پِچھلے دِنِیں میرے اِکّ دۄست دے مُںڈّے دا وِیاہ سی۔ کارڈ دے نال مٹھِیائی دا ڈبّا وی سی۔ اُس آکھِیا٬ تُسِیں برات نال ذرُۄر چلّݨا ہَے٬ سِدھّے ہی مَیریج پَیلیس پُجّ جاݨا۔ مَیں دسّے سمیں تۄں کۄئی ادھّا گھںٹّا پچھڑ کے گِیا پر اُتھّے جا کے ویکھِیا کِہ پہِلاں آئُݨ والِیاں وِچّ مَیں ہی ساں۔ کۄئی واکف وی نذر نہِیں سی آ رِہا سی۔ کُڑی والِیاں دے ہی کُجھ بںدّے ہاذر سن۔ کۄئی اِکّ گھںٹّے دی اُڈِیک پِچھّۄں پتا چلِّیا کِہ برات پہُںچّ گئی ہَے۔ اُٹھّ برات وِچّ جا رلِیا۔ مِلݨِییاں ہۄئیِیاں۔ آپݨے دۄست نُۄں لبھِّیا۔ شگن والا لپھاپھا پھڑائِیا۔ اُس آکھِیا٬ اسِیں تاں انںدّ کارج لئی جا رہے ہاں٬ تُسِیں رۄٹی کھاکے ہی جائِئۄ۔ کۄشِش کرن اُتّے وی مَیں مُڑ اُس نُۄں مِل نہِیں سکِیا۔ رۄٹی تۄں پہِلاں ہی مَیں کئی کُجھ کھا لِیا سی پر پھِر وی پلیٹ چُکّی لئی۔ لائیِن لگّی ہۄئی سی۔ اِںجھ جاپدا سی جِویں چھتّی پدارتھ پرۄسے گئے ہۄݨ۔ سارا کُجھ تھۄڑھا تھۄڑھا پائِیا٬ پلیٹ بھر گئی۔ کُجھ کھادھا تے باکی اُویں ہی چھڈّ دِتّا۔ جیکر کۄئی مَینُۄں پُچھّدا کِہڑی ڈِش ودھِییا سی تاں مَیں دسّݨ دے کابِل نہِیں سی٬ کِئُںکِہ سارا کُجھ ہی رل گِیا سی۔ چُپّ کرکے اُتھّۄں کھِسکݨ دی کِیتی۔
پںجّاب وِچّ آئے ہرے اِنکلاب دا اسر٬ وِدیشاں وِچّ گئے ہۄئِیاں دا اسر جاں مِیڈِیئے دا اسر پںجّاب دے سماجِک جِیون وِچّ پِچھلے تِنّ دہاکِیاں دَۄران بڑی تیذی نال تبدِیلی آئی ہَے۔ رہِݨ سہِݨ دا ڈھںگّ٬ کھاݨ-پِیݨ دِییاں آدتاں جاں سبھِّیاچارک رسمۄ-رِواذ سارے ہی تیذی نال بدل گئے ہن۔ سماجِک جِیون جِہڑا چار کُ دہاکے پہِلاں ہُںدّا سی٬ اُہ کِتے وی نذر آ رِہا۔ نوِیں پِیڑھی لئی اُس سمیں دِییاں گلّاں کِسّے کہاݨِییاں واںگ ہی جاپدِییاں ہن۔ ساڈے سماج وِچّ وِیاہ دا سماگم سبھ تۄں مہتّوپُۄرن اتے کھُشی بھرِیا منِّیا جاںدا ہَے پر سمیں دے بِیتݨ نال اِس وِچّۄں اپݨتّ٬ پِیار دا نِگھّ٬ مِلاپ الۄپ ہۄ رِہا ہَے تے اِہ اِکّ رسم بݨ کے ہی رہِ گِیا ہَے۔ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں کِہ وِیاہاں وِچّ پہِلاں نالۄں کِتے ودھّ کھرچ کِیتا جاںدا ہَے۔ آپݨی شان دا وِکھاوا ودھّ تۄں ودھّ کِیتا جاںدا ہَے۔ پر اُس وِچّ رِشتِیاں دا نِگھّ کِتے وی وِکھائی نہِیں دِںدّا۔
میرا بچپن پِںڈّ وِچّ بِیتِیا ہَے۔ مَیں وِیاہاں سمیں دی کھُشی اتے پِیار دے نِگھّ نُۄں اکھّی ویکھِیا ہی نہِیں سگۄں اُس نُۄں ماݨِیا وی ہَے۔ پِںڈّ وِچّ جدۄں کِسے مُںڈّے کُڑی دا وِیاہ دھرِیا جاںدا٬ ساری گلی وِچّ کھُشی دی لہِر دَۄڑ جاںدی۔ پِںڈّاں وِچّ آم کرکے اِکّ گلی جاں بِیہی وِچّ اِکّۄ پرِوارِک پِچھۄکڑ دے پرِوار وسدے ہُںدّے سن۔ سارِیاں نُۄں اِںجھ جاپدا سی جِویں اُنہاں دے گھر وِیاہ دھرِیا گِیا ہۄوے۔ مںگّݨی دی رسم تۄں لَے کے ڈۄلی تُرن تک ہر رسم پِںڈّ دی پںچّائِت بھاو سِیاݨِیاں اتے شرِیکے دی ہاذری وِچّ پُۄری کِیتی جاںدی سی۔ مںگّݨی دی رسم سادی پر پِیار بھری ہُںدّی سی۔ مُںڈّے دی جھۄلی وِچّ کُڑی دا پِئۄ سوا رُپئِیا٬ ستّ چھُہارے تے کُجھ پتاشے جاں لڈُّۄ پائُںدا سی۔ ہُݨ واںگ ودھ چڑھ کے لَیݨ دیݨ نہِیں ہُںدّے سن۔ شرِیکے دے لۄک مُںڈّے دی جھۄلی وِچّ شگن پائُںدے سن٬ جِس نُۄں نیئُںدا پائُݨا آکھِیا جاںدا سی۔ ہر رِشتیدار ولّۄں دِتّے پَیسِیاں دا ویروا اِکّ کاپی وِچّ لِکھِیا جاںدا سی تاں جۄ واری آئُݨ اُتّے اُنّے ہی پَیسے مۄڑے جا سکݨ۔ اِہ رِواذ شائِد اِکّ دُۄجے دی آرتھِک سہائِتا کرن لئی ہی پِیا ہۄویگا۔ وِیاہ سارے شرِیکے دی ساںجھی ذِمّیواری گِݨِیا جاںدا سی۔ مہِینا پہِلاں ہی وِیاہ دی تِیاری شُرُۄ ہۄ جاںدی سی۔ اُدۄں نویں کپّڑے کیول وِیاہ شادی دے مَۄکے ہی سُیائے جاںدے سن۔ کپّڑے کھرِیدݨ دا کمّ وی رلھ کے ہی کِیتا جاںدا سی۔ گھر وِچّ بَیٹھ کے درجی ٹبّر دے سارے جِییاں دے کپّڑِیاں دی سِلائی کردا سی۔
کݨک دی سپھائی٬ دالاں دی دلائی٬ مسالِیاں دا کُٹّݨا سارے شرِیکے دِییاں اَۄرتاں رلھ کے ہی کردِییاں ہن۔ اِتھّے ہی اُنہاں نُۄں سُہاگ دے گِیت گائُݨ دا مَۄکا مِل جاںدا سی۔ وٹݨا وی تِنّ-چار دِن لگدا سی۔ گھٹّۄ-گھٹّ اِکّ دِن وٹݨا شرِیکے وِچّۄں سبھ تۄں نیڑلے رِشتے والے گھر لگدا سی۔ رات نُۄں جاگۄ کڈھّدِییاں اَۄرتاں وٹݨا لگّݨ پِچھّۄں کُڑی جاں مُںڈّے نُۄں آپݨے گھر لَے کے آئُںدِییاں سن۔ گائُݨ اتے گِدھّے دا پْرۄگرام لگبھگ رۄذ ہی ہُںدّا سی۔ وِیاہ تۄں تِنّ دِن پہِلاں ہی سارے پِںڈّ وِچّۄں ہی دُدھّ آئُݨا شُرُۄ ہۄ جاںدا سی۔ مںجّے بِسترے وی پِںڈّۄں ہی اِکٹھّے کِیتے جاںدے سن۔ وِیاہ والِیاں دے رِشتیدار اتے براتی سارے پِںڈّے دے ہی پْراہُݨے سمجھے جاںدے سن۔ اِکّ اِن پہِلاں نانکا میلا آئُںدا سی۔ نانکے وی شرِیکے وِچّۄں اَۄرتاں مرد اِکٹھّے ہۄ کے آئُںدے سن۔ نانکا میل گِیت گائُںدِیاں ہی پِںڈّ وڑدا سی۔ اگّۄں دادکِیاں ولّۄں وی اَۄرتاں دے گِیتاں نال اُنہاں دا سواگت کِیتا جاںدا سی۔
آم تَۄر ’تے برات دی اِکّ رۄٹی نانکِیاں دی ہُںدّی سی۔ نانکی چھکّ وِچّ جۄ آئُںدا سی٬ اُس نُۄں ستِکار نال وِہڑے وِچّ رکھِّیا جاںدا سی تاں جۄ دادکے اُس نُۄں ویکھ سکݨ۔ برات آم کرکے پَیدل ہی جاںدی سی۔ براتِییاں دا سمان گڈّے اُتّے اتے وِیاہ والا مُںڈّا گڈّی وِچّ جاں رتھّ وِچّ جاںدے سن۔ جیکر واٹ لمبّی ہُںدّی سی تاں راہ وِچّ پَیںدے کِسے پِںڈّ وِچّ نذدِیکی رِشتیدار برات لئی دُپہِر دی رۄٹی دا پْربںدھّ کردے سن۔
پِںڈّۄں باہر پُجّکے برات ولّۄں پِںڈّ وِچّ جاݨ لئی پِںڈّۄں آئُݨ والے سدّے دی اُڈِیک کِیتی جاںدی سی۔ برات دے سواگت دا پُۄرا پْربںدھّ ہۄ جاݨ اُتّے پِںڈّۄں نائی جاں وِچۄلا برات نُۄں سدّݨ جاںدا سی۔ جںجھّگھر دے باہر پِںڈّ دی پںچّائِت اتے سارے رِشتیدار برات دا سواگت لئی تِیار کھڑھے ہُںدّے سن۔ اَۄرتاں ولّۄں سِٹھّݨِییاں دے وِچکار مِلݨی دی رسم پُۄری کِیتی جاںدی سی۔ جںجھّ گھر وِچّ برات دا اُتارا ہُںدّا سی۔ اِتھّے ہی اُنہاں نُۄں چاہ پاݨی پِلائِیا جاںدا سی۔ بڑی اِذّت نال برات نُۄں رات دی رۄٹی لئی بُلائِیا جاںدا سی۔ پِںڈّ دی پںچّائِت اتے باکی رِشتیدار برات دا سواگت کردے سن۔ رۄٹی لئی کۄرے وِچھائے جاںدے سن۔ جدۄں برات کۄرِیاں اُتّے بَیٹھ جاںدی سی تاں اُنہاں دے ہتھّ دھُیائے جاںدے سن۔ براتِییاں اگّے تھالِییاں٬ گِلاس٬ کَۄلِییاں اتے چمچے رکھّے جاںدے سن۔ پھِر کھاݨ-پِیݨ دِییاں وستاں ورتائیِیاں جاںدِییاں سن۔ جدۄں سارا کُجھ ورت جاںدا سی پھِر پںچّائِت ولّۄں رۄٹی کھاݨ دی بینتی کِیتی جاںدی سی۔ پںچّائِت تے باکی رِشتیدار اِکّ پاسے بَیٹھے رہِںدّے سن۔ بنیرِیاں اُتّے بَیٹھِییاں اَۄرتاں سِٹھّݨِییاں تے ہۄر گِیت گائُںدِییاں سن۔ جدۄں کدے اُنہاں دے گِیت ہدّ پار کرن لگّدے سن تاں پںچّائِت اُنہاں نُۄں رۄک دِںدّی سی۔ جدۄں برات رۄٹی کھا ہٹدی سی تاں مُڑ اُنہاں دے ہتھّ دھُیائے جاںدے سن۔ جُۄٹھے بھاںڈے چُکّݨ پِچھّۄں پںچّائِت برات نُۄں اُٹھّݨ لئی بینتی کردی سی۔ اَۄرتاں وی اِسے ترہاں دے گِیت شُرُۄ کر دِںدِّییاں سن۔ رۄٹی کھُیائُݨ دا سارا کمّ شرِیکے دے مُںڈّے ہی کردے سن۔ کمّ کرن وِچّ پِیار اتے اُتشاہ ویکھݨ نُۄں مِلدا سی۔ سارے پاسے اِکّ اپݨتّ ہُںدّی سی۔
دُۄجے دِن براتی آپݨے پِںڈّ دِییاں اتے گۄتر دِییاں اَۄرتاں جِہڑِییاں اِس پِںڈّ وِیاہِییاں آئیِیاں ہُںدِّییاں سن٬ اُنہاں نُۄں آپݨِییاں دھِییاں سمجھ اُنہاں دے گھرِیں جا کے شگن دِںدّے سن۔ اِہ شگن بھاویں اِکّ رُپئِیا جاں پںجّ رُپئے ہی ہُںدّا سی پر رِشتِیاں دے نِگھّ ودھیرے بھارُۄ ہُںدّا سی۔ برات دی اِکّ رۄٹی نانکِیاں ولّۄں ہُںدّی سی تے اِکّ رۄٹی کُڑی دے چاچے جاں تائے ولّۄں کھُیائی جاںدی سی۔
ڈۄلی ٹُرن دا نذارا بہُت ہی درد بھرِیا ہُںدّا سی۔ ڈۄلی ٹُرن تک سارے براتی اتے باکی رِشتیدار ہاذر ہُںدّے سن۔ ڈۄلی اَۄرتاں دے گِیتاں نال تۄری جاںدی سی۔ پہِلاں ڈۄلی ڈۄلِیاں وِچّ جاںدی سی٬ جِس نُۄں پِںڈّ دے کہار مۄڈھِیاں اُتّے چُکّ کے لِجاںدے سن۔ براتی وی آپݨے پِںڈّ تک ڈۄلی دے نال ہی جاںدے سن۔ مُڑ ڈۄلے دی تھاں گڈِّییاں جاں رتھّاں نیں لَے لئی۔ گڈّے اُتّے براتِییاں دا سمان اتے گڈّی وِچّ ڈۄلی جاںدی سی۔ ودھِییا بلّد گڈّے٬ گڈّی لئی شِںگّارے جاںدے سن۔ وِیاہ دِییاں رسماں وِچّ سادگی سی پر پِیار٬ اپݨتّ اتے اُتشاہ ودھیرے ہُںدّا سی۔ سارے پِںڈّ نُۄں ہی چا چڑھِیا رہِںدّا سی۔ میذ کُرسِییاں٬ بہِرے جاں کراکری دی لۄڑ نہِیں سی پَیںدی۔ گُردوارے دے برتن٬ درِییاں اتے چانݨی کمّ آئُںدے سن۔ جھِیئۄُر کۄرے وِچھائُںدے سن اتے برتن ساپھ کردے سن۔ سارے رِشتیدار٬ شرِیک٬ دۄست پُۄری اپݨتّ نال سارے کارجاں وِچّ بھاگ لَیںدے سن۔
سماں بدلِیا ہَے۔ وِیاہ اِکّ رسم بݨ کے رہِ گئی ہَے۔ وِیاہ ہُݨ گھراں وِچّ نہِیں سگۄں مَیرِج پَیلس وِچّ ہُںدّے ہن٬ جِہڑے ہُݨ پِںڈّاں وِچّ وی بݨ گئے ہن۔ گھر والے وی اُتھّے کارڈ وِچّ لِکھے سمیں تۄں پِچھّۄں ہی پُجّدے ہن۔ رِشتیدار٬ جاݨ-پچھاݨ والے کیول ہاذری لُیائُݨ ہی آئُںدے ہن۔ رسماں پہِلاں وی ہُںدِّییاں سن جِہڑِییاں آپسی پِیار تے کھُشی دی نِشانی سن۔ رسماں ہُݨ وی ہُںدِّییاں ہن۔ اِہ پِیار دی نِشانی گھٹّ تے وِئُپار دی نِشانی ودھیرے بݨ گئیِیاں ہن۔ وِیاہ بھاویں ہفتے وِچّ کرنا ہۄوے پر رسماں سارِییاں پُۄرِییاں کِیتِییاں جاںدِییاں ہن۔ رۄکا٬ مُںدّری پُیائی٬ کُڑمائی تے وِیاہ ذرُۄری ہن۔ جِنہاں کۄل بیئیِمانی دا پَیسا ہَے٬ اُہ اِسدی کھُلّہ کے ورتۄں کردے ہن٬ دُۄجِیاں نُۄں رِیسۄ رِیسی آپݨے نکّ لئی کھرچ کرنا پَیںدا ہَے۔ پںجّاب دے پِںڈّاں وِچّ بہُتے پرِوار وِیاہاں اُتّے کِیتے کھرچ کرکے کرذائی ہن۔ چںگّا رِشتا پْراپت کرن لئی اُہ گھر وی چںگّا بݨائُںدے ہن تے ٹرَیکٹر وی کھرِیددے ہن ذمِین٬ بھاویں پںجّ ایکڑ تۄں وی گھٹّ ہی ہۄوے۔ کِسے چار ایکڑ دے مالک کِسان نُۄں پُچھِّیا گِیا کِہ اُس نیں ٹرَیکٹر کِئۄں کھرِیدِیا ہَے۔ اُس دا اُتّر سی کِہ ساڈے گُیاںڈھِییاں کۄل ٹرَیکٹر ہَے٬ اُنہاں دے مُںڈّے نُۄں دہیج وِچّ مرُۄتی کار مِلی ہَے۔ پھِر اسِیں بھلا پِچھّے کِئۄں رہِیئے۔ جِس نیں ٹرَیکٹر کھرِیدِیا اُس نیں کرذا لِیا٬ جِس نیں دہیج وِچّ مرُۄتی دِتّی٬ اُس وی کرذا لِیا۔ پِںڈّاں دے آم گھراں وِچّ ٹَیلِیوِذن٬ پھرِجّ٬ سکُۄٹر آدِ دہیج وِچّ ہی مِلے ہۄئے ہن۔
پہِلاں برات گڈّے٬ گڈِّییاں وِچّ جاںدی سی۔ پھِر بسّاں دا رِواذ پِیا۔ اِس تۄں اگّے ٹَیکسِییاں دی واری آئی ہُݨ آپݨِییاں کاراں وِچّ برات جاںدی ہَے۔ مہِماناں دی کھاتِر پِیار نال نہِیں٬ سگۄں پَیسے نال ہُںدّی ہَے۔ ودھّ تۄں ودھّ پدارتھ بݨا کے وڈپّݨ دِکھائُݨ دا یتن کِیتا جاںدا ہَے۔ سارے کھُلّہ کے شراب پِیںدے ہن۔ ادھّ نںگِّییاں کُڑِییاں اُکسائۄُ ناچ نچّدِییاں ہن۔ پر برات دی وِدائی سمیں کیول گھر دے بںدّے ہی نذر آئُںدے ہن۔ ڈۄلے دی تھاں گڈّی نیں لئی٬ مُڑ کار تے ہُݨ وِشیش کاراں ورتۄں وِچّ لِیاںدِییاں جاںدِییاں ہن۔ وڈّے شہِراں وِچّ وڈِّییاں کاراں کیول اِسے کمّ لئی کِرائے اُتّے مِلدِییاں ہن۔ ڈۄلی نیں بھاویں اُسے شہِر وِچّ رہِݨا ہُںدّا ہَے پر ہذاراں رُپئے اِس کار دے کِرائے اُتّے کھرچ ہُںدّے ہن۔
سمیں نال وِکاس ہُںدّا ہَے۔ سماجِک اتے سبھِّیاچارک تبدِیلِییاں وی آئُںدِییاں ہن۔ پر اِہ تبدِیلی اُدۄں ہی سُکھاوِیں ہُںدّی ہَے جدۄں وِکاس دا ادھار بݨے۔ لۄکاں دی سۄچ٬ رہِݨ سہِݨ اتے بۄلچال ودھِییا ہۄوے۔ پر جیکر اِہ وِکھاوا بݨ جاوے تاں وِکاس دی نِشانی نہِیں سگۄں وِگاڑ لئی ذِمّیوار بݨ جاںدی ہَے۔ اِس وِکھاوے دی دَۄڑ وِچّ پَیسا مہتّوپُۄرݨ بݨ جاںدا ہَے۔ پَیسے لئی بیئیِمانی کِیتی جاںدی ہَے۔ رِشتِیاں وِچّ تْریڑاں آئُںدِییاں ہن اتے کئی وار کرذائی وی بݨنا پَیںدا ہَے۔ اِس ترہاں سماج ٹُٹّدا ہَے٬ جُڑدا نہِیں اتے ناں ہی وِکاس ولّ پُلاںگھا پُٹّدا ہَے۔
* * * * *