پںجّاب وِچّ دھرتی ہیٹھلا پاݨی ختم ہۄ رِہا ہَے۔ اِسدے کارناں دی گھۄکھ کرن اتے پاݨی وِچّ وادھے لئی ڈھںگّ ترِیکِیاں بارے وِچار وِٹاںدرا کرن دی تھاں سارا بھاںڈا کِساناں دے سِر بھنِّیا جا رِہا ہَے۔ کی پںجّاب وِچّ ہۄ رہی پاݨی دی گھاٹ لئی کیول کِسان ہی ذِمّیوار ہن؟ کِسان تاں انّداتا ہَے۔ آپ بھاویں ڈھِڈّۄں بھُکھّا رہے پر لۄکائی دا ڈھِڈّ ذرُۄر بھردا ہَے۔ اُہ تاں کُدرت دے نیڑے ہَے اتے پاݨی نُۄں دیوتا منّدا ہَے۔ پاݨی دی بربادی جاں اِس نُۄں گںدھّلا کرن بارے اُہ کدے سۄچ وی نہِیں سکدا۔ اُس دا کِتّا ہی اجِہا ہَے٬ ہۄر کِسے کِتّے وِچّ اِنی مِہنت نہِیں کرنی پَیںدی۔ اِسدے نال ہی کُدرت دی مار وی اُسے نُۄں سبھ تۄں ودھّ جھلّݨی پَیںدی ہَے۔ کِسان پاݨی دی ورتۄں اناج پَیدا کرن لئی کردا ہَے ساڈے واںگ اُس دی بربادی نہِیں کردا۔ اُہ جدۄں کھیت نُۄں پاݨی لگائُںدا ہَے تاں لگبھگ ادھّا پاݨی مُڑ دھرتی ہیٹھ چلا جاںدا ہَے۔ اِکّ ہِسّا بھاپھ بݨ کے اُڈدا ہَے تے مُڑ شُدھّ ہۄ کے ورکھا دے رُۄپ وِچّ واپس دھرتی نُۄں سِںجّدا ہَے تے باکی پاݨی داݨِیاں اتے ناڑ دے راہِیں منُکھّ تے پشُۄ کھاںدے ہن۔

ساڈے ماہِر سارے پھساد دی جڑھ جھۄنے نُۄں منّدے ہن۔ اِتھّے اِہ دسّݨا اُچِت ہۄویگا کِہ جھۄنا پںجّاب دی رِوائِتی پھسل ہَے۔ چَۄلاں دا گُݨگاݨ تاں ویداں وِچّ وی کِیتا گِیا ہَے۔ مکّی باہرۄں آئی پھسل ہَے۔ وارس شاہ نیں آپݨی ہِیر وِچّ باسمتی دِییاں وِیہ تۄں وی ودھّ کِسماں دا ذِکر کِیتا ہَے۔ جدۄں سِںچّائی دے سادھن کھُۄہ سن اُدۄں سائُݨی وِچّ بہُت گھٹ رکبے وِچّ پھسل بِیجی جاںدی سی۔ نِیائیِں وِچّ مکّی٬ کماد٬ کُجھ دالاں٬ سبذِییاں تے چرہی جاں باجرا۔ بہُتی دھرتی کھالی ہی رکھّی جاںدی سی۔ مِیںہ پَیݨ ’تے اُس دی مُڑ مُڑ وہائی کِیتی جاںدی سی۔ ہاڑھی دی بِجائی لئی بارش پِچھّۄں کھیت وِچّ گِلّ دبّ لئی جاںدی سی۔ نِیویں کھیتاں وِچّ جھۄنے دی بِجائی کِیتی جاںدی سی۔ اُدۄں برسات بہُت ہُںدّی سی۔ ہپھتے ہپھتے دِییاں جھڑِییاں لگّدِییاں سن۔ جدۄں پاݨی دی سہُۄلت ہۄئی تاں کِسان نیں سائُݨی وِچّ وی پُۄری پھسل بِیجݨی شُرُۄ کر دِتّی۔ کِسان سبھ تۄں ودھّ مِہنت کردا ہَے۔ سبھ تۄں ودھّ کھترے سہیڑدا ہَے پر پھِر وی اُس دا گُذارا مُشکِل نال ہُںدّا ہَے۔ اِہ جھۄنے دی پھسل ہی ہَے کِہ کِسان دے گھر چُلّہا مگھدا ہَے۔ جھۄنا سائُݨی دی سبھ تۄں گھٹ کھترے والی پھسل ہَے۔ جیکر اِسدی لُیائی 20 جُۄن تۄں پِچھّۄں کِیتی جاوے تاں ماہِراں انُسار ورتے پاݨی تے اُپج دا آپۄ وِچلا انُپات جھۄنے دا سبھ تۄں ودھّ ہَے۔ تِنّ مہِینِیاں دی پھسل تے 35 کُئِںٹل تۄں ودھّ اِکّ ایکڑ وِچّۄں جھاڑ پْراپت ہۄ جاںدا ہَے۔

اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ جھۄنے ہیٹھ کۄئی دس لکھّ ہَیکٹر دھرتی کڈھّ کے دُۄجِییاں پھسلاں ہیٹھ لِجاݨ دی لۄڑ ہَے۔ کی کِسے ماہِر نیں دسِّیا ہَے کِہ اُس دس لکھّ ہَیکٹر وِچّ کی بِیجِیا جاوے؟ اسل وِچّ کۄئی سرکار نہِیں چاہُںدّی کِہ جھۄنے دی پَیداوار گھٹّ کِیتی جاوے۔ ہریک ورہے کیںدر سرکار راجاں نُۄں پَیداوار دے ٹِیچے دِںدّی ہَے تے اِس وِچّ ہریک وار وادھا کِیتا جاںدا ہَے۔ واہی ہیٹھ دھرتی گھٹ رہی ہَے جدۄں کِہ ابادی وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ دیش دی ساری وسۄں نُۄں رجّوِیں رۄٹی اجے وی نسِیب نہِیں ہۄ رہی ہَے۔ پںجّاب سرکار نیں گرمِییاں وِچّ مُۄںگی بِیجݨ نُۄں اُتشاہِت کِیتا ہَے۔ اِس نال کِسان دی آمدن تاں بھاویں ودھ جاوے پر پاݨی دی بربادی تاں ہُںدّی ہَے۔ اِہ سمرتھن مُلّ مُکھّ مَۄسم دی مُۄںگی تے مکّی لئی دیݨا چاہِیدا ہَے۔ پاݨی بارے کِسے وِدوان نیں تاں اِتھّۄں تک لِکھ دِتّا ہَے کِہ 90% پاݨی دی ورتۄں کِسان ہی کردے ہن۔ شائِد اُہ بھُلّ گِیا کِہ کِساناں دے 14 لکھّ ٹِئۄُبوَیل ہن جِہڑے سال وِچّ چھے کُ مہِینے ہی چلدے ہن۔ جدۄں کِہ گَیر کِسانی کھیتر وِچّ 25 لکھّ ٹِئۄُبوَیل ہن۔ جِہڑے آکار وِچّ وی وڈّے ہن تے دِن رات چلدے ہن۔ گھراں وِچّ پاݨی دی ورتۄں سمیں کۄئی سںجّم نہِیں ورتِیا جاںدا۔ اجّ تۄں ادھّی سدی پہِلاں جدۄں سُۄبے دی آبادی اِکّ کرۄڑ تۄں گھٹّ سی تاں پاݨی دی ورتۄں سںجّم نال کِیتی جاںدی سی۔ گھر وِچّ سارے دِن وِچّ مساں تِنّ چار گھڑے پاݨی دی ورتۄں ہُںدّی ہَے۔ مرد سارے کھُۄہاں ’تے جا کے نہائُںدے سن تے اَۄرتاں اِکّ بالٹی نال نہا لَیںدِییاں سن۔ ہُݨ ابادی تِنّ کرۄڑ ہۄݨ والی ہَے۔ گھراں وِچّ ٹُٹِّییاں٬ پھلشّ٬ باتھرُۄم٬ دھۄ دھُیائی تے گڈِّییاں دی دھُیائی لئی پاݨی دی انّیواہ بربادی کِیتی جا رہی ہَے۔ اِس نُۄں رۄکݨ دی لۄڑ ہَے کِئُںکِہ بربادی گَیر کھیتی کھیتر وِچّ ہُںدّی ہَے تے سذا کِسان نُۄں بھُگتݨی پَیںدی ہَے۔ اِویں ہی گھراں٬ کاراں٬ دُکاناں٬ دپھتراں سبھ تھاںئیِں اے سی لگّے ہن۔ اِس نال آلمی تپش وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے۔ نُکسان کِسان دا ہۄ رِہا ہَے۔ اِس وار کݨک دے گھٹے جھاڑ دا اِہۄ ہی کارن ہَے۔

جیکر پاݨی دی بچّت کرنی ہَے تاں اِس پاسے سںجِّیدا یتن ہۄݨے چاہِیدے ہن۔ گھراں وِچّ پاݨی دے مِیٹر لگائے جاݨ ’تے مِتھّے سمیں ’تے ہی پاݨی دِتّا جاوے۔ کِسان تۄں مکّی٬ دالاں دی کھرِید کِیتی جاوے تاں جۄ اُہ اُچِّییاں تے ریتلِییاں دھرتِییاں وِچّ جھۄنے دی کھیتی ناں کرے۔ دھرتی ہیٹھ پاݨی بھیجݨ لئی اِمانداری نال یتن کِیتے جاݨ۔ دھرتی ہیٹھ پاݨی دا کۄئی بھںڈّار نہِیں ہَے۔ اِہ تاں برسات تے درِیاواں راہِیں بھںڈّار بݨائِیا جاںدا ہَے۔ مالوے تے بہُتے اِلاکے وِچّ تاں ہُݨ وی پِیݨ والا شُدھّ پاݨی نہِیں مِلدا ہَے۔ جدۄں سِںچّائی ہلٹاں نال ہُںدّی سی اُدۄں وی گرمِییاں وِچّ کھُۄہاں دا پاݨی ہیٹھاں چلا جاںدا سی تے وادھُۄ ٹِںڈّاں پائُݨِییاں پَیںدِییاں سن۔ کئی وار تاں کھُۄہ سُکّ جاںدے سن تے مِیںہ پَیݨ نال مُڑ بھردے سن۔ پںجّاب وِچّ کَیرۄں ساہِب نیں اِس سمسِّیا دے ہلّ لئی پںجّاب دے لگبھگ ہریک کھیت تِیک نہِری پاݨی پہُںچّائِیا سی۔ اِنہاں نہِراں دی بدَۄلت ہی دھرتی ہیٹھ پاݨی دے بھںڈّار وِچّ وادھا ہۄئِیا سی۔ جیکر ٹِئۄُبوَیل ناں لگدے تاں پںجّاب دے بہُتے ہِسّے وِچّ سیم ہۄ جاݨی سی۔ ہُݨ وی سانُۄں اِہ نہِراں تے کھالِیاں نُۄں برسات تۄں پہِلاں ساپھ کروا کے پاݨی نال بھرنا چاہِیدا ہَے۔ برسات وِچّ درِیا پاݨی نال بھر جاںدے ہن۔ اِس کرکے سارِییاں نہِراں وِچّ پاݨی چھڈِّیا جا سکدا ہَے۔ اگّے پِںڈّاں شہِراں وِچّ تلاب تے ٹۄبھے ہُںدّے سن۔ سڑکاں وی کچِّییاں سن۔ اِںجھ پاݨی دھرتی ہیٹھ چلا جاںدا سی ہُݨ ٹۄبھے پُۄر دِتّے گئے ہن۔ سڑکاں پکِّییاں ہۄ گئیِیاں ہن۔ اِس کرکے برسات دے پاݨی نُۄں دھرتی ہیٹھ بھیجݨ لئی سرکار ولّۄں وِشیش پْرۄگرام اُلِیکݨا چاہِیدا ہَے۔ ٹۄبھِیاں نُۄں مُڑ سُرجِیت کرن دی لۄڑ ہَے۔

ہُݨ پاݨی دے گںدّے ہۄݨ بارے چرچا کردے ہن۔ اِسدا دۄشی وی کِسان نُۄں ہی بݨائِیا جا رِہا ہَے۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ کھیتی وِچّ ذہِراں دی ورتۄں گھٹّ کرن دی لۄڑ ہَے پر اِہ پاݨی وِچّ گھُلدِییاں نہِیں ہن۔ پاݨی نُۄں تاں شہِری لۄک گںدّا کردے ہن۔ لُدھِیاݨے کۄل وگدا بُڈھّا درِیا گںدّا نالا بݨ گِیا ہَے۔ اِہ ذہِرِیلا پاݨی ستلُج وِچّ پَیںدا ہَے تے اُتھّۄں نہِراں راہِیں مالوے تے راجستھان نُۄں جاںدا ہَے۔ لۄکِیں اِسے ذہِرِیلے پاݨی نُۄں پِیںدے ہن۔ اِس اِلاکے نُۄں کَیںسر پٹّی اِسے پاݨی نیں بݨائِیا ہَے۔ ادھّی سدی تۄں رَۄلا پَے رِہا ہَے پر اجے تک اِس گںدّے پاݨی نُۄں ستلُج وِچّ جاݨ تۄں رۄکِیا نہِیں گِیا۔ اِس نُۄں ساپھ کرکے سِںچّائی لئی ورتݨ دا وی کۄئی یتن نہِیں ہۄئِیا۔ بہُتے گھراں وِچّ گرکی ٹَۄئِلٹاں ہن۔ اِہ سارا گںدّ دھرتی ہیٹھ پاݨی نُۄں گںدّا کردا ہَے۔ بہُتِییاں پھَیکٹرِییاں دا گںدّا پاݨی اِویں ہی دھرتی ہیٹھ بھیجِیا جاںدا ہَے۔ اِس بارے کدے چرچا نہِیں ہۄئی۔ جیکر اسِیں سچّمُچّ چاہُںدّے ہاں کِہ پاݨی دی بچّت ہۄوے تے اِس نُۄں گںدّا ہۄݨ تۄں رۄکِیا جاوے تاں سرکار تے لۄکاں دے سہِیۄگ نال اِکّ کارجکاری یۄجنا بݨائی جاوے تے اُس اُتّے سںجِّیدگی نال یتن کِیتے جاݨ۔ کیول کِساناں دے سِر دۄش مڑھن نال کۄئی سُدھار نہِیں ہۄویگا۔ کِسان دی تاں واہی ہیٹھ دھرتی ہر سال گھٹ رہی ہَے تے اسِیں اُس نُۄں کھالی رکھّݨ دی سلاہ دے رہے ہاں۔ اِس شائِد سمبھّو نہِیں ہۄویگا۔ سانُۄں سارِیاں نُۄں آپݨے اںدّر جھات مارنی چاہِیدی ہَے۔ سرکاری یتن تے لۄکاں دے سہِیۄگ نال ہی اِس گمبھِّیر مسلے دا ہلّ لبھِّیا جا سکدا ہَے۔ کِسان جتھیبںدِّییاں دا وی پھرذ بݨدا ہَے کِہ نہِری پْربںدھّ نُۄں مُڑ کے چالُۄ کروائُݨ۔ اِس نال جِتھّے دھرتی ہیٹھ پاݨی جاویگا٬ اُتھّے ٹِئۄُبوَیل بںدّ ہۄ جاݨگے۔ پاݨی تے بِجلی دی بچّت ہۄویگی۔ گھٹ رہے پاݨی اتے ودھ رہی آلمی تپش دا سبھ تۄں ودھّ نُکسان کِساناں نُۄں ہی ہۄویگا۔ کِسان جتھیبںدِّییاں سرکار نُۄں اِس پاسے پھَۄری کدم چُکّݨ لئی مجبُۄر کر سکدِییاں ہن۔ اجِہا کِیتِیاں کِساناں دے ہکّاں دی سبھ تۄں ودھِییا ڈھںگّ نال راکھی ہۄ سکیگی۔