اہِمداباد تۄں اُڈاری بھر کے لںڈّن-گَیٹوِک جاݨ والے ایئر اِںڈِییا دے جہاذ دا کُجھ کُ مِںٹّاں پِچھّۄں ڈِگ پَیݨا بھارتی لۄکاں نُۄں ہِلا دیݨ والا ہادسا سی۔ اِس ہادسے دا جھٹکا پُۄری دُنِییا دے لۄکاں نیں مہِسُۄس کِیتا ہۄویگا٬ پر بھارت لئی اِہ کئی پکھّاں تۄں مارُۄ سٹّ سی۔ پہِلی گلّ اِہ کِہ ڈِگݨ والا جہاذ بھارت دا سی اتے اُس کمپّنی دا سی٬ جِہڑی کئی دہاکِیاں تک بھارت سرکار دی مالکی رہِݨ دے بائد جدۄں ڈُبّݨ والے ہالات نُۄں پُجّ گئی تاں اُدۄں اِہ اِکّ نِجّی کمپّنی ’ٹاٹا گرُپّ‘ نُۄں ویچݨ دے نال سرکار نیں اِکّ ترہاں کھہِڑا چھُڈائِیا سی۔ اُس وکت دے ٹاٹا گرُپّ دے مُکھی رتن ٹاٹا لئی پرِوار دی وِراست دا سوال بݨ گِیا سی٬ کِئُںکِہ اِہ کمپّنی پِچھلی سدی دے چَۄتھے دہاکے وِچّ شُرُۄ وی اِسے ٹاٹا پرِوار نیں کِیتی سی اتے جدۄں بھارت سرکار نیں آپݨے ہتھّاں وِچّ لَیݨی چاہی تاں دے دِتّی سی۔ بہُت ودھِییا چلدی کمپّنی دا بھٹھّا وکھّ-وکھّ سمیں آئیِیاں بھارت دِییاں سرکاراں نیں بِٹھائِیا سی۔ اِہ چرچا کئی وار ہُںدّی رہی سی کِہ سرکاراں اِس کمپّنی دے جہاذ وی ورتدِییاں سن٬ سِیٹاں وی مںتّرِییاں٬ اپھسراں اتے سرکاری کمّاں لئی آئُݨ-جاݨ والے لۄکاں لئی چۄکھا ورتدِییاں سن٬ پر مگرۄں پَیسے دیݨ وِچّ اُہ کدے وی وائدے اُتّے پُۄرِییاں نہِیں سی اُتّرِییاں۔ پارلِیمَیںٹ وِچّ اِس سرکاری ہوائی کمپّنی بارے بہِس بہُت واری ہۄئی سی٬ پر اِسدی ہالت سُدھارن دا کۄئی پھَیسلا لَیݨ دی تھاں پارلِیمَیںٹ مَیمبراں نُۄں اِس کمپّنی دے جہاذاں دا سپھر کرن دے وکت ہۄر ودھّ سنمانت ڈھںگّ نال پیش ہۄݨ دِییاں ہدائِتاں تک گلّ رُک جاںدی سی۔
اِس سرکاری کمپّنی اتے اِس نال جُڑے لۄکاں نال جِدّاں دا دُر-وِہار ہُںدّا رِہا سی٬ اُہ آپݨے آپ وِچّ اِکّ بھدّا رِکارڈ ہَے۔ منمۄہن سِںگھّ دی سرکار دے وکت اِکّ واری جدۄں آئی پی اَیلّ کْرِکٹ چلّ رِہا سی تاں دِلّی تۄں مُمبّئی لئی اُڈِّیا جہاذ اچانک راہ وِچّۄں چںڈِّیگڑھ ولّ مۄڑ دِتّا گِیا تے اُتھّۄں اِکّ کْرِکٹ ٹِیم چڑھا کے اُس نُۄں کۄلکاتا پہُںچّائُݨ دے بائد مُمبّئی ولّ مۄڑِیا گِیا۔ نتِیجا اِہ نِکلِیا کِہ جِہڑے مُساپھراں نیں ڈھائی گھںٹّے بائد مُمبّئی پُجّ جاݨا سی٬ اُہ کرِیب گِیاراں گھںٹّے جہاذ جاں ایئرپۄرٹاں اُتّے بِٹھا کے کھجّل کِیتے جاںدے رہے سن۔ کارن اِہ سی کِہ اُس ویلے دے ہوائی جہاذ مںتّرالے دا مںتّری کاںگرس دی بھائیِوال پارٹی دا سی تے اُس دی دھی اِکّ آئی پی اَیلّ والی کْرِکٹ ٹِیم دی لۄک سمپّرک اپھسر سی۔ اُنہاں نیں آپݨی ٹِیم واستے جِس جہاذ دی بُکِںگّ کرائُݨی سی٬ اُس دا شائِد چیتا نہِیں سی رِہا اتے اچانک جدۄں چںڈِّیگڑھ بَیٹھی ٹِیم کۄلکاتا پہُںچّائُݨ دی مُشکِل بݨ گئی تاں اُس وکت دھی نیں مںتّری باپ نُۄں کِہا تے باپ دے کہِݨ اُتّے ایئر اِںڈِییا نیں مُمبّئی جاںدا جہاذ چںڈِّیگڑھ نُۄں مۄڑ کے مںتّری دی دھی دی مُشکِل ہلّ کرن لئی مُساپھراں دے لئی مُشکلاں ودھا دِتِّییاں سن۔ اُس دِن سِکھراں دی کھجّل-کھُیاری جھلّ چُکّے لۄک پھِر کِسے اگلی واری ایئر اِںڈِییا ولّ مُۄںہ کدے نہِیں کرنگے۔
دُۄسرا ماملا اِس نالۄں تھۄڑھا جِہا وکھّرا سی۔ آم کر کے ہوائی کمپّنِییاں آپݨے ادھِکارِییاں اتے کرمچارِییاں نُۄں مُپھت سپھر دی سہُۄلت دِںدِّییاں ہن٬ پر بہُت ہی کھاس کارن تۄں بِناں اُنہاں نُۄں مُساپھراں تۄں پہِل کدے نہِیں دِتّی جاںدی۔ آم کر کے اُنہاں نُۄں ہدائِت ہُںدّی ہَے کِہ جے مُساپھر ودھّ مِلدے ہن تاں اُنہاں مُساپھراں نُۄں پہِل دیݨ لئی کمپّنی دے آپݨے کرمچاری جاں اپھسر نُۄں اَۄکھ وی جھلّݨی پَے سکدی ہَے تے اُہ اِنکار نہِیں کرنگے۔ اِکّ واری چںڈِّیگڑھ تۄں جہاذ جاݨا سی۔ جِس مُساپھر دی کنپھرم ٹِکٹ سی٬ اُس نُۄں سِیٹ نمبّر الاٹ ہۄ چُکّا سی٬ اُس دی تھاں کمپّنی دے اِکّ اپھسر دے رِشتیداراں نُۄں اُہۄ سِیٹ الاٹ کر دِتّی گئی اتے سمبّںدھّت مُساپھر نُۄں اِسدی تھاں اُہ سِیٹ لَیݨ لئی کہِ دِتّا گِیا٬ جِس اُتّے سپھر دَۄران وار-وار ٹرالی اتے ایئر ہۄسٹَیسّ دے لںگھّݨ ویلے اُٹھّݨا پَے جاںدا ہَے۔ اِدّاں دی سِیٹ لَیݨ تۄں بہُت سارے مُساپھر ناںہ کردے ہن٬ پر مجبُۄری وِچّ لَیݨی پَے جاںدی ہَے٬ جدۄں کِہ اُتھّے کۄئی مجبُۄری نہِیں٬ مُساپھر دی تھاں ایئر اِںڈِییا دے اِکّ ادھِکاری دے رِشتیدار نُۄں پہِل دِتّی جاݨ دا ماملا سی۔
اِہۄ نہِیں٬ بھارت دے مںتّری اتے پارلِیمَیںٹ مَیمبر جِدّاں دی بدتمِیذی ایئر اِںڈِییا دے سٹاپھ نال کردے رہے ہن٬ اُہ کمپّنی دی بدنامی دا کارن بݨدی سی۔ نرِںدّر مۄدی دی پہِلی سرکار دَۄران کیںدر وِچّ مہاراشٹر دی شِو سَینا وی بھائیِوال سی اتے اُسدے پارلِیمَیںٹ مَیمبر ہر گلّ وِچّ ہدّاں ٹپّݨ دا رِکارڈ بݨائی جاںدے سن۔ اِکّ واری مُمبّئی تۄں چڑھِیا شِو سَینا دا اِکّ پارلِیمَیںٹ مَیمبر کِسے گلّ تۄں اِنا بھڑک پِیا کِہ دِلّی آݨ کے جہاذ وِچّ ہی ایئر اِںڈِییا دے ایئرپۄرٹ مَینیجر نُۄں سدّ کے اُس نُۄں گالہاں کڈھّݨ لگّ پِیا۔ اِس نال وی من ناں بھرِیا تاں آپݨے پَیر دی جُتّی لاہی تے اُس نُۄں چھِتّراں نال کُٹّݨ لگّ پِیا تے جدۄں باہر آئِیا تاں مِیڈِییا کَیمرِیاں ساہمݨے بڑے ماݨ نال اِہ کہِںدّا سی٬ “مَینے اُس کۄ گِن-گِن کر پچِّیس جُۄتے لائے۔‘ ماملا سارے دیش وِچّ چرچا دا مُدّا بݨِیا۔ شِو سَینا آپݨے آگُۄ دے ہکّ وِچّ کھڑۄ گئی اتے مۄدی سرکار اُس دا بچا کرن لگّ پئی۔ کئی دِن چرچا تۄں بائد اُہ ماملا ٹھپّ کر دِتّا گِیا۔ اِدّاں دے ماہَۄل وِچّ کرمچاری کمّ کِہۄ جِہا کر سکدے ہن!
سِرپھ اِہ نہِیں کِہ ایئر اِںڈِییا نُۄں اِتھّے ورتِیا اتے کرمچارِییاں نال بد-سلُۄکی کِیتی جاںدی سی۔ اِس کمپّنی نُۄں سرکاراں نیں آپݨے بںدّے وِدیشاں وِچّ سَیٹّ کرن واستے وی ورتِیا سی۔ اِکّ واری اِہ وڈّی ہَیرانی والی کھبر آئی سی کِہ ایئر اِںڈِییا نیں ڈھائی درجن دے کرِیب اِہۄ جِہے دیشاں وِچّ آپݨے دپھتر کھۄلہے ہۄئے ہن اتے اُتھّے سٹاپھ بِٹھا رکھِّیا ہَے٬ جِتھّے اِسدی کۄئی پھلائیِٹ ہی نہِیں جاںدی۔ سپشٹ گلّ سی کِہ اُتھّے بَیٹھا مَینیجر٬ اُس نال لائِیا سہائِک اتے سیوادار بِناں کمّ کرن تۄں تنکھاہاں لئی جاںدے سن اتے کُجھ سماں اُتھّے آرذی ڈِئۄُٹی کرن مگرۄں جدۄں اُنہاں دیشاں وِچّ پَیر پکّے لگّ جاںدے تاں اُس وکت اُنہاں دی تھاں کۄئی ہۄر اِہۄ جِہا لۄڑوںدّ اُتھّے اَیڈجسٹ کروا لِیا جاںدا سی۔ پارلِیمَیںٹ وِچّ اِس چکّر دا سوال پُچھِّیا گِیا تاں اُس وکت دی سرکار نیں گلّ گۄل-مۄل کر دِتّی تے مسلا ٹل گِیا سی۔
ایئر اِںڈِییا نال تاں جۄ ہُںدّا رِہا٬ اُہ سبھ نُۄں پتا ہَے٬ ایئرپۄرٹ سکِئُرٹی دے ماملے وِچّ وی کِسے نِئم-کانُۄن دی پْرواہ بھارت دے سِیاسی آگُۄ بہُتی نہِیں کردے۔ اِکّ وار اُتّر پْردیش دے اِکّ ایئرپۄرٹ اُتّے تے اِکّ واری پٹنے دے ایئرپۄرٹ اُتّے کیںدری آگُۄیاں نُۄں لَیݨ واستے پہُںچّے ہۄئے اُنہاں دی پارٹی دے لِیڈر اتے ورکر رنّویء تک جاݨ دی اڑی کر بَیٹھے سن۔ آکھر نُۄں سرکار نیں دباء ہیٹھ اُنہاں دی گلّ منّی سی اتے سارے نِئم-کانُۄن تۄڑ کے اںدّر تک جاݨ دِتّا گِیا سی۔ گُجرات دے اِکّ ایئرپۄرٹ اُتّے اِکّ واری کُجھ پارلِیمَیںٹ مَیمبراں نیں رنّویء اُتّے کھڑھے ہۄ کے پھۄٹۄ کھِچوائے سن اتے اِہ سبھ کُجھ اُس وکت کِیتا گِیا٬ جدۄں اُنہاں دے پِچھّے اِکّ جہاذ لَیںڈ کردا پِیا سی۔ اُس وکت والی پھۄٹۄ اجّ تک میری پھائیِل وِچّ پئی ہَے٬ پر کمال دی گلّ اِہ کِہ اُنہاں لِیڈراں جاں ایئرپۄرٹ اتھارٹی والے اپھسراں دا وال وی وِںگّا نہِیں سی ہۄئِیا٬ کِئُںکِہ جِنہاں لۄکاں نیں اِہ گلت ہرکت کِیتی تے کروائی سی٬ اُہ کیںدر وِچّ راج کردی پارٹی نال سمبّںدھّت پارلِیمَیںٹ مَیمبر سن۔ جِہڑے ایئرپۄرٹاں اُتّے اِس ہدّ تک نِئماں دی اُلںگھّݨا ہُںدّی ہۄوے اتے اُتھّۄں دے ادھِکاری اتے کرمچاری ناں چاہُںدّے ہۄئے وی سِیاست دے دھنںتّراں اگّے جھُکݨ لئی مجبُۄر ہۄ جاںدے ہۄݨ, اُتھّے سُرکھِّیا کھامی ہۄݨا ہَیرانی والی گلّ نہِیں ہُںدّی۔
اِس ویلے ایئر اِںڈِییا پھِر چرچا وِچّ ہَے اتے جِس رتن ٹاٹا نیں آپݨے کھاندان دی وِراست دا کھِیال کر کے اِس نُۄں ڈُبّدی پئی نُۄں آپݨے کںٹّرۄل وِچّ لَے کے سُدھارن دا وائدا کِیتا سی٬ اُہ وائدے اُتّے پُۄرا اُتّرن والا سنئتکار اجّ دُنِییا وِچّ نہِیں ہَے۔ جِنہاں لۄکاں دے ہتھّاں وِچّ ایئر اِںڈِییا دی کمان اِس وکت ہَے٬ اُنہاں دی اکلمںدّی اتے پھرذ ولّ سںجِّیدگی اُتّے کئی لۄکاں ولّۄں سمیں سمیں اُںگلاں اُٹھائیِیاں جاںدِییاں رہِییاں ہن۔ ناں اُنہاں دا اِس ادارے نال کۄئی کھاس مۄہ جاپدا ہَے٬ ناں اِس نُۄں سمبھّالݨ اتے سُدھارن دا بِیڑا چُکّݨ والے سنئتکار دے پرِوارک پِچھۄکڑ اتے وِراست نال واستا ہَے٬ اُنہاں دی لۄڑ سِرپھ آپݨی نَۄکری چلدی رکھّݨ اتے لابھ ماݨن تک دی جاپدی ہَے۔ سںسّار دے کِسے وی وِکسِت دیش دے کِسے ادارے٬ کِسے ٹرین جاں بسّ سہُۄلت جاں کِسے کِشتی اتے جہاذ وِچّ چڑھن جاوۄ تاں آم کر کے اِکّ نائرا لِکھِیا دِس پَیںدا ہَے٬ “یُئر سیپھٹی٬ اور پرِئۄَریٹی‘, بھاو تُہاڈی سُرکھِّیا ساڈے لئی ہر ہۄر گلّ تۄں وڈّی پہِل ہَے٬ پر بھارت وِچّ اِہۄ گلّ کِتے لِکھی جاں لاگُۄ ہُںدّی نہِیں ویکھی جاںدی۔ بھارت دے لۄک جِدّاں دا راج-پْربںدھّ بھُگتدے پئے ہن٬ اُس وِچّ ایئر اِںڈِییا دی ہالت وِگڑنا٬ ہادسے واپر جاݨا تے اِکّۄ وار ڈھائی سَۄ تۄں ودھّ لۄکاں دا مارِیا جاݨا اِکّ کیںدری مںتّری دے کہِݨ مُتابک ’آم جِہی‘ گھٹنا ہَے۔ اُنہاں لئی ہادسے ہۄݨا بیشک آم گلّ ہۄ سکدی ہَے٬ آم لۄکاں واستے نہِیں اتے جِنہاں لۄکاں نیں دُنِییا بھر دے وکھّ-وکھّ دیشاں وِچّ جاݨا-آئُݨا ہُںدّا ہَے٬ اُنہاں لئی تاں اِنی آم گلّ کدے نہِیں ہۄ سکدی۔ وِشو گُرُۄ بݨن دے دائوے کرن والی بھارت دی سرکار جے اِنہاں گلّاں ولّۄں اکھّاں مِیٹی رکھّیگی تاں اِس ترہاں دے نُکسان کدی وی رۄکے نہِیں جا سکݨے۔ آکھر کدۄں تک چلّدا رہیگا اِہ کُجھ!