’ڈراکل‘ ہُسَین شاہِد (پاکِستان) دا شاہمُکھی وِچّ رچِیا اتے ڈا. سورنجِیت کَۄر دا گُرمُکھی وِچّ لِپِیئںتّر کِیتا ہۄئِیا اِکّ وِلکھّݨ ناول ہَے۔ رچناکار نیں ناول دے اںتّ اُتّے 31 مارچ 1985 دا ورݨن کِیتا ہَے۔ شائِد اِہ ناول سماپت کرن دی مِتی ہۄوے۔ ’ڈراکل‘ پڑھدِیاں-پڑھدِیاں من وِچّ کئی ویر وِچار اُبھّرِیا کِہ ’جِسنے اِہ ناول نہِیں پڑھِیا اُسنے …’ آرمبھّ وِچّ ابدُل گفُۄر کُرَیشی لِکھدا ہَے٬ “… ہُسَین شاہِد نُۄں لِکھݨ دا ولّ اے۔ اُہ لفذاں دا جادُۄگر اے۔ ذبان ٹھیٹھ تے ساف اے۔”

پِٹھّ پنّے اُتّے ناول دے گُݨاں دا سار کُجھ اِس ترہاں دِتّا گِیا ہَے٬ “ڈراکل پںجّابی ذبان دا سبھ تۄں وڈّا ناول اے۔ آپݨے مَۄذُۄء٬ تکنِیک تے اُسلُۄب (تَۄر ترِیکے) دے ہوالے نال٬ ناول دے کھیتر وِچّ اِس تۄں پہِلاں اَیڈا وڈّا کمّ کدی نہِیں ہۄئِیا۔ ’ڈراکل‘ ذاہری نذراں وِچّ اِکّ ککھّۄں ہَۄلھے بںدّے ’ارُۄڑے‘ دی کہاݨی اے۔ پر آپݨی ڈُںگھِّیائی وِچّ اِہ پُۄرے مُلک٬ مُلک دی سِیاست تے سِیاست وِچّ مذہب تے وڈیرِیاں دے ناں اُتّے وڑی (پھڑی) ہۄئی بدماشی دا اجِہا ہوالا اہِوال اے جِسنُۄں پڑھدِیاں ہۄئِیاں اُپّر دا ساہ اُپّر تے تھلّے دا ساہ تھلّے رہِ جاںدا ہَے۔

اِس ناول وِچّ پہِلی وار مُلکی خذانے نُۄں بیرہِمی نال لُٹّݨ دے امل وِچّ بِئۄُرۄکریسی تے پھَۄج دے کِردار دا نِتارا وی کِیتا گِیا اے۔ اِہ نِتارا کردِیاں ہۄئِیاں ہُسَین شاہِد ہُراں نیں کِدھرے وی ڈںڈّی نہِیں ماری سگۄں ڈاڈھی دلیری٬ جِیئداری تے گُۄڑھی سچّائی نال اِس مُلک دا بھٹھّا بِٹھائُݨ والے اِنہاں ذۄراوراں دے مُۄںہاں تۄں بُرکے لاہے نیں۔ ڈراکل پںجّابی ادب دا ہی نہِیں سگۄں دیسی سِیاستاں٬ جِیون تے اُمر انائِت دی اِکّ اجِہی کتھا اے جِہدے ورگی اِکّ ہۄر کتھا لِکھݨ دا ہَۄسلا شائِد ہی کِسے ہۄر نُۄں ہۄوے۔”

اِس ناول دی کہاݨی ارُۄڑے دے جمّݨ اتے پاکِستان دے بݨن بھاو 1947 سال تۄں آرمبھّ ہۄ کے سابکا پردھان مںتّری ذُلفکار الی بھُٹّۄ نُۄں پھاںسی دیݨ تۄں کُجھ کُ سماں ہۄر٬ اگلے کُلّ 40 کُ سالاں نُۄں آپݨے کلاوے وِچّ لَیںدی ہَے۔ شاہِد دی لِکھݨ شَیلی سںکّیتک تے ہَے ہی تے اُہ لِںگّ نال سبںدھّت ہر ورݨن ناں کِیتے جا سکݨ والھے مُدّے نُۄں وی شِشٹاچاری رُۄپ دے کے پاٹھک دی رُۄہ وِچّ اُتار دِںدّا ہَے۔ اِس ناول دا گھیرا اِکلّے پاکِستان دے لۄکاں تِیکر ہی نہِیں ہَے سگۄں اِہ تاں بھارت٬ بںگّلا دیس اتے آںڈھی-گُیاںڈھی ہۄر کئی مُلکاں دی راجنِیتک لُٹّ کھسُٹّ نُۄں اُگھاڑدا ہۄئِیا پچھّم دی بدنِیتی نُۄں وی چھجّ وِچّ پا کے چھٹّدا ہَے۔ لیکھک دی ورݨن شَیلی دا وڈّا گُݨ اِہ ہَے کِہ اُہ رُکھّے تۄں رُکھّے مسلے نُۄں اُگھاڑن ویلے پِیار ورتارِیاں تے چھِݨاں دی اَیسی پُٹھّ دِںدّا ہَے کِہ ناں تاں اُہ پل چھِݨ گھسۄڑے لگّدے ہن اتے ناں ہی مسلے اکھّۄں اُہلے ہُںدّے ہن۔ ہر اِکّ ورݨن نُۄں کُدرتی ورتارے وِچّ رںگّ دیݨ دی شاہِد دی سرداری ہَے تے اُسدی شاگِردی کرن نُۄں دِل کردا ہَے۔

اسِیں دیکھدے ہاں کِہ جِیون اتے راجنِیتی دے ورتارِیاں نُۄں مِیڈِیئے دے ہر اںگّ وِچّ ہر رۄذ ہی چھٹِّیا چھاݨِیاں جاںدا ہَے۔ پر اُپّرۄں-اُپّرۄں ہی اتے دِکھاوے دے چھلاوِیاں نال جۄ نِجّی مںتّواں دے پرچھاوِیاں ادھِین ہی ابھِلاشی نُۄں ورتائِیا جاںدا ہَے۔ اِس ناول وِچّ اِہ سارا کُجھ نِرپکھّ اتے نِڈر ہۄ کے کِیتا گِیا ہَے٬ اُہ وی کارناں کارجاں دی تہِ تِیکر جا کے۔ بھاویں کِہ شبد ’ڈراکل‘ سارے ناول وِچّ اِکّ دۄ کُ ویر ہی ورتِیا ہَے پر اِہ ناں ناول اُتّے پُۄرا ڈھُکّدا ہَے٬کِئۄں جۄ دیس دھرۄہِییاں نیں دیس پریمِییاں اُتّے دیس دھرۄہی دے مُکدّمے چلا-چلا کے اتے ڈرا-ڈرا کِہ اُنہاں نُۄں اِنا ڈراکل بݨا دِتّا ہَے کِہ اُہ سچّ بۄلݨ دی سُپنے وِچّ وی ہِمّت نہِیں کر سکدے۔ مَینُۄں تاں آپݨے دیس دا ہر ناگرِک ہِمّت پکھّۄں میرے سمیت نِپُںسّک بݨا دِتّا گِیا جاپدا ہَے۔ کِسے وِچّ وی دِل دی گلّ کہِݨ دی ہِمّت ہی نہِیں۔ جۄ کُجھ وی پرۄسِیا جاںدا ہَے٬ جھُۄٹھ تُۄپھان٬ گپّ-گپَۄڑ نِدھڑک ہۄ کے٬ للکار کے ورتائِیا جاںدا ہَے۔ اِہ سمیں دا سچّ ہَے۔ پر ہُسَین شاہِد نُۄں اِہ داد دیݨی بݨدی ہَے کِہ اُہ ناول وِچّ سارے دا سارا سچّ کہِ گِیا ہَے۔ اِسدے ناںہپکھّی پاسے نُۄں سۄچدِیاں مَینُۄں تے اِہ جاپدا ہَے کِہ اجّ کلّہ راجنِیتی ہی اِس ناول نُۄں پڑھکے کِیتی جاںدی ہَے۔

سال 2018 وِچّ گُرمُکھی وِچّ گْریشِیئش بُکّ٬ اربن سٹیٹ پٹِیالا ولّۄں چھاپے گئے سن سنتالھی تۄں پِچھّۄں دی راجنِیتی دے شِیشے دے اِس لِپِیئںتّر نُۄں پڑھن دی بھرپُۄر سِپھارش کِیتی جاںدی ہَے۔ شائِد کِسے دی جاگ کھُلّہ جاوے! 236 پنِّیاں دے اِس امُلّے ناول دی کِیمت کیول 350 رُپئے رکھّی گئی ہَے۔