ’تے ہِساب ماسٹر رکھّ دِتّا سی۔ ادھِیاپک نواں سی۔ ناں بچّے اُستے کھُش سن ناں ماپے۔ اُسدی تھاں کۄئی پکّا ادھِیاپک کِسے وی سمیں ہُکم کروا سکدا سی۔
گھر دے آرتھِک اُجاڑے نُۄں بچائُݨ لئی سںگِّیتا دا ڈِئۄُٹی ’تے ہاذر ہۄݨا ذرُۄری سی۔
بچِّیاں دے اِمتِہان سِر ’تے آ گئے سن۔ ہائۄُس ٹَیسٹ دسّدے سن اُہ پڑھائی وِچّ بہُت پچھّڑ گئے سن۔ اُنہاں نُۄں مِہنت کرائُݨ لئی سںگِّیتا دا اپاݨے گھر رہِݨا ذرُۄری سی۔
سںگِّیتا نُۄں اِکّ ہۄر گِلا وی سی۔ ساری ذِمّیواری اِکلّے اُسدے پرِوار سِر کِئۄں پائی گئی سی؟ ہۄر رِشتیدار وی سن۔ پْراہُݨِیاں واںگ آئُںدے سن۔
ادھّا پَۄݨا گھںٹّا بَیٹھ کے مُڑ جاںدے سن۔ کۄئی بذارۄں سَۄدا لَیݨ آئِیا پتا لَے جاںدا سی٬ کۄئی کِسے دفترۄں کمّ کرائُݨ آئِیا۔
سںگِّیتا رام ناتھ ’تے ذۄر پا رہی سی۔ نِیلم سبھ بھراواں دی بھَیݨ سی۔
رام ناتھ وکِیل سی۔ اُہ تھاݨے کچہِری دا کمّ اِکلّا دیکھے اِس وِچّ اُسنُۄں کۄئی اِتراذ نہِیں سی۔ گھر دی دیکھ بھال لئی رام ناتھ دِییاں بھرجائیِیاں برابر دی ڈِئۄُٹی دیݨ۔ پںدّراں پںدّراں دِن وںڈّݨے ہن٬ پںدّراں پںدّراں دِن وںڈّ لَیݨ۔ مہِینا مہِینا وںڈّݨا ہَے٬ مہِینا مہِینا وںڈّ لَیݨ۔
رام ناتھ اُسنُۄں سمجھائُںدا آ رِہا سی۔ اُہ وڈّے سن۔ اُنہاں دے بچّے آپݨا آپ سمبھّالݨ جۄگے سن۔ باکی بھرا چھۄٹے سن۔ سرکاری مُلاذم سن۔
اُنہاں نُۄں چھُٹّی لَیݨ وِچّ دِکّت آ رہی سی۔ اُنہاں دے بچّے چھۄٹے سن۔ ناں گھر چھڈّے جا سکدے سن ناں اِتھے نال لِیاںدے جا سکدے سن۔ نِیلم دا گھر پُۄری ترہاں تباہ ہۄ چُکّا سی۔ تھۄڑھا بہُت نُکسان سبھ دا ہۄݨا سی۔ لگّی اگّ دا سیک دُۄر دُۄر تک مار کردا ہی کردا ہَے۔
سںگِّیتا دا گِلا دُۄر کرن لئی رام ناتھ نیں ہفتے وِچّ تِنّ دِن شہِر جاݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ ججّاں نُۄں بینتی کرکے کیس سۄموار٬ بُدھّوار اتے شُکّروار نُۄں رکھوا لئے۔
کدے اُہ رات وی کٹّ آئُںدا۔ بچِّیاں دِییاں سمسِّیاواں ہلّ کر آئُںدا۔
رام ناتھ دُۄجے بھراواں ’تے ذۄر پائُݨ لگّا۔ جے اُہ ہفتا ہفتا وی کٹوا دیݨ رام ناتھ دا بۄجھ ہلکا ہۄ جاوے۔
اشونی اُپر رام ناتھ دِییاں گلّاں دا اسر ہۄئِیا۔ اُہ شنِیوار اتے اَیتوار دِییاں چھُٹِّییاں مائِیا نگر لائُݨ لئی منّ گِیا۔
اشونی دے دۄ دِن٬ ادھّی ادھّی دِہاڑی آئُݨ نال سںگِّیتا دا مسلا ہلّ ناں ہۄئِیا۔ اُہ آئُںدا سی٬ بھَیݨ جاں بھݨۄئیِئے دے سِرہاݨے بَیٹھ جاںدا سی۔
اِکّ دۄ وار دوائی دے دِںدّا۔ باکی دا سماں اخبار پڑھکے جاں گھڑی دیکھدیکھ بِتائُںدا۔ تِنّ کُ وجے اُسنُۄں بیچَینی ہۄ جاںدی۔ چار کُ وجے اُہ واپسی والی بسّ پھڑ لَیںدا۔
اِکّ دِن انِیتا نُۄں نال لِیائِیا۔ مُڑ اُس نیں شکل ناں دِکھائی۔
سںگِّیتا نُۄں کۄئی رسۄئی تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨ والا چاہِیدا سی۔ سارا دِن اُہ باورچِییاں واںگ رسۄئی وِچّ کھڑھی رہِںدّی سی۔ کدے کھِچڑی٬ کدے دلِییا٬ کدے دُدھّ٬ کدے چاہ۔ کدے مرِیذاں لئی آہار کدے آئے گِیاں لئی چاہ پاݨی۔
سارا دِن پاݨی وِچّ رہِݨ کارن اُسدے ہتھّ گلدے جا رہے سن۔ اڈِّییاں پھٹ گئیِیاں سن۔ ڈھُۄہی وِچّ درد رہِݨ لگّا سی۔ اُسدے مںجّا ملّݨ وِچّ بہُتے دِن نہِیں سن۔
جِس دِن تۄں سںگِّیتا نُۄں پںکّج ہۄراں دے بے کسُۄر سابت ہۄݨ دی سمبھّاونا دا پتا لگّا سی اُس دِن تۄں اُسدا پارا ذِیادا چڑھِیا ہۄئِیا سی۔
اُہ اِکّ وکِیل دی پتنی سی۔ رام ناتھ نال ہُںدِّییاں گلّاں کارن اُسنُۄں کُجھّ کانُۄنی نُکتِیاں دی سمجھ سی۔ مُلذماں دے بے کسُۄر سابت ہۄݨ دا متلب سی مُدئی دھِر ’تے مُسِیبتاں دے پہاڑ دا ٹُٹّݨا۔ پُلِس دی ذِمّیواری دۄشِییاں وِرُدھ سبُۄت اِکٹھّے کرن دی سی۔ جے پُلِس اِیمانداری اتے تندیہی نال کمّ کرے تاں مُدئی دھِر نُۄں مُکدّما جِتّݨ وِچّ کۄئی اَۄکھ نہِیں ہُںدّی۔ جے پُلِس دۄشِییاں دے ہکّ وِچّ سبُۄت اِکٹھّے کرن لگ جائے تاں مُدئی دھِر نُۄں دُۄہری لڑائی لڑنی پَیںدی سی۔ پہِلی پُلِس ولّۄں مُلذماں دے ہکّ وِچّ سبُۄتاں دے کھڑھے کِیتے کِلہے نُۄں ڈھاہُݨ لئی۔ دُۄجی نِہتھّے ہۄ کے دۄشِییاں وِرُدھ سبُۄت اِکٹھّے کرن دی لڑائی۔
وید پرِوار لئی اِہ لڑائی ہۄر وی اَۄکھی سی۔ مُدئی دھِر دا اِکّ وی مَیمبر سہی سلامت نہِیں سی۔ کۄئی جان بچائُݨ لئی بِماری نال لڑ رِہا سی٬ کۄئی وِگڑے مانسِک سںتُّلن نُۄں ٹھِیک کرن لئی۔ پرائے لۄک کدۄں تک اُنہاں لئی ہِکّ تاݨ کے کھڑۄ سکدے سن۔ ہِکّ تاݨ کے کھڑے رِشتیداراں دے پَیراں ہیٹھۄں ذمِین کھِسکݨی شُرُۄ ہۄ گئی سی۔ سںگِّیتا خُد مَیدان چھڈّ کے بھجّݨ لئی تِیار سی۔ نال اُہ رام ناتھ نُۄں بھجا کے لِجاݨا چاہُںدّی سی۔ جدۄں تک مُدئیِیاں نیں کانُۄن دی جںگّ لڑن جۄگا ہۄݨا سی اُدۄں تک مہامبھارت سماپت ہۄ چُکّی ہۄݨی سی۔ کَۄرواں نیں بِناں پاںڈواں نال لڑائی لڑے جںگّ جِتّے جاݨ دا اَیلان آپݨے ہکّ وِچّ کروا لَیݨا سی۔
سںگِّیتا وِتۄں ودھّ آپݨا پھرذ نِبھاء چُکّی سی۔ آپݨی سِہت٬ آپݨے پتی دا مانسِک سںتُّلن اتے آپݨے بچِّیاں دا بھوِکھّ داء ’تے لا کے رِشتیداراں نُۄں بچائُݨ والی اُہ کۄئی ستیُگی اَۄرت نہِیں سی۔
اُہ وار وار رام ناتھ اُپر ذۄر پا رہی سی۔ گھٹّۄ گھٹّ اُسنُۄں شہِر بھیج دِتّا جاوے۔ گھر تاں چلّݨ لگّے۔
اُپرۄں رام ناتھ آپݨی پتنی نُۄں سبر کرن لئی پْریر رِہا سی٬ پر اںدّرۄں اُہ سںگِّیتا نال سہِمت سی۔
پہِلاں اُس دا خِیال سی٬ مہِینے وِیہ دِناں وِچّ سبھ کمّ نِبڑ جاݨگے۔ چلان پیش ہۄݨ بائد کھجّل کھُیاری گھٹ جائیگی۔ مہِینے مہِینے دی تارِیخ پَیݨی سی۔ مہِینے دۄ مہِینے بائد تارِیخ بھُگتن آئُݨ وِچّ اُسنُۄں کۄئی دِکّت نہِیں سی ہۄݨی۔
پر ہُݨ کانُۄنی لڑائی لمبّی ہۄ جاݨی سی۔ نالے گمبھِّیر وی۔ ہائی کۄرٹ دے نال نال سُپرِیم کۄرٹ دے چکّراں دی سمبھّاونا ودھ جاݨی سی۔ اُہ وکِیل سی۔ وکِیلاں نیں اُس تۄں واجِب فِیس لَیݨی سی۔ وڈِّییاں ادالتاں دے وکِیلاں دِییاں فِیساں اسمان چھۄںہدِییاں سن۔ واجِب پھِیساں نیں وی اُسنُۄں دِیوالِییا بݨا دیݨا سی۔ اُہ جِس پڑاء ’تے پُجّ گِیا سی٬ اُتھۄں ناں اگّے ودھِیا جا سکدا سی٬ ناں پِچھّے مُڑِیا جا سکدا سی۔
سںگِّیتا دے دباء ہیٹھ اُہ بھراواں دے نال نال بھَیݨاں نال وی گلّ کر چُکّا سی۔ بھَیݨاں پرائے وسّ سن۔ پھیر وی لۄک لاج لئی ہی سہی اُہ کُجھّ ہتھّ وٹا گئیِیاں سن۔
بھرا آپݨی مرذی دے مالِک سن۔ اُہ اُکّا ہی شرم لاہی بَیٹھے سن۔
اشونی ساف شبداں وِچّ جواب دیݨ لگّا سی٬ “آپاں آپݨی کبِیلداری وی چلائُݨی ہَے۔ کِنّا چِر آپاں اُتھے بَیٹھے رہاںگے۔ آپݨی بݨی اُنہاں نیں آپ نبیڑنی ہَے۔”
مںگّت رائے کہِںدّا سی: “تُۄں وکِیل ہَیں۔ تھاݨے کچہِری دا مَینُۄں پتا ہَے۔
مَیں اُتھے جا کے کی کرُۄںگا؟”
رام ناتھ بھراواں نُۄں سلاہ دے سکدا سی۔ اُنہاں دے پھرذاں تۄں اُنہاں نُۄں جاݨُۄ کروا سکدا سی۔ اڈّ وِڈّ بھراواں نُۄں اُہ مجبُۄر نہِیں سی کر سکدا۔
اجِہے ترک دے دے رام ناتھ سںگِّیتا نُۄں کُجھّ دیر ہۄر سبر کرن لئی منائُںدا آ رِہا سی۔ پر ہُݨ سںگِّیتا دے سبر دے پِیالے بھر چُکّے سن۔
“تُسِیں کۄئی ہلّ لبھّݨا ہَے تاں لبھّۄ۔ نہِیں مَیں کۄئی کدم چُکّاںگی۔ پھیر بُرا ناں منائُݨا۔”
اِہ سںگِّیتا دا آخری پھَیسلا سی۔
-76-
کُجھّ دِناں تۄں رام ناتھ اتے سںگِّیتا وِچکار کھِچاء ودھِیا ہۄئِیا سی۔ اِس دی بھِݨک وید نُۄں پَے رہی سی۔
اُنہاں وِچکار بۄلچال بںدّ سی۔ اِسدی خبر وید نُۄں اجّ ہی مِلی سی۔
وید نیں دُنِییاں ویکھی سی۔ اُنہاں وِچکارلے تناء دے کُجھّ کارن پْرتکھّ سن۔ کرِیب دۄ مہِینے تۄں مِییاں بِیوی اِتھے پھسے بَیٹھے سن۔ کمائی بںدّ ہۄ گئی سی۔ کھرچا وِتۄں باہر سی۔ بچّے رُل رہے سن۔ سںگِّیتا نَۄکری پیشا اَۄرت سی۔
اُسنُۄں آرام دی ذِںدّگی جِئۄُݨ دی آدت سی۔ اِتھے اُسنُۄں نِیلم دے گُۄںہ مُۄت تۄں لَے کے رسۄئی وِچّ ہتھّ پھُۄکݨ تک سبھ کُجھّ کرنا پَیںدا سی۔ ’اِک دِن ہۄر‘, ’اِک دِن ہۄر‘ کرکے دۄ مہِینے لںگھّ گئے سن۔ بِماری اتے مُکدّما ہنُۄمان دی پُۄچھ واںگ لمبّے ہُںدّے جا رہے سن۔ ہالات دے جلدی سُدھرن دے کۄئی آسار نہِیں سن۔
نِیلم دے دستاں نیں بلدی ’تے پھُۄس پائِیا سی۔ نِیلم دی دیکھ ریکھ بھاویں بہُتی نیہا کردی سی پر نیہا نُۄں دم دِوائُݨ لئی جدۄں رام ناتھ سفائی وِچّ جُٹدا سی تاں شرمۄ شرمی سںگِّیتا نُۄں اُسدے ہتھّۄں کپڑے لِیڑے پھڑنے پَیںدے سن۔ سںگِّیتا نُۄں رام ناتھ کۄلۄں کمّ کرائُںدِیاں دُۄہری شرم آئُںدی سی۔ اِکّ بھَیݨ دا نںگّیج بھرا دے ساہمݨے آوے٬ اِہ شرمناک گلّ سی۔ دُۄجا پتنی دے ہُںدِّیاں پتی گُۄںہ مُۄت وِچّ ہتھّ مارے٬ اِہ وی چںگّی گلّ نہِیں سی۔ آدمِییاں نُۄں گُۄںہ مُۄت دی آدت نہِیں ہُںدّی۔ اَۄرتاں بچِّیاں دا پالن پۄشݨ کردِییاں اِس کمّ دِییاں آدی ہۄ جاںدِییاں ہن۔
پر نِیلم ہُݨ سمبھّل چُکّی سی۔ اِشارے سمجھݨ اتے پاسا پرتݨ لگّی سی۔ دست بںدّ ہۄئِیاں نُۄں کئی دِن ہۄ گئے سن۔ ٹٹّی پِشاب آئُݨ تۄں پہِلاں اُسنُۄں پتا لگ جاںدا سی۔ اُہ اِشارا کرکے سمجھا دِںدّی سی۔
سںگِّیتا دے رُسّݨ دا کۄئی ہۄر کارن ہۄݨا چاہِیدا سی۔
وید مسلے دی تَیء تک جاݨا چاہُںدّا سی۔ اُںجھ اُس نُۄں پتا سی کارن لبھّ کے وی اُہ مسلا ہلّ نہِیں کر سکیگا۔
وید خُد چاہُںدّا سی اُہ آپݨے گھر جاݨ۔ آپݨی کبِیلداری سمبھّالݨ۔
پر اُنہاں دے جاݨ نال وید ہۄراں دی دیکھ بھال کرن والا کۄئی نہِیں سی بچدا۔
نِیلم دی جۄ ہالت سی اُہ سبھ نُۄں پتا سی۔ وید خُد لاش بݨِیا پِیا سی۔ پاسا لَیݨ تۄں لَے کے ٹٹّی پِشاب تک لئی اُسنُۄں دۄ بںدِّیاں دا سہارا لَیݨا پَیںدا سی۔ ہۄش وِچّ ہۄݨ کارن اُہ اُپرلِیاں نُۄں بہُتی تکلِیف نہِیں سی دِںدّا۔ پِیاس لگّݨ دے باوجُۄد وی اُہ پاݨی نہِیں سی پِیںدا۔ بہُتا پاݨی پِیئیگا تاں وار وار پِشاب آئیگا۔ بھُکھّ ہۄݨ دے باوجُۄد وی اُہ رجّوِیں رۄٹی نہِیں سی کھاںدا۔ بہُتی وار ٹٹّی دی ہاجت ہۄئیگی۔ نالے خُد تںگّ ہۄئیگا٬ نالے دُۄسرِیاں نُۄں تںگّ کریگا۔ اُہ نِمّ دی داتݨ دا شَۄکِین سی۔ داتݨ ناں کرن کارن اُسدا مُۄںہ سارا دِن کَۄڑا رہِںدّا سی۔ ڈاکٹراں نیں اُسنُۄں پۄلی داتݨ کرن دی اِجاذت دے دِتّی سی۔ پر داتݨ کرن لئی اُسنُۄں بَیٹھݨا پَیݨا سی۔ بَیٹھݨ لئی اُسنُۄں دۄ بںدِّیاں دی ذرُۄرت پَیݨی سی۔ کَۄݨ داتݨ مُۄںہ وِچّ پائیگا؟ کَۄݨ کُرلا کروائیگا؟ دوائی سمیں سِر مِلدی رہے اِہۄ بہُت سی۔ اِہۄ سۄچ کے وید مُۄںہ دی کڑواہٹ برداشت کردا آ رِہا سی۔
اِہۄ نہِیں٬ اُسنے کئی ہۄر سمجھَۄتے وی کِیتے سن۔ نیہا اُس نُۄں دُنِییاں دی ہر شَیء نالۄں ودھّ پِیاری سی۔ کمل نالۄں وی ودھّ۔ کدے باپ دھِییاں کۄلۄں ٹٹّی پِشاب والے بھاںڈے چُکوائُںدا ہَے؟ رام ناتھ جاں سںگِّیتا نُۄں تکلِیف ناں ہۄوے۔ وید آپݨے دِل ’تے پتھّر رکھّ کے نیہا تۄں اِہ کمّ وی کروا رِہا سی۔
آتم گِلانی نال بھرے وید نیں کئی وار اِس نرک بھری ذِںدّگی تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی سۄچِیا سی٬ پر اُس ابھاگے نُۄں آپݨی مرذی نال مرن دی وی اِجاذت نہِیں سی۔ ناں خُۄہ کھاتا گںدّا کرن لئی اُہ اُٹھّ کے باہر جا سکدا سی۔ ناں کِسے کَیمِسٹ دی دُکان تۄں ذہِر کھرِید سکدا سی۔ کِدھرۄں ذہِر مِل وی جاںدی٬ کِسے نیں اِہ اُس دے مُۄںہ وِچّ نہِیں سی پائُݨی۔
اِکّ دۄ وار اُس نیں ڈاکٹراں نرساں کۄلۄں آنے بہانے ذہِرِیلِییاں دوائیِیاں دے ناں پُچھّے سن۔ اُسدا اِرادا بھامپ کے اُہ ذہِر دی تھاں اُسدا ہَۄسلا ودھائُݨ لگدے سن۔ اُہ آپݨی پھُلّ ورگی دھی بارے کُجھّ سۄچے۔
وید نیں نیہا بارے کدۄں نہِیں سی سۄچِیا؟ کمل دی کۄئی پھرمائِش ٹل سکدی سی۔ نیہا دے ہر بۄل تے وید نیں پھُلّ چڑھائے سن۔
نیہا سی ہی بھاگاں والی۔
نیہا دے پَیدا ہُںدِّیاں ہی اُہ مائِیا نگر آ وسّے سن۔ اِتھے پَیسا مِیںہ واںگ برسِیا سی۔ چھاپاں چھلِّیاں لئی ترسدی نِیلم نیں ہِیرِیاں دے کئی سَیٹّ کھرِید لئے سن۔ ہر نوِیں کِسم دی ساڑھی پہِلاں اُنہاں دی کۄٹھی آئُںدی سی۔
بَیںکاں وِچلے پھِکس ڈِپاذِٹاں اتے وِکاس پتّراں دی گِݨتی دِنۄ دِن ودھدی گئی سی۔ شہِر دے مشہُۄر کلبّاں دی اُنہاں نُۄں مَیمبرشِپ مِل گئی۔ نِیلم کئی کِٹّی کلبّاں اتے سماج سیوی سںسّتھاواں دی مَیمبر بݨ گئی۔
وید نیں تںگّی تُرشی دے دِن دیکھے سن۔ آپݨے شہِر اُہ اٹھّ سَۄ وِچّ گُذارا کردا رِہا سی۔ بجٹ بݨا کے پَیسا کھرچدا سی۔ ہتھّ گھُٹّ کے گُذارا ہُںدّا سی۔
اچانک ہتھّ آئی مائِیا ’تے اُسنُۄں ہَیرانی ہُںدّی سی۔ لگدا سی اِہ کۄئی سُپنا سی۔ مائِیا نُۄں تجَۄری وِچّ بںدّ کرن دی تھاں اُسنُۄں سُکھّ سہُۄلتاں مانݨ دا شَۄک سی۔ آئے دِن نوِیں چِیذ اُسدے گھر آئُںدی سی۔
وید دی نِیئت نُۄں پھل لگّا سی۔ پتنی سُچجّتا نال گھر چلا رہی سی۔ دۄویں بچّے لائِک سن۔
نیہا نال اُسنُۄں اِکّ ہۄر گلّۄں وی مۄہ سی۔ کنٹِیناں اتے پِکنِکاں وِچّ مست رہِݨ والی الّہڑ اُمر اُسنے یۄگا اتے آتم شاکشات ورگے ادھِیاتمِک کمّاں لیکھے لا رکھّی سی۔ اُمر دی ابھۄلتا کارن اُسنے سِکھراں وی جلدی چھۄہ لئیِیاں سن۔
نیہا دے نال نال گھر دا واتاورݨ وی پوِتّر ہۄݨ لگّا سی۔ نیہا دی پْریرنا وسّ وید نیں پہِلاں مِیٹ مچھّی گھر لِیائُݨی چھڈّی۔ پھیر ماس کھاݨا چھڈّ دِتّا۔ شراب پی کے گھر وڑن لدھّگِیاں اُسنُۄں شرم آئُݨ لگّی۔ اُسدا دھںدّا ہی اجِہا سی۔ جِنّا چِر کِسے نال بَیٹھ کے ہم پِیالا ناں ہۄئِیا جاوے اۄنا چِر دُۄجا آپݨا راذ نہِیں دسّدا۔ کمپّنی سیک اُہ دارُۄ پِیںدا سی۔ نیہا دے بِناں آکھِیاں ہی اُسنے اِس بِماری تے کابُۄ پائُݨا شُرُۄ کر دِتّا۔ ماتا جی اگّے سہُں کھا کے پہِلاں اُسنے وائدا کِیتا اُہ دۄ پَیگّ تۄں ودھّ نہِیں پِیویگا۔ پھیر آپݨے آپ اِکّ پَیگّ تے آ گِیا۔ پھیر اُہ سۄفی بݨ گِیا۔
پہِلاں اُسنُۄں لگدا سی شراب بِناں کارۄبار وِچّ ترکّی نہِیں کِیتی جا سکدی۔ شراب چھڈّ کے کارۄبار ہۄر ترکّی کرن لگّا۔ ’دھرمی کرمی بںدّا ہَے‘ اِہ کہِ کے لۄک اُستے ودھّ یکِین کرن لگّے۔
اِنہاں سبھ تبدِیلِییاں دا کارن اُہ نیہا اتے اُسدی گُرُۄ ماتا کلِیانی جی نُۄں سمجھدا سی۔
باکی سہِیۄگِییاں واںگ وید نُۄں وی نیہا وِچۄں کِسے دَیوی شکتی دی جھلک پَیںدی سی۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں خُشکِسمت سمجھدا سی۔ اُسدے گھر اِکّ دیوی نیں اوتار لِیا سی۔ من ہی من اُہ اِس دیوی نُۄں پْرݨام کرِیا کردا سی۔
اتے ہُݨ کِسے تاڑکاسُر نیں نیہا دِییاں سارِییاں دَیوِک شکتِییاں ہر لئیِیاں سن۔ اُسنُۄں اِکّ سراپی ذِںدّگی جِئۄُݨی پَے رہی سی۔
دۄ مہِینِیاں وِچّ ہی نیہا دے چِہرے دا نُۄر کھمبھّ لا گِیا سی۔ ہںسُّۄ ہںسُّۄ کردا چِہرا رۄݨ ہاکا ہۄئِیا رہِںدّا سی۔ اُس دِییاں جِیناں٬ پَیںٹاں اتے شرٹ سبھ الماری وِچّ بںدّ سن۔ کئی کئی دِن اُہ سُۄٹ نہِیں سی بدلدی۔ اُسدے نہُںیاّں دی پالِش لتھّ گئی سی۔ ڈئُلے کانے بݨ گئے سن۔ ہتھّاں ’تے پلِتّݨ چھا گئی سی۔
نیہا دے کۄل بَیٹھݨ نال ہُݨ ٹھںڈِّییاں ہواواں دا انُبھو نہِیں سی ہُںدّا۔
ناں من نُۄں سکُۄن مِلدا سی۔
وید دا جِویں اُس نالۄں مۄہ بھںگّ ہۄ گِیا سی۔ دِن وِچّ کئی کئی وار اُہ اُسنُۄں کھِجھ کھِجھ پَیںدا سی۔ چھۄٹی مۄٹی گلتی ’تے جھاڑ دِںدّا سی۔
“دوائی لیٹ ہۄ گئی٬ پاݨی بِستر اُپر ڈُلہ گِیا٬ پاسا پلٹدِیاں ہڈّ دُکھ گئے٬ مُۄںہ وِچّ کھاݨا ودھّ پَے گِیا۔” جِویں نیہا نُۄں تاڑن لئی اُسنُۄں کِسے بہانے دی تلاش رہِںدّی سی۔
بِمار ہۄݨ تۄں پہِلاں جے کدے اُہ نیہا نُۄں تاڑدا سی تاں پِچھّۄں غلتی دا اہِساس کرکے مُیافی مںگّ لَیںدا سی۔ ہُݨ سَۄ فی سدی غلت ہُںدِّیاں وی اُس تۄں مُیافی نہِیں سی مںگّی جاںدی۔ پتا سی اِہ غلتی وار وار ہۄݨی سی۔
پہِلاں پہِلاں باپُۄ دِییاں جھِڑکاں نیہا دِییاں اکھّاں وِچّ ہںجھُّۄ بھر دِںدِّییاں سن۔ ہَۄلی ہَۄلی جِویں اُس دِییاں اکھّاں وِچۄں ہںجھُّۄ مُکّ گئے۔ اُہ سُنّ وٹّا جِہا بݨ گئی۔ کِسے جھِڑک دا ہُݨ اُس ’تے کۄئی اسر نہِیں سی ہُںدّا۔ جِویں اُہ کۄئی رۄبۄٹ بݨ گئی سی۔ ہُکم دی تامِیل کرن والی مشِین۔
گئۄُ ورگی دھی اُپر وید تۄں اِس لئی اتِیاچار ہۄ رِہا سی تاں جۄ سںگِّیتا اتے رام ناتھ نُۄں کۄئی تکلِیف ناں ہۄوے۔
اُہ آپݨے پرِوار دا بچِیا اِکۄ اِکّ سہارا کھۄݨا نہِیں سی چاہُںدّا۔
جدۄں تۄں پںکّج ہۄراں دے جلدی جیلہۄں باہر آئُݨ دی افواہ پھَیلی سی٬ خبر لَیݨ آئُݨ والِیاں دی گِݨتی سِفر تے پُجّ گئی سی۔ وید دا بھائیِچارا سۄچ رِہا سی٬ وید پرِوار تاں تباہ ہۄ ہی گِیا۔ چلّدے پُرذے پںکّج ہۄراں نال کِئۄں وِگاڑی جاوے؟
پںکّج ہۄراں دے مُکدّمے وِچۄں نِکل جاݨ نال مُکدّمے نیں لٹک جاݨا سی۔
اِکّ سال وِچّ مُکّݨ والے مُکدّمے نُۄں دس پںدّراں سال لگّ جاݨے سن۔ ناں وید پرِوار نیں بیئِنسافی نُۄں برداشت کرنا سی٬ ناں پںکّج نُۄں پَیسے دی پرواہ سی۔ چھۄٹے چھۄٹے نُکتِیاں اُپر وار وار اپِیلاں ہۄݨِییاں سن۔ کئی وار اُچِّییاں ادالتاں وِچّ لٹکدے پھَیسلے اِکّ پِیڑھی تک نِگل لَیںدے ہن۔
اِس چرچے نال نِیلم دے بھَیݨ بھراواں اتے جِیجِیاں بھرجائیِیاں دے ہَۄسلے پست ہۄ گئے۔ کِنّی کُ دیر کۄئی کمّ چھڈّ کے اِتھے بَیٹھا رہیگا؟ اِکّ دِن مُۄںہ مۄٹا ہۄݨا ہی سی۔ کِئۄں ناں پہِلاں ہی پلّا چھُڈا لِیا جاوے۔
رِشتیداراں دے نال نال دۄست مِتّر وی پاسا وٹّدے جا رہے سن۔ کرِںدّے ہال چال پُچھّݨ آئُݨۄں ہٹ گئے۔ کِدھرے بابُۄ کِسے کمّ نُۄں ناں آکھ دیوے۔ کۄئی وگار ناں پا دیوے۔
وید نُۄں آپݨی اِس کمذۄری دا پتا سی۔
آپݨا گھر بچائُݨ لئی اُسنُۄں سںگِّیتا اتے رام ناتھ وِچکار سُلہا کرائُݨی چاہِیدی سی۔
-77-
من مٹاو دا کارن لبھّݨ لئی وید نیں آنے بہانے رام ناتھ نُۄں ٹۄہِیا۔
رام ناتھ نیں پلّا ناں پھڑائِیا۔
کئی وار سںگِّیتا کۄلۄں وی تکلِیف پُچھّی۔ اِکّ دۄ دِن گھر لا آئُݨ دا سُجھاء دِتّا۔ اُہ رۄݨ ہاکی ہۄ کے تُر جاںدی سی۔ گھر جاݨ دی تجوِیذ ناں اُہ منّدی سی اتے ناں ٹھُکرائُںدی سی۔
وید نُۄں لگّ رِہا سی٬ ماملا گھر واپسی نالۄں ودھّ گمبھِّیر سی۔
نیہا سارا دِن سںگِّیتا کۄل رہِںدّی سی۔ شائِد اُسنُۄں کِسے گلّ دا پتا ہۄوے؟ سۄچ کے وید نیں مسلا نیہا نال ساںجھا کِیتا۔
“بِماری اتے مُکدّمے تے پَیسا دھڑادھڑ لگّ رِہا ہَے۔ سارا پَیسا مامے دا خرچ ہۄ رِہا ہَے۔ مَینُۄں لگدا ہَے ماما آپݨی کۄئی چِیذ گہِݨے رکھّ کے کرذا لَیݨا چاہُںدّا ہَے۔ مامی اِسدا وِرۄدھ کر رہی ہَے۔”
جِنّا کُ نیہا نُۄں پتا سی اُسنے دسّ دِتّا۔
وید پہِلاں ہی اِس سمسِّیا تۄں جاݨُۄ سی۔ گھر وِچّ جۄ گہِݨا اتے نکدی سی اُہ لُدھّٹِیا پُٹِّیا گِیا سی۔ پہِلے دِن تۄں لَے کے ہُݨ تک سارا خرچ رام ناتھ کۄلۄں ہۄ رِہا سی۔ وید نیں کئی وار رام ناتھ تۄں ہِساب کِتاب پُچھِّیا سی۔ اُہ ہر وار ٹال جائِیا کردا سی۔
گھر وِچلے پَیسے دا ہِساب کِتاب نِیلم کۄل سی۔ لاکر اتے بَیںک خاتے نِیلم اتے کمل دے ناں سن۔ کُجھّ پلاٹاں دے ہِسّے نِیلم دے ناں سن٬ کُجھّ کمل دے۔ نیہا ہالے چھۄٹی سی۔ نیہا نُۄں اُسنے کِسے جھںجّٹ وِچّ نہِیں سی پائِیا۔ اُہ پرائِیا دھن سی۔ بِگانے پُتّ دا کی پتا سی٬ جائِداد واپس کرن لدھّگِیاں تکلِیف منّ جائے؟ اِہ سۄچ کے وید نیں نیہا دے ناں اۄنا کُ پَیسا جمہاں کرائِیا سی٬ جِنّا پکّے تَۄر ’تے اُس کۄل رہِݨا سی۔ اِہ رکم وی اُسنے یاراں دۄستاں نُۄں وِیاج ’تے دِتّی ہۄئی سی۔ دھی دھِیاݨی دی رکم وِچّ وادھا ہۄ رِہا سی۔
نیہا کۄل جۄ پیسا سی اُہ بَیںک وِچۄں کڈھوا کے اُہ رام ناتھ دے ہوالے کر چُکّی سی۔ اُسنے آپݨے ’پھِکس ڈِپاذٹ‘ تُڑوا لئے سن۔ نَیشنل سیوِںگّ سرٹِیپھِکیٹاں اُپر لۄن لَے لِیا سی۔
کمل مر چُکّا سی۔ اُسدی وارِس اُس دی ماں سی۔ کانُۄنی تَۄر ’تے نِیلم ذِںدّا سی۔ بَیںک والے اُس نُۄں ذِںدّا منّݨ لئی تِیار نہِیں سن۔ اُہ ہۄش وِچّ نہِیں سی۔ اُسدی سہِمتی بِناں بَیںک لاکر نہِیں سن کھُلہ سکدے۔ ناں بَیںک کھاتے وِچۄں پَیسا نِکل سکدا سی۔
کمل دے ناں جۄ جائِداد سی٬ اُہ پہِلاں نِیلم دے ناں چڑھنی سی۔ پھیر اُہ ویچی وٹّی جا سکدی سی۔ نِیلم دے ہۄش وِچّ آئُݨ تک جائِداد اُسدے ناں چڑھی جاں ناں چڑھی اِکّ برابر سی۔ کانُۄنی تَۄر ’تے اُہ جائِداد دا سَۄدا کرن دے یۄگ نہِیں سی۔
اجِہِییاں اڑچناں کارن اُہ جائِداد دے مالک ہُںدّے ہۄئے وی اُسدا فائِدا نہِیں سن اُٹھا سکدے۔
وید نُۄں آپݨی جیب وِچّ چار پںجّ ہذار رُپئے تۄں ودھّ رکھّݨ دی کدے ذرُۄرت نہِیں سی پَیںدی۔ باکی ساری پُۄںجی اُسنے کارۄبار وِچّ لا رکھّی سی۔
دیش وِچّ چلدے مںدّواڑے دا مائِیا نگر وِچّ سبھ تۄں ودھّ اسر ہۄئِیا سی۔ پلاٹاں کۄٹھِییاں دے ریٹ اسمانۄں ڈِگّ کے پتالاں ولّ نُۄں چلّ پئے سن۔
لۄک دِتّے بِیانے وِچے چھڈّ کے بھجّ رہے سن۔
چںگّے دِناں وِچّ وید نیں بہُت کارۄبار کِیتا سی۔ چںگّی پَیںٹھ کارن ہر کۄئی اُس نال ہِسّیدار بݨن لئی تِیار ہۄ جاںدا سی۔ جائِداد کھرِیدݨ اتے ویچݨ والے اُس تے اِتبار کردے سن۔ ناں اُہ بِیانا پھڑن لگّے لِکھت پڑھت وِچّ پَیںدے سن ناں پھڑائُݨ ویلے۔ سارا ہِساب کِتاب ذُبانی چلّدا سی۔
اُہۄ وِشواس ہُݨ وید نُۄں مہِںگّا پَے رِہا سی۔
دۄست دُشمݨاں وِچّ وٹّدے جا رہے سن۔
لۄک وید دے بھوِکھّ نُۄں پڑھ چُکّے سن۔ اُس نُۄں بِمار اتے مُکدّمے نیں گھیر لِیا سی۔ اِنہاں وِچۄں آئی اِکّ مُسِیبت مان نہِیں ہُںدّی۔ اُس اُپر دۄویں ٹُٹّ پئیِیاں سن۔ مُکدّما ڈاڈھِیاں نال چلّ رِہا سی۔ بِماری وی خترناک سی۔ وید دی ہالت بھٹھّ وِچّ پائے بھاںڈے ورگی سی۔ پتا نہِیں سی اںگّ سہی جُڑنگے جاں نہِیں۔ اپاہج ہۄݨ دی ودھّ سمبھّاونا سی۔ جے اُہ ٹھِیک ہۄ گِیا٬ پھیر وی اِکّ سال تۄں پہِلاں تُرن پھِرن جۄگا نہِیں ہۄݨا۔ جوان پُتّ گُیا چُکّا سی۔ پُتّاں دے خُسّ جاݨ نال ذِںدّگی دے اُدیش بدل جاںدے ہن۔ کمّ کرن دی پْریرنا ختم ہۄ جاںدی ہَے۔ اُلٹا بںدّے دِییاں پْروِرتِییاں ڈھاہُۄ ہۄ جاںدِییاں ہن۔ ہُݨ اُہ پہِلی تھاں آئُݨ والا نہِیں سی۔
وید دے ٹھِیک ہۄݨ تک سَۄدے لٹکا کے نہِیں سن رکھّے جا سکدے۔ جائِداد دا وِئُپار سٹّا بذار ورگا ہُںدّا ہَے۔ گاہک تتّا ہُںدّا ہَے۔ ویچݨ والا وی اتے لَیݨ والا وی۔ دلالاں دی ہیڑ گاہکاں نُۄں بھُدھّکھے شیر واںگ ہڑپّݨ لئی تِیار کھڑھی ہُںدّی ہَے۔ سِیاݨا وِئُپاری اُہۄ ہَے جۄ مَۄکے دا فائِدا اُٹھا لئے۔
ہِسّیداراں نُۄں وید نال ہِسّیداری گھاٹے والا سَۄدا سابت ہۄ رہی سی۔
جِہڑے مُنافے وِچّ چلّ رہے سن اُنہاں نیں بِناں وید نُۄں پُچھّے سَۄدے کٹّ دِتّے۔
جِہڑے گھاٹے وِچّ سن اُنہاں نیں گھاٹا مِتھّ کے٬ ہِساب کِتاب وید دے گھر بھیج دِتّا۔ لَیݨ دیݨ پھیر ہۄ جائیگا۔
بہُتے کاہلے ہسپتال گیڑا مارن لگّ پئے سن۔ وید دے ہۄش وِچّ آئُںدِیاں ہی اُہ وہِییاں کھۄلہ کے بَیٹھ گئے سن۔ مانسِک تناء٬ پْریشانی٬ بھوِکھّ پْرتی نِراشتا اتے سرِیرک کشٹ کارن وید جِئۄُݨ دی آس چھڈّی بَیٹھا سی۔ بِجنس وِئُپار دی گلّ اُسنُۄں ذہِر ورگی لگدی سی۔ تپِیا بھکھِیا اُہ جِویں ہِسّیدار آکھدے اُسے ترہاں سہِمت ہۄ جاںدا۔ بہُتے ہِدھّسِیاں وِچّ اُسنُۄں گھاٹا سہِݨا پِیا سی۔ کُجھّ کُ ناں ماتر مُنافا دے کے اِماندار اتے ہمدرد ہۄݨ دا دِکھاوا وی کر گئے سن۔
اُسدے ٹھِیک ہۄ کے گھر مُڑن تک اُڈِیک کرن والِیاں وِچّ بہُتی گِݨتی اُنہاں مِتّراں دی سی جِنہاں دے ہتھّ وِچّ لِکھت پڑھت ناں ہۄݨ کارن٬ چُپّ کرنا مجبُۄری سی۔ اَۄکھے ہۄئے وید نیں ناںہ وِچّ سِر ہِلا دِتّا تاں اُہ کِس دی ماں نُۄں ماسی آکھݨگے۔ اِہ سۄچ کے اُہ دڑ وٹّی بَیٹھے سن۔
ہُݨ جدۄں اُہ بۄلݨ چلّݨ دے کابل ہۄ گِیا سی اُہ پِیار پُچکار کے آپݨی لَیݨداری منائُݨ آئُںدے سن۔ جدۄں وید پائی پائی دا ہِساب چُکتا کرن دا وچن دِںدّا سی تاں اُہ پہِلی غلتی نُۄں دُہرائُݨ تۄں گُریذ کردے سن۔ بدلے ہالات وِچّ وید دی ذُبان دی پہِلی کِیمت نہِیں سی رہی۔
ٹھۄس سبُۄت وجۄں اُہ کِسے گہِݨے گدھّٹے جاں لِکھت پڑھت دی مںگّ کردے سن۔ بہُتا نہِیں تاں کۄئی رِشتیدار جامن ذرُۄر بݨے۔
جِنہاں نال لِکھت پڑھت ہۄئی سی اُنہاں دے کانُۄنی نۄٹِس آئُݨ لگّے۔
اجِہے بہُتے نۄٹِس اُنہاں گاہکاں ولّۄں آ رہے سن جِنہاں نُۄں وید نیں بِیانے پھڑائے ہۄئے سن۔ پلاٹاں دے بھاء گِر رہے سن۔ نواں گاہک لبھّدا نہِیں سی۔
پدھّلِئۄں پَیسے خرچ کرکے رجِسٹری کرائُݨ دی ہُݨ اُسدی پرۄکھۄ نہِیں سی۔ اُہ کہِںدّے سن اُہ مِیاد دے اںدّر اںدّر رجِسٹری کرائے٬ نہِیں تاں بِیانے تۄں ہتھّ دھۄݨ لئی تِیار رہے۔
کمل دی مَۄت٬ بِماری اتے رِشتیداراں دی بیرُکھی نالۄں ودھّ دُکھّ وید نُۄں اِنہاں نۄٹِساں دا ہُںدّا سی۔ اِہ نۄٹِس اُہ لۄک دے رہے سن جِہڑے اُسے دے پَیرۄں پَیراں سِر ہۄئے سن۔
کُجھّ دِناں تۄں اِہ سمسِّیا گمبھِّیر ہۄ گئی سی۔ کِسے نیں اِہ افواہ پھَیلا دِتّی سی کِہ وید دا دِوالا نِکل رِہا سی۔
کاہلے پئے لۄک گھر آ کے دھمکِییاں اتے گالہاں دیݨ لگّے۔ اِکّ دۄ ڈراوے لئی بدماشاں نُۄں نال لَے آئے۔ کُجھّ شرِیپھاں نیں آپݨے ہکّ بدماشاں نُۄں ویچ دِتّے۔ گِدّڑ چِٹھِّییاں لَے لَے بدماشاں دے کرِںدّے وید دی کۄٹھی اگّے چکّر کٹّݨ لگّے۔
وید آپݨے آپ نُۄں گِرجھاں وِچّ گھِرِیا مہِسُۄس کر رِہا سی۔ جِس ترہاں دی کۄئی تجوِیذ لَے کے آ رِہا سی وید اُسے نال سہِمت ہُںدّا جا رِہا سی۔ کِسے نُۄں پلاٹ ’تے کبذا کروا دِتّا اتے کِسے نُۄں کِسے دُکان دی ہِسّیداری چھڈّ دِتّی۔
وید دا سبھ کُجھّ مُکّ گِیا پر لَیݨداراں دی لِسٹ ناں مُکّی۔
-78-
اِس سبھ دے باوجُۄد وی وید نُۄں پتا سی نِیلم دے لاکراں وِچّ بتھیرا سۄنا اتے نکدی پئی سی۔ اِکۄ لاکر نیں رام ناتھ دا کرذا لاہ دیݨا سی۔
اِسے بیفِکری کارن وید نُۄں رام ناتھ نال ہِساب کِتاب کرن دی کاہل ہۄ رہی سی۔
نَۄبر رام ناتھ دے گھر وِچّ پھُٹّ پَیݨ تک آ جائیگی اِس بارے وید نُۄں پہِلاں سۄچݨا چاہِیدا سی۔ گھٹّۄ گھٹّ اِکّ وار خرچ ہۄ رہی رکم دے واپس کر دیݨ دا بھرۄسا تاں رام ناتھ نُۄں دے دیݨا چاہِیدا سی۔ رام ناتھ سۄچدا ہۄئیگا شائِد وید رکم واپس کرن دے رَۄں وِچّ نہِیں سی۔ رام ناتھ وید دا سالا سی۔ سالے جِیجِیاں تے خرچ کردے آئے ہن۔
وید نُۄں آپݨی غلتی جھٹّ سُدھار لَیݨی چاہِیدی سی۔
اُسے رات وید نیں رام ناتھ نُۄں کۄل بَیٹھا کے ہۄئے خرچے دا ہِساب کِتاب مںگّ لِیا۔
اِس وار وید نیں رام ناتھ نُۄں گلّ ٹالݨ ناں دِتّی۔ رام ناتھ دا ٹبّر اُس لئی رُل رِہا سی٬ وید لئی اِہۄ بہُت سی۔ ہذار دۄ ہذار دی کاپ جھلّی جا سکدی سی۔ لکھّاں دے خرچے دا ہِساب ہۄݨا چاہِیدا سی۔
رام ناتھ ہُݨ تک چار لکھّ دے ہیٹھ آ چُکّا سی۔ بہُتا پَیسا بِماری اُپر خرچ ہۄئِیا سی۔ اُسدے سارے بِلّ اُس کۄل مَۄجُۄد سن۔
تھاݨے کچہِری وِچّ رام ناتھ نیں ہتھّ گھُٹّ کے رکھِّیا سی۔ پھیر وی اِکّ لکھّ دے لگبھگ خرچ ہۄ گِیا سی۔ رِشوت دی رسِید نہِیں مِلدی۔ رِشوت دی ڈِیٹیل دیݨ تۄں اُہ ڈر رِہا سی۔ پتا نہِیں وید نُۄں یکِین آئیگا جاں ناں۔ اُسدا مُۄںہ کالا ہۄ سکدا سی۔
رام ناتھ نُۄں لگّا سی وید نُۄں اُس اتے سںگِّیتا وِچکار چلدی تلخی دی بھِݨک پَے گئی سی۔ اِسے لئی اُہ رام ناتھ نُۄں ہِساب دیݨ لئی مجبُۄر کر رِہا سی۔
رام ناتھ نُۄں وید دی اِہ اڑی چںگّی لگّ رہی سی۔ گھٹّۄ گھٹّ ہُݨ وید نُۄں اِہ تاں پتا لگّ جاݨا سی کِہ رام ناتھ آپݨے پدھّلِئۄں کِنّے پَیسے خرچ چُکّا سی۔ کُجھّ خرچا باکی رِشتیداراں نیں وی کِیتا سی۔ اُسدا وی اُسنُۄں پتا ہۄݨا چاہِیدا سی۔
رام ناتھ وِچّ وی ہۄر آرتھِک بۄجھ جھلّݨ دی ہِمّت نہِیں سی۔ ہۄر پَیسا چُکائُݨ لئی جے کۄئی چِیذ گہِݨے ہۄݨی سی تاں اُہ رام ناتھ دی تھاں وید دی ہۄݨی چاہِیدی سی۔ وید نُۄں بِیسِییاں وادھے گھاٹے ہۄ رہے سن۔ اِکّ ہۄر سہی۔
من کرڑا کرکے رام ناتھ نیں مۄٹا مۄٹا ہِساب گِݨوا دِتّا۔
چار لکھّ دا ہِساب سُݨ کے اِکّ وار وید دے کھانِئۄں گئی۔ اُسدا انُمان اِکّ لکھّ دے نیڑے تیڑے سی۔
کُجھّ دیر سُنّ جِہا رہِ کے وید نیں آپݨے آپ نُۄں سمبھّالِیا۔ بِلّ اُسدے ساہمݨے پئے سن۔ کُجھّ غلت نہِیں سی۔ اِہ مۄٹا مۄٹا ہِساب سی۔ ہۄر چھۄٹیمۄٹے ہۄئے خرچاں دا ہِساب وِچّ ذِکر نہِیں سی۔ اُہ خرچا رام ناتھ نیں آپݨے خاتے وِچّ پا لِیا سی۔
رام ناتھ دی سیوا بھاونا اتے کُربانی اگّے وید دا متھّا جھُکِیا۔ رام ناتھ دے اہِسان دا بدلا اُسنے آپݨِییاں اکھّاں نم کرکے جتائِیا۔ اُہ رام ناتھ نُۄں ہِکّ نال لا کے اُسدا دھنّواد کرنا چاہُںدّا سی۔ پر باہاں نیں اُسدا ساتھ ناں دِتّا۔ اُسنُۄں بُلہ پھرکا کے من دی بھاونا من وِچّ دبائُݨی پئی۔
“تُۄں فِکر ناں کر رام ناتھ! مَینُۄں تھۄڑھا جِہا ولّ ہۄ لَیݨ دے۔ مَیں سارا اِںتذام کر دیواںگا۔ اِنے کُ پَیسے تاں آپݨے اِکۄ لاکر وِچۄں نِکل آئُݨگے۔ نِیلم کۄل چار لاکر ہن۔ تُۄں کچہِری کۄلۄں اُسدے لاکر کھۄلہݨ دی اِجاذت لَے لَے۔”
“ہالے آپاں نُۄں لاکر جگّر نہِیں کرنے چاہِیدے۔ کِسے لَیݨدار نیں لاکراں دی سُۄہ کڈھّ کے سِیل کروا دیݨے نیں۔ میرے پَیسِیاں دا فِکر ناں کرۄ۔ ہَۄلی ہَۄلی آ جاݨگے۔ پہِلاں اِس تُۄفان نُۄں لںگھّ جاݨ دیئیِئے۔”
رام ناتھ نیں لاکراں دے کھُلہݨ وِچّ پیش آئُݨ والی اَۄکڑ دی یاد دِوائی۔
وید ولّۄں مِلے پَیسے مۄڑن دے بھرۄسے نیں رام ناتھ دے منۄں مݨاں مُۄںہِیں بۄجھ لاہ دِتّا۔ ہُݨ تک اُہ سۄچ رِہا سی اُسدا پَیسا اجائیِں جا رِہا سی۔
ہُݨ رام ناتھ دِییاں دۄویں سمسِّیاواں ہلّ ہۄ گئیِیاں۔ وید نُۄں ہۄئے خرچ دا پتا وی لگ گِیا اتے پَیسے واپس ہۄݨ دے اسار وی بݨ گئے۔
“اگّۄں تۄں تُۄں پَیسے دا فِکر ناں کرِیں۔ مَیں کرداں کۄئی اِںتذام۔ ہُݨ تُۄں جاہ اتے سَۄں جا۔”
رام ناتھ نُۄں سَۄݨ لئی بھیج کے وید نُۄں لگّا مِییاں بِیوی وِچکار سمجھَۄتے دا راہ پدھّرا ہۄݨ لگّا سی۔
-79-
“وِیہ پںجّاہ ہذار کِتھۄں آوے؟” ساری رات وید اِہۄ ہیٹھ اُتاںہ کردا رِہا۔
پہِلاں اُسنے مائِیا نگر دے یاراں دۄستاں اُپر نذر ماری۔ اُسنُۄں اِکّ وی ناں یاد ناں آئِیا جِسنے لۄڑ پَیݨ ’تے پَیسے دھیلے دی پیشکش کِیتی ہۄوے۔ جِہڑا کۄئی آئِیا ہِساب کرن اتے بکائِیا لَیݨ ہی آئِیا۔
جدۄں آپݨے خُۄن نیں بھاݨا ورتا دِتّا۔ پرائِیاں ’تے کاہدا گِلا!
اِہ مائِیا نگری سی۔ اِتھے سبھ رِشتے مائِیا دُیالے گھُمّدے سن۔
پھیر اُسنے آپݨے پُراݨے شہِر دے مِتّراں اُپر نذر ماری۔ مِتّراں دے ناں سۄچ سۄچ کے اُسدا من گُلاب واںگ کھِڑن لگّا۔ بچپن دے بیلِییاں نیں ہالے تک اُسدا ساتھ نہِیں سی چھڈِّیا۔ بھلے دِناں وِچّ کۄئی آئِیا جاں ناں پر بھَیڑے دِناں وِچّ سبھ دے من ولُۄںدرے گئے۔ خبر لَیݨ بھجّے بھجّے ہسپتال گئے۔ ہُݨ گھر آئُںدے سن۔ گھںٹّا گھںٹّا بَیٹھ کے آئی مُسِیبت دا کھِڑے متھّے مُکابلا کرن دی سلاہ دِںدّے سن۔ ویداں گرںتھّاں وِچۄں اُداہرناں دے کے اٹلّ سچائی دا اہِساس کرائُںدے سن۔ ہر ترہاں دی سہائِتا دا یکِین دِوائُںدے سن۔ کدے کۄئی کھالی ہتھّ نہِیں سی آئِیا۔ کۄئی دُدھّ لَے آئُںدا٬ کۄئی کیلے سںگّترے۔ وید بتھیرا رۄکدا سی۔ ناں اُہ پھل کھا سکدا سی٬ ناں کھاݨ نُۄں من کردا سی۔ پر کۄئی نہِیں سی ٹلدا٬ اِہ پِںڈّاں دا رِواج سی۔
مائِیا نگر واسِییاں واںگ ناں اُہ چھُٹّی والے دِن آئُںدے سن ناں رات براتے۔ پُۄرا دِن وِہلا کرکے آئُںدے سن۔ اُنہاں دا پِیار اتے دِلٹُمبّݨِییاں گلّاں وید دے ذخماں نُۄں کئی کئی دِن ٹھںڈّک پہُںچّائُںدِییاں سن۔
دۄستاں دا اِہ سنیہ اُسنُۄں کئی وار آتم گلِیانی نال بھر دِںدّا سی۔ پہِلاں کِسے وِیاہ شادی ’تے آئے اُہ وید نُۄں مِلݨ آ جائِیا کردے سن۔ اُدۄں وی اُہ گھںٹّا گھںٹّا بَیٹھ کے گلّاں کرنِییاں چاہُںدّے سن۔ اُس سمیں اُنہاں کۄل بَیٹھے وید دا من کاہلا پَیݨ لگدا سی۔ اُہ چاہُݨ لگدا سی دۄست کمّ دی گلّ کرن اتے تُردے ہۄݨ۔
ہُݨ اُہۄ گلّاں اُس نُۄں گھِئۄ دِییاں نالاں لگدِییاں سن۔ اُنہاں دا گھںٹِّیامب ّدھی بَیٹھݨا مِںٹّاں سکِںٹّاں واںگ لگدا سی۔
اُسدے دۄست امِیر نہِیں سن۔ کۄئی کلرک سی٬ کۄئی چھۄٹا دُکاندار۔
اُہ وڈّی رکم دے کے وید دی مدد کرن دی ستھِتی وِچّ نہِیں سن۔
وید نیں ہِساب کِتاب لائِیا۔ جے سارے سُدامِیاں تۄں سارے ستُّۄ اِکٹھّے کر لئے جاݨ تاں وی رکم دس پںدّراں ہذار تۄں نہِیں ودھݨی۔ کی نںگّی نہائۄُ کی نچۄڑُۄ۔ اِنے پَیسِیاں نال دس دِن وی نہِیں لںگھّݨے۔
دۄستاں نُۄں یاد کر کر اُسنُۄں آپݨے شہِر دی یاد ستائُݨ لگّی۔ چںگّا ہُںدّا جے اُسنے مائِیا پِچھّے لگ کے آپݨا شہِر ناں چھڈِّیا ہُںدّا۔ اُسدے دۄست بہُتے پَیسے نہِیں کما سکے ناں سہی۔ پر سُکھّ شاںتی اُنہاں دے گھر وسّدی سی۔ اُنہاں دے نِشانے بہُتے وڈّے نہِیں سن۔ سَۄ کُ گذ دا مکان٬ ماسٹری جاں بَیںک وِچّ کلرکی۔ اِہ اُنہاں لئی گنِیمت سی۔ اِہۄ جِہے سُپنے اُہ آپݨے بچِّیاں لئی دیکھدے سن۔ وید نیں وڈّے وڈّے سُپنے دیکھ کے کی کھدھّٹِیا؟
مائِیا نگر وِچّ ہُݨ اُسدا کی رہِ گِیا سی؟ سارے سُپنے مِٹّی دے مہِل واںگ ڈھیری ہۄ گئے سن۔ کِئۄں ناں ہُݨ وی اُہ آپݨے شہِر مُڑ جاوے؟
یاراں دۄستاں وِچّ رہِ کے اُسدے دِن کدھّٹے جاݨے سن۔ دُکھّ بھُلّ جاݨے سن۔ مائِیا نگر وِچّ کِسے نُۄں فۄن کرن تک دی وِہل نہِیں سی۔ اُتھے گھر آ کے ہالچال پُچھّݨ دا شِشٹاچار ہالے ذِںدّا سی۔
وید پِیا پِیا آپݨی کۄٹھی د جائِذا لَیݨ لگّا۔ چھے بَیڈّ رُۄم۔ دس باتھ رُۄم۔ چھے گِیجر۔ چار اے.سی.خرچا ہی خرچا۔ ہذار رُپئے مہِینا سفائی دا خرچ۔ کۄٹھی وِچّ رہِݨ والے رہِ گئے تِنّ ٹۄٹرُۄ۔
بدلے ہالات وِچّ وید نُۄں دۄ بَیڈّ رُۄم والا گھر کافی سی۔ کۄٹھی دا تِیہ لکھّ ودھّٹِیا جا سکدا سی۔ اِنی رکم دے بَیںک وِیاج نال اُسدا ودھِییا گُذارا ہۄ سکدا سی۔
وَیسے وی اِہ کۄٹھی ہُݨ اُسنُۄں وڈھّ وڈھّ کھا رہی سی۔ کمل اتے نِیلم دے پرچھاویں اُسدا پِچھّا کردے سن۔ اُنہاں دِییاں یاداں اُسدے ذخماں نُۄں جھرِیٹدِییاں سن۔
نیہا وی اِس کۄٹھی تۄں اکّ گئی سی۔ اُہ کئی وار اِس کۄٹھی تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی آکھ رہی سی۔
اِکّ ہۄر تَۄخلا اُسنُۄں کھاݨ لگّا۔ کِدھرے کۄئی سِر پھِرِیا پَیسے لَیݨ دے بہانے اُسدی کۄٹھی اُپر کبذا ناں کر لئے۔ کۄئی کچہِری وِچۄں ڈِگری لَے کے کُرکی ناں کروا دیوے۔ چںگّا ہۄوے جے پَیسے وٹّ کے ہتھّ وِچّ کر لئے جاݨ۔
سویرے اُٹھدِیاں ہی وید نیں اِہ یۄجنا رام ناتھ نال ساںجھی کِیتی۔
بہانا کمل دِییاں یاداں تۄں تںگّ آئُݨ دا گھڑِیا۔
کۄٹھی ویچݨ دی گلّ سُݨکے رام ناتھ دِییاں اکھّاں چھلک پئیِیاں۔ وید پرِوار نیں بڑی رِیجھ نال اِہ کۄٹھی بݨائی سی۔ بڑی رِیجھ نال اِکّ اِکّ چِیذ اِس گھر وِچّ سجائی سی۔ ہالے کۄٹھی مُکمّل وی نہِیں سی ہۄئی کِہ ویچݨ دی نَۄبت آ گئی۔
کُجھّ دیر خامۄش رہِ کے رام ناتھ نیں آپݨے جذباتاں ’تے کابُۄ پائِیا۔
“کۄٹھی نِیلم دے ناں ہَے۔ اُسدے دستختاں بِناں ناں بِیانا ہۄ سکدا ہَے ناں رجِسٹری۔”
کۄٹھی دے وِکݨ وِچّ اِہ کانُۄنی دِکّت سی۔
“کۄٹھی وِچّ تاذی تاذی واردات ہۄئی ہَے۔ جوان مُںڈّے دی مَۄت ہۄئی ہَے۔
لۄکاں نیں کۄٹھی نُۄں اشُبھ آکھݨا ہَے۔ کِسے نیں آکھݨا ہَے کۄٹھی وِچّ مُںڈّے دا بھُۄت پھِردا ہَے۔”
وہِم بھرم کۄٹھی دا سہی مُلّ پَیݨ وِچّ دُۄجی دِکّت سی۔
“کدے پُلِس جاں سفائی دھِر دا وکِیل مَۄکا دیکھݨ کۄٹھی آ سکدے ہن۔
نویں مالکاں نُۄں اِہ گلّ چُبھݨی ہَے۔”
اِہ وِوہارک دِکّت سی۔
کۄٹھی دے وِکݨ وِچّ دِکتاں ہی دِکتاں سن۔
پہِلاں وید اتے رام ناتھ آپݨے آپݨے کمّاں وِچّ رُدھّجھے رہِںدّے سن۔ اُنہاں وِچکار کھُلّہ کے گلّاں گھٹّ ودھّ ہی ہُںدِّییاں سن۔
ہُݨ رام ناتھ دا کافی سماں وید کۄل بَیٹھِیاں بِیتدا سی۔ رام ناتھ دِییاں اجِہِییاں دلِیلاں وید نُۄں ہَیران کر دِںدِّییاں سن۔ سچّمُچّ وکِیلاں نُۄں ذِںدّگی دے ہر پہِلُۄ بارے بھرپُۄر گِیان ہُںدّا ہَے۔ اِہ اہِساس اُسنُۄں ہُݨ ہۄ رِہا سی۔
رام ناتھ دِییاں دلِیلاں سَۄ فِیسدی سچّ سن۔ ہۄر کِسے نُۄں وہِم ہۄوے جاں ناں پر دلالاں نیں آپݨا کمِشن ودھائُݨ لئی اِہ وہِم ذرُۄر لۄکاں دے منا وِچّ پا دیݨے سن۔ وید نیں خُد کئی وار اِہۄ پھارمُۄلا ورتِیا سی۔
لاکر کھُلّہ نہِیں رہے۔ کۄٹھی وِک نہِیں رہی۔ ہۄر کۄئی جائِداد پلّے نہِیں۔
پھیر گُذارا کِس ترہاں ہۄئیگا؟ وید من ہی من کھَۄجھلن لگدا۔
اُسدا اِکّ فَیسلا پکّا سی۔ اُہ جِتھۄں مرذی اِںتذام کرے رام ناتھ نُۄں کُجھّ پَیسے دا اِںتذام ذرُۄر کرکے دیویگا۔
“چلّ اِںجھ کر آہ جۄ وادھُۄ سمان ہَے اِہ ویچ دے۔ آپاں ہُݨ دۄ پھرِذ٬ چار اے.سی., دۄ سۄپھا سَیٹّ کی کرنے ہن؟ من بھر گِیا سبھ کاسے تۄں۔”
“کمل دا اِہ مۄٹر سائیِکل وی مَینُۄں ہُݨ ذہِر ورگا لگدا ہَے۔ اِسنُۄں میرِییاں اکھّاں اگّۄں پرہے ہٹا دے۔ اِس نُۄں ویچ دے۔ نواں ہَے۔ چںگّے پَیسے وٹّۄ …”
گلّ پُۄری کرن تۄں پہِلاں ہی وید دِییاں بھُبّاں نِکل گئیِیاں۔ مۄٹرسائیِکل ’تے بَیٹھے کمل دی تسوِیر اُس دِییاں اکھّاں اگّے آ کھڑۄتی۔ لمبّاچَۄڑا٬ سوا چھے پھُٹّا جوان مۄٹر سائیِکل تے بَیٹھا بڑا سۄہݨا لگدا سی۔
پہِلاں کمل کۄل سکُۄٹر سی۔ اُس اُپر بَیٹھا اُہ لمبُّۄترُۄ جِہا لگدا سی۔ اُس دِییاں ٹںگّاں دی لمبّائی نُۄں دیکھ کے وید نیں اُسنُۄں اِہ مۄٹر سائیِکل لَے کے دِتّا سی۔
اُسے مۄٹر سائیِکل نُۄں اکھّاں اگّۄں پرہے کرن دی گلّ سُݨکے کمل جِویں وید نال گُسّے ہۄ رِہا سی۔ مۄٹر سائیِکل کمل نُۄں آپݨی جان نالۄں پِیارا سی۔ مۄٹر سائیِکل پرہاں ہٹائُݨ دا متلب سی کمل نُۄں دِل وِچۄں کڈھّݨا۔
وید کۄل ہۄر کۄئی چارا نہِیں سی۔ پتھّر دِل بݨکے اُسنُۄں کمل نالۄں ناتا تۄڑنا پَیݨا سی۔
کمل دے مۄٹر سائیِکل نُۄں ویچݨ دی تجوِیذ سُݨکے رام ناتھ دے کلیجے وِچّ رُگّ بھرِیا گِیا۔ اُسدا دِل ذۄر ذۄر دی دھڑکݨ لگّا۔ اُسنُۄں لگّا اُسدا دِل پھیلہ ہۄݨ والا ہَے۔ کمل بڑا پِیارا بچّا سی۔ رام ناتھ نُۄں سبھ بھاݨجے بھاݨجِییاں وِچۄں اُسے نال ذِیادا مۄہ سی۔ مِٹھّا سُبھاء٬ گلّبات کرن دا سلِیکا۔ ودھّڈِیاں لئی اِذت۔ سبھ دا من مۄہ لَیݨ والا۔ کمل امرِیکا جاݨ دی سۄچ رِہا سی۔ رام ناتھ نیں اُسدے سہارے امرِیکا دی سَیر کرن دا سُپنا لِیا سی۔
ہُݨ اُسے بچّے نُۄں بھُلائُݨ دا یتن کِیتا جا رِہا سی۔ اُس دِییاں سِینے نال لا کے رکھّݨ والِییاں یاداں نُۄں ویچݨ لئی سۄچِیا جا رِہا سی۔
“مَیں ہالے ذِںدّا ہاں۔ کمل دی کِسے چِیذ دا ناں لِیا تاں مَیتھۄں بُرا کۄئی نہِیں۔”
آکھدا رام ناتھ خُد بھُبّاں مار کے رۄ پِیا۔
آپے تۄں باہر ہۄئِیا رام ناتھ٬ وید دے گل لگ کے من دا بھار ہلکا کرن لگّا۔
وید دا رۄݨ ہۄر اُچّی ہۄ گِیا۔
مہِینِیاں تۄں ڈکّے ہںجھُّۄیاں دے درِیا دۄہاں دِییاں اکھّاں وِچۄں وہِ تُرے۔
جِیجے سالے نُۄں اُچّی اُچّی رۄںدِیاں دیکھ کے سںگِّیتا اتے نیہا نُۄں ہتھّاں پَیراں دی پَے گئی۔
دۄہاں نُۄں لگّا کۄئی بھاݨا ورت گِیا سی۔
رۄںدِییاں کُرلائُںدِییاں اُہ نِیلم دے کمرے ولّ دَۄڑِییاں۔ اُسدی نبذ ٹھِیک چلّ رہی سی۔
مُڑ اُہ وید دے کمرے ولّ دَۄڑِییاں۔ جِیجے سالے نُۄں گل لگّ کے ہُبکِیں ہُبکِیں رۄںدے دیکھ کے اُنہاں دِییاں وی دھاہاں نِکل گئیِیاں۔
پہِلی وار سارا ٹبّر اِکٹھّے بَیٹھ کے رۄئِیا سی۔