کئی واری کِسے وِئکتی دی کابلِیئت اُسدا لابھ کرن دی تھاں نُکسان کر جاںدی ہَے٬ کِئُںکِہ اُسدی کابلِیئت تۄں خار کھاݨ والے اُسدی وِدوتا اتے کابلِیئت دے اجِہے وِرۄدھی بݨدے ہن کِہ اُسدِییاں جڑھاں وِچّ تیل دیݨ تۄں گُریذ نہِیں کردے۔ وَیسے اُسدی کِسے نال کۄئی نِجّی دُشمݨی نہِیں ہُںدّی٬ دُشمݨ تاں اُسدی کابلِیئت ہی بݨ جاںدی ہَے۔ بِلکُل اِسے ترہاں بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں نال ہۄئِیا ہَے۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں بہُتا پڑھِیا لِکھِیا نہِیں ہَے٬ بھاو اُسنے ڈِگرِییاں نہِیں کِیتِییاں ہۄئیِیاں٬ سِرپھ ہائِر سَیکںڈّری تک پڑھائی کِیتی ہۄئی ہَے٬ پْرںتُّۄ اُہ گِیانوان ہی نہِیں سگۄں اُس کۄل گِیان دا بھںڈّار ہَے۔ اُہ گِیانوان کِویں بݨِیا٬ اِہ وی اِکّ چمتکاری کہاݨی ہَے۔ اُسنُۄں پڑھن لِکھݨ دا بہُت شَۄک سی٬ پْرںتُّۄ پرِوار دی غرِیبی اُسدے پڑھائی جاری رکھّݨ دے راہ وِچّ رۄڑا بݨدی رہی۔ جدۄں اُہ پںجّابی ساہِت اکَیڈمی لُدھِیاݨا وِچّ نَۄکری کرن لگِّیا تاں اُسنُۄں آپݨے پڑھن لِکھݨ دے شَۄک نُۄں املی جاما پہِنائُݨ دا اوسر مِل گِیا۔ اُسنے اکاڈمی دی لائِبریری دا پُۄرا لاہا لِیا۔ اُسدی پُستکاں پڑھن دی پْروِرتی نُۄں چار چنّ لگّ گئے۔ گِیان دی رَۄشنی نیں اُسدے دِماگ دے کپاٹ کھۄلہ دِتّے تے بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں سُدھّ-بُدھّ بھُلّکے لائِبریری دِییاں پُستکاں دے رکھوالے دے نال ہی پُستکاں دا رسِییا بݨ گِیا۔ پی.اَیچّ.ڈی. دے تھِیسذ دے کھرڑِیاں دِییاں غلتِییاں وی پھڑن لگّ پِیا۔ اِہ سارا کُجھ اُسدے دِماگی تَۄر ’تے چیتنّ اتے چِںتّک ہۄݨ دی بھاونا دا نتِیجا سی۔

بھاویں اُہ پںجّابی ساہِت اکاڈمی دی نَۄکری تۄں رُکھست ہۄ گِیا٬ پْرںتُّۄ پُستکاں نال اُسدا پِیار برکرار ہَے۔ اُہ ہر وکت گِیان دے سمُںدّر وِچّ اجِہِییاں تارِییاں لائُںدا رہِںدّا ہَے٬ جِسدِییاں لہِراں ساہِتک کھیتر وِچّ جوار بھاٹے ورگِییاں چھلّہاں پَیدا کر دِںدِّییاں ہن۔ ساہِتک کھیتر وِچّ ترتھلّی مچ جاںدی ہَے٬ ہلچل پَیدا ہۄ جاںدی ہَے۔ کئی وِدوان ساہِتکار بھمتّر کے اسہِج ہۄ جاںدے ہن۔ اُسدِییاں لِکھتاں نال اکھَۄتی ساہِتکاراں دی نِیںد اُڈ جاںدی ہَے۔ اُہ بہُت ہی بیباکی اتے دلیری نال لِکھدا ہَے٬ جِسدا کئی وار تِکھّا وِئںگّ اکھَۄتی ساہِتکاراں/بُدھِّیجِیوِییاں لئی برداشت کرنا اسمبھّو ہۄ جاںدا ہَے۔ اُسدی شبداں دی چۄݨ وی سماں٬ ستھان٬ ستھِتی اتے واک دی بݨتر وِشے انُسار ڈھُکوِیں ہُںدّی ہَے۔ اِہ کُدرتی ہَے کِہ سچائی ہمیشا کَۄڑی لگدی ہَے۔ اُہ ہکّ-سچّ دا پہِریدار بݨکے وِچردا ہَے۔ اُہ چِکݨِییاں چۄپڑِییاں ہۄئیِیاں مِٹھِّییاں گلّاں کرن وِچّ وِشواس نہِیں رکھّدا٬ جِہڑِییاں غلت کدراں کِیمتاں دی سِدھّے-اسِدھّے ڈھںگّ نال ہمائِت کردِییاں ہۄݨ۔ پی.اَیچّ.ڈی. دے تھِیسذاں وِچّ نکل دی پْروِرتی دے اُسنے تتھّاں نال پردے پھاش کِیتے ہن۔ اِتھّۄں تک کِہ اُمِیدواراں دے گائیِڈ پْرۄپھَیسراں نُۄں وی اُہ واہݨے پا دِںدّا ہَے۔ اِکلّی-اِکلّی لائیِن٬ پَیرِیاں اتے پنِّیاں دی نکل دے سبُۄت دِںدّا ہَے٬ سبُۄتاں تۄں بِناں گلّ نہِیں کردا۔ اُہ یتھارتھوادی پہُںچّ دا مالک ہَے۔

بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں سچّۄ-سچّ لِکھکے مُۄںہ ’تے کہِݨ دی جُرئت رکھّدا ہَے٬ پْرںتُّۄ کئی وار بھاوناواں دے ویگ وِچّ وہِ کے لکشمݨ ریکھا وی پار کر جاںدا ہَے۔ اجِہِییاں گلّاں لِکھݨ کرکے اُسنُۄں دھمکِییاں وی مِلِییاں ہن٬ پْرںتُّۄ اُہ ڈر بھَے تۄں کۄہاں دُۄر ہَے۔ راجنِیتک٬ ساہِتک٬ سماجِک٬ آرتھِک اتے سبھِّئچارک کھیتر وِچّ آ رہِییاں گِراوٹاں اُسدے لیکھاں دے مُکھّ وِشے ہُںدّے ہن۔ اُسدی اِکّ خُۄبی ہَے کِہ اُہ کِسے دی وی غلتی نُۄں بکھشدا نہِیں٬ بھاویں کۄئی کِنّا وڈّا وِئکتی ہۄوے۔ سماجِک وِسںگّتِییاں نُۄں دیکھݨ پرکھݨ دے اُسدے آپݨے ہی ماپ-دںڈّ ہن۔ جِہڑا اُنہاں ماپ-دںڈّاں ’تے کھرا نہِیں اُتّردا٬ اُسنُۄں اُہ آڑھے ہتھِّیں لَیںدا ہَے۔ اُہ شبداولی وی تھۄڑھی سکھت اتے چُبھّوِیں ورتدا ہَے٬ پْرںتُّۄ ساہِتک پاݨ چاڑھکے لِکھدا ہَے تاں جۄ سہِݨیۄگ تکلِیپھ ہۄوے۔ اِسے کرکے اُسدِییاں پھیسبُکّ اتے سۄشل مِیڈِییا ’تے پائیِیاں پۄسٹاں نُۄں بیتھاہ پسںدّ کِیتا جاںدا ہَے۔ پھیسبُکّ ’تے اُسدے کالم ’بُدھّ بۄل‘, ’بُدھّ باݨ’, ’تائِیا بِشنا‘, ’پِیاج دے چھِلکے‘, ’اِلتِیناما‘, ’بُدھّ چِںتّن‘, ’بُکّل دے سپّ‘, ’لۄکاں نُۄں لگِّییاں جۄکاں‘, آدِ بہُت ہرمن پِیارے ہن۔ اِنہاں کالماں ادھِین اُہ جِہڑے لیکھ لِکھدا ہَے٬ اُنہاں لیکھاں دے سِرلیکھ وی پاٹھکاں نُۄں ٹُمبّدے ہۄئے پڑھن لئی پْریرِت کردے ہن۔ پاٹھک اُسدے اِنہاں کالماں دا اِںتذار کردے رہِںدّے ہن۔ اُسدی اِہ وی کمال ہَے کِہ ہر رۄذ نویں وِشے ’تے لِکھدا ہَے۔ ہَیرانی اِس گلّ دی وی ہَے کِہ اُہ لگاتار اِنا کِویں لِکھ لَیںدا ہَے؟ کئی وار اُسدے ساہِتک تُݨکے دا تِیر اِنا تِکھّا ہُںدّا ہَے کِہ اُسدے ذکھماں دی چِیس سمبّںدھّت لۄکاں نُۄں تڑپھائُںدی رہِںدّی ہَے۔ کُجھ لۄک اُسنُۄں باغی وی کہِںدّے ہن۔ اسل وِچّ ہالات ہی اجِہے ہُںدّے ہن٬ جِہڑے اِنسان نُۄں بگاوت دے رستے ’تے تۄر دِںدّے ہن۔

اجۄکے سُۄچنا دے یُگ وِچّ لۄک سُۄچنا نُۄں ہی گِیان سمجھ بَیٹھدے ہن٬ پْرںتُّۄ سُۄچنا اتے گِیان وِچّ ذمِین اسمان دا اںتّر ہُںدّا ہَے۔ پڑھِیا لِکھِیا اِنسان اجّ کلّہ سُۄچنا دیݨ دا ماہِر بݨ گِیا ہَے۔ لۄک سُۄچنا دیݨ والے نُۄں ہی پڑھِیا لِکھِیا سمجھدے ہن۔ ڈِگرِییاں والے وِئکتِییاں نُۄں پڑھِیا لِکھِیا گِݨِیا جاںدا ہَے۔ اِہ ذرُۄری نہِیں کِہ ہر پڑھِیا لِکھِیا وِئکتی گِیانوان ہۄوے٬ پْرںتُّۄ ڈِگرِییاں تۄں بِناں وِئکتی وی گِیانوان ہۄ سکدا ہَے۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں٬ جِہڑا بہُتا پڑھ لِکھ نہِیں سکِیا٬ پْرںتُّۄ گِیانوان اُہ ڈِگرِییاں والِیاں٬ اِتھّۄں تک کِہ پی.اَیچّ.ڈی. والِیاں نالۄں وی ذِیادا ہۄ گِیا ہَے۔ اُہ بہُت ہی وِدوتا بھرپُۄر گِیان والِییاں رچناواں لِکھدا ہَے٬ جِنہاں نُۄں پڑھکے اِئۄں مہِسُۄس ہُںدّا ہَے کِہ جِویں کِسے کالج جاں یُۄنِیورسِٹی دے پْرۄپھَیسر نیں لِکھِییاں ہۄݨ۔

آدھُنِک ذمانے وِچّ لیکھکاں دا جمگھٹا چھائِیا ہۄئِیا ہَے۔ بہُت سارے کتھِت وِدوان ساہِتکار دھڑا-دھڑ پُستکاں پْرکاشت کروا رہے ہن۔ بہُتِییاں پُستکاں کوِتا دِییاں پْرکاشت ہۄ رہِییاں ہن۔ پُستکاں پْرکاشت کروائُݨا کۄئی غلت گلّ نہِیں٬ سگۄں ساہِتکاراں نُۄں سارتھِک ساہِت پْرکاشت کروائُݨا چاہِیدا ہَے٬ جِہڑا سماج نُۄں کۄئی سیدھ دے سکے۔ آم تَۄر ’تے رُماںٹِک ساہِت رچِیا جا رِہا ہَے٬ جِہڑا پڑھن لئی دِلچسپ تے رسدائِک تاں ہۄ سکدا ہَے٬ پْرںتُّۄ اُسدا آم لۄکاں نُۄں بہُتا لابھ نہِیں ہُںدّا۔ پڑھِیا اُہ ہی ذِیادا جاںدا ہَے۔ ہُݨ کِسِّیاں دا یُگ کھتم ہۄ گِیا ہَے۔ اسل وِچّ ساہِت دا مںتّو سماج لئی پْریرنادائِک ہۄݨا ہُںدّا ہَے٬ پْرںتُّۄ اجِہے ساہِت وِچّ دِلچسپی پَیدا کرن لئی رُماںسواد دی پاݨ چڑھا دِتّی جاںدی ہَے۔ رُماںسواد دے تڑکے ’تے کۄئی اِتراذ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا٬ پْرںتُّۄ اُہ لۄکائی دے ہِتاں ’تے پہِرا نہِیں دِںدّا۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں رُماںٹِک ساہِت نہِیں لِکھدا٬ پْرںتُّۄ اُسدا لِکھِیا سماج دِییاں وِسںگّتِییاں دا پردا پھاش کرن والا ہُںدّا ہَے۔ سماج وِچّ اِس آدھُنِکتا دے دَۄر وِچّ بہُت کُجھ اجِہا لِکھِیا جا رِہا ہَے٬ جِسدا سماجِک تاݨیباݨے دی بِہتری نال سمبّںدھّ نہِیں ہُںدّا٬ سگۄں دِلچسپی پَیدا کرن لئی کئی کالپنِک گھٹناواں شامل کر لئیِیاں جاںدِییاں ہن۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں ہر رۄذ لگاتار کِسے ناں کِسے نویں سماجِک سرۄکاراں والے وِشے بارے آپݨے سارتھِک وِچار لِکھکے سماج نُۄں سیدھ دیݨ دی کۄشِش کردا ہَے۔

بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں گرِیب لِکھاری ہَے۔ اُہ پُستکاں نہِیں چھپوا سکِیا کِئُںکِہ آپݨے کۄلۄں پَیسے کھرچکے پُستک پْرکاشت کروائُݨی اُسدے وسّ دی گلّ نہِیں۔ اُسنُۄں تاں پرِوار پالݨ دے لالے پئے ہۄئے ہن۔ ہَیرانی اِس گلّ دی ہَے٬ اجِہے ہالات وِچّ وی اُہ لِکھی جا رِہا ہَے۔ لِکھݨا اُس لئی اِکّ نشا ہَے۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں پھۄر-اِن-ونّ ہَے۔ اُہ پتّرکار٬ کالم نوِیس٬ انُوادک اتے ساہِتکار ہَے۔ اُسدی سمپّادت کِیتی پُستک ’کلام بابُۄ رجب الی‘ 2009 وِچّ پْرکاشت ہۄئی سی٬ جِسدِییاں ہُݨ تک پںجّ اَیڈِیشناں پْرکاشت ہۄ چُکِّییاں ہن۔ اُسنے ستّ پُستکاں انُواد وی کِیتِییاں ہن۔ اُسدی اِکّ پُستک ’پںجّابی ساہِت دا مافِییا‘ جلدی ہی پْرکاشت ہۄ رہی ہَے٬ جِسدی بیسبری نال اُڈِیک ہۄ رہی ہَے۔ اِس پُستک دے پْرکاشت ہۄݨ نال اکھَۄتی وِدواناں٬ ساہِتکاراں اتے بُدھِّیجِیوِییاں نُۄں لَیݨے دے دیݨے پَے جاݨے ہن٬ کِئُںکِہ نکل نال لئیِیاں پِیئَچّ.ڈی. دِییاں ڈِگرِییاں چرچا دا وِشا بݨنگِییاں۔ بُدھّ سِںگھّ نِیلۄں پرِوار دے گُذارے لئی پںجّابی دے اکھباراں دے سمپّادکی مںڈّلاں وِچّ کمّ کردا رِہا ہَے۔ اِس سمیں اُہ ’پْرائیِم اُدَے‘ اکھبار دا سمپّادک ہَے۔ اُسدا بلجِیت کَۄر نال وِیاہ ہۄئِیا ہَے تے اُسدا اِکّ لڑکا گَۄرودِیپ سِںگھّ ہَے۔ اُسدا جدّی پِںڈّ نِیلۄں ذِلہا لُدھِیاݨا وِچّ ہَے۔ اِس سمیں اُہ ساہنیوال رہِ رِہا ہَے۔

* * * * *