پںجّاب ہُݨ بیہدّ ناذک دَۄر وِچّۄں گُذر رِہا ہَے۔ اَیتکِیں بھاکھڑا ڈَیم مئی-جُۄن تک ہی بھرپُۄر ہۄ گِیا سی۔ جُۄن جُلائی دے دِنِیں اِس نُۄں خترے دے نِشان تک پُجّݨ لئی پُۄرا بھری رکھِّیا گِیا۔ نہِراں اتے درِیاواں وِچّ ہِساب کِتاب نال پاݨی ناں چھڈِّیا گِیا۔ اُدۄں وادھُۄ پاݨی کھیتاں تک پُچائِیا جا سکدا سی جۄ پھسلاں پالدا۔ درِیاواں وِچّ چھڈّے پاݨی دا کاپھی ہِسّا دھرتی وِچّ جِیرِیا جاںدا۔ پر ڈَیم نُۄں کںڈھِّیاں تکّ بھری گئے۔ اگست دِییاں بارشاں وِچّ جدۄں پاݨی خترے دے نِشان نیڑے پُجّݨ لگّا تاں اچانک پھلڈّ گیٹ کھۄلہ دِتّے گئے جِس نال سَیںکڑے پِںڈّ٬ ہذاراں پرِوار اتے لکھّاں ایکڑ پھسلاں ڈۄب دِتِّییاں گئیِیاں۔ اِس نال کرۄڑاں ارباں دا مالی نُکسان ہۄئِیا۔ بِمارِییاں اتے وباواں دے اِلاج اتے مُڑ وسیبے تک جۄ جدّۄجہِد کرنی پَیݨی ہَے٬ اُہدا ہِساب لائُݨا باکی ہَے۔ بارش پںجّاب وِچّ بہُتی نہِیں پئی۔ اِہ نُکسان بھاکھڑے دے پھلڈّ گیٹ اچانک کھۄلہݨ کرکے ہی ہۄئِیا ہَے۔ کیںدر سرکار نیں پںجّاب دی وِشیش مدد کرن لئی ہامی نہِیں بھری۔ اِڈّی وڈّی اݨگہِلی دی پُۄری پڑتال ہۄݨی چاہِیدی ہَے کِہ پںجّاب دی تباہی دا کَۄݨ ذِمّیوار ہَے؟

کیںدر سرکار نیں جیکر ہُݨ وی بہتّر سال پُراݨی پںجّاب وِرۄدھی نِیتی ناں بدلی تاں کُجھ وی ہۄ سکدا ہَے۔ دیش دی آذادی لئی پںجّابِییاں نیں سبھ تۄں ودھّ کُربانِییاں دِتِّییاں سن۔ اُنہاں نیں اںگّریذ ہاکماں دِییاں گۄلِییاں کھادھِییاں٬ پھاںسی چڑھے٬ کالے پاݨی گئے اتے جائِداداں کُرک کرائیِیاں۔ پر آذادی آئُݨ سمیں پںجّاب دا دھڑ دُپھاڑ کر دِتّا گِیا۔ دس لکھّ لۄک نِہکّے مارے گئے۔ اݨگِݨت اَۄرتاں دی پتّ لُٹّی گئی۔ کرۄڑ تۄں ودھّ پںجّابِییاں دا اُجاڑا ہۄئِیا۔ دیش دی آذادی لئی دِتِّییاں کُربانِییاں خاتر پںجّابِییاں نُۄں ماݨ سنمان تاں کی دیݨا سی٬ اُلٹا کیںدری ہاکماں نیں پںجّاب نُۄں ہریک کھیتر وِچّ پِچھّے سُٹِّیا۔ اِس کُکرم وِچّ پںجّاب دے ہاکم وی کیںدری سرکاراں نال رلدے رہے!

اِہ گلّ جگّ ذاہِر ہَے کِہ جدۄں کدے وی بھارت-پاکِہ وِچکار تݨاء ودھدا ہَے٬ لڑائی جاں جںگّ ہُںدّی ہَے تاں سبھ تۄں ودھ نُکسان پںجّابِییاں دا ہُںدّا ہَے۔ سرہدّی سُۄبا ہۄݨ کرکے پںجّاب نُۄں کِسے کیںدری سرکار نیں کدے کۄئی وِشیش آرتھِک پَیکج نہِیں دِتّا۔ کیںدر ولّۄں پںجّاب نال کِیتے جا رہے وِتکرے وِرُدھّ جے کدے بدئمنی پھَیلی تاں کیںدر نیں بدئمنی دبائُݨ دے ناں اُتّے بھیجے گئے سُرکھِّیا دلاں دا کھرچا وی پںجّاب سِر ہی پائِیا۔ دیش دے کمائۄُ پُتّ پںجّاب سِر اَیویں نہِیں پَۄݨے تِنّ لکھّ کرۄڑ دا کرذا چڑھِیا۔ پںجّابِییاں نیں سرہدّاں دی راکھی لئی ہِکّاں تاݨ کے جاناں وارِییاں٬ وِدیشی کرںسّی لِیاںدی اتے ہرا اِنکلاب لِیا کے بھُکھّے مردے دیش دا ڈھِڈّ بھرِیا۔ اِنام مِلِیا پںجّابِییاں سِر کرذا٬ بھُکھّ-نںگّ اتے وِدیشاں ولّ دیش نِکالا! مجبُۄری وسّ پںجّابی ہُݨ واہۄداہی دیسۄں بھجّے جا رہے ہن۔ ہالات اجِہے بݨائے جا رہے ہن کِہ اُہ مُڑ کے پںجّاب ولّ مُۄںہ ناں کرن۔

کیںدری سرکاراں دی نِیتی ویکھۄ! پںجّاب دِییاں نہِراں٬ کسِّییاں اتے سُۄئے بھاویں درِیائی پاݨِییاں نُۄں ترسدے رہِݨ, دھرتی ہیٹھلا پاݨی بھاویں ڈُۄںگھے پتال وِچّ چلا جاوے پر پںجّاب دا درِیائی پاݨی راجستھان٬ ہرِیاݨے اتے دِلّی نُۄں دیݨا ہی دیݨا ہَے۔ کدے کِسے نیں کِہا کِہ جمنا دا پاݨی دیش لئی مر مِٹݨ والے پںجّاب نُۄں وی دے دِتّا جاوے؟

دُنِییا بھر وِچّ رِیپیرِیئن سِدھاںت٬ ادھِکار اتے کانُۄن لاگُۄ ہَے کِہ کُدرتی ندِییاں اتے درِیا اُنہاں دے ہُںدّے ہن جِنہاں دی ذمِین اُتّے اُہ وگدے ہن۔ پںجّاب دے درِیاواں نیں پںجّابِییاں دی ذمِین ملّی ہۄئی ہَے جۄ ارباں کھرباں دی ہَے۔ جِہڑے لۄک درِیاواں کںڈھّے رہِںدّے ہن٬ جے اُہ درِیاواں دا سُکھ ماݨدے ہن تاں ہڑھ آئُݨ اُتّے اُہی درِیاواں دا دُکھّ وی جردے ہن۔ جِنہاں سُۄبِیاں نیں مُفت وِچّ پںجّاب دے درِیاواں دا پاݨی ورتِیا٬ کی اُنہاں دی ذِمّیواری نہِیں بݨدی کِہ اَۄکھے ویلے پںجّاب دی مدد کرن؟ راجستھان وِچّ پںجّاب دے کِساناں نُۄں ذمِین کھرِیدݨ دی مناہی ہَے۔ اُہ اُتھّۄں دی مِٹّی بھاو پتھّر مہِںگّا مُلّ تار کے کھرِیددے ہن۔ پھِر کِیمتی پتھّر واںگ پںجّاب دے کِیمتی پاݨی دا مُلّ اُہ کِئۄں نہِیں تاردے؟ ہَے کۄئی نِیاں؟ اِہ کِہۄ جِہا ’رامراجی راشٹرواد‘ ہَے؟

پںجّاب سِر چڑھِیا ارباں کھرباں دا کرذا نِرِییاں پھَیلسُۄپھِییاں دا نہِیں٬ 1947 تۄں کیںدر ولّۄں کِیتے جا رہے وِتکرِیاں کارن وی ہَے۔ اِہ وِتکرے شرییام دِسی جاںدے ہن۔ سُۄبِیاں ولّۄں سںوِّدھان وِچّ درج پھَیڈرل ڈھاںچے دی مںگّ سںوِّدھانک ہَے۔ سُۄبِیاں لئی ادھِکار مںگّݨے سںوِّدھانک ہن جۄ سُۄبِیاں نُۄں دیݨ دی تھاں اُلٹا کھۄہے جا رہے ہن۔ پںجّاب وِچّ ہُݨ تک کۄئی وڈّی اِںڈسٹری اِس بہانے نہِیں دِتّی گئی کِہ اِہ سُۄبا پاکِستان دی سرہدّ نال لگّدا ہَے۔ خدشا پْرگٹائِیا جاںدا ہَے کِہ اِںڈسٹری اُجّڑ سکدی ہَے۔ پںجّاب پاس جۄ ماڑی مۄٹی اِںڈسٹری سی٬ اُہ پںجّاب دے گُیاںڈھی سُۄبِیاں نُۄں رِیائِتاں دے کے پںجّاب تۄں باہر تۄر دِتّی گئی ہَے۔

پںجّاب کۄل آمدن دا وسِیلا لَے دے کے کھیتاں دی اُپج ہی ہَے جۄ پاݨی اُتّے نِربھر ہَے۔ درِیائی پاݨی دی گھاٹ کارن پںجّابِییاں نُۄں 15 لکھّ ٹِئۄُوَیلّ کھیتاں وِچّ تے 25 لکھّ پِںڈّاں اتے شہِراں دے گھراں وِچّ لائُݨے پئے ہن۔ ہر سال ٹِئۄُوَیلّ ڈُۄںگھے تۄں ڈُۄںگھے کردِیاں ارباں کھرباں رُپئے کھرچ ہۄئے ہن تے سَیںکڑے پھُٹّ ڈُۄںگھے پاݨی کھِچّݨ لئی مۄٹراں دی ہارس پاور ودھا کے ارباں کھرباں دی بِجلی پھُۄکݨی پئی ہَے۔ پںجّاب دِنۄ دِن مارُۄتھل ہۄݨ ولّ ودھ رِہا ہَے۔ بیرُذگار جُیانی مہِںگّے مُلّ وِدیشاں نُۄں اُڈی جا رہی ہَے تے جِہڑے اُڈّ نہِیں سکدے اُہ نشے پتّے وِچّ غلتان ہۄ کے مری کھپی جا رہے ہن۔ پںجّاب دی ستھِتی ہُݨ رۄم دے سڑن ورگی بݨی پئی ہَے۔ اکھے جدۄں رۄم سڑ رِہا سی تاں اُہدا ہاکم نِیرۄ بںسّری وجا رِہا سی۔ ساڈے ہاکم وی بںسّرِییاں وجائُݨ ڈہے نیں۔

پںجّاب دے پِںڈّ کپُۄری دی جُۄہ وِچّ اَیسّ وائی اَیلّ نہِر دا جۄ ٹکّ کاںگرسی پْردھان مںتّری اِںدرا گاںدھی نیں لائِیا سی٬ اُہ پںجّاب دی شاہرگ اُتّے ٹکّ سابت ہۄئِیا سی۔ اُس نال کئی ورہے پںجّابِییاں دا کھُۄن وہِںدّا رِہا۔ ہُݨ پھِر اَیسّ وائیِئَلّ دی تلوار پںجّاب دی دھَۄݨ اُتّے تݨی ہۄئی ہَے۔ ویکھدے ہاں بھاجپا دا پْردھان مںتّری کی کردا ہَے؟ بادل اتے کَیپٹن لاݨا اُس تۄں کی کروائُںدا ہَے؟

اِکّ پاسے تاں آپݨے ہی درِیائی پاݨِییاں بِناں پںجّاب دِییاں پھسلاں تِہائیِیاں مر رہِییاں ہن٬ دُۄجے پاسے دُۄسرے سُۄبِیاں دِییاں پھسلاں سارا سال پالݨ اتے سارا سال بِجلی دِییاں سہُۄلتاں دیݨ لئی بھاکھڑا بنّہ کںڈھِّیاں تک بھری رکھّݨ اتے جدۄں پاݨی اُتّۄں دی ہۄ جاوے تاں پھلڈّ گیٹ کھۄلہ کے پںجّاب نُۄں ڈۄبݨ دی نِیتی جاری ہَے۔ جیکر جُۄن جُلائی وِچّ بارشاں شُرُۄ ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی پںجّاب دے درِیاواں وِچّ ہِساب کِتاب دا پاݨی چھڈِّیا جاںدا تاں اُس پاݨی دا کاپھی ہِسّا پںجّاب دی دھرتی وِچّ ہی سما جاݨا سی٬ جۄ بائد وِچّ کمّ آئُںدا۔ پھِر ناں ہڑھ آئُںدا٬ ناں لۄکاں اُتّے آفت آئُںدی۔ پںجّاب تاں پہِلاں ہی کرذے دی مار ہیٹھ ہَے۔ کی کیںدر اتے جِہڑے پْراںت پںجّاب دے درِیائی پاݨِییاں دا لابھ لَے رہے ہن٬ اُہ اِس نُکسان دی پُۄرتی کرنگے؟

آئُںدے دِناں وِچّ ہرِیاݨا وِدھان سبھا دِییاں چۄݨاں ہۄݨ والِییاں ہن۔ جِویں کِہ چۄݨاں مَۄکے اکسر ہُںدّا آئِیا ہَے٬ اَیسّ وائی اَیلّ دا مُدّا مُڑ بھکھ پِیا ہَے۔ پںجّاب پہِلاں ہی سۄکے/ڈۄبے دا مارِیا پِیا ہَے۔ 1950وِیاں دا نہِیں٬ 2015-20 وِچّ وگدے پںجّاب دے درِیائی پاݨِییاں نُۄں ماپے بِناں جیکر پھَیسلا ہرِیاݨے نُۄں ہۄر پاݨی دیݨ دا آ گِیا تاں سِیاپے وی ہۄݨگے تے وَیݨ وی پَیݨگے۔ ہالے تاں بھگت روِداس جی دے مںدّر نُۄں ڈھُہائُݨ دا مسلا ہی ہلّ نہِیں ہۄ رِہا۔

اِہ گلّ کِسے دے خاب خِیال وِچّ نہِیں سی کِہ پںجّاب دے نِیلے چِٹّے ہاکم ہی پںجّاب دے ہِت کیںدر کۄل ویچݨ دے دلال بݨ جاݨگے! پںجّاب کۄلۄں راجدھانی٬ پںجّابی بۄلدے اِلاکے٬ پاݨی دے سۄمے٬ بھاکھڑا ڈَیم تے ہَیڈّ ورکس پہِلاں ہی کیںدر نیں پںجّاب تۄں ہتھِیائے ہۄئے ہن۔ ہالات بݨائے جا رہے ہن کِہ سارے پںجّابی سُۄبے نُۄں ہی پںجّاب دی راجدھانی چںڈِّیگڑھ واںگ یُۄنِیئن ٹَیریٹری بݨا دِتّا جاوے۔ جمُّۄ کشمِیر تۄں شُبھ آرمبھّ ہۄ ہی چُکّا ہَے۔ پاڑۄ تے راج کرۄ دی بدنِیتی مُتابِک ماجھے٬ مالوے اتے دُیابے دِییاں یُۄنِیئن ٹَیریٹرِییاں بݨا کے اُپ راجپال لائے جاݨ دے ہالات بݨائے جا سکدے ہن۔ لۄڑ پَیݨ اُتّے اُنہاں نُۄں آپس وِچّ اُلجھائِیا وی جا سکدا ہَے۔ اَیسّوائیِئَلّ نہِر خَیر سُکھّ نال تاں بݨنی نہِیں٬ پھَۄج لا کے بݨائُݨی پویگی۔ بدئمنی پھَیلݨ اُتّے کشمِیر واںگ ہۄر پھَۄج لا کے پںجّاب راج دا درجا پہِلاں مُلتوی اتے پھِر ختم کر دیݨ دا مَۄکا ہۄویگا۔ پارلِیمَیںٹ دی بہُگِݨتی مۄہر لا سکدی ہَے۔ ہِںدُّۄتو دے اجںڈّے والے رامراجی بھارت وِچّ آر اَیسّ اَیسّ دا سُہاگا پھِرنا شُرُۄ ہۄ گِیا ہَے۔ ویکھدے ہاں پںجّاب ہۄر کدۄں تک سُکھ منائُںدا ہَے؟