پِیار تے مِتّْرتا تے ہۄر دِوء گُݨاں نُۄں آپݨے وِچّ آویش رُۄپ وِچّ پڑُچھݨ لئی تے پھِر آپݨے اںدّر دھارݨ کرن لئی تے مُڑ اُناں نُۄں اںدّرۄں باہر اِک مالتی دے پھُلّ واںگ سُگںدھّی کھلیرݨ لئی آدمی نُۄں کدی نِکمّا نہِیں رہِݨا چاہِیدا٬ جِس دے ہتھّ وِچّ کِرت نہِیں اۄہ نِکمّا آدمی ہَے٬ ار اُہ کدی اُچّ جِیون دے مرماں نُۄں انُبھو نہِیں کر سکّدا۔۔

اِک بںدّا جِہڑا سہِج سُبھا آپݨے کمّ وِچّ اٹھّ پہِر ہی دھِیان نال لگّا ہَے٬ اُسنُۄں ماڑے چِتون تے کںگّالتا دے پامر کرم کرن دی ویہل ہی نہِیں لگّدی-سِیاݨِیاں جۄ اِہ کِہا کِہ نِکمّا من شَیتان دی آپݨی ٹکسال ہۄ جاںدا ہَے-اِس کتھن وِچّ بڑا سچّ بھرِیا پِیا ہَے۔۔

ہُݨ تُسی آپݨے دیس تے جاپان دے دیس دا جے مُکابلا کرۄ٬ تد پتا لگّدا ہَے کِہ اُتھے کِسی نُۄں٬ منگھڑت کھِیالاں تے وِچاراں دی کُۄڑی گِیان-گۄدڑی دِییاں مانسِک چںچّلتا دِییاں کھیڈاں کرن دی وِہل نہِیں٬ اۄہ چِتْر وت آپݨے کمّاں وِچّ لگّے ہن۔ اِک ترکھاݨ جۄ آپݨے ہتھّ نال لکّڑی نُۄں رُۄپ دے رِہا ہَے٬ اِک لۄہار جۄ گرم لۄہے نُۄں سادھ رِہا ہَے٬ اِک چِتْرکار جِہڑا دھِیان وِچّ کِسی دیکھی چِیذ نُۄں امر کر رِہا ہَے۔ بھاویں اۄہ سِرپھ رںگّ٬ رُۄپ تے پْربھائۄ نُۄں امر کر رِہا ہَے٬ اُنہاں نُۄں اتھک کِرت کرن تھِیں اُپجی سہِج سمادھی دے سُکھ تھِیں وِہل ہۄ ہی نہِیں سکّدی٬ کِہ اۄہ کِسے دْوَیت تے دُکھّ دے نِکمّے واد وِواد وِچّ پَیݨ, اُہ گلّاں کرن والِیاں نُۄں کُچھ پاگل سمجھدے ہن۔ اۄہ سما جِہڑا نَیناں پْراݨاںں نال کُچھ سادھ سکّدا ہَے٬ اۄہ وِئرتھ نِکمّے من دے بھۄرے کھِیال اُڈارِییاں٬ مسلے باجِییاں٬ "رب ہَے نہِیں" "چِٹّا ہَے کالا ہَے" آدِ وِچّ وںجّاݨ کِہڑی سِیانپ ہَے؟ سچّی کِرت کرن والے دے ہتھّ پَیر آپ-مُہارے پاک ہۄ جاںدے ہن۔ مانسِک چِتون کِنّا ہی اُچّا ہۄوے٬ رُۄہ نُۄں ساپھ نہِیں کردا٬ مَیلا کردا ہَے٬ پر سرِیر نال کِیتی کِرت آپ-مُہاری جِس تراں بْرِچھّاںں اُتّے پھل پھُلّ آݨ لگّدے ہن٬ سِدک تے پِیار تے ربّ دی ربّتا وِچّ جِیݨ لگّ جاںدی ہَے۔ اِیسائی مت بادشاہی مہلّاں وِچّ ٹۄلسٹائے نُۄں ندر نہِیں سی آئِیا٬ پر بھۄلے بھالے رُۄس دے کْرِساناںں دے وہِماں دے ہنیرے وِچ بِجلی لِشک دِییاں دھارِییاں سچّے سِدک دی اۄہنُۄں نجر آئیِیاں ۔ کْرِسان جِمِیںدار جِہڑے ہل واہُںدّے٬ تے مجُۄرِییاں کردے ہن٬ اُناں وِچّ سہِج سُبھا دیا٬ اُدارتا٬ تِیاگ٬ رجا آدِ مہان گُݨاں دی چھایا٬ ہُںدّی ہَے ۔ کِسی امِیر دے دِل وِچّ نُکسان اُٹھا کے رجا دا نُکتا نہِیں آئُںدا٬ پر مَیں کِرتی کِساناں کی سِکھّ تے کی مُسلمان تے کی ہِںدُّۄ سبھ نُۄں ویکھِیا ہَے کِہ اۄہ بڑے بڑے نُکسان نُۄں ربّ دی رجا دے نُکتے وِچ گُجار دِںدّے ہن٬ اۄہ گم تے دُکھ دی اۄنی کامب نہِیں کھاںدے جِنّی اکلاں والے تے بہُ سۄچاں والے نِکّے نِکّے نُکسان وی بِنا شِکوے دے برداشت نہِیں کر سکّدے٬ تے کھلواڑے وِچّ بَیٹھا کِسان جِس کھُلہے دِل تے اُدارتا نال دان کردا ہَے اۄہ اکل والا تے سۄچاں والا مانسِک آدمی نہِیں کر سکدا ۔ جِس تراں گئۄُ وِچّ بچّے نُۄں پِیار کرن دا سہِج سُبھا گُݨ ہَے تے کُدرت تے جِیون وِچّ آکھر دِبئتا دا لچھݨ درسائُںدا ہَے تِویں کْرِسان مِہنت کرن والا کُدرت دے اِس نیم دا درشن کرائُںدا کِہ ہتھّ پَیر تۄں جے کۄئی کار کرے تے چِیت آپ-مُہارا نِرںجّݨ نال وی جُڑݨ لگّ جاںدا ہَے تے سماں پا کے کِرت ہی پُۄجا ہۄ جاںدی ہَے۔ کارلَیل نیں ٹھِیک وچن کِیتا ہَے٬ کِہ اِہۄ جِہی رجا٬ سہِج-سُبھا ربّتا دی چُپّ سِدک وِچّ جِیںدی تھِیںدی کِرت ربّ دی پُۄجا تُلء ہَے ۔۔

اِہ دسّݨ دی کی لۄڑ ہَے ? کِہ سمُںدّراں وِچّ کۄرل کِیڑے نِکّی نِکّی کِرت نال پہاڑ کھڑے کر دِںدّے ہن تے سمُںدّْراں وِچّ کۄرل ٹاپُۄ بݨ جاںدے ہن ۔ سۄ کِرت دا اِک اِہ وی سُبھا ہُںدّا ہَے کِہ اۄہ نِرماݨ ہۄ کے لگّا رہِںدّا ہَے تے اُہدے کمّ وِچّ برکت پاݨ والا کۄئی ہۄر ہُںدّا ہَے ۔ سُچّی کِرت کرن والے دا سہِج-سُبھا اِہ انُبھو ہُںدّا ہَے٬ کِہ میرا تاں کمّ کرنا ہی بݨدا ہَے پھل دیݨ والا کۄئی ہۄر ہَے۔ سۄ اِس سِدک وِچّ اُس اںدّر چںچّل مناں تے انیک چِںتّا والے بے آسار ہَے چُکے مناں والی لۄبھ لالچ دی بْرِ‌تی نہِیں' ہُدی ۔ تھۄہڑے وِچّ سبر بہُت ہُںدّا ہَے٬ تے اِہ چمکدی اُچّی سُرتِ دا چۄٹی دا رسِک انُبھو ہَے :-

گۄ دھن گج دھن باج دھن اَۄر رتن دھن کھان ۔۔

جب آوے سںتّۄکھ دھن سب دھن دھُۄل سمان ۔۔

آپݨے کِسب وِچّ٬ ہر اِک کِرتی دے اںدّر کُدرتی سادگی تے بیپرواہی ہُںدّی ہَے۔ اُہ چِتْرکار آپݨے بݨائے چِتْر دے رںگّ ویکھ ویکھ وِگسدا ہَے٬اۄہنُۄں کِتھّے پھُرست ہَے٬ کِہ اُہ آپݨے کپّڑِیاں دِییاں سِلوٹاں ول تکّے یا آپݨے کھُد بݨ گئے وَیرِییاں دِییاں چۄٹاں دا کھِیال کرے٬ نشے وِچّ آدمی دُنِییاں تے آپݨے چُگِردے دی کی پرواہ کردا ہَے ? سۄ کمّ وِچّ لگے آدمی سہِجے ہی کُچھ آپے دا رس ماݨدے ہن٬ ار اُہ نِںدِّیا اُستت دۄہاں تھِیں اتِیت جِہے ہُںدّے ہن تے رسِک کِرتاں نُۄں چھڈّ وی دیئیِئے تد سادھارݨ سُچّی ہتھّاں پَیراں دی کِرت تے کِسب والے آپے وِچّ بچّے واںگ ابۄجھ اوستھا وِچّ ٹِکے رہِںدّے ہن۔ اِک امِیر مۄٹر تے اِک ویری جا رِہا سی٬ مَیں وِچّ بَیٹھا ساں تے اگے اِک بُڈھّا گرِیب گوالِییار دا کْرِسان ٹھُمک ٹھُمک آپݨی لء وِچّ جا رِہا سی۔ مۄٹر دی ٹھۄکر لگ گئی٬ مۄٹر والے آپ سجّے تے اۄہ کھبّے ہۄیا٬ اُس کھبّے پرتائی تے اُہ سجّے ہۄیا ۔ اِس گھبراہٹ وِچّ ٹکّر اۄہنُۄں لگّی٬ گرِیب کِرتی ڈھہِ پِیا ۔ امِیر نیں مۄٹر کھڑی کِیتی٬ اُہ اِئۄں پِیا سی جِویں کِسی بْرِچھّ نُۄں ٹکّر لگّی سی۔ کُچھ وی نہِیں کُۄئِیا٬ اساں سمجھِیا ٹںگّ ٹُٹّ گئی تے ہسپتال لَے گئے٬ اۄہ ڈاکٹر اگّے وی اِئۄں پَے گِیا جِویں کۄئی لٹھّ ہُںدّی ہَے ۔ ڈاکٹر نیں ہِلا چِلا کے ویکھِیا تے کِہا کِہ ٹُٹِّیا کُچھ نہِیں٬ اُس بیجبان نیں ناں کۄئی شکائت کِیتی ناں کُچھ کُۄیا۔ جے کۄئی انیک چِںتّن والا ہُںدّا تے ہۄر کُچھ نہِیں تد شاکی تاں جرُۄر ہُںدّا ۔ اِہ شِکوا وی ناں کرنا کۄئی جِہالت دی گلّ نہِیں٬ اِہ کِرت دوارا سہِج سُبھا ٹِکے٬ بھاویں کِرت بھلے بھاو وِچّ ٹِکے من دا لچھّݨ ہَے ۔ ۔ سۄ سُچّی کِرت جرُۄر ربّ دی پُۄجا ہَے٬ کِئُںکِہ سادھ تے کِرتی دے لچھّݨ مِلدے ہن ۔۔

جد امِیر لۄک ہدّ تھِیں ودھ اتیاچار کردے ہن , تد ربّ ولۄں ہی کۄئی تُۄپھان سۄسائِٹی وِچّ آئُںدا ہَے٬ جِہڑا سۄسائِٹی دی جمِین اُچّی نِچّی پَیلی وِچّ کراہ پھیردا ہَے تے بنّے چنّے وٹّ ٹۄئے نُۄں اِک برابر کر دِںدّا ہَے ۔ یُۄرپ وِچّ کئی واری اِہ ہۄیا٬ پر پھِر وی مُڑ تُڑ گلّ سما پا کے اُتھے ہی ۔ آ ٹِکدی ہَے۔ کِرتی کُچھ گرِیب جِہے٬ نِماݨے جِہے٬ تے امِیر لۄک من دے چںچّل اِئۄں٬ جِویں مۄم دے بݨے بیجان جِہے بُتّ ہُںدّے ہن تے اکھّاں جھمکاںدے ہن تے ہۄٹھ ہِلاںدے ہن ۔ اُنہاں نُۄں اۄہ سُکھ جِہڑا کِرتی دی ہڈّی وِچّ کِرت پَیدا کردی ہَے٬ کدی نہِیں آ سکّدا ۔ نِکمّا ہۄݨ کر کے اُنہاں نُۄں دھرم کرم دِییاں گلّاں٬ مسجِداں مںدّر بنائُݨ دے اہںکّاری تے بناوٹی دان تے کھَیرائِتاں سُجھدِییاں ہن ۔ اُنہاں نُۄں اگر وِشے دے کِیڑے کِہا جائے تد سادھارݨ اُنہاں دی سُرتِ دی ہالت دا ورنݨ ہَے ۔ یا کِرتی سُچّا٬ یا آویش گربھِت سادھ٬ بس دۄ بںدّے اِس دُنِییاں تے سہِج سُبھا دَیوی گُݨاں دے پْرکاشک ہُںدّے ہن٬ ار اُنہاں دے اۄہ گُݨ آپ مُہارے اِئۄں چمکدے ہن٬ جِس تراں اِس ٹھہِرے گگن وِچّ سُۄرج دی جۄتی دِیپمان ہُںدّی ہَے٬ تے دۄ ہدّاں جرُۄر مِلدِییاں ہن کِئُںکِہ آکھر جِیون بس اِک گۄلائی ہَے سرکل ہَے جِہدا ہر تھاں آدِ تے ہر تھاں اںتّ ہَے ۔ سۄ اُس ہدّ تے سادھ اکْرَے ہۄ کے کِرتی ہَے تے اۄہدی کِرت سدا رسِک کِرت ہَے٬ جِہدا دِسّݨ والا رُۄپ کیول بس جِیوݨ رَۄ چلاݨ والا درشن ہَے٬ تے کلا کَۄشل٬ آرٹ کوِتا آدِ اُس درشن دے چانݨا رُۄپ ہن٬ اۄہ سادھ ہَے٬ تے اِدھر اِک ابھۄل سُچّا کِرتی سدا کِسب کرن والا بںدّا ہَے٬ جِس وِچّ سادھ دے جِیون دا پتِیبِمبّ آپمُہارا پَیںدا ہَے ۔۔

مَیں ویکھِیا ہَے٬ کِہ سِرپھ اِک گُرُۄ نانک ساہِب تے دس گُرُۄیاں دے ویاکھیان وِچّ سہِج سُبھا دِیاں گُݨاں دے پْرکاشک نُۄں باںہ پکڑ اِس کُۄڑ بھںوّر وِچّۄں کڈھِّیا ہَے ۔ اُنہاں دے دربار وِچّ اِک پاسے سُچّی کِرت نَیݨ پْراݨاں دی دساں نَۄہاں دی مِہنت دی کدر ہَے تے دُۄجے پاسے اِک پُۄرݨ بْرہم گِیان اکْرَے رسِک کِرت والے سادھ دی چُپّ کِرت تے پُۄرݨ درشن دی سِپھت ہَے تے سۄسائِٹی منُکھّ دی جڑھ تاں کِرتی دی کِرت تے چۄٹی دا پھل سادھ دا وجُۄد دسِّیا ہَے٬ اِس تھِیں چھُٹ سبھ "کرم دھرم پاکھںڈّ جۄ دِیسہِ تِن جم جاگاتی لُۄٹَے٬" اِنہاں نُۄں کُۄڑے واںگُۄ بُہاری دے آپݨے مںدّر تھِیں باہر سُٹّے ہن ۔۔

اۄہۄ وِدیا اوِدیا ہَے٬ جِہڑی مانسِک جُۄئے نُۄں تے انیک چِتوناں تے من گھڑِت مسلِیاں نُۄں کُدرت تے کادر دے رںگّ تھِیں جُدا کِیتے من دِییاں چرچاواں تے کھِیالاں نُۄں کۄئی ہَیسِیئت دِںدّی ہَے تے اۄہ اوِدیا وِدیا رُۄپ ہَے٬ جِہڑی کُدرت دے رُۄہ نال ابھید ہۄ اُسی کادر دے رںگّ وِچّ کِرت کردی ساہ لَیںدی ہَے۔۔