-1-

پارک دا دُۄسرا چکّر شُرُۄ کردِیاں ہی رام ناتھ نُۄں گھرۄں سُنیہا آ گِیا۔ مائِیا نگر تۄں فۄن آئِیا سی۔ نِیلم بھَیݨ دے گھر ڈاکا پِیا سی۔ سارا ٹبّر ذخمی سی۔ سَیر وِچے چھڈّۄ۔ گھرے آئۄ٬ تُرںتّ مائِیا نگر جاݨا سی۔

تیذ تُرن کارن رام ناتھ دا ساہ پہِلاں ہی چڑھِیا ہۄئِیا سی۔ ڈاکے دی خبر سُݨکے دِل دی دھڑکن وی تیذ ہۄ گئی۔ اکھّاں اگّے بھمبُّۄ تارے نچّݨ لگّے۔

آپݨے آپ نُۄں سمبھّالݨ دا یتن کردا رام ناتھ گھاہ اُپر بَیٹھ گِیا۔ بُۄٹ لاہے۔ پسِینے دِییاں بُۄںداں پُۄںجھِییاں۔ پاݨی پِیتا۔ اکھّاں تے چھِٹّے مارے۔ من کُجھّ ٹھِکاݨے آئِیا۔ گھر جاݨ لئی اُہ بیٹی دے مۄپڈ پِچھّے بَیٹھ گِیا۔

گھر گئے نُۄں پتنی سںگِّیتا نیں ہۄئی گھٹنا دا وِستار دسِّیا۔

ڈاکے نالۄں وی ودھّ چِںتّا والی گلّ اِہ سی کِہ فۄن نِیلم دے کِسے گُیاںڈھی دے گھرۄں آئِیا سی۔ نِیلم دے جیٹھ مۄہن لال دے پرِوار دے کِسے مَیمبر نیں اُنہاں نُۄں سُۄچِت کِئۄں نہِیں کِیتا؟

مۄہن دا پرِوار سادھارن پرِوار نہِیں سی۔ اُہ مائِیا نگر دے چُݨویں گھراں وِچۄں اِکّ گِݨِیا جاںدا سی۔ اُنہاں دا چںگّا کارۄبار سی۔ سرکارے دربارے پہُںچّ سی۔ سارے شہِر وِچّ جاݨ پہِچاݨ سی۔ کی اُنہاں وِچۄں کۄئی مَۄکے والی تھاں تے نہِیں سی پُجّا؟ جے ہاں تاں کِئۄں نہِیں؟

شہِر جاݨ دی تِیاری وِچّ رُجھّی پتنی دی سہائِتا کردا رام ناتھ اِس گُتھّی نُۄں سُلجھائُݨ دا یتن کرن لگّا۔

اِہ پْرشن رام ناتھ دے من وِچّ بِناں وجہا نہِیں سی اُٹھّ رِہا۔ اِس دے پِچھّے وڈّا پِچھۄکڑ سی۔

کُجھّ دیر تۄں دۄہاں پرِواراں وِچکار کھِچّۄتاݨ چلّ رہی سی۔ جائِداد دا جھگڑا پرِوارک سالساں دے ہتھّۄں نِکل کے کچہِری تک اپّڑ گِیا سی۔

آپس وِچّ مُۄںہ مۄٹے سن اتے بۄلچال بںدّ سی۔

رام ناتھ دا متھّا ٹھنک رِہا سی۔ کِدھرے اِہ واردات اُسے پرِوار نیں ناں کرائی ہۄوے؟

اُس پرِوار اُپر وی رام ناتھ بے وجہا شکّ نہِیں سی کر رِہا۔

کِسے ہۄر ولّۄں نہِیں٬ اجِہی واردات دی چِتاونی کھُد نِیلم دی جٹھانی کۄلۄں مِلی سی۔ چاچے بھتِیجِیاں وِچکار سَۄ من مُٹاو ہۄئِیا ہۄوے۔ مائِیا دیوی لئی وید اتے اُسدا پرِوار پہِلاں واںگ آپݨا سی۔ مۄہن دے جِئۄُںدے ہۄر گلّ سی۔ ہُݨ مُںڈّے آپ ہُدرے ہۄئے پھِردے سن۔ اُنہاں دے چالے ٹھِیک نہِیں سن۔ دارُۄ پِیںدے مُںڈِّیاں نُۄں کئی وار مائِیا دیوی نیں بھَیڑے منسُۄبے گھڑدے سُݨِیا سی۔ کدے اُہ آکھدے سن چاچے وید نُۄں آپݨے ڈئُلِیاں ’تے ماݨ ہَے۔ جوانی وِچّ پہِلوانی کردے نیں اُس نیں ڈئُلے بݨائے سن۔ اُہ وید دے ڈئُلِیاں دا چُۄرما بݨا دیݨگے۔ نِیلم نُۄں آپݨی اکل اُپر ہںکّار سی۔ اُہ اُسدے دِماغ دی کھکھّڑی کھکھّڑی کر دیݨگے۔ نیہا وِچاری نیں کدے کِسے دا کُجھّ نہِیں سی وِگاڑِیا۔ اُہ آپݨی چھۄٹی بھَیݨ نُۄں بھرے بذار نںگّا کرن دی سۄچ رہے سن۔ وید دا اِکۄ اِکّ وارِس کمل اُنہاں دِییاں اکھّاں وِچّ ودھّ رڑکدا سی۔

کدے کدے اُہ اُس دا کںڈّا کڈھّݨ دی بک بک کرِیا کردے سن۔

ہمدردی وجۄں مائِیا دیوی نیں وید نُۄں سُجھاء دِتّا سی۔ لَے دے کرکے مُںڈِّیاں نال سمجھَۄتا کر لئۄ۔ کلّہ نُۄں کۄئی بھاݨا ورت گِیا تاں اُس نُۄں اُلامبھا ناں دِئۄ۔

رام ناتھ نُۄں اِس تاڑنا دی خبر مِلی سی٬ پر اُسنے اِس ولّ بہُتا دھِیان نہِیں سی دِتّا۔ کانُۄن دی پڑھائی کردے سمیں اُنہاں نُۄں اپرادھ وِگِیان پڑھائِیا جاںدا سی۔ اِس وِگِیان دے اِکّ پاٹھ دا ادھِئَن کردے اُس نیں پڑھِیا سی کِہ سبھِئک جماتاں سرِیرک ہِںسّا دا سہارا نہِیں لَیںدِییاں۔ خُۄن کھرابے دی تھاں اُہ کانُۄنی لڑائی لڑن وِچّ وِشواس رکھّدِییاں ہن۔ اِہ کیول سِدھاںت ہی نہِیں سی۔ اِس سِدھاںت نُۄں سچّ دی کسوٹّی ’تے پُۄرا اُتردے رام ناتھ نِت دیکھدا سی۔ اِکّ بھئیِیا دُۄسرے بھئیِئے دا پںجّاہ رُپئے دے جھگڑے کارن گلھ وڈھّ دِںدّا سی۔ پر مائِیا نگر وِچّ لۄکاں دے مُکدّمے وی چلّدے سن اتے ساںجھے کارۄبار وی۔ پتی پتنی تلاک لَے کے وی اِکّ دُۄجے دے گھر رات کٹّ جاںدے سن۔

اِسے سِدھاںت ’تے امل کردِیاں رام ناتھ نیں وید نُۄں اِس چِتاونی اُپر دھِیان ناں دیݨ دی سلاہ دِتّی سی۔ ہُݨ اُس نُۄں آپݨی اِس سلاہ ’تے پچھتاوا ہۄ رِہا سی۔

مائِیا نگر وِچّ جاݨ لئی رام ناتھ نیں ٹَیکسی مںگّوا لئی۔ ٹرَیکسُۄٹ لاہ کے کُڑتا پجاما پا لِیا۔ الماری وِچّ ہتھّ مارِیا۔ دس ہذار رُپِیا پِیا سی۔ چُکّ کے بۄجھے پا لِیا۔

چھۄٹے بھرا مںگّت نُۄں بُلا کے ساری ستھِتی تۄں جاݨُۄ کرائِیا۔ بچِّیاں دی دیکھبھال کرن دی ذِمّیواری لائی۔ وِیہ ہذار دا چَیکّ کٹّ کے اُسنُۄں پھڑائِیا۔

دِنے اُہ بَیںک وِچۄں پَیسے کڈھوا لئے۔ مائِیا نگر جاںدِیاں ہی اُہ فۄن کریگا۔

مسلا گمبھِّیر ناں ہۄئِیا تاں شام تک واپس آ جائیگا۔ لۄڑ پئی تاں مںگّت نُۄں بُلا لئیگا۔

رام ناتھ دے شہِر تۄں مائِیا نگر دا رستا اِکّ گھںٹّے دا سی۔ اگّے اِہ پَیںڈا اکھّ جھپکدِیاں نِکل جاںدا سی۔ اجّ ہر پل جِویں جُگاں جِڈّا لمبّا ہۄ گِیا سی۔ اُسدا من کاہلا پَے رِہا سی۔ اُسنُۄں نِیلم دے پرِوار دی چِںتّا کھا رہی سی۔ فۄن ’تے کدے سچّ نہِیں دسِّیا جاںدا۔ بہُت کُجھّ چھُپا لِیا لگدا سی۔ ربّ کھَیر کرے۔ من ہی من اُہ پْرارتھنا کر رِہا سی۔

اِہ واردات کِس نیں کِیتی ہۄئیگی؟

کار دے مائِیا نگر دے راہ پَیںدِیاں ہی رام ناتھ دا ذِہن پْرشناں نال بھرن لگّا۔

اجّ کلّہ کالے کچھِّیاں والے اجِہِییاں وارداتاں وِچّ رُجھّے ہۄئے ہن۔

ہۄ سکدا ہَے اِہ واردات اجِہے کِسے گرۄہ نیں کِیتی ہۄوے؟

دُۄسرے ہی پل اُسنے کالے کچھِّیاں والِیاں دے اِس واردات وِچّ شامل ہۄݨ نُۄں نکار دِتّا۔ اِہ گرۄہ اجِہی واردات شہِراں جاں پِںڈّاں دے باہروار وسّے گھراں وِچّ کردا سی۔ نِیلم دا گھر شہِر دے پچگّ وِچّ سی۔ گلی دے دۄہِیں پاسِیں لۄہے دے وڈّے گیٹ سن۔ پہِریدار ساری رات پہِرا دِںدّا سی۔

اِہ واردات کِسے گِݨی مِتھی ساذِش تہِت ہۄئی جاپدی سی۔

رام ناتھ دی ہدائِت اُپر ڈرائیِور نیں گڈّی سَۄ دی سپِیڈ اُپر چھڈّ دِتّی۔ اُسے رفتار نال رام ناتھ کھِیالی گھۄڑے دَۄڑا دَۄڑا اتے ٹُٹِّییاں تںدّاں جۄڑ جۄڑ گھٹنا دی تہِ تک جاݨ دا یتن کرن لگّا۔

رام ناتھ نُۄں مۄہن دے مُںڈِّیاں ’تے شکّ ہۄ رِہا سی۔ پر اُہ وید دے پرِوار دے کھُۄن دے پِیاسے بݨ جاݨگے٬ اِہ سچّائی اُس تۄں نِگلی نہِیں سی جا رہی۔

مۄہن وڈّا بھرا سی۔ وید چھۄٹا سی۔ پر دۄہاں وِچکار رِشتا پِئۄ پُتّراں ورگا سی۔ مۄہن اُمر وِچّ وید نالۄں کیول دس سال وڈّا سی٬ پر رُتبے وِچّ سَۄ گُݨا وڈّا سی۔

وید ہالے تِیسری وِچّ پڑھدا سی٬ جدۄں مۄہن سِول اِںجِینِیئرِںگّ دی پڑھائی کرن لئی مائِیا نگر دے مشہُۄر اِںجِینِیئرِںگّ کالج وِچّ داخل ہۄئِیا سی۔ اُس سمیں اِس کالج وِچّ داخلا چُݨویں وِدِیارتھِییاں نُۄں مِلدا سی۔

ڈِگری ہاسل کردِیاں ہی اُسنُۄں نَۄکری مِل گئی۔ پی.ڈبلیُۄ.ڈی.ورگا مہِکما مِل گِیا اتے اَیس.ڈی.اۄ.دا رُتبا۔ بٹھِںڈّے ورگے شہِر وِچّ نِیُکتی ہۄ گئی٬ جِہڑا اۄہنِیں دِنِیں ترکّی دِییاں مںذّلاں چھالِیں تَیء کر رِہا سی۔ کِدھرے تھرمل پلاںٹ اُسر رِہا سی٬ کِدھرے کھاد پھَیکٹری۔ کِدھرے پھَۄجی چھائُݨی دا وِستھار ہۄ رِہا سی٬ کِدھرے ہۄٹل سِنمے اُسر رہے سن۔

آواجائی نُۄں سَۄکھا بنائُݨ لئی سرکار سڑکاں دا جال وِچھا رہی سی۔

سرکاری اِمارتاں دھرتی دی ہِکّ ’تے کھُمبھّاں واںگ اُگّ رہِییاں سن۔

مۄہن لال ہتھِّیں کمّ کرکے کھاݨ والے پرِوار وِچۄں آئِیا سی۔ سرِیرک مِہنت کرن دی اُس دی پہِلے دِنۄں آدت سی۔ دِماغ دیݨ وِچّ کُدرت نیں کھُلّہ ورتی سی۔ دۄہاں دے سُمیل نال مۄہن دے کمّ دِییاں چارے پاسے دھُمّاں پَے گئیِیاں۔ ہر سڑک٬ ہر اِمارت مِتھے ٹِیچے تۄں پہِلاں تِیار کرائُݨ لئی اُہ مشہُۄر ہۄ گِیا۔

ناں دے نال نال مۄہن نیں رجّواں دھن وی کمائِیا۔ لیبر دے ٹھیکیدار تۄں لَے کے لُکّ سِیمِںٹّ دے ٹھیکیدار تک اُسنُۄں کمِشن دیݨا پَیںدا سی۔ ہَۄلی ہَۄلی اُس نیں ٹھیکیداراں نال دۄستی پا لئی۔ کمِشن دی تھاں اُنہاں نال ہِسّیداری کر لئی۔

شہِر دے اِکّ سِرکڈھّ ٹھیکیدار نیں اُس دی پْرتِبھا نُۄں پہِچاݨ کے اُسنُۄں آپݨا جوائی بݨا لِیا۔ بٹھِںڈّے شہِر وِچّ اُسدے پَیر ہۄر پکّے ہۄ گئے۔

مۄہن لال نیں آپݨی ستھِتی مذبُۄت کرکے گھر دے سُدھار ولّ دھِیان دِتّا۔ کچّے پکّے مکان دی تھاں دۄ مںذّلی اِمارت اُسار دِتّی۔ باپ نُۄں کرِیانے دی دُکان تۄں اُٹھا کے کپّڑے دے آلِیشان شۄء رُۄم اُپر بَیٹھا دِتّا۔

مۄہن نیں بہُت کۄشِش کِیتی۔ وید دۄ اکھّر پڑھکے کۄئی چںگّی لائیِن اختِیار کر لئے۔ ڈاکٹر بݨے جاں اِںجِینِیئر۔ پر وید دا دھِیان پڑھائی ولّ گھٹّ٬ کھیڈاں ولّ ذِیادا سی۔ پہِلوانی اُسدا پہلِا شَۄک سی۔ اُہ سارا دِن ڈںڈّ بَیٹھکاں کڈھّݨ وِچّ بِتا دِںدّا سی۔

اجّ کلّہ دے دِن ہُںدّے تاں مۄہن اُس نُۄں ڈۄنیشن دے کے کِدھرے داخلا لَے دِںدّا۔ اۄہنِیں دِنِیں نمبّراں دی پُچھّ پَیںدی سی اتے نمبّر وید دے پلّے نہِیں سن پَیںدے۔

ڈِگدے ڈھہِںدّے وید نیں جِئۄں ہی بی.اے.پاس کِیتی مۄہن لال نیں مِئُںسِیپل کمیٹی دے پْردھان نال گںڈھّ تُپّ کرکے اُسنُۄں کلرک بھرتی کروا دِتّا۔ نال پْردھان تۄں وائدا لِیا٬ جِئۄں ہی چُںگّی جاں ٹَیکس اِںسپَیکٹر دی آسامی کھالی ہۄئی اُہ جھٹّ وید نُۄں اُتھّے اڑا دیویگا۔

مۄہن لال دے رُتبے نُۄں دھِیان وِچّ رکھّدِیاں رام ناتھ دے باپ نیں آپݨی سبھ تۄں سۄہݨی اتے بی.اے.پاس دھی نُۄں اُس دے لڑ لا دِتّا۔

سبھ پاسِئۄں سںتُّشٹ وید ڈھۄلے گائُݨ لگّا۔

پںجّ سال دی مِیاد پُۄری ہۄݨ تے جدۄں مۄہن لال دے افسر دی بدلی پٹِیالے دی ہۄئی٬ اُہ مۄہن لال نُۄں بدلوا کے پٹِیالے لَے گِیا۔ مۄہن نیں پٹِیالے دا مُۄںہ متھّا سںوّار دِتّا۔ نال آپݨی تجَۄری بھر لئی۔

ترکّی لَے کے افسر مائِیا نگر چلا گِیا۔ مۄہن لال دی ترکّی ہۄݨ والی سی۔ ترکّی وِچّ کۄئی وِگھن ناں پئے اِس لئی مۄہن لال نُۄں افسر دے کھمبھّاں دی ذرُۄرت سی۔

افسر نیں مۄہن لال دی بینتی جھٹّ پروان کر لئی۔ اجّ کلّہ مِہنتی اتے وفادار افسراں دی کمی ہُںدّی جا رہی سی۔ مۄہن وِچّ اِہ دۄویں گُݨ سن۔ اُہ جھٹّ اُسنُۄں مائِیا نگر لَے گِیا۔

مائِیا نگر وِچّ مۄہن ورگے کئی مِہنتی افسر بَیٹھے سن۔ اُہ وفادار بھاویں گھٹّ سن پر جُگاڑِیئے ودھّ سن۔

مۄہن لال افسراں دی بھِیڑ وِچّ گُیاچ گِیا۔

پر درِیاواں دے وہاء ٹھلّہے نہِیں رہِںدّے۔ مۄہن لال نیں مہِکمے دا کھہِڑا چھڈّ کے مائِیا نگر دِییاں وِئُپارک سمبھّاوناواں دا جائِذا لَیݨا شُرُۄ کر دِتّا۔

سڑکاں ’تے لُکّ وِچھائُݨ دا روائِتی ترِیکا مہِںگّا وی پَے رِہا سی اتے کمّ وی ودھِییا نہِیں سی ہۄ رِہا۔ سرکار نیں سارے پھائِدے نُکسان وِچار کے مِکس پلاںٹاں وِچّ تِیار کِیتے مال نُۄں سڑکاں ’تے وِچھائُݨ دی یۄجنا نُۄں منذُۄری دے دِتّی۔ جھٹّ مۄہن لال نیں آپݨے تجربے تۄں فائِدا اُٹھائُݨ دا من بݨا لِیا۔

جِس جِس افسر نیں مِکس پلاںٹ چلّݨ وِچّ مددگار سابت ہۄݨا سی٬ اُنہاں دے ہِسّے پتِّییاں رکھّ کے دِناں وِچّ مِکس پلاںٹ گڈّ دِتّا۔

اۄنا مال سڑکاں ’تے نہِیں سی پَیںدا جِنّا بچ رہِںدّا سی۔ اۄنی کمائی سڑکاں تے مال وِچھاء کے نہِیں سی ہُںدّی٬ جِنّی بچے مال نُۄں ویچ کے ہُںدّی سی۔

پلاںٹ دا کھرچا دۄ سال وِچّ نِکل گِیا۔ جدۄں تک مِکس پلاںٹ وِچۄں ہُںدّی کمائی دی سمجھ ہۄر وِئُپارِییاں نُۄں لگدی٬ اُدۄں تک مۄہن لال کئی کرۄڑ رُپِیا کما چُکّا سی۔

اِس کمائی وِچۄں اُہ شہِر دی ہدّ ’تے چلدے دۄ بھٹھّے اتے اِکّ شَیلر کھرِید چُکّا سی۔ کۄئِلے دی دلالی وِچۄں چںگّا پَیسا بݨ رِہا سی۔ وِچے اِس وِئُپار وِچّ نہُں اٹکا لِیا۔

ودھِییا اِٹّ مائِیا نگر دے وِئُپاری لَے جاںدے۔ پِلّی اِٹّ ودھِییا اِٹّ دے بھاء سرکار دِییاں سڑکاں اتے اِمارتاں وِچّ کھپ جاںدی۔ کۄئِلے دے نال نال مۄہن لال نیں سرکار نُۄں لُکّ سپلائی کرن دے ٹھیکے لَے لئے۔ چَۄتھا ہِسّا کۄلتار مائِیا نگر پُجّدی۔ تِنّ چَۄتھائی متھُرا وِچّ ہی وِک جاںدی سی۔

مِیںہ واںگ برسدے پَیسے نُۄں مۄہن لال کِتھے سمبھّالے؟

دۄستاں مِتّراں نیں سلاہ دِتّی۔ بلَیک منی نُۄں جائِداد وِچّ کھپائۄ۔

مائِیا نگر وِچّ پلاٹاں دی کِیمت پںجّاہ پںجّاہ لکھّ رُپئے تک سی۔ اِکّ نمبّر دے لکھّ نال وِیہ لکھّ چھپ جاںدا سی۔

اِس دھںدّے وِچّ سبھ تۄں ودھّ لُٹّ سی۔ پلاٹاں دی خرِیدۄ پھرۄخت چھڈّ کے اُس نیں کالۄنِییاں کٹّݨِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔

مرِیاں کھپِیاں اتے لوارساں دی ذمِین مِٹّی دے مُلّ مِلدی سی۔ مال مہِکمے اتے پُلِس دے افسراں نال مِل کے مِٹّی سۄنے وِچّ بدل جاںدی سی۔

کالۄنی دے دھںدّے نیں اِکّ ہۄر فائِدا کِیتا۔ افسراں٬ شاہُۄکاراں اتے وِئُپارِییاں نال واہ پَیݨ لگّا۔ سِیاسی بںدِّیاں دا کالا دھن کھپائُݨ دا مَۄکا مِلݨ لگّا۔ اُسدی جاݨ پہِچاݨ دا گھیرا بہُت وِشال ہۄ گِیا۔

سارے اڑے کمّ چُٹکی چ ہۄݨ لگّے۔

دۄستاں دے نال نال دُشمݨاں دی گِݨتی وی ودھݨ لگّی۔ کدے اِنکمٹَیکس والِیاں نیں چھاپے مارے اتے کدے وِجِیلَیںس والِیاں نیں۔ اُسدی جائِداد دی پڑتال ہۄئی٬ پرچے درج ہۄئے اتے مُکدّمے چلّݨ لگّے۔

سرکاری نَۄکری اُہ چھڈّݨی نہِیں سی چاہُںدّا۔ اُسدا رُتبا وڈّا سی۔

سرکار وِچّ پُچھّ بݨی ہۄئی سی۔ آپݨے رُتبے دے آدھار ’تے اُہ اپھسراں نُۄں آسانی نال مِل سکدا سی۔ کلبّاں ہۄٹلاں وِچّ جا سکدا سی۔

افسری دے نالۄ نال وِئُپار چلائُݨا مُشکل ہُںدّا جا رِہا سی۔ بچّے ہالے چھۄٹے سن۔ پتنی بہُتی ہُشِیار نہِیں سی۔ مائِیا نگر وِچّ ہۄر سبھ کُجھّ سی٬ پر وفاداری دا ناں نِشان نہِیں سی۔ کِہڑا کدۄں ٹھگّی مار جائے٬ کۄئی بھرۄسا نہِیں سی۔ جِہڑے بںدِّیاں نُۄں مۄہن نیں دِہاڑِیداراں تۄں ٹھیکیدار بݨائِیا سی٬ لۄڑ پَیݨ ’تے اُہۄ اُس نُۄں ٹھِبّی پا رہے سن۔

مۄہن لال بھرۄسا کرے تاں کِس ’تے؟ اِس سمسِّیا دا ہلّ اُسدی پتنی مائِیا نیں سُجھائِیا سی۔

"ساڈے نَۄکر چاکر کۄٹھِییاں پھَیکٹرِییاں دے مالک بݨ گئے۔ وید نُۄں شہِر کِئۄں نہِیں بُلا لَیںدے! اُہ چار پَیسے بݨا لئیگا تاں گھر وِچّ تاں رہِݨگے۔

بھرا بھرا دی باںہ ہُںدّا ہَے۔ اڑے تھُڑے برابر کھڑیگا۔”

پہِلاں وید نیں جکۄ تکّی کِیتی۔ وید دا آپݨے شہِر وِچّ ودھِییا گُذارا ہۄ رِہا سی۔ اُسدا دِل لگّا ہۄئِیا سی۔ اُسنُۄں مائِیا دی بہُتی بھُکھّ نہِیں سی۔

پر نِیلم نُۄں جدۄں اِس پیشکش دا پتا لگّا اُسدے مُۄںہ وِچّ پاݨی آ گِیا۔ مائِیا نگر نُۄں بھارت دا مانچَیسٹر آکھِیا جاںدا سی۔ بچّے کارۄبار چلائُݨ والے ہۄݨ تاں بھاویں کرۄڑپتی بݨ جاݨ۔ پڑھنا ہۄوے تاں گھر بَیٹھے ڈاکٹر بݨ سکدے سن٬ اِںجِینِیئر بݨ سکدے سن۔ اُچّ کۄٹی دے ہۄر کۄرساں لئی یُۄنِیورسِٹی سی۔ اُتّری بھارت دے سبھ تۄں ودھّ ماہِر ڈاکٹر اِسے شہِر وِچّ رہِںدّے سن۔ منۄرںجّن لئی ہۄٹل سن٬ کلبّ سن۔ خرِیدۄ فرۄکھت لئی دُنِییاں بھر دے شۄء رُۄم۔

نِیلھم دی آر تۄں تںگّ آ کے وید نیں آپݨا من بدل لِیا۔ بچِّیاں دے بھوِکھّ لئی اُہ کُجھّ وی کرن نُۄں تِیار سی۔

رام ناتھ دی ٹَیکسی مائِیا نگر ولّ دَۄڑ رہی سی٬ پر رام ناتھ سمیں نُۄں پِچھاںہ ولّ مۄڑنا چاہُںدّا سی۔

چںگّا ہُںدّا جے وید آپݨا شہِر ناں چھڈّدا۔ چںگّا ہُںدّا جے اُس نیں مۄہن دی تجوِیذ ٹھُکرا دِتّی ہُںدّی۔ اجّ اِہ دِن ناں ویکھݨا پَیںدا۔

اُس سمیں کِسے نُۄں کی پتا سی رام لکشمن والا پِیار سُگرِیو بالی وِچّ بدل جائیگا۔

جدۄں تک وِئُپارک ساںجھ مۄہن اتے وید وِچکار رہی سبھ اچھّا ہُںدّا رِہا۔ مۄہن وید نُۄں جۄ ذِمّیواری سَۄمپدا اُہ اُس نُۄں پُۄری اِیمانداری نال سِرے چڑھائُںدا رِہا۔ مۄہن جِتھے آکھدا٬ وید اکھّاں مِیچ کے دستخت کر دِںدّا رِہا۔ بدلے وِچّ مۄہن اُس نُۄں ہِسّے آئُںدا مُنافا بِناں کِسے گھاٹ وادھ دے دِںدّا رِہا۔

جدۄں وید مائِیا نگر آئِیا سی اُس دا سارا سمان اِکۄ پھۄر وِیلر وِچّ آ گِیا سی۔

ہُݨ وید کۄل سبھ کُجھّ سی۔ پۄش کالۄنی وِچّ پںجّ سَۄ گذ دی کۄٹھی سی۔

دۄ ہۄر پلاٹ اُس دے ناں سن۔ مۄہن دِییاں کئی پھرماں وِچّ اُہ ہِسّیدار سی۔

پْراپرٹی ڈِیلر دا اُسدا آپݨا وکھّرا کمّ سی۔ اُسدا دفتر ایئر کںڈِّیشن سی۔ اُس کۄل ایئر کںڈِّیشن کار سی۔ پتنی کۄل کِلۄ دے لگپگ سۄنا سی۔

دۄہاں بچِّیاں دے ناں وڈّے وڈّے پھِکس ڈِپاذِٹ سن۔ وید دی شرافت کارن آپݨے کارۄبارا وِچّ اُس دا ناں اِذّت نال لِیا جاںدا سی۔

نِیلم چںگّے کھِیالاں دی دھارنی سی۔ آںڈھ گُیاںڈھ وِچّ اُسدی چںگّی پُچھّگِچھّ سی۔

دۄویں پرِوار رںگّاں وِچّ وسّدے سن۔

رام ناتھ دی کار سِول لائیِن وِچّ پْرویش کر گئی۔ جِئۄں جِئۄں گھر نیڑے آ رِہا سی٬ اُس دے دِل دی دھڑکن تیذ ہُںدّی جا رہی سی۔ پتا نہِیں اگّۄں کی سُنیہا مِلݨ والا ہَے؟ گمبھِّیر رُۄپ وِچّ ذکھمی ہۄئِیا کۄئی مَیمبر دم وی تۄڑ سکدا سی۔

مَۄت دا خِیال آئُںدے ہی رام ناتھ دے متھّے ’تے تریلی آ گئی۔ دِماغ نُۄں گھُمیر چڑھی۔ کھبّی باںہ وِچّ درد ہۄئِیا۔

رام ناتھ دی گھبراہٹ ہۄر ودھ گئی۔ اِہ سبھ ہارٹ اٹَیک دِییاں نِشانِییاں سن۔

ہارٹ اٹَیک دا کھِیال آئُںدے ہی رام ناتھ نُۄں پھیر مۄہن لال دی یاد آ گئی۔

اِہ مۄہن نُۄں ہۄئی ہارٹ اٹَیک دی بِماری ہی سی جِس نیں دۄہاں پرِواراں دی ساںجھی کںدھّ وِچّ تریڑ پائی سی۔

پہِلا اٹَیک اُس نُۄں دس سال پہِلاں ہۄئِیا سی۔ اُدۄں مۄہن دی اُمر پںجّاہ سال سی۔ بائیِپاس سرجری کروا کے اُہ نَۄ بر نَۄ ہۄ گِیا سی۔ سگۄں پہِلاں نالۄں ودھّ جوان مہِسُۄس کرن لگّا سی۔

سال بھر مۄہن لال ڈاکٹراں دِییاں ہدائِتاں ’تے امل کردا رِہا۔

لمبِّییاں سَیراں اتے کھاݨ پِیݨ دا پرہیذ کردا رِہا۔

ودھدے کارۄبار نال دۄستاں دا گھیرا وِشال ہُںدّا گِیا۔ وِئُپارک گںڈھّاں نُۄں پِیڈا کرن لئی مجبُۄرن ہۄٹلاں کلبّاں وِچّ جاݨا پِیا۔

مۄہن اِکلّا نہِیں سی جِس دی بائیِپاس سرجری ہۄئی سی۔ اِتھے ادھِّیاں نالۄں ودھّ وِئُپاری سِینا چِروائی پھِردے سن۔ کۄئی ڈاکٹراں دی سلاہ دی بہُتی پرواہ نہِیں سی کردا۔ کھادھے پِیتے بِناں مانسِک تناء دُۄر ہۄݨ والا نہِیں سی۔ اُہ بھُکھّے رہِݨ نالۄں کھاںدے پِیںدے مرن نُۄں ترجِیہ دِںدّے سن۔

رِیسۄ رِیس مۄہن نیں پہِلاں اِکّ پَیگّ لَیݨا شُرُۄ کِیتا٬ پھیر دۄ اتے اخِیر تِنّ۔

جے وِئُپار ودھ رِہا سی تاں اُمر وی ودھ رہی سی۔

اُدھر اُسدے ساتھِییاں ولّۄں گھُٹالے کرن دی گِݨتی ودھّ رہی سی۔ کئی وار نیڑلا دۄست ہی ہتھّ ’تے ہتھّ مار جاںدا سی۔ گِلا کرن تے آکھدا سی “وِئُپار وِچّ سبھ چلدا ہَے۔”

گھاٹِیاں وادھِیاں اتے کھِچّۄتاݨ کارن مۄہن لال دا مانسِک تنائۄ ودھݨ لگّا۔ پہِلاں شُۄگر ہۄئی٬ پھیر خُۄن دا دباء ہیٹھ اُتّے ہۄݨ لگّا۔

ڈاکٹراں نیں خترے دی گھںٹّی کھڑکائی۔ پرہیج رکھّۄ۔ خُۄن گاڑھا ہُںدّا جا رِہا سی۔ گاڑھا خُۄن دِل ’تے اسر کر رِہا سی۔ دۄبارا سرجری نہِیں ہۄݨی۔

دۄبارا ہۄئِیا اٹَیک جان لیوا سابت ہۄݨا ہَے۔

ڈاکٹراں دی چِتاونی دے باوجُۄد دُۄسرا اٹَیک ہۄ گِیا۔

پھَۄری تَۄر ’تے اُس اٹَیک دا اسر مۄہن لال ’تے نہِیں سی ہۄئِیا۔ پر رام ناتھ نُۄں لگدا سی اُس اٹَیک دا اسر ہُݨ وید پرِوار اُپر ہۄئِیا سی۔

دُۄسرے اٹَیک بائد ڈاکٹراں نیں مۄہن لال نُۄں پُۄری ترہاں بِستر اُپر لِٹا دِتّا۔ ہُݨ سماں مانسِک تناء تۄں دُۄر رہِݨ دا سی۔ مانسِک تناء تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨ لئی وِئُپار تۄں کھہِڑا چھُڈائُݨا ذرُۄری سی۔

مۄہن لال نیں آپݨی ستھِتی بھامپ لئی۔ اُسدا کۄئی وی دِن آخری دِن ہۄ سکدا سی۔

لالچ وسّ پہِلاں اُہ غلتی کر بَیٹھا سی۔ اُسنے سِہت دی پرواہ نہِیں سی کِیتی۔ اُہ دۄبارا غلتی کرن والا نہِیں سی۔ ہُݨ ہالات بدلے ہۄئے سن۔ ہُݨ کۄٹھِییاں٬ کاراں٬ کارخانے٬ سۄنا٬ چاںدی سبھ وادھُۄ ہۄئِیا پِیا سی۔ اِہ سمبھّل جائے اُہۄ بہُت سی۔

مُںڈّے کارۄبار سمبھّالݨ یۄگ ہۄ گئے سن۔

وڈّا پںکّج امرِیکا تۄں اَیم.بی.اے.کر آئِیا سی۔ چھۄٹے نِیرج نیں مکَینِیکل اِںجِینِیئرِںگّ رُڑکی تۄں کِیتی سی۔ دۄہاں وِچّ لۄڑِیںدی کابلِیئت ہَے سی۔

مۄہن نیں پَیسا بتھیرا کمائِیا سی پر رُل کھُل کے۔ کدے سڑکاں ’تے کھڑۄ کے دھُۄڑاں پھکّ کے٬ اتے کدے سڑدی لُکّ دے دھُۄںئے نال پھیپھڑے گال کے۔ کدے دفتراں دی کھاک چھاݨی٬ کدے افسراں دے ہُکّے بھرے۔

مۄہن چاہُںدّا سی اُسدے بچّے اِس اِتِہاس نُۄں ناں دُہرائُݨ۔ اُہ اُنہاں لئی کۄئی وڈّا اُدیۄگ ستھاپت کرنا چاہُںدّا سی۔

مۄہن دے دۄستاں مِتّراں نیں رائے دِتّی۔ اِنہی دِنِیں لۄہے دے وِئُپار دی چڑھت سی۔ لۄہے دِییاں مِلّاں سۄنے دِییاں سِلّاں ڈھال رہِییاں سن۔

اِہ رائے مۄہن دے من لگّ گئی۔ اُہ لۄہے دی مِلّ دے سُپنے دیکھݨ لگّا۔

دۄ ایکڑ دا پلاٹ۔ چارے پاسے اُچّی اُچّی دِیوار۔ پلاٹ دے وِچکار وڈّا سارا پلاںٹ۔ اِکّ پاسے وڈّا سارا ایئر کںڈِّیشن دفتر۔ دُۄجے پاسے نَۄکراں دے کُیاٹراں دی کتار۔ چار چار گیٹ۔ ہر گیٹ ’تے پہِرا۔ وڈِّییاں وڈِّییاں کاراں٬ نۄٹ٬ مالک٬ سلُۄٹ۔

کُجھّ دِن سۄچ وِچار کے مۄہن نیں لۄہے دی مِلّ لائُݨ دا اَیلان کر دِتّا۔ ہَیوی اِںڈسٹری۔ سارا کالا دھن اِکّ تھاں کھپا دِئۄ۔

کرۄڑاں رُپئے دے اِس کھلجگݨ وِچّ وید پَیݨا نہِیں سی چاہُںدّا۔ مِلّ دے پلاںٹ دی کِیمت پںجّاہ لکھّ سی۔ مشِین دی کِیمت دۄ کرۄڑ۔ کرۄڑ رُپِیا کۄلۄں لگݨا سی۔ کئی کرۄڑ دا سرکار کۄلۄں کرذا لَیݨا سی۔ وید سی انپڑھ گوار۔

اِہ پیچِیدا کمّ اُسدے وسّ دا نہِیں سی۔

نِیلم اِکّ وار پھیر وید نُۄں جھُکائُݨ وِچّ کامیاب ہۄ گئی سی۔

وید سہِمت ذرُۄر ہۄ گِیا سی پر آپݨے اںدّرۄں اُس نُۄں خترے دِییاں گھںٹِّییاں سُݨائی دیݨ لگِّییاں سن۔ مۄہن نال ساںجھیداری کرن وِچّ ہۄر گلّ سی۔ بھتِیجِیاں نال ساںجھیداری نِبھیگی جاں نہِیں؟ اِس بارے وید نُۄں یکِین نہِیں سی۔ اُہ پڑھے لِکھے سن۔ کارۄبار نویں ڈھںگّ دا سی۔ وید اُنہاں نال کِس ترہاں بھِڑیگا؟ اُس دی سمجھۄں باہر سی۔

دِیپ نگر مُہلّے ولّ جاںدے رام ناتھ نُۄں اجّ وید دی اکل دی سمجھ آئی سی۔ وید دی سۄچ ٹھِیک سی۔ نِیلم گلت سی۔ چںگّا ہُںدّا جے وید نِیلم دی سلاہ نُۄں نکارݨ دا دم رکھّدا ہُںدّا۔ اجّ اُنہاں نُۄں اِہ دِن ناں دیکھݨے پَیںدے۔

وید نُۄں اِس کارۄبار دی کدے سمجھ نہِیں سی آئی۔ مۄہن نیں آپݨی ساری پُۄںجی اِس کارۄبار وِچّ لا دِتّی سی۔ اُس دے پِچھّے لگّ کے وید نیں آپݨا سارا نِکّ سُکّ مۄہن نُۄں پھڑا دِتّا۔ ہۄر وید نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ پَیسا کِتھۄں آئِیا٬ کِتھّے گِیا؟ لۄن کِتھۄں لِیا گِیا؟ کِہڑی جائِداد گہِݨے ٹِکی؟

وفادار سِپاہی واںگ اُہ جِتھّے آکھدے دستخت کردا رِہا۔

سِر مُنائُںدے ہی اَۄلے پَیݨ والی کہاوت مۄہن لال دے اِس کارۄبار اُپر سہی سِدھّ ہۄئی سی۔

کیںدر وِچّ سرکار بدل گئی۔ نوِیں سرکار نیں سختی کر دِتّی۔ نویں کرذِیاں دِییاں شرتاں سخت ہۄ گئیِیاں۔ سب سِڈِییاں گھٹ گئیِیاں۔ ٹَیکساں وِچّ مِلدِییاں چھۄٹاں بںدّ ہۄ گئیِیاں۔ آمد درامد دِییاں شرتاں ڈھِلِّییاں ہۄ گئیِیاں۔ باہرۄں آئُںدا مال سستا پَیݨ لگّا۔ کچّے مال اتے بِجلی دِییاں دراں ودھ گئیِیاں۔ ہیرا پھیرِییاں دے رستے بںدّ ہۄ گئے۔

مِلّ نُۄں مِلݨ والی منذُۄری وِچّ دیر ہۄݨ لگّی۔ کھرچے ودھݨ لگّے۔

بجٹ ہِچکۄلے کھاݨ لگّا۔

دُۄجے پاسے مۄہن دی بِماری ودھ گئی۔ پںکّج ہۄراں دی اِکّ ٹںگّ پھَیکٹری ہُںدّی٬ دُۄجی دِلّی۔

وید نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ سارا کارۄبار مُلاذم دیکھ رہے سن۔

کئی لکھّ رُپئے کاگذ پتّر تِیار کرن اتے رِشوت دیݨ وِچّ کھرچ ہۄ چُکّے سن۔ پلاٹ دِییاں کِشتاں بھرِییاں جا چُکِّییاں سن۔ مشِینری لئی اَیڈواںس بھیجِیا جا چُکِّیا سی۔ اِس پڑاء ’تے پُجّ کے پِچھّے نہِیں سی ہٹِیا جا سکدا۔

ماہِراں نیں سلاہ دِتّی۔ اَۄکھے سَۄکھے مِلّ چالُۄ کرۄ۔ کدے وی ہالات سُکھاویں ہۄ سکدے سن۔ مُکابلا سخت ہۄ چلِیا سی۔ مُکابلے کارن ماڑِییاں اِکائیِیاں نیں پھیلہ ہۄ جاݨا سی۔ پِچھّے بچِییاں اِکائیِیاں نیں پھیر کارۄبار ’تے بھارُۄ ہۄ جاݨا سی۔

اِسے کھِچّۄتاݨ وِچّ مِلّ دا شُرُۄ ہۄݨا دۄ سال پچھّڑ گِیا۔

اِکّ پاسے مشِینری دی کِیمت ودھ گئی۔ دُۄجے پاسے کرذے دِییاں باکی رہِںدِّییاں کِشتاں رُک گئیِیاں۔ کرذا مِلّ دی اُساری دے ہِساب نال مِلݨا سی۔ مُلاذماں دا کھرچا بۄجھ نُۄں ہۄر بۄجھل کرن لگّا۔

مۄہن لال دا تُرنا پھِرنا بںدّ ہۄ گِیا۔ اُس دی ہالت نُۄں دھِیان وِچّ رکھّدے ہۄئے پھَیکٹری وِچّ پَیݨ والے گھاٹے دی گلّ اُس تۄں چھُپائی گئی سی۔

پر بِلّی نُۄں کِنّا چِر بۄرے وِچّ چھُپا کے رکھِّیا جا سکدا ہَے؟ مُچھّاں داڑھی نالۄں ودھّ چلِّییاں سن۔ مِلّ دَیںت دا رُۄپ دھار گئی سی۔ اُہ سارے پَیسے کھا گئی سی پر ڈھِڈّ ہالے وی نہِیں سی بھرِیا۔

اخِیر کَۄڑا گھُٹّ بھرِیا گِیا۔ مِلّ دی اُساری رۄک کے اُس نُۄں وِکری تے لگا دِتّا گِیا۔

دۄہاں پرِواراں دا بہُت کُجھّ اِس مِلّ نیں نِگل لِیا سی۔ نِیرج اتے پںکّج دے ہتھِّیں سبھ کُجھّ واپرِیا سی۔ اِس لئی اُنہاں نُۄں پئے گھاٹے دِییاں بارِیکِییاں دا پتا سی۔ وید نُۄں آپݨے بھتِیجِیاں تے وِشواس سی٬ اُسنے سبر کر لِیا سی۔

پر نِیلم نُۄں اِنا گھاٹا کِویں پِیا؟ اِہ سمجھ نہِیں سی آ رہی۔ مۄہن لال ’تے بھرۄسا کِیتا جا سکدا سی۔ پر مائِیا نگر دی آبۄ ہوا وِچّ پلے بھتِیجِیاں اُپّر انّہی شردھا نہِیں سی رکھّی جا سکدی۔

نِیلم دے دُۄر دے رِشتے وِچۄں لگدے اِکّ بھاݨجے دی مِلّ گۄبِںدّگڑھ چلدی سی۔ اُہ پِچھّے جِہے اُس نُۄں اِکّ وِیاہ وِچّ مِلِیا سی۔ اُہ مِلّ مُنافا کما رہی سی۔

وید نیں نِیلم نُۄں سمجھائِیا۔ اُہ مِلّ پُراݨی سی۔ پلاٹ اتے مشِینری پُراݨے بھاء وِچّ کھرِیدے ہۄئے سن۔ ’گُڈ وِلّ‘ بݨی ہۄئی سی۔ آئی چلائی چلّ رہی ہۄئیگی۔

پر نِیلم اُس نال سہِمت نہِیں سی۔ اُہ سویرے شام وید نُۄں تُنّݨ لگدی۔ اُہ بھتِیجِیاں کۄلۄں ہِساب تاں لوے۔ پتا تاں لگے گھاٹا کِتھّے پِیا سی؟ من نُۄں تسلّی تاں ہۄوے۔

پر وید دی ناں ہِساب مںگّݨ دی ہِمّت سی٬ ناں اُس نیں ہِساب مںگِّیا۔

پئے گھاٹے اتے وید دی ذِدّ تۄں تںگّ آئی نِیلم نیں گُسّے دا اِذہار آپݨے ڈھںگّ نال کرنا شُرُۄ کر دِتّا۔

بھتِیجِیاں دی ہیرا پھیری دی شِکائِت پہِلاں اُسنے دُۄر دے رِشتیداراں کۄل کِیتی۔ پھیر نیڑے دے دۄستاں مِتّراں کۄل۔ اِشک مُشک واںگ اُڈّدی اُڈّدی گلّ مۄہن تک اپّڑدی رہی۔ بھرا دی گلتی ’تے پردا پائُݨ لئی اُہ گلّ آئی گئی کردا رِہا۔ “چُگلی ہۄئی ہَے” آکھ کے گلّ ٹالدا رِہا۔

پر جدۄں اِہ گلّ پںکّج دے سہُرِیاں تک اپّڑی اتے پھیر سہُرِیاں راہِیں پںکّج کۄل تاں مسلا مۄہن لال دے ہتھّۄں نِکل گِیا۔

کُجھّ دِن گھر وِچّ گھُسر مُسر ہۄئی۔ مۄہن لال نیں گلّ آئی گئی کرن دا یتن کِیتا۔ پر مُںڈّے اِکۄ ذِدّ پھڑ کے بَیٹھ گئے۔ اِکٹھّ کرۄ۔ ہِساب کِتاب مُۄںہ ’تے مارۄ۔ ساںجھے کارۄبار بںدّ کرۄ۔

نِیلم دی گلتی اتے مُںڈِّیاں دے پھَیسلے نیں مۄہن لال دے مانسِک تناء نُۄں سِکھر ’تے پہُںچّا دِتّا۔ پہِلاں اُسدا شُۄگر ودھِیا۔ پھیر دِل دی دھڑکݨ۔

پھیر اُسنُۄں تِیسرا اٹَیک ہۄئِیا اتے دِل دی دھڑکݨ بںدّ ہۄ گئی۔

“بچِّئۄ٬ مَۄت دا سماں اتے ستھان پہِلاں تۄں نِشچِت ہَے۔ مَۄت دا کۄئی بہانا بنݨا ہُںدّا ہَے۔ اِس وِچّ کِسے دا کۄئی دۄش نہِیں ہَے۔”

گھر دے بذُرگاں٬ پںڈّتاں اتے سادھ سںتّاں نیں پںکّج ہۄراں نُۄں بہُت سمجھائِیا۔

پر اُہ آپݨے باپ دی بیوکتی مَۄت دا ذِمّیوار وید پرِوار نُۄں ٹھہِرائُݨ تۄں باج ناں آئے۔

مِلّ وِچّ پئے گھاٹے٬ لگّی تُہمت اتے باپ دی بیوکتی مَۄت نیں دۄہاں بھراواں دے مناں نُۄں ذہِر نال بھر دِتّا۔ سارا دِن اُہ اِکۄ نُکتے ’تے سۄچدے رہِںدّے۔ وید پرِوار نُۄں نِیواں کِس ترہاں دِکھائِیا جاوے؟

مۄہن لال دے بھۄگ تے ہۄئے رِشتیداراں دے اِکٹھّ وِچّ ہِساب کِتاب پیش کِیتا گِیا۔ پہِلاں پںکّج ہۄراں نیں کۄئی ہیرا پھیری نہِیں سی کِیتی۔ پھیر وادھا گھاٹا کرکے پِیا گھاٹا دُگݨا دِکھائِیا گِیا۔ پہِلاں پئے گھاٹے دی وںڈّ نہِیں سی ہۄئی۔ ہُݨ پائی پائی دا بھُگتان مںگِّیا گِیا۔ مِلّ وِچّ وید دا وِیہ لکھّ چلدا سی۔ اُس ولّ پںجّ لکھّ ہۄر نِکلدا سی۔ اُس دا بھُگتان تِنّ مہِینے دے اںدّر اںدّر مںگِّیا گِیا۔

بِماری دے دِناں وِچّ مۄہن نیں آپݨے کارۄبار اتے جائِداد دا ویروا آپݨے دۄہاں بیٹِیاں نُۄں سمجھا دِتّا سی۔ اجِہِییاں بے نامی جائِداداں دی لِسٹ لمبّی سی جِنہاں دا اسلی مالک مۄہن سی پر کاگذِیں پتّرِیں وید دا ناں بۄلدا سی۔

اجِہے کُجھّ لَیݨ دیݨ امن امان نال نِبڑ گئے۔ کُجھّ وِچّ تھۄڑھا وادھا گھاٹا ہۄئِیا۔ کِتے کِتے تکرار ہۄئِیا۔ اِکّ دۄ تھائیِں گُتھّی سالساں نیں سُلجھائی۔

نگر سُدھار ٹرسّٹ ولّۄں گُردیو نگر ورگی پَۄش کلۄنی وِچّ الاٹ ہۄئے اِکّ ہذار گذ دے پلاٹ دا نبیڑا جدۄں کِسے ترہاں وی ناں ہۄئِیا تاں دۄہاں دھِراں وِچکار گالی گلۄچ ہۄئِیا٬ جانۄں مارن اتے گھرۄں اُجاڑن دِییاں دھمکِییاں دِتِّییاں گئیِیاں۔

وید آکھدا سی اُسنے اِہ پلاٹ آپݨے بلبُۄتے اُپر الاٹ کروائِیا سی۔ ساری کِیمت اُسنے آپݨے کھاتے وِچۄں چُکتا کِیتی سی۔ ٹرسّٹ دا چیئرمَین مۄہن لال دا واکِف سی۔ یاری نِبھائُݨ لئی پلاٹ دی لاٹری وید دے ناں٬ ہیرا پھیری نال کڈھّی گئی سی٬ اِہ گلّ درُست سی۔ پر مۄہن دی اِس پلاٹ وِچّ ہِسّا رکھّݨ دی کۄئی نِیئت نہِیں سی۔

پںکّج دا اکھاݨ سی کِہ اُس سمیں اِس کالۄنی وِچّ ذمِین دا بھاء ستّ ہذار رُپئے گذ سی۔ پلاٹ ستّ سَۄ رُپئے گذ دے ہِساب نال الاٹ ہۄئِیا سی۔ وید اُنہِیں دِنِیں مۄہن دے مُنشی دے تَۄر ’تے جاݨِیا جاںدا سی۔ چیئرمَین دا سِر نہِیں سی بھوِیاں کِہ اُہ ستّر لکھّ دا پلاٹ ستّر ہذار وِچّ کِسے کرِںدّے دے ناں الاٹ کردا۔ اِہ پلاٹ اُنہاں دے باپ دا سی۔ اِس اُپر اُنہاں دا ہکّ سی۔

وید مۄہن دے اہِسان کارن ادھّا پلاٹ چھڈّݨ نُۄں تِیار ہۄ گِیا۔

پُۄرا پلاٹ چھڈّ کے اُسدے آپݨے سُپنے کھیرُۄں کھیرُۄں ہۄ جاݨے سن۔ اِہۄ پلاٹ اُسدی دھرۄہر سی۔ ادھّے پلاٹ وِچّ اُس نیں کمل دی کۄٹھی اُسارن دا سُپنا لِیا سی اتے ادھّا ویچ کے نیہا دا شاندار وِیاہ کرن دا۔

رام ناتھ نُۄں بُلا کے وید نیں پلاٹ دے کاگذ پتّر دِکھائے۔ اُس تۄں کانُۄنی رائے لئی۔

کانُۄنی نُکتے وید دے ہکّ وِچّ سن۔ الاٹمَیںٹ ہۄئی نُۄں اٹھّ سال ہۄ گئے سن۔ الاٹمَیںٹ لئی دِتّی درخاست تۄں لَے کے رجِسٹری تک وید دا ناں بۄلدا سی۔ سارِییاں کِشتاں وید نیں چَیکاں راہِیں بھُگتائیِیاں سن۔ دیش دی کۄئی ادالت پلاٹ وِچّ مۄہن دا ہِسّا بہال نہِیں سی کر سکدی۔

رام ناتھ نُۄں آپݨی اِس کانُۄنی رائے تے اجّ پچھتاوا ہۄ رِہا سی۔ چںگّا ہُںدّا جے اُہ وِچّ پَے کے٬ لَے دے کر کے جھگڑا نِپٹا دِںدّا۔ باکی سبھ جھگڑے نِبڑ گئے سن۔ اڈّ وِڈّ ہۄ کے کۄئی رُکھّی کھاںدا کۄئی چۄپڑی کھاںدا٬ کِسے نُۄں کِسے نال واستا نہِیں سی رہِݨا۔

کھِجھے پںکّج نیں ادالت وِچّ مُکدّما ٹھۄک دِتّا۔ گاہے بگاہے دھمکِییاں دِںدّا رہِںدّا۔

“پلاٹ مَیں لَے کے رہِݨا ہَے۔ ادالت راہِیں ناں مِلِیا اُںجھ لَے لَیݨا ہَے۔”

رام ناتھ دا تجربا آکھ رِہا سی پںکّج نیں اِہ چنّ ’اُںجھ‘ پلاٹ لَیݨ لئی چاڑھِیا سی۔

 

-2-

 

نِیلم دی کۄٹھی دِیپ نگر دی گلی نمبّر چار وِچّ پَیںدی سی۔

جِئۄں ہی رام ناتھ دی کار گلی دے مۄڑ کۄل پُجّی لال بتّی والی پُلِس دی اِکّ جِپسی ہُۄٹر ماردی اُنہاں دے کۄل دی لںگھّی۔

اِہ جِپسی کِسے سِینِیئر پُلِس افسر دی سی۔ اِہ پُلِس کپتان دی وی ہۄ سکدی سی اتے ڈی.آئی.جی.دی وی۔ ایڈا سِینِیئر افسر کیول ہۄئے کتل دا مَۄکا دیکھݨ آئُںدا ہَے۔

رام ناتھ دا متھّا ٹھݨکِیا۔ کۄئی بھاݨا ورت گِیا لگدا سی۔ اُسنے نِکلݨ والی بھُبّ نُۄں تاں کابُۄ کر لِیا پر ہئُکے نُۄں ناں ٹھلّہ سکِیا۔

’ربّا سُکھّ رکھِّیں!’ من وِچّ دُیاواں کردا رام ناتھ واردات والی تھاں ’تے پُجّݨ لئی کاہلا پَیݨ لگّا۔

نِیلم دی کۄٹھی گلی دے ادھّ وِچکار سی۔ ساری گلی لۄکاں نال بھری پئی سی۔ کُجھّ لۄک اِدھر اُدھر بھجّ نٹھّ رہے سن۔ کُجھّ چھۄٹِییاں چھۄٹِییاں ٹۄلِییاں بݨائی گلِّیں رُجھے ہۄئے سن۔

پُلِس دِییاں دۄ تِنّ گڈِّییاں نیں کۄٹھی دے گیٹ اتے اُسدے اگّے پِچھّے والی جگہا گھیری ہۄئی سی۔

رام ناتھ نیں آپݨی گڈّی پِچھّے ہی رُکوا لئی۔ اُہ اتے سںگِّیتا بھَیڑی تۄں بھَیڑی خبر سُݨن لئی آپݨے آپ نُۄں تِیار کردے٬ تیذی نال کۄٹھی ولّ ودھݨ لگّے۔

کُجھّ گُیاںڈھی رام ناتھ نُۄں جاݨدے سن۔ رام ناتھ نُۄں آئِیا دیکھ کے اُہ اُس ولّ ہۄ لئے۔

“وکِیل ساہِب بہُت ماڑا ہۄئِیا۔” جِس گُیاںڈھی نیں رام ناتھ دے گھر فۄن کِیتا سی سبھ تۄں پہِلاں اُس نیں ہاء دا نائرا مارِیا۔

“سُکھّ تاں ہَے؟” رام ناتھ نُۄں لُٹّے گئے سمان نالۄں رِشتیداراں دا ودھّ پھِکر سی۔ اُہ اُنہاں دی تںدّرُستی دی خبر جھٹّپٹّ سُنݨا چاہُںدّا سی۔

“باکی سبھ ٹھِیک ہن٬ پر کمل … ۔” رام ناتھ دے گل لگّ کے گُیاںڈھی اِئۄں بھُبّاں مارن لگّا جِویں کمل آپݨا پُتّر ہۄوے۔

“باکی تاں ذِںدّا ہن؟” بڑے نردئیِیاں واںگ رام ناتھ نیں گُیاںڈھِییاں کۄلۄں پُچھِّیا۔

“ہاں۔ اُںجھ ٹھِیک نیں۔ پر ہسپتال وِچّ نیں۔” اِکّ ہۄر گُیاںڈھی نیں رام ناتھ دا ہتھّ پھڑ کے ڈھارس بنّہائُںدِیاں آکھِیا۔

پُلِس مَۄکے دا مُیائِنا کر رہی سی۔ کۄئی سبُۄت ناں مِٹ جائے اِس لئی باہرلے بںدّے نُۄں کۄٹھی اںدّر جاݨ دی اِجاذت نہِیں سی۔

رام ناتھ آم لۄکاں واںگ کۄٹھی دے گیٹ کۄل جا کے رُک گِیا۔

گیٹ تے پہِرا دے رہے اِکّ سِپاہی نُۄں اِکّ گُیاںڈھی نیں سُۄچِت کِیتا۔ “اِہ وکِیل ساہِب ہن اتے وید دے سالا ساہِب ہن۔” تھاݨیدار نُۄں اِنہاں دی اُڈِیک سی۔

تھاݨیدار دی اِجاذت دی کۄئی لۄڑ نہِیں سی۔ سِپاہی رام ناتھ نُۄں کۄٹھی اںدّر لَے گِیا۔

سںگِّیتا نُۄں باہر رۄک دِتّا گِیا۔ اںدّرلا دْرِش بھِیانک سی۔ اَۄرتاں نُۄں اںدّر جاݨ دی اِجاذت نہِیں سی۔

خُۄن دے دھبّے کۄٹھی دے گیٹ تک پہُںچّے ہۄئے سن۔ جِئۄں جِئۄں رام ناتھ اگّے ودھّ رِہا سی تِئۄں تِئۄں دھبِّیاں دے اکار اتے گِݨتی ودھدی جا رہی سی۔

لابی والے درواذے کۄل خُۄن اِںجھ ڈُلہِیا پِیا سی٬ جِویں کۄئی خُۄن دی ہۄلی کھیڈ کے ہٹِیا ہۄوے۔

لابی اںدّرلا دْرِش ہۄر وی بھِیانک سی۔

لابی وِچلا سارا پھرنِیچر بِکھرِیا پِیا سی۔ ٹُکڑے ٹُکڑے ہۄئے شۄئپِیس آپݨی ہڈّ بِیتی سُݨا رہے سن۔ سَیںٹرل ٹیبل دے شِیشے دے ہذار ٹُکڑے ہۄئے پئے سن۔ المارِییاں اتے پیٹِییاں دا سمان اِدھر اُدھر کھِلرِیا پِیا سی۔ سمان دی لُٹّ کھسُٹّ ہی نہِیں٬ تۄڑ بھنّ وی رجّ کے ہۄئی سی۔

سبھ تۄں بھِیانک دْرِش سی نیہا دے بَیڈرُۄم دے درواذے کۄل دا٬ جِتھے کمل دی خُۄن وِچّ لتھّ پتھّ لاش پئی سی۔

کمل دا چِہرا کدُّۄ واںگ پھِسِیا پِیا سی۔ اکھّاں باہر نِکلِییاں ہۄئیِیاں سن۔ مُۄںہ اڈِّیا ہۄئِیا سی۔ والاں دا رںگّ کالے دی تھاں لال ہۄئِیا ہۄئِیا سی۔ اُسدے ڈھِڈّ چ وجّے چاکُۄیاں نیں اُس دِییاں آںدراں باہر کڈھّ دِتِّییاں سن۔ اُہ ہالے تک اُسے ترہاں دھرتی ’تے وِچھِییاں پئیِیاں سن۔ اُسدی بنَیݨ پھٹی ہۄئی سی۔ کُڑتے پجامے دا رںگّ سُۄہا ہۄئِیا ہۄئِیا سی۔

پُلِس ہُݨے پُجّی سی۔ سبھ تۄں پہِلاں مَۄکا پُلِس کپتان نیں دیکھِیا سی۔

اُسدا ہُکم سی واردات والے دْرِش وِچّ اِںچ بھر وی تبدِیلی ناں کِیتی جاوے۔ کپتان نیں آپݨی ہاذری وِچّ پھۄٹۄیاں کھِچوائیِیاں سن اتے وِیڈِیئۄ فِلم تِیار کروائی سی۔ ہالے ہۄر ماہِراں نیں آئُݨا سی۔ سبُۄت اِکٹھّے کرنے سن۔ کپتان ہُݨے ہُݨے گِیا سی۔ باکی دی کاروائی مُکھّ افسر نیں کرنی سی۔

کمل دی لاش ڈھکّݨ لئی اُسنے گُیاںڈھِییاں کۄلۄں کپّڑا مںگِّیا سی۔

پر کِسے گُیاںڈھی نیں پہِل نہِیں سی کِیتی۔ اِس لئی لاش مجبُۄرن نںگّی رکھّݨی پئی سی۔

رام ناتھ دے آ جاݨ ’تے تھاݨیدار نُۄں آپݨی غلتی دا اہِساس ہۄئِیا۔

اُسنے کمل دے بَیڈرُۄم وِچّ پئی اِکّ چادر چُکّی اتے خُد ہی کمل اُپر اۄڑ دِتّی۔

رام ناتھ سبھ کُجھّ چُپّچاپ دیکھ رِہا سی۔ اُس دِییاں گِیان اِںدرِییاں جِویں سُنّ ہۄ گئیِیاں سن۔ جِویں اُنہاں دا دِماغ نالۄں سمپّرک ٹُٹّ گِیا سی۔

اِسے لئی اِنے بھِیانک دْرِش نُۄں اُہ آسانی نال دیکھ رِہا سی۔ کۄئی پْرتِیکرم نہِیں سی ہۄ رِہا۔ رام ناتھ نُۄں آپݨے اِس ورتارے دا اہِساس وی ہۄ رِہا سی پر پتا نہِیں پھیر وی کِئۄں اُہ پتھّر دا بُتّ بݨِیا کھڑھا سی۔

پُلِس مُلاذم دۄشِییاں ولّۄں چھڈّے سبُۄت اِکٹھّے کرن دا یتن کر رہے سن۔ کۄئی اُںگلاں دے نِشان لبھّ رِہا سی۔ کۄئی ہتھِیاراں دی کھۄج کر رِہا سی۔ اِکّ ٹِیم کُتِّیاں دی مدد نال دۄشِییاں دا پِچھّا کرن دا یتن کر رہی سی۔

“بوا ماڑا ہۄئِیا وکِیل ساہِب!” ہتھّلے کمّ نُۄں سہائِک دے ہوالے کرکے مُکھّ افسر نیں رام ناتھ کۄل آ کے ہمدردی جِتائی۔

“اِہ کِس ترہاں ہۄئِیا ہَے؟” اِہ پہِلی وار سی جدۄں رام ناتھ دے گلے وِچۄں کُجھّ شبد اتے اکھّاں وِچۄں کُجھّ اتھّرُۄ نِکلے سن۔

“سانُۄں اِہ کالے کچھِّیاں والے گرۄہ دی کِیتی واردات لگدی ہَے۔ اِنہِیں دِنِیں اُہ اِس اِلاکے وِچّ سرگرم ہن۔ ترِیکا واردات اُہۄ ہَے۔ تُہانُۄں کِسے ’تے شکّ ہَے تاں دسّۄ؟”

ہمدردی جِتائُݨ دا پھرذ نِبھاء کے مُکھّ افسر اسل مُدّے ’تے آئِیا۔

واردات بھِیانک سی۔ اِکّ کتل ہۄئِیا سی۔ دۄ بںدِّیاں دے گمبھِّیر چۄٹاں لگِّییاں سن۔ لڑکی دی اِذّت لُٹّی گئی سی۔ لُٹّے سمان دی لِسٹ بہُت لمبّی سی۔ مُلذماں بارے کۄئی سُراغ نہِیں سی لبھّ رِہا۔ بلائیِںڈ کیس سی۔

مُکدّما درج کرن وِچّ مُکھّ افسر نُۄں دِکّت پیش آئُݨی سی۔ پتّرکار اِلّاں واںگ مںڈّرا رہے سن۔ افسر الگّ کنّ کھا رہے سن۔ مُکھّ مںتّری تک نُۄں سُۄچنا جاݨی سی۔

لاش دا پۄسٹ مارٹم کرائُݨا سی۔ مذرُۄباں دِییاں سٹّاں بارے ڈاکٹراں تۄں رِپۄرٹاں ہاسل کرنِییاں سن۔ کُڑی جے ہۄش وِچّ ہۄئی اُسدا بِیان کلمبںدّ کرنا سی۔ اگّے کمّ ہی کمّ سن۔ تھاݨیدار کۄل بہُتِییاں ہمدردِییاں جِتائُݨ دا وکت نہِیں سی۔

“میرے بھَیݨ بھݨۄئیِئے تۄں پُچھّݨا سی٬ اُہۄ کُجھّ دسّ سکدے ہن۔”

رام ناتھ نُۄں پںکّج ہۄراں اُپر پکّا شکّ سی۔ پر بھَیݨ بھݨۄئیِئے دی رائے بِناں اُہ کِسے دا ناں نہِیں سی لَے سکدا۔

“اُہ ہسپتال وِچّ پئے ہن۔ سٹّاں کافی ہن۔ ڈاکٹر نیں بیہۄشی دا ٹِیکا لا دِتّا ہۄئیگا۔ سانُۄں ہالے کُجھّ سماں مُیائِنا کرن ’تے لگّیگا۔ تُسِیں ہسپتال جا کے اُنہاں نال رائے کر لئۄ۔ جِس ترہاں کہۄگے پرچا درج کر لواںگے۔”

وَیسے تھاݨیدار دی مُڈھّلی تفتِیش تۄں واردات کالے کچھِّیاں والے گرۄہ ولّۄں کِیتی پائی گئی سی۔ دۄشِییاں اُپر ڈکَیتی اتے ڈکَیتی دَۄران ہۄئے کتل دی دفا لگّݨی سی۔

رام ناتھ کانُۄن جاݨدا سی۔ اِس لئی تھاݨیدار نیں درج ہۄݨ والے پرچے دا مذمُۄن اتے لگدِییاں دھاراواں ولّ اِشارا کر دِتّا سی۔ اگّے اُہ خُد سِیاݨا سی۔

پرِوار دے جِییاں نُۄں مِلے بِناں رام ناتھ کُجھّ نہِیں سی آکھ سکدا۔

وَیسے وی مُکدّمے نالۄں ودھّ ذرُۄری ذخمِییاں دی سامبھ سمبھّال سی۔ اِتھے سںگِّیتا دے کرن والا کُجھّ نہِیں سی۔

سںگِّیتا اتے اِکّ گُیاںڈھی نُۄں نال لَے کے رام ناتھ ہسپتال لئی روانا ہۄ گِیا۔

رستے وِچّ گُیاںڈھی رام ناتھ نُۄں ہۄئی واردات دا ویروا دیݨ لگّا۔

اُہ اتے وید سویرے چار وجے سَیر کرن جائِیا کردے سن۔ جے وید پہِلاں جاگ پئے اُہ جَے نرائِݨ دی بَیلّ کھڑکا دِںدّا سی۔ نہِیں تاں جَے نرائِݨ وید نُۄں اُٹھا لَیںدا سی۔

اجّ سویرے جدۄں ساڈھے چار وجے تک وید دی اُگھّ سُگھّ ناں نِکلی تاں نِئم انُسار اُس نیں وید دی بَیلّ کھڑکائی۔ جدۄں بَیلّ ناں کھڑکی٬ اُسنُۄں ہَیرانی ہۄئی۔ بِجلی ہَے سی۔ پھیر بَیلّ کِئۄں نہِیں کھڑکی؟ سۄچِیا خراب ہۄ گئی ہۄویگی۔

رات دس وجے تک اُہ اِکٹھّے سن۔ وید دے باہر جاݨ دی کۄئی سمبھّاونا نہِیں سی۔ گیٹ دے ہۄڑے ولّ نذر ماری تاں لگّا٬ جِویں گیٹ کھُلّہا پِیا سی۔

گیٹ کھۄلہ کے اُہ اںدّر چلا گِیا۔ ہۄ سکدا ہَے وید باتھرُۄم وِچّ ہۄوے۔ اِسے لئی جواب ناں دے رِہا ہۄوے۔ چار کدم اگّے جا کے جَے نرائِݨ نُۄں خُۄن دے دھبّے نذر آئے۔ اِڈّا واکِیا ہۄ گِیا سی٬ اِہ پھیر وی جَے نرائِݨ دے ذِہن وِچّ نہِیں سی آئِیا۔ جدۄں اگاںہ پۄرچ وِچّ خُۄن ہی خُۄن نذر آئِیا تاں اُسنُۄں کامبا چھِڑ گِیا۔ اُہ اۄہنِیں پَیرِیں واپس مُڑ آئِیا۔ گلی وِچّ کھڑھ کے شۄر مچائِیا۔

گُیاںڈھ وِچّ بھگدڑ پَے گئی۔

سَۄ نمبّر ’تے پُلِس کںٹّرۄل رُۄم نُۄں فۄن کِیتا۔

ادھّا گھںٹّا بِیت جاݨ ’تے وی جدۄں پُلِس دا سِپاہی تک مَۄکے ’تے ناں پُجّا تاں کُجھّ گُیاںڈھی بھجّ کے تھاݨے گئے۔

سویر دا سماں سی۔ سںتّری اتے مُنشی تۄں سِوا تھاݨے کۄئی نہِیں سی۔ کۄئی جںگّل پاݨی گِیا سی٬ کۄئی داتݨ کُرلا کر رِہا سی۔ بھاجڑ گُیاںڈھِییاں نُۄں پئی سی پُلِس نُۄں نہِیں۔ کُیاٹراں وِچّ جا جا مساں سِپاہی کھڑھے کِیتے۔ فۄن کر کر تھاݨیدار بُلائے۔ چار پُلِس والِیاں نُۄں اِکٹھّے ہُںدِّیاں نُۄں گھںٹّا لگ گِیا۔

دۄ گھںٹِّیاں بائد پُلِس مَۄکے ’تے پُجّی۔ ڈردا گُیاںڈھی کۄئی اںدّر نہِیں سی وڑِیا۔ پُلِس دے نال اُہ کۄٹھی اںدّر گئے۔ کمل دا سرِیر ٹھںڈھّا ہۄئِیا پِیا سی۔ باکی تِنّے بیہۄش سن۔ کمل دے سرِیر وِچۄں بہُت خُۄن وہِ چُکّا سی۔ واردات پتا نہِیں کِس وکت ہۄئی سی۔ جے پُلِس سمیں سِر پُجّ جاںدی٬ شائِد اُہ بچ جاںدا۔

پُلِس نیں آپݨی اَیمبُۄلَیںس بُلائی۔ مذرُۄباں نُۄں ہسپتال پہُںچّائِیا۔

چار گُیاںڈھی دیکھبھال لئی نال گئے۔

جَے نرائِݨ نیں مۄہن لال دے گھر فۄن کِیتا۔ پتا لگّا مُںڈّے باہر گئے ہۄئے سن۔

پرِوار دے سارے جِیء پھٹّڑ ہۄ گئے سن۔ بہُت سارے اہِم پھَیسلے کرنے سن۔ پرچا کٹوائُݨا سی۔ ذخمِییاں نُۄں کِس ہسپتال وِچّ داخل کروائِیا جائے؟ اِہ سۄچݨا سی۔ اِہ پھَیسلے گھر دے کِسے مَیمبر دُیارا کِیتے جاݨے سن۔

کُدرتی جَے نرائِݨ نُۄں رام ناتھ دے ناں پتے والا کارڈ لبھّ گِیا۔

اُسنے جھٹّ رام ناتھ نُۄں فۄن کھڑکا دِتّا۔

وَیسے مۄہن لال دا مَینیجر آئِیا سی۔ مائِیا دیوی نال آئی سی۔

اُہ تھاݨیدار نُۄں مِل گِیا سی۔ شائِد چاہ پاݨی دے گِیا سی۔

مائِیا دیوی تۄں اِہ دْرِش دیکھِیا نہِیں سی گِیا۔ اُس نُۄں کھۄہ پَیݨ لگّی سی۔ گُیاںڈھِییاں نیں تُرںتّ اُسنُۄں گھر مۄڑ دِتّا۔

چںگّا سی رام ناتھ آ گِیا سی۔ اُہ وکِیل سی۔ اُسنے سبھ سمبھّال لَیݨا سی۔

 

-3-

 

مائِیا نگر دے کُجھّ ہسپتال آدھُنِک ڈاکٹری سہُۄلتاں کارن اُتّری بھارت دے چُݨے ہسپتالاں وِچۄں گِݨے جاںدے سن۔ اِنہاں ہسپتالاں وِچّ دۄستاں اتے رِشتیداراں دی خبر لَیݨ رام ناتھ کئی وار مائِیا نگر آئِیا سی۔

اِتھۄں دے سِول ہسپتال آئُݨ دا اِہ اُسدا پہِلا مَۄکا سی۔

کانُۄن٬ سرکاری ڈاکٹراں دی رائے نُۄں٬ پْرائیِویٹ ڈاکٹراں نالۄں ودھّ ترجِیہ دِںدّا سی۔ ترک اِہ سی کِہ سرکاری مُلاذم جھُۄٹھ نہِیں بۄلدے۔ اِسے مجبُۄرِیو ّس لڑائی جھگڑِیاں جاں ہادسِیاں وِچّ ذخمی ہۄئے لۄکاں نُۄں سرکاری ہسپتالاں وِچّ داخل ہۄݨا پَیںدا سی۔ سرکاری ڈاکٹر٬ پھٹّڑ دِییاں سٹّاں دا مُیائِنا کردے سن۔ لگِّییاں سٹّاں دی رِپۄرٹ تِیار کرکے پُلِس نُۄں دِدے سن۔ پُلِس اُس رِپۄرٹ دے آدھار ’تے مُکدّمے دا مُۄںہ متھّا گھڑدی سی۔

کانُۄن دی اِسے لۄڑ دا ڈھِڈّ بھرن لئی وید ہۄراں نُۄں سِول ہسپتال داخل کرائِیا گِیا سی۔

رام ناتھ نُۄں جِنّی اُتسُکتا آپݨے ساک سمبّںدھِّییاں دی سِہت دی جاݨکاری لَیݨ دی سی اۄنی کاہل اُسنُۄں مرِیذاں نُۄں سِول ہسپتال وِچۄں کڈھّ لِجاݨ دی سی۔

ہسپتال دے آم وارڈاں دے کھُلہݨ دا سماں سویرے اٹھّ وجے دا سی۔

اَیمرجَیںسی وارڈ چَۄوی گھںٹّے کھُلہا رہِںدّا سی۔ وید ہۄراں نُۄں ستّ وجے دے کرِیب ہسپتال لِیاںدا گِیا سی۔ سماں جے اٹھّ وجے دے بائد دا وی ہُںدّا تاں وی اجِہے مرِیذاں نُۄں پہِلاں اَیمرجَیںسی وارڈ وِچّ ہی داخل کروائِیا جاݨا سی۔ اَیمرجَیںسی ڈِئۄُٹی تے تائِنات ڈاکٹراں نیں اُنہاں دِییاں سٹّاں دا مُیائِنا کرنا سی۔ رِپۄرٹ تِیار کرنی سی۔ پھیر سمبّںدھِّت وارڈاں وِچّ اِلاج لئی بھیجݨا سی۔

سِول ہسپتال دے کمّ کاج دا تجربا ہۄݨ کارن رام ناتھ نیں ڈرائیِور نُۄں اِشارا کِیتا۔ اُہ گڈّی سِدھّی اَیمرجَیںسی وارڈ اگّے لا دیوے۔

وید ہۄراں دے کُجھّ پڑۄسی اَیمرجَیںسی وارڈ دے باہر کھڑھے سن۔ اُنہاں وِچۄں اِکّ رام ناتھ نُۄں جاݨدا سی۔ دُۄجے گُیاںڈھِییاں نُۄں نال لَے کے اُہ رام ناتھ ولّ دَۄڑِیا۔

اکھّ جھپکدے ہی رام ناتھ اتے سںگِّیتا نُۄں پڑۄسِییاں نیں گھیر لِیا۔

“کی ہال ہَے میرے بھَیݨ بھݨۄئیِئے دا؟ نیہا دا؟” اِتھے وی کۄئی بھاݨا ناں ورت گِیا ہۄوے؟ تَۄکھلا دُۄر کرن لئی رام ناتھ نیں سبھ تۄں پہِلاں اِہۄ پْرشن پُچھِّیا۔

“سبھ ٹھِیک ہن۔ بہُتی چِںتّا والی گلّ نہِیں ہَے۔” اِکّ پڑۄسی نیں ڈھارس بنّہائی۔

“بھَیݨ جی نُۄں کِسے ہۄر ہسپتال وِچّ لِجاݨا چاہِیدا ہَے۔ اُس دے سِر وِچّ سٹّ ہَے۔ دِماغ دِییاں بِمارِییاں دا ماہِر ڈاکٹر اِس ہسپتال وِچّ ہَے نہِیں۔” اِکّ پڑۄسݨ نیں٬ جِہڑی ہُݨ تک نِیلم کۄل بَیٹھی رہی سی ستھِتی سپشّٹ کِیتی۔

“کِدھر نیں سارے؟”

“نیہا ٹھِیک ہَے۔ اُسنُۄں جنانا وارڈ وِچّ بھیج دِتّا ہَے۔ وید دِییاں لتّاں باہاں ’تے سٹّاں ہن۔ اُس نُۄں ہڈِّییاں والے وارڈ وِچّ بھیج دِتّا گِیا ہَے۔

بھَیݨ جی اِدھر ہن۔”

پڑۄسݨ نیں اَیمرجَیںسی وارڈ دے بںدّ درواذے ولّ اِشارا کرکے٬ اُس اںدّر نِیلم دے پئے ہۄݨ بارے دسِّیا۔

“ٹھہِرۄ بابُۄ جی۔ تُسِیں کَۄݨ ہۄ؟” درواذا کھۄلہ کے اںدّر وڑدے رام ناتھ نُۄں٬ کِدھرۄں اچانک آ ٹپکے ہسپتال دے سیوادار نیں رۄکِیا۔

“مَیں مرِیذ دا بھرا ہاں۔ رام ناتھ اَیڈوۄکیٹ۔”

’اَیڈوۄکیٹ‘ شبد سُݨ کے سیوادار دے تیور کُجھّ ڈھِلّے تاں پئے پر سڑی رسّی واںگ اُہ ول چھڈّݨ نُۄں تِیار نہِیں سی۔

“بِناں اِجاذت اںدّر جاݨا منہاں ہَے۔ تُسِیں پہِلاں ڈاکٹر ساہِب نُۄں مِلۄ۔”

سیوادار نیں ’مِلۄ‘ شبد ’تے ذِیادا ذۄر دِںدِّیاں رام ناتھ نُۄں ڈاکٹر نُۄں مِلݨ دی سلاہ دِتّی۔

رام ناتھ سیوادار دا اِشارا سمجھ گِیا۔ اُہ پھَۄجداری وکِیل سی۔

آپݨے سائِلاں دے ہِتّاں دی راکھی کرن لئی اُسنُۄں آپݨے شہِر دے سِول ہسپتال جاݨا پَیںدا سی۔ ڈاکٹراں نُۄں ’مِل‘ کے مرذی دی اِںجری رِپۄرٹ تِیار کروائی جا سکدی سی۔ رام ناتھ اُہۄ کرن جاںدا سی۔ جے اُہ دۄشِییاں دا وکِیل ہُںدّا تاں سٹّاں دی گِݨتی اتے اُنہاں دی گمبھِّیرتا گھٹوا لَیںدا۔ جے مُدئی دا وکِیل ہُںدّا تاں سبُۄتِییاں ہڈِّییاں نُۄں ٹُٹِّییاں بݨوا لَیںدا۔ سۄٹِییاں نال وجِّییاں سٹّاں نُۄں گںڈّاسِیاں نال مارِییاں لِکھا لَیںدا۔ اِسے مکسد دا اِشارا سیوادار رام ناتھ نُۄں کر رِہا سی۔

“مِلداں ڈاکٹر نُۄں وی۔ پہِلاں مرِیذ نُۄں مِل لواں۔”

پِچھّے کھڑھی سںگِّیتا دی باںہ پھڑ کے رام ناتھ نیں اُسنُۄں نال رلا لِیا۔

بِناں سیوادار دی پرواہ کرے٬ اُسنے درواذا کھۄلہِیا اتے اُہ کمرے اںدّر وڑ گئے۔

کمرے وِچّ کرِیب چار پھُٹّ اُچّا٬ آدمی دے کدّ جِنّا لمبّا تختپۄشنُما اِکّ میج پِیا سی۔ میذ اُپر گھسی پِٹی اِکّ پلاسٹک دی چادر وِچھی ہۄئی سی۔ اُس اُپر خُۄن دے نویں پُراݨے سَیںکڑے دھبّے سن۔ اُس میذ اُپّر پئی نِیلم تڑپ رہی سی۔

نِیلم دے سِر اُپر پٹّی بجھّی ہۄئی سی۔ پٹّی ہیٹھ رکھّی رُۄں وِچۄں خُۄن سِمسِم پٹّی تک آ چُکّا سی۔ اُسدی ٹھۄڈی٬ گردن اتے کنّاں کۄل خُۄن جمِّیا ہۄئِیا سی۔ اُسدے سارے کپّڑے خُۄن نال لتھّ پتھّ سن۔ سِر دی سٹّ کارن اُسدا سارا سرِیر کمبّ رِہا سی۔ اِکّ ادھّ مِںٹّ دے وکفے بائد اُس نُۄں مِرگی دے دَۄرے ورگا دَۄرا پَیںدا سی۔ اُسدے مُۄںہ وِچۄں جھگّ نِکلݨ لگدی سی٬ اُسدے ہتھّ پَیر مُڑ جاںدے سن اتے اکھّاں باہر نُۄں نِکل آئُںدِییاں سن۔ اِکّ وڈّے جِگرے والی پڑۄسݨ اُسدے تڑپدے سرِیر نُۄں کابُۄ کرن دا یتن کر رہی سی۔

“مَیں نِیلم دا بھرا ہاں۔ کی کہِںدّے نیں ڈاکٹر؟” آپݨی جاݨ پہِچاݨ کرا کے رام ناتھ نیں پڑۄسݨ تۄں نِیلم دا ہال پُچھِّیا۔

سںگِّیتا نِیلم نُۄں سمبھّالݨ لگّی۔

سںگِّیتا دی ہاذری ’تے کُجھّ راہت مہِسُۄس کردی پڑۄسݨ رام ناتھ دے کنّ کۄل مُۄںہ کرکے کہِݨ لگّی:

“کِسے نیں کُجھّ نہِیں کِیتا۔ اِکّ جماںدار جِہا آئِیا سی۔ وال کٹّ کے٬ خُۄن پُۄںجھ کے پٹّی کر گِیا۔ کہِںدّا پہِلاں ڈاکٹر سٹّاں دی گِݨتی اتے مِݨتی کریگا۔ پھیر اِلاج شُرُۄ ہۄئۄُ۔ بھائی کُجھّ کرۄ۔ اِتھے اِہ مرجُۄ وِچاری۔”

شائِد باہر ڈاکٹر نُۄں سیوادار نیں وکِیل دے آئُݨ دی سُۄچنا دے دِتّی سی۔ آپݨا ’پھسٹ ایڈ‘ والا بکسا لَے کے ڈاکٹر اُتھے آ دھمکِیا۔

سِر ’تے لپیٹی پٹّی کھۄلہدا اُہ رام ناتھ نُۄں مرِیذ دی ہالت بارے دسّݨ لگّا: “اِنہاں دے سِر وِچّ سٹّ ہَے۔ ذخم گہِرا ہَے۔ مَیں کیس رَیفر کر دِںدّا ہاں۔ تُسِیں کِسے چںگّے ہسپتال وِچّ لَے جائۄ۔”

“ہُݨ تک تُسِیں اِسنُۄں اِتھے کی دوائی بُۄٹی دِتّی ہَے؟” رام ناتھ نیں گھڑی ولّ ویکھدِیاں ڈاکٹر کۄلۄں پُچھِّیا۔

گھڑی تے نَۄ وجّ چُکّے سن۔ گھڑی ولّ دیکھ کے اُہ ڈاکٹر نُۄں اہِساس کرائُݨا چاہُںدّا سی کِہ دۄ گھںٹّے دا کِیمتی سماں لںگھّ جاݨ اُپر وی اُنہاں کُجھّ نہِیں کِیتا۔

“مُڈھّلی سہائِتا دِتّی جا چُکّی ہَے۔ ریل ہیٹھ آ کے اِکّ کُلی دی باںہ کٹّی گئی۔ اُسنُۄں سمبھّالدے کُجھّ دیر لگ گئی۔ کۄئی گلّ نہِیں۔ تُسِیں مرِیذ نُۄں لِجاݨا چاہُںدّے ہۄ لَے جائۄ۔ لِکھا پڑھی کر لواںگے۔ تُسِیں وکِیل ہۄ۔ مَینُۄں تُہاڈے نال ہمدردی ہَے۔”

رام ناتھ سمجھ رِہا سی۔ ہمدردی ناں اُسنُۄں وکِیل نال سی ناں مرِیذ نال۔ ہمدردی اُس نُۄں آپݨی نَۄکری نال سی۔ اُس نیں ذِںدّگی مَۄت دی لڑائی لڑدے مرِیذ نُۄں پُۄرے دۄ گھںٹّے تۄں ربّ دے رہِمۄ کرم ’تے چھڈّ رکھِّیا سی۔ رام ناتھ دے آئُݨ تے اُس نُۄں آپݨی گلتی دا اہِساس ہۄئِیا سی۔ اُہ اِکّ وکِیل نال اُلجھݨ تۄں ڈردا مِٹھِّییاں گلّاں نال اُسنُۄں بھرما رِہا سی۔

رام ناتھ سبر دا گھُٹّ پِیݨ تۄں سِوا کُجھّ نہِیں سی کر سکدا۔

“کِرپا کرکے اِنہاں نُۄں دیانںدّ ہسپتال پُجّݨ تک دی ڈاکٹری سہائِتا دے دِئۄ۔ باکی دیکھی جائیگی۔”

بھرے گلے نال رام ناتھ نیں ڈاکٹر اگّے ترلا لِیا۔

رام ناتھ دے گُسّے نُۄں ٹھںڈھّا کرن لئی ڈاکٹر سرِںجّاں وِچّ دوائی بھرن لگّا۔

سںگِّیتا نُۄں نِیلم کۄل چھڈّ کے رام ناتھ دُۄجے مرِیذاں ولّ دَۄڑِیا۔

ہڈِّییاں دے وارڈ تۄں پہِلاں جنانا وارڈ پَیںدا سی۔ اُہ اُدھر نُۄں ہۄ گِیا۔

جنانا وارڈ بھاں بھاں کر رِہا سی۔ وارڈ دے وِیہ بِسترِیاں وِچۄں اٹھاراں کھالی پئے سن۔ اِکّ بِسترے اُپر نیہا پئی سی اتے دُۄسرے اُپر کۄئی بِہارن۔ بِہارن دی دیکھبھال لئی اِکّ بھئیِیا بَیٹھا سی جِسنے بِیڑی سُلگھائی ہۄئی سی۔ دھُۄںئیں دی کُڑتّݨ نیں اُنہاں دا سواگت کِیتا۔

نیہا دے بِسترے کۄل پئے سٹُۄل اُپر نیہا دی سہیلی پلوی بَیٹھی سی۔

دۄ تِنّ بںدِّیاں نُۄں نیہا ولّ ودّے دیکھکے اُہ سمجھ گئی اُہ نیہا دے واکِپھ سن۔ اُہ اُٹھّ کے کھڑۄ گئی۔

“کی ہال اے نیہا بیٹی دا؟”

گھٹّۄ گھٹّ سمیں وِچّ ودھّۄ ودھّ جاݨکاری لَیݨ دی نِیئت نال اِکّ پاسے رام ناتھ نیں نیہا دی سہیلی تۄں پُچھِّیا اتے دُۄجے پاسے نیہا دے نںگّے چِہرے تۄں ہالات بھامپݨ لگّا۔

چِہرے تۄں اِلاوا نیہا دا سارا سرِیر اِکّ ہرے رںگّ دی چادر نال ڈھکِّیا ہۄئِیا سی۔ بیہۄشی دے ٹِیکے کارن سرِیر بھاویں سِتھل سی٬ پر چِہرے دے ہاو بھاو تۄں اُسدی پِیڑ دا اںدّاذا لگّ رِہا سی۔ اُسدے متھّے ’تے گُسّے اتے نفرت دی جھلک سی۔ دۄہاں گلّہاں اُپر دںدِّییاں دے نِشان سن٬ جِنہاں وِچۄں خُۄن سِمّ رِہا سی۔ گردن اتے ٹھۄڈی اُپرلے نہُںدّراں دے نِشاناں وِچۄں وی لال بھاہ مار رہی سی۔ اکھّاں بہِ چُکّے ہںجھُّۄیاں کارن سُجِّییاں ہۄئیِیاں سن۔

نکّ وگے پاݨی کارن ڈبّکھڑبّا ہۄئِیا پِیا سی۔ کنّاں وِچۄں والِییاں دھُۄہ کے کھِچِّییاں گئیِیاں سن۔ اِسے کارن کنّاں دِییاں گلِییاں اُچڑِییاں ہۄئیِیاں سن۔

“اںکّل خترے والی کۄئی گلّ نہِیں۔ بیہۄشی دا ٹِیکا لگِّیا ہۄئِیا ہَے۔ پر ڈاکٹر کۄئی نہِیں آئی۔ نیہا دے پیٹ اتے … وِچّ درد ہَے۔ خُۄن سِم رِہا ہَے۔ سارے کپّڑے کھراب ہۄئے پئے ہن۔ مَیں گھرۄں آپݨا سُۄٹ مںگّوائِیا سی۔

نرس کپڑے بدلݨ نہِیں دِںدّی۔ کہِںدّی ہَے ڈاکٹر نیں اِہ کپّڑے کبذے وِچّ لَیݨے ہن۔ ذخماں اُپّر پٹّی نہِیں کِیتی٬ کہِںدّی پہِلاں ڈاکٹر دیکھ لئے۔”

پلوی نُۄں جِنّا کُ پتا سی اۄنا کُ اُسنے سپشّٹ اتے اِشارے نال سمجھا دِتّا۔

رام ناتھ سبھ کُجھّ سمجھ گِیا۔ نیہا نال بلاتکار ہۄئِیا سی۔ اُسنے کھِجھ کے متھّے ’تے ہتھّ مارِیا۔

“بۄلدی چالدی تاں ہَے؟”

“ہاں ٹھِیک ہَے۔ مَیں گھںٹّے تۄں اِتھے بَیٹھی ہاں۔ پہِلاں اُہ کدے کدے بڑائُݨ لگدی سی۔ کہِںدّی سی اُنہاں نیں کمل نُۄں مار دِتّا۔ میری اِذّت بچائُںدا اُہ شہِید ہۄ گِیا۔ میری اِذّت لُٹّی گئی۔ مَینُۄں ذہِر دے کے مار دِئۄ!”

“کِس نیں کِیتا اِہ سبھ کُجھّ؟ کُجھّ دسّدی سی؟”

“نہِیں! مَیں پُچھِّیا سی۔ کُجھّ نہِیں دسِّیا۔ شائِد اُس نُۄں اُنہاں بارے پتا نہِیں۔”

“لیڈی ڈاکٹر کِئۄں نہِیں آئی؟”

“اِتھے اِکّ بابُۄ جِہا پھِردا سی۔ کہِںدّا سی اُہ سائیِکل سٹَیںڈ دا ٹھیکیدار ہَے۔ کہِںدّا سی ڈاکٹر دس وجے رائۄُںڈ ’تے آئیگی۔ کہِںدّا سی پہِلاں بُلائُݨی ہَے تاں دسّۄ؟ پُچھّدا سی کۄئی نیہا دا وارِس نہِیں؟ آئِیا ہَے تاں مِلائۄ۔ اِس لڑکی دی کہِںدّا رِپۄرٹ بنݨی ہَے۔ کِس ترہاں بنائُݨی ہَے؟ مَیں آکھ دِتّا سی٬ جدۄں کۄئی آئِیا بھیج دِیاںگی۔ بھرا جی اُس بںدّے نُۄں مِل کے ڈاکٹر نُۄں بُلائۄ۔ متھّا ڈمہۄ بھَیڑی ڈاکٹرنی دا۔ پھُلّ ورگی کُڑی مُرجھائی پئی ہَے۔”

اِکّ پڑۄسݨ نیں جِہڑی کُجھّ دیر پہِلاں نیہا کۄلۄں اُٹھ کے گئی سی ڈاکٹر دی غَیر ہاذری دا کارن دسِّیا۔

“اںکّل مَیں نرس نُۄں پُچھِّیا سی کِہ ڈاکٹر کِئۄں نہِیں آئُںدی۔ اُہ کہِںدّی ڈاکٹر کِسے مںتّری دی نُۄںہ ہَے۔ اُسنُۄں کِسے دا ڈر نہِیں۔ جدۄں دِل کِیتا آئیگی۔ پلِیذ کُجھّ کرۄ۔ میری سہیلی مر جائیگی۔”

اکھّاں وِچّ ہںجھُّۄ بھر کے پلوی نیں آپݨا تجربا رام ناتھ نال ساںجھا کِیتا۔

“اِسے لئی وارڈ کھالی پِیا ہَے٬” من ہی من سۄچدے رام ناتھ نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی اُہ ڈاکٹر نُۄں کِس ترہاں ڈِئۄُٹی ’تے ہاذر کرائے؟ ہالات اجِہے سن کِہ کِسے دی شِکائِت نہِیں سی کِیتی جا سکدی٬ کِسے نال لڑِیا نہِیں سی جا سکدا۔ کانُۄن دے اسل مکسد دا مذاک اُڈائِیا جا رِہا سی۔ کانُۄن دے ناں تے مرِیذ نُۄں ڈاکٹری سہائِتا تۄں واںجھا رکھِّیا جا رِہا سی۔

مرِیذ دے ذکھم سڑدے جا رہے سن٬ خُۄن وہِ رِہا سی٬ کپّڑے گںدّے سن٬ ذکھماں وِچّ مِٹّی گھٹّا پَے جاݨ کارن ’اِنپھَیکشن‘ دا ڈر سی۔ اِںجری رِپۄرٹ دے بہانے مرِیذ نُۄں مَۄت دے مُۄںہ ولّ دھکِّیا جا رِہا سی۔

رام ناتھ نیں آلے دُیالے دا جائِذا لِیا۔ نذدِیکی رِشتیداراں وِچۄں کۄئی اُس نُۄں نذر نہِیں سی آ رِہا۔ فۄن اُہ بہُت تھائیِں کروا چُکّا سی۔

کۄئی آئے اتے رام ناتھ دی ذِمّیواری وںڈّائے۔ اُہ آپݨے آپ نُۄں اِکلّا مہِسُۄس کر رِہا سی۔

رام ناتھ دے آ جاݨ نال پڑۄسی آپݨے آپ نُۄں بھار مُکت سمجھݨ لگ پئے۔ اِکّ اِکّ کر کے اُہ گھر نُۄں مُڑن لگّے۔ کِسے نیں دفتر جاݨا سی٬ کِسے دے بچّے سکُۄلۄں لیٹ ہۄ رہے سن۔ کِسے نیں دُکان کھۄلہݨی سی٬ کِسے نیں بسّ چڑھنا سی۔

رام نام نُۄں نیہا دی اسلی ہالت دا پُۄرا جائِذا نہِیں سی ہۄ رِہا۔

مامے بھاݨجی والی اکھّاں دی شرم دی کۄئی مہتّتا نہِیں سی رہِ گئی۔ سارے سماجک رِشتے چھِکّے ٹںگّ کے رام ناتھ نیں نیہا دے سرِیر ’تے پئی چادر اُپر چُکّݨی شُرُۄ کِیتی۔ اُہ کُڑی دے سرِیر دی ہالت اکھِّیں دیکھݨا چاہُںدّا سی۔

نیہا دے سارے کپّڑے لِیرۄ لِیر اتے خُۄن نال لتھّ پتھّ سن۔ باہاں٬ ہِکّ اتے ڈھِڈّ اُپر نیہا اتے بلاتکاری وِچکار ہۄئی جدّۄ-جہِد دے نِشان سن۔

اِہۄ ہال پٹّاں اتے لتّاں دا سی۔

رام ناتھ نیں اِکّ اِکّ اںگّ ہِلا کے٬ ٹۄہ کے دیکھِیا۔ شُکر سی سبھ اںگّ سبُۄتے سن۔

نیہا نُۄں سرِیرک نالۄں مانسِک نُکسان ودھّ ہۄئِیا سی۔ کُجھّ کُ راہت مہِسُۄس کرکے رام ناتھ نُۄں وید دی چِںتّا کھاݨ لگّی۔

“مَیں کرداں کۄئی اِںتذام٬ بسّ پںجّاں مِںٹّاں وِچّ مَیں آئِیا” پلوی دے سِر ’تے ہتھّ رکھّ کے اُس نُۄں وِشواس دِوائُںدا رام ناتھ ہڈِّییاں دے وارڈ ولّ ہۄ لِیا۔

سٹّاں وجِّییاں نُۄں پںجّ چھے گھںٹّے ہۄ گئے سن۔ مرِیذاں نُۄں ہالے تک ڈاکٹراں نیں چھُۄہِیا تک نہِیں سی۔ ڈاکٹراں دی اِہ اݨگہِلی مرِیذاں لئی مُلذماں نالۄں ودھّ گھاتک سِدھّ ہۄ رہی سی۔

پر رام ناتھ کِس نال ٹکّر مارے؟

اِکّ مِںٹّ لئی اُسدے ذِہن وِچّ سائیِکل سٹَیںڈ دے ٹھیکیدار دا ناں گھُمِّیا۔ رام ناتھ اُسدے مُہاںدرے دی کلپنا کرن لگّا۔ کۄئی مۄٹے ڈھِڈّ والا٬ کھربڑی داڑھی والا٬ کالا کلۄٹا جِہا۔ کُڑتے پجامے اتے مۄڈھے تے رکھّے پرنے والا۔ سِول ہسپتالاں وِچّ مِلدے آم ٹائۄُٹاں ورگا اُہ ٹائۄُٹ ہۄئیگا۔

نیہا والا کیس اُسنُۄں آم بلاتکار ورگا کیس لگّا ہۄئیگا۔ دلال ڈاکٹر دی فِیس دا جُگاڑ کرن وِچّ رُجھّا ہۄئیگا۔

پر اِہ مُکدّما آپݨی کِسم دا سی۔ اسل ماملا چۄری ڈکَیتی دا سی۔ اجِہے کیساں وِچّ اکسر مُلذم پُلِس دے ہتھّ نہِیں آئُںدے۔ آئُݨ تاں سال چھے مہِینے پِچھۄں آئُںدے ہن۔ اُدۄں تک اِنی دیر ہۄ چُکّی ہُںدّی ہَے کِہ سارے سبُۄت مِٹ چُکّے ہُںدّے ہن۔ کانُۄن دۄشِییاں دی پِٹھّ پلۄسدا ہَے۔ شکّ دا فائِدا دے کے بری کر دِںدّا ہَے۔

اِس کیس دا اِہۄ ہشر ہۄݨ والا سی۔ رام ناتھ نُۄں ہُݨے سَیںکڑے کمذۄرِییاں نذر آ رہِییاں سن۔ تھۄڑھی دیر بائد پُلِس نیں بھا دی مچا دیݨی سی۔ پرچا کٹوائۄ۔ کانُۄن کہِںدّا سی٬ پرچے وِچّ ہۄئی واردات دی ہر برِیکی درج کرائۄ۔ دۄشِییاں دے ناں٬ پتے٬ ہُلِیئے۔ کِس دۄشی کۄل کِہڑا ہتھِیار سی٬ اُس ہتھِیار نال اُس نیں کِس کِس بںدّے دے کِتھّے کِتھّے سٹّ ماری۔ اِہ سبھ سپشّٹ دسِّیا جاوے۔ کِدھرے کۄتاہی رہِ گئی تاں کہاݨی نُۄں شکّی گِݨِیا جاݨا سی۔ شکّ دا فائِدا دۄشِییاں نُۄں مِلݨا سی۔

گھٹنا والی تھاں ’تے مَۄجُۄد چار بںدِّیاں وِچۄں اِکّ سدا دی نِیںد سَۄں چُکّا سی۔ باکی دے تِنّاں نُۄں آپݨی ہۄش نہِیں سی۔ دۄشِییاں دی گِݨتی٬ ہُلِییا اتے گھٹناکْرم دا ویروا کَۄݨ دیویگا؟

اِہ واردات سادھارن بںدِّیاں ولّۄں نہِیں سی کِیتی گئی۔ دۄشی آدی مُجرم جاپدے سن۔ اُہ کانُۄنی نُکتِیاں تۄں جاݨُۄ ہۄݨگے۔ اُہ ہتھّاں اُپر دستانے چڑھا کے٬ مُۄںہ سِر ڈھکّ کے اتے پِںڈّے اُپر اِتر چھِڑک کے آئے ہۄݨگے۔

اُنہاں نیں وید ہۄراں نُۄں سُتِّیاں نُۄں نپّ لِیا ہۄویگا۔ کی ہۄ رِہا ہَے؟ اِہ سمجھݨ دا کِسے نُۄں مَۄکا ہی نہِیں مِلِیا ہۄݨا۔ گھر دے کِسے مَیمبر تۄں دۄشِییاں دی پہِچاݨ نہِیں ہۄݨی۔ شکّ دا لابھ پھیر دۄشِییاں نُۄں مِلیگا۔

پھیر ڈاکٹراں دا گھر کِئۄں بھرِیا جاوے؟

اِس مسلے تے وِچار کردے رام ناتھ نُۄں پتا نہِیں سی لگّا کدۄں اُہ ہڈِّییاں دے وارڈ پُجّ گِیا۔

ہڈِّییاں والا وارڈ کھالی پِیا سی٬ اِتھے اِکّ وی مرِیذ نہِیں سی۔

وید نُۄں وارڈ وِچّ ناں دیکھ کے رام ناتھ دے دِل دی دھڑکݨ تیذ ہۄ گئی۔

شائِد وید چلّ وسِّیا سی۔

“وید جی نُۄں مِلݨا ہَے؟ آئۄ میرے نال۔ اُہ اَیکسرے وِبھاگ وِچّ ہن۔”

اِہ بابُۄ جَے نرائِݨ اتے رام ناتھ دۄہاں لئی اۄپرا سی۔ ناں اُہ وید دا پڑۄسی سی ناں رِشتیدار۔

“کی ہال ہَے وید جی دا؟” رام ناتھ دا اُہۄ اُتسُکتا بھرِیا سوال اِس وار اِس اجنبی بابُۄ نُۄں سی۔

“خترے تۄں پُۄری ترہاں باہر نیں۔ لتّاں باہاں ٹُٹِّییاں نیں۔ اَیکسرے ہۄݨے نیں٬”

بابُۄ دے مُۄںہۄں اِنی گلّ سُݨ کے رام ناتھ دے ساہ وِچّ ساہ آئِیا۔

“تُسِیں؟” جَے نرائِݨ نیں بابُۄ تۄں اُسدی پہِچاݨ پُچھّی۔

“مَیں ٹھیکیدار ہاں۔ سۄہݨ لال میرا ناں ہَے۔” سۄنے دِییاں تِنّ مُںدّرِییاں والے سجّے ہتھّ نُۄں ہِکّ ’تے رکھّ کے بابُۄ نیں آپݨا ناں اتے کِتّا دسِّیا۔

جَے نرائِݨ اتے رام ناتھ باکی دا کِسّا آپے سمجھ گئے۔

“اِہ وارڈ کھالی کِئۄں پِیا ہَے؟” ٹائِم پاس کرن لئی رستے وِچّ جَے نرائِݨ نیں ٹھیکیدار تۄں پُچھِّیا۔

“اِس وارڈ دے ڈاکٹر دی ترکّی ہۄ گئی ہَے۔ اِس ہسپتال دا اِہ سبھ تۄں اہِم وارڈ ہَے۔ لڑائی جھگڑے وِچّ ہڈّ تُڑا کے لۄک اِسے وارڈ وِچّ آئُںدے ہن۔ ڈاکٹر دۄہاں پاسِیاں تۄں پَیسے جھاڑدے ہن۔ کئی ڈاکٹر اِتھے آئُݨ لئی بھجّ نٹھّ کر رہے ہن۔ اِکّ جاںدا ہَے آپݨے آرڈر کروا لَیںدا ہَے۔ دُۄجا اُس تۄں وڈّا برِیف کیس لَے جاںدا ہَے۔ اُہ پہِلے آرڈر کَیںسل کروا کے آپݨے آرڈر کروا لَیںدا ہَے۔ دۄ مہِینے وِچّ پںجّ بدلِییاں ہۄ گئیِیاں۔

اِسے چکّر کارن تھاں کھالی پئی ہَے۔ بِناں ڈاکٹر تۄں مرِیذاں نیں اِتھے آ کے کی کرنا ہَے؟”

“پھیر ساڈے مرِیذ دا اِلاج کَۄݨ کریگا؟”

“کِسے نیں نہِیں۔ اَیکسرے کرائۄ۔ منمرذی دی رِپۄرٹ لئۄ۔ پھیر جِہڑے مرذی چںگّے ہسپتال وِچّ چلے جائۄ۔”

ہسپتال دی ستھِتی تۄں جاݨُۄ کروائُںدا ٹھیکیدار اُنہاں نُۄں اَیکسرے وِبھاگ کۄل لَے آئِیا۔

اَیکسرے وِبھاگ اگّے مرِیذاں دی بھِیڑ لگّی ہۄئی سی۔

اِکّ اٹھّ سال دی کُڑی دی سائیِکل سِکھّدِیاں لتّ ٹُٹّ گئی۔ اُہ درد نال کراہ رہی سی۔ اُسدے ماں باپ اُسنُۄں چُپّ کرائُݨ دا یتن کر رہے سن۔

پھَیکٹری دی اُساری چلدے سمیں پَیڑ ہِلّ جاݨ کارن اِکّ مذدُۄر ذمِین تے ڈِگّ پِیا سی۔ اُسدا مۄڈھا ٹُٹّ گِیا سی۔ کُجھّ مذدُۄر نیتا اُس نُۄں ہسپتال لَے کے آئے سن۔ رِپۄرٹ لَے کے اُنہاں نیں مالک تے کلیم دا مُکدّما ٹھۄکݨا سی۔

سبھ تۄں پہِلاں نمبّر وید دا سی۔ اُہ آئِیا وی سبھ تۄں پہِلاں سی اتے اُس دِییاں سٹّاں وی گمبھِّیر سن۔ اُسدے نال اِکّ ہَۄلدار کھڑا سی٬ جِس نُۄں ہُݨے ہُݨے مرِیذاں دا مُیائِنا کرائُݨ لئی ہسپتال بھیجِیا گِیا سی۔

وید سٹرَیچر اُپر بیہۄش پِیا سی۔ کُجھّ بںدّے اُسنُۄں گھیرا پائی کھڑے سن۔

اِہ کَۄݨ سن اتے کی کر رہے سن؟ اِنہاں پْرشناں دے اُتّر جانݨ لئی رام ناتھ تیذی نال وید ولّ ودھِیا۔

آپݨے جِیجے سرداری لال نُۄں وید کۄل کھڑھا دیکھ کے رام ناتھ نیں سُکھّ دا ساہ لِیا۔ ہُݨ اُہ اِکّ اتے اِکّ گِیاراں ہۄ گئے سن۔

سرداری لال نال اُس دا دۄست ڈاکٹر دیو وی سی۔ ڈاکٹر دیو وید دا مُیائِنا کر رِہا سی۔

مُیائِنا مُکمّل کرکے ڈاکٹر رام ناتھ اتے سرداری لال نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔

وید دِییاں دۄہیں باہاں اتے دۄہیں لتّاں کئی کئی تھاواں تۄں ٹُٹِّییاں ہۄئیِیاں سن۔ اِکلّے پلسّتر نال کمّ نہِیں سی چلّݨا۔ راڈ پائُݨے پَیݨے سن۔ جُباڑے دی اِکّ ہڈّی وی ٹُٹّی لگدی سی۔ اُہ ہڈّی دی سہی ہالت سکَین بائد پتا چلّݨی سی۔ جان نُۄں کۄئی کھترا نہِیں سی پر پھَۄری سمبھّال ذرُۄری سی۔

سرداری لال نُۄں اَیکسرے والے ڈاکٹر دی غَیر ہاذری دا کارن پتا لگ چُکّا سی۔ اِس ڈاکٹر دی دیانںدّ ہسپتال دے باہر آپݨی اَیکسرے کرن دی کلِینِک سی٬ جِہڑی اُسنے آپݨی پتنی دے ناں کھۄلہی ہۄئی سی۔

ہسپتال اُہ گھںٹّے دۄ گھںٹّے لئی آئُںدا سی۔ باراں اِکّ وجے دے کرِیب جدۄں سارے مرِیذ اِکٹھّے ہۄ جاںدے سن اُہ اِکّ دۄ اَیکسرے کردا سی جِس وِچّ فِیس مِلدی سی۔ باکِییاں لئی اِکۄ بہانا سی٬ پھِلماں ختم ہن۔ رۄںدے کُرلاںدے مرِیذ واپس چلے جاںدے سن۔

اجّ اُہ ادالت وِچّ شہادت دیݨ گِیا ہۄئِیا سی۔ پتا نہِیں کدۄں شہادت ہۄوے اتے کدۄں اُہ مُڑے۔ کدے کدے شہادت شام دے چار وجے تک نہِیں سی ہُںدّی۔ اجِہی سُۄرت وِچّ پھرماسِسٹاں نُۄں مرِیذاں کۄلۄں مُیافی مںگّݨی پَیںدی سی۔

رام ناتھ نُۄں ڈاکٹر دے اِس بہانے تے گُسّا آئِیا۔ اُہ کۄرا جھُۄٹھ بۄل رِہا سی۔ ڈاکٹر گِیاراں ساڈھے گِیاراں وجے ادالت آئُںدے ہن۔ ججّ اُنہاں نُۄں پہِل دِںدّے سن۔ سارے کمّ رۄک کے اُنہاں دی گواہی ہُںدّی ہَے۔ مکسد اِہۄ ہَے۔ مرِیذ رُلدے ناں رہِݨ۔ اِہ شہادت دے بہانے آپݨی کلِینِک چلا رِہا سی۔

“ہُݨ کی کرِیئے؟ ڈاکٹر نُۄں اُڈِیکِیئے جاں کِدھرے ہۄر چلِّیئے؟ کانُۄنی نذرِیئے تۄں کی کرنا چاہِیدا ہَے؟”

سرداری لال نیں ساری ذِمّیواری رام ناتھ دے مۄڈھِیاں اُپّر سُٹّ دِتّی۔

“تُسِیں مَینُۄں دسّۄ کی سمسِّیا ہَے؟ آکھۄ تاں ڈاکٹر نُۄں ہُݨے بُلا دِیاں؟

میرے کۄل اُسدے مۄبائِل فۄن دا نمبّر ہَے۔”

مرِیذ دے وارِساں نُۄں ششۄپںجّ وِچّ پِیا دیکھکے ٹھیکیدار نیں آپݨا اُلُّۄ سِدھّا کرن دا اِہ ٹھِیک مَۄکا سمجھِیا۔

“نالے تُسِیں آکھدے ہۄ اُہ شہادت تے گئے نیں؟”

“اۄ چھڈّۄ! ادالت نُۄں بینتی کر دیݨگے۔ آکھ دیݨگے اَیمرجَیںسی کیس آ گِیا۔”

جیب وِچۄں مۄبائِل فۄن کڈھّ کے ٹھیکیدار اُنہاں دے ہُںگّارے دا اِںتذار کرن لگّا۔

“بُلا پھیر! دیر کِئۄں کِیتی ہَے؟” ڈاکٹر دیو نیں ٹھیکیدار دی ہاں وِچّ ہاں بھری۔

“پہِلاں فِیس تَیء کرۄ۔ کُجھّ اڈواںس دِئۄ۔ پھیر ہی ڈاکٹر آئیگا؟”

دسّدے ہاں تَینُۄں٬ اِکّ مِںٹّ رُک۔” آکھ کے ڈاکٹر رام ناتھ اتے سرداری لال نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔

“اِتھے جِنّی دیر ہۄئیگی مرِیذاں دی جان نُۄں اُنا کھترا ودھدا جائیگا۔

میرے وِچار وِچّ سانُۄں اِنہاں نُۄں اِتھۄں پھَۄرن شِفٹ کر دیݨا چاہِیدا ہَے۔ پر کانُۄن کی کہِںدّا ہَے؟ اِہ تُسِیں دیکھۄ۔” ڈاکٹر دیو نیں ڈاکٹری نذرِیئے تۄں رائے دِتّی۔

“کیس دے سِرے چڑھن دی کۄئی آس نہِیں۔ بھٹھّ پئے کانُۄن اتے مُلذم۔

سانُۄں مرِیذاں نُۄں بچائُݨا چاہِیدا ہَے۔”

اِہ کانُۄنی رائے سی۔

“پھیر ٹھِیک ہَے۔ چھُٹّی کرائۄ اتے چلّۄ۔ بہُتا سۄچݨ دا وکت نہِیں ہَے۔”

ڈاکٹر دیو نیں تُرںتّ پھَیسلا کر دِتّا۔

اِسے دَۄران اِکّ ہَۄلدار ہتھِّیں کۄٹھِیئۄں سُنیہا آ گِیا۔ پُلِس کپتان دۄ وار کۄٹھی دا چکّر لا چُکّا سی۔ کِسے مںتّری نیں مَۄکا دیکھݨ آئُݨا سی۔

مںتّری دے پُجّݨ تۄں پہِلاں پرچا درج ہۄݨا ذرُۄری سی۔ پتّرکار اتے ٹی.وی. چَینلاں دے کَیمرامَین کاہلے پئے ہۄئے سن۔ اُنہاں آپݨِییاں رِپۄرٹاں پھائیِل کرنِییاں سن۔ مںتّری جی نیں پْرَیس کانپھرںسّ بُلائی سی۔ اُنہاں نیں تتھّاں دی جاݨکاری دے کے کُجھّ اَیلان کرنے سن۔ اِہ سبھ کُجھّ پرچا درج ناں ہۄݨ کارن رُکِیا ہۄئِیا سی۔ وکِیل ساہِب مَۄکے ’تے پُجّݨ اتے کانُۄنی کاروائی مُکمّل ہۄݨ وِچّ پُلِس دی سہائِتا کرن۔

رام ناتھ پُلِس دی مجبُۄری نُۄں سمجھ رِہا سی۔ پتّرکاراں جاں مںتّری دی اُس نُۄں پرواہ نہِیں سی۔ اُس نُۄں پھِکر سی رُل رہی کمل دی لاش دا۔ سسکار تۄں پہِلاں اُسدا پۄسٹ مارٹم ہۄݨا سی٬ پۄسٹ مارٹم تۄں پہِلاں پرچا درج ہۄݨا سی۔

پرچا درج تاں ہۄݨا سی٬ جے رام ناتھ نُۄں مُلذماں بارے کُجھّ پتا ہۄوے۔

رام ناتھ پرچے وِچّ لِکھائے تاں کی؟

نِیلم اتے وید دے ہۄش وِچّ آئُݨ وِچّ کُجھّ دِن لگݨے سن۔ واردات بارے جاݨکاری کیول نیہا کۄلۄں مِل سکدی سی۔

بیہۄشی اُترنی شُرُۄ ہۄ گئی ہۄئی سی۔ گھںٹّے ادھّے گھںٹّے بائد اُہ بۄلݨ دے یۄگ ہۄ سکدی سی۔

“تُسِیں ہسپتال رہۄ۔ نیہا دی ملہم پٹّی کروا کے گھر لَے جائۄ۔ پُلِس کاروائی مُکمّل کرائۄ۔ پۄسٹ مارٹم اتے سسکار دی تِیاری کرائۄ۔ اسِیں دۄہاں مرِیذاں نُۄں دیانںدّ لَے کے جاںدے ہاں۔” سرداری لال نُۄں اِہۄ اُچِت لگِّیا سی۔

“ٹھِیک ہَے۔” آکھ کے رام ناتھ آپݨے پجامے دی چۄر جیب ٹٹۄلݨ لگّا۔

اِس جیب وِچّ رام ناتھ نیں رُپئے پائے سن۔

نِیلم اُسدی بھَیݨ سی اتے وید بھنۄئیِیا۔ سرداری لال وی اُسدا جِیجا لگدا سی۔ سماجِک کانُۄن مُتابک بِماری دا کھرچا چُکّݨ دی ذِمّیواری رام ناتھ دی سی۔ اِسے ذِمّیواری نُۄں نِبھائُݨ لئی اُہ جیب وِچۄں پَیسے کڈھّ رِہا سی۔

“جِیجا جی! تُسِیں آہ پَیسے رکھّ لئۄ۔ دۄہاں دی اڈمِشن کروا دیݨا۔

اِنے وِچّ مںگّت آ جائیگا۔ گھر جۄ سی٬ مَیں چُکّ لِیائِیا۔”

جیب وِچۄں دس ہذار کڈھّ کے سرداری لال نُۄں پھڑائُںدا رام ناتھ گُناہگاراں واںگ گھٹّ پَیسِیاں دی سفائی دیݨ لگّا۔

“مَیں بتھیرے پَیسے لَے کے آئِیا ہاں۔ پھارمَیلٹی وِچّ ناں پَے۔ مَۄکا سمبھّال۔

بائد وِچّ دیکھ لواںگے۔”

سرداری لال نیں نۄٹاں نال بھرِیا بَیگ رام ناتھ نُۄں دِکھائِیا اتے اُسدے پَیسے اُس نُۄں مۄڑ دِتّے۔

جنانا وارڈ تک اُہ اِکٹھّے آئے۔

اُتھۄں سرداری لال اتے ڈاکٹر اَیمرجَیںسی وارڈ نُۄں مُڑ گئے۔ رام ناتھ جنانا وارڈ ولّ ہۄ گِیا۔

 

-4-

 

اَیمرجَیںسی ڈِئۄُٹی ’تے تائِنات ڈاکٹر ستھِتی دی گمبھِّیرتا نُۄں بھامپ چُکّا سی۔

دِن دے گِیاراں وجّ چُکّے سن۔ ہالے تک مرِیذاں نُۄں مُڈھّلی سہائِتا تک نہِیں سی دِتّی گئی۔

مرِیذاں دے وارِس ہسپتال پُجّݨے شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ اُنہاں وِچۄں اِکّ وکِیل سی اتے اِکّ ڈاکٹر۔ اُہ ڈاکٹراں دی اݨگہِلی ’تے کِںتُّۄ پْرںتُّۄ کر رہے سن۔

کِسے کۄل کۄئی تسلِّیبکھش جواب نہِیں سی۔

پتّرکار گیڑے مار رہے سن۔ کُجھّ مذرُۄباں دِییاں پھۄٹۄ اُتار کے لَے گئے سن۔

باکی دے ڈاکٹراں تۄں جانݨا چاہُںدّے سن کِہ مذرُۄباں دی ہالت کِہۄ جِہی ہَے؟

خترے وِچّ ہن جاں خترے تۄں باہر؟

بھائیِچارے دے ناتے پُلِس والِیاں نیں ڈاکٹراں نُۄں سُچیت کر دِتّا سی۔

ستھِتی ناذُک ہُںدّی جا رہی سی۔ شہِر وِچّ اِس واردات کارن گُسّا اتے گھبراہٹ پھَیل رہی سی۔ گْرہِ مںتّری شہِر دا دَۄرا کرن آ رِہا سی۔ اُہ مذرُۄباں دا ہال چال پُچھّݨ ہسپتال وی آئیگا۔ ڈاکٹراں نُۄں ہالات انُسار ڈھل جاݨا چاہِیدا سی۔

آپݨا پھرذ سمجھ کے اَیمرجَیںسی ڈاکٹر نیں فۄن کر کر سارے ڈاکٹراں نُۄں سُۄچِت کر دِتّا سی۔ اَیکسرے والے ڈاکٹر اتے لیڈی ڈاکٹر شرنجِیت نُۄں اُسنے تاڑِیا وی سی۔ نذلا اُنہاں ’تے جھڑ سکدا سی۔

ٹھیکیدار آپݨی رِپۄرٹ دے چُکّا سی۔ اِنہاں تِلاں وِچّ تیل نہِیں سی۔

مُفت وِچّ مُیائِنے کرنے پَیݨے سن۔ ڈا.نسِیب مِتّل نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں سی۔ اُہ شہادت دیݨ ادالت گِیا سی۔ ادالت نال سہِیۄگ کرنا ہر شہِری دا پہِلا پھرذ سی۔ اُسنے ادالت کۄلۄں آپݨے ہاذر ہۄݨ بارے سرٹِیپھِکیٹ لَے لِیا سی۔ ہُݨ اُسنُۄں مںتّری دا کۄئی ڈر نہِیں سی۔ اُسنے آپݨے پھارماسِسٹ نُۄں آکھ دِتّا سی۔ اُہ مرِیذاں نُۄں کلّہ دا ٹائیِم دے دیوے۔

ڈا.شرنجِیت کۄل اجِہا کۄئی بہانا نہِیں سی۔ اِس لئی اُسنے آپݨی نرس نُۄں تِیار رہِݨ دا سُنیہا بھیج دِتّا سی۔ آئُںدِیاں ہی اُسنے پہِلاں نیہا دا ڈاکٹری مُلاہذا کرنا سی۔ باکی مرِیذاں نُۄں پھیر دیکھݨا سی۔

رام ناتھ جدۄں جنانا وارڈ وِچّ پُجّا٬ اُس سمیں نیہا دا ڈاکٹری مُلاہذا ہۄ رِہا سی۔

اُسدے ذخماں تے ملہم پٹّی ہۄ چُکّی سی۔ پھٹے اتے خُۄن نال لِبڑے کپّڑے کبذے وِچّ لئے جا چُکّے سن۔ نرس اُنہاں نُۄں سفَید تھَیلی وِچّ پا کے اُنہاں دا پارسل بݨا رہی سی۔

سںگِّیتا آپݨی نݨد سِیما نُۄں نِیلم کۄل بَیٹھا کے نیہا کۄل آ گئی سی۔ سںگِّیتا اتے پلوی ڈاکٹر دی ڈاکٹری مُیائِنے وِچّ سہائِتا کر رہِییاں سن۔ نیہا نِڈھال پئی سی۔ لگدا سی ہالے اُس نُۄں ہۄش نہِیں سی آئی۔

رام ناتھ نُۄں وارڈ وِچّ آئِیا دیکھ کے سںگِّیتا وید دی ہالت جانݨ لئی اُس کۄل آ گئی۔

رام ناتھ سںگِّیتا نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔ سںگِّیتا نیں نیہا دا مُیائِنا ہُںدّا دیکھِیا سی۔ اُس نال کی بِیتی سی؟ رام ناتھ وِستھار نال جانݨا چاہُںدّا سی۔ اِہ جاݨکاری اُسنُۄں پرچا درج کرائُݨ لئی چاہِیدی سی۔

کُڑی دا بھَیڑا ہال سی۔ جاپدا سی بلاتکاری ہٹّا کٹّا سی۔ کُڑی نُۄں بھیڑِیئے واںگ پِیا سی۔ ناذُک کُڑی دا اںگّ اںگّ چُۄںڈِیا پِیا سی۔ کُڑی نُۄں سمبھّلݨ لئی کئی دِن لگّݨے سن۔

نیہا گہِرے سدمے وِچّ سی۔ تھۄڑھی جِہی ہۄش پرتدے ہی کھُۄہ کھاتا گںدّا کرن لئی آکھݨ لگدی سی۔

“اُہ کُجھّ واردات بارے دسّ سکدی ہَے؟”

رام ناتھ دا دھِیان اِکۄ نُکتے ’تے اٹکِیا ہۄئِیا سی۔

“لۄک ٹھِیک آکھدے ہن۔ وکِیلاں دے سِینے وِچّ دِل نہِیں ہُںدّا۔ اُہ شرم دی ماری آتم ہتِّیا کرن نُۄں پھِردی ہَے۔ تُسِیں اُس تۄں واردات دے ویروے پُچھّدے ہۄ؟ گلّ چھیڑ کے اُس دے الّے ذخماں ’تے لُۄݨ ناں چھِڑک دیݨا۔ میری پھُلّاں ورگی بیٹی نُۄں بکھشۄ!”

سںگِّیتا رام ناتھ دے مۄڈھے ’تے سِر رکھّ کے اتھّرُۄیاں راہِیں من دی بھڑاس کڈھّݨ لگّی۔

“پرچا درج کرائُݨا ذرُۄری ہَے۔ ہُݨ مَیں پرچے وِچّ دسّ کی لِکھاواں؟”

سںگِّیتا نُۄں رۄںدے دیکھ کے رام ناتھ دا من بھر آئِیا۔ پر اُسنے آپݨے ہںجھُّۄ اکھّاں وِچّ رۄکی رکھّے۔ کُجھّ دیر کھامۄش رہِ کے من نُۄں ڈھارس دِتّی اتے جدۄں سںگِّیتا سمبھّلی٬ اُسنے آپݨی چِںتّا اُس نال ساںجھی کِیتی۔

“بھٹھّ وِچّ پئے تُہاڈا کیس! پتا نہِیں کِہۄ جِہے کھُۄںکھار مُلذم ہۄݨگے؟

کَۄݨ دِئۄُ اُنہاں وِرُدھّ گواہی؟ تُسِیں اِنہاں نُۄں سمبھّالۄ۔”

“دیکھدے ہاں۔”

“اِک گلّ ہۄر سُݨۄ۔ کِدھرے پرچے وِچّ نیہا نال ہۄئے بلاتکار دا ذِکر ناں کر دیݨا۔ جے بلاتکار دی کہاݨی پا دِتّی کُڑی دا بھوِکھّ تباہ ہۄ جائیگا۔”

اِکّ اَۄرت دا درد اِکّ اَۄرت سمجھ سکدی سی۔ اِہ سمجھ اُہ رام ناتھ نُۄں دیݨا چاہُںدّی سی۔

رام ناتھ نُۄں پہِلی وار آپݨے پتھّر دِل ہۄݨ دا اہِساس ہۄئِیا۔

سبُۄتاں دے چکّر نیں اُس دی سںوّیدنشِیلتا اتے دُۄردرشتا نُۄں نِگل لِیا سی۔ اُسنُۄں افسۄس ہۄئِیا۔ اُس نُۄں اِہ گلّ خُد نُۄں کِئۄں نہِیں سُجھّی؟ اِکّ وکِیل ہۄݨ دے ناتے اُسنُۄں بلاتکار دے بھوِکھّمُکھی پْربھاواں دا پتا ہۄݨا چاہِیدا سی۔

ہالے ڈُلّہے بیراں دا کُجھّ نہِیں سی وِگڑِیا۔ پرچے وِچّ اُہ بلاتکار دا اُکّا ذِکر نہِیں کریگا۔

اُس نُۄں بلاتکار دے سبُۄت ہُݨ تۄں مِٹائُݨے شُرُۄ کر دیݨے چاہِیدے ہن۔

ڈا.شرنجِیت اِںجری رِپۄرٹ تِیار کر رہی سی۔ رام ناتھ نُۄں ڈاکٹر نُۄں مِلݨا چاہِیدا سی۔ اُسنُۄں بینتی کرنی چاہِیدی سی۔ اُہ بلاتکار والے تتھّ نُۄں اُکّا چھُپا لئے۔ کیول سٹّاں دا ذِکر کرے۔

رام ناتھ نُۄں آس سی کِہ اَۄرت ہۄݨ دے ناتے ڈاکٹر نیہا دِییاں مجبُۄرِییاں نُۄں سمجھیگی۔ پھیر جدۄں مُدئی دھِر نُۄں اِس جُرم نُۄں چھِپائُݨ وِچّ کۄئی اِتراج نہِیں سی تاں ڈاکٹر نُۄں کی اُجر ہۄ سکدا سی۔ اِہ مںگّ جے مُلذم کردے پھیر ہۄر گلّ سی۔

“تُسِیں کمال کردے ہۄ وکِیل ساہِب! اِڈّی وڈّی گلّ نُۄں مَیں کِویں چھُپا لواں؟ مَیں نَۄکری کرنی ہَے۔ کِسے نیں اِسدا مَیڈِیکل کِدھرۄں ہۄر کرائُݨ دی درخاست دے دِتّی میرا کی بݨُۄ؟”

“ہۄر کِسے نُۄں ڈاکٹری کرائُݨ وِچّ کی دِلچسپی ہَے؟ مُلذم دا پتا نہِیں کَۄݨ ہن؟ مَیں لڑکی دا ماما ہاں۔ وکِیل ہاں۔ اُسدے بُرے بھلے دا مَینُۄں اہِساس ہَے۔ اِسدے ماں باپ مرن کِنارے ہن۔ بچّی دے بھوِکھّ دا سوال ہَے۔

مَیں جۄ آکھۄ٬ لِکھ کے دیݨ نُۄں تِیار ہاں۔”

رام ناتھ نیں اُہ سبھ ترلے لئے٬ جۄ اِکّ اَۄرت دا دِل پسِیجݨ لئی لئے جا سکدے سن۔

پر اُہ پتا نہِیں کِس مِٹّی دی بݨی ہۄئی سی۔ رام ناتھ دِییاں اکھّاں وِچّ بھرے ہںجھُّۄ اُسنُۄں کھارے پاݨی تۄں ودھّ کُجھّ نہِیں سن لگّ رہے۔

رام ناتھ نیں ہۄر مِنّت کِیتی تاں اُہ وڈھّ کھاݨِیاں واںگ پئی۔

“پلِیذ! میرا ٹائِم کھراب ناں کرۄ۔ مَینُۄں آپݨا کمّ کرن دِئۄ۔”

دال ناں گلدی دیکھکے رام ناتھ اُس دے دفترۄں باہر آ گِیا۔

“اںکّل تُسِیں اُس ٹھیکیدار نُۄں مِلۄ۔ دیکھݨا اُہ کمّ کروا دیویگا۔” پلوی نُۄں ٹھیکیدار بھُلّا نہِیں سی۔ اُسنے رام ناتھ نُۄں اُسدی یاد دِوائی۔

رام ناتھ نُۄں اِکّ وار پھیر آپݨی اکل ’تے گُسّا آئِیا۔ اجّ جِویں اُس اںدّرلا چُست وکِیل مر چُکّا سی۔ اُسنُۄں نویں وِچار کِتھۄں سُجھݨے سن۔

اُسدی پکڑ وِچّ سادھارن وِچار نہِیں سن آ رہے۔ شائِد اِس دا کارن سِر ’تے پئی بھِیڑ سی۔

ٹھیکیدار نیں پہِلاں نکھرا کِیتا۔ سویر دا اُہ مِنّتاں کر رِہا سی٬ کِسے نیں اُسدی گلّ نہِیں سُݨی۔

پھیر اُہ منّ گِیا۔ سادھارن کیساں وِچّ ڈاکٹر دی فِیس پںجّ ہذار رُپئے سی۔ اِتھے کۄئی دُۄسری دھِر نہِیں سی۔ پھیر کُڑی دی اِذّت دا ماملا سی۔ اِس لئی اُسنے گلّ چار ہذار تۄں شُرُۄ کر کے دۄ ’تے نبیڑ دِتّی۔

رام ناتھ نیں شُکر کِیتا۔ کُڑی جگّ وسّدی رہِ گئی۔

اِکّ سمسِّیا ہلّ ہۄئی تاں دُۄجی اگّے آ کھڑی۔

کُجھّ گھںٹِّیاں بائد نیہا نُۄں ہۄش آ جاݨی سی۔ پھیر اُسنُۄں چھُٹّی ہۄ جاݨی سی۔ چھُٹّی کروا کے اُسنُۄں کِتھّے لِجائِیا جاوے؟

رام ناتھ اتے سںگِّیتا نیں آپݨے آپݨے دِماغاں دے گھۄڑے دَۄڑائے۔ دۄہاں دے گھۄڑے پچّی لکھّ دی آبادی والے شہِر وِچّ دَۄڑ دَۄڑ ہمبھّ گئے۔ اُنہاں نُۄں اِکّ گھر وی اجِہا نہِیں سی لبھّا جِتھّے کُڑی نُۄں کُجھّ دِناں لئی ٹھہِرائِیا جا سکے۔

اِکّ وار پھیر پلوی اُنہاں لئی سۄن پری بݨکے بہُڑی۔

اِہ سمسِّیا اُہ پہِلاں ہی بھامپی کھڑھی سی۔

نیہا نُۄں لَیݨ اُسدے ماں باپ ہسپتال آ رہے سن۔ پُۄری ترہاں ٹھِیک ہۄ جاݨ تک نیہا اُنہاں دے گھر رہیگی۔

گھرۄں پھیر پُلِس دا سُنیگا آئِیا۔ پُلِس ہۄر اِںتذار نہِیں سی کر سکدی۔

ہُݨ دیر کرن دا کۄئی کارن وی نہِیں سی۔

رام ناتھ نیں سںگِّیتاں نُۄں ہدائِت کِیتی۔ چھُٹّی ہۄݨ تک اُہ ہسپتال رہے۔ پھیر دیانںدّ ہسپتال پُجّ جاوے۔

کھُد اُہ پرچا درج کرائُݨ گھر جا رِہا سی۔

 

-5-

 

واردات دی خبر تیذی نال پھَیل رہی سی۔ پرِواراں دے چاراں جِییاں دے واکپھکاراں دا آپݨا آپݨا گھیرا سی۔ جِس نُۄں جِئۄں ہی پتا چلّدا اُہ ہتھّلا کمّ وِچے چھڈّ کے اُنہاں دی کۄٹھی ولّ دَۄڑ پَیںدا۔

ہسپتالۄں وِہلا ہۄ کے رام ناتھ دے گھر مُڑن تک کۄٹھی اگّے بہُت وڈّی بھِیڑ جُڑ چُکّی سی۔

مَۄکا مُلاہذا کرن دی کاروائی پُلِس مُکمّل کر چُکّی سی۔ واردات بہُت سُلجھے ڈھںگّ نال کِیتی گئی سی۔ دۄشِییاں نیں بہُتے سبت پِچھّے نہِیں سن چھڈّے۔ مَۄکے تۄں اِکّ راڈ جِس نال سٹّاں مارِییاں گئیِیاں سن اتے اِکّ بَیگ٬ جِس وِچّ دۄشی پیچکس٬ چابِییاں پا کے لِیائے سن٬ مِلِیا سی۔ ہتھّاں پَیراں دے نِشان بہُت دھُںدّلے سن۔ ہۄر سبُۄت اِکٹھّے کرن لئی ہۄر ماہِراں نیں آئُݨا سی۔ اِس لئی کۄٹھی دے مُکھّ ہِسّے نُۄں٬ جِس ستھِتی وِچّ اُہ سی٬ اُسے وِچّ رکھّ کے٬ سرب مۄہر کر دِتّا گِیا سی۔

پتّرکار پُلِس دی چُپّ ’تے کھِجھے ہۄئے سن۔ پُلِس پتا نہِیں کِئۄں مُۄںہ نہِیں سی کھۄلہدی۔ اُہ آپݨے سُۄتراں راہِیں لِیر لِیر جۄڑ کے پجاما سِئُݨ دا یتن کر رہے سن۔ پُلِس اُنہاں نُۄں لۄکاں دِییاں اِںٹروِئۄُ لَیݨ تۄں کئی وار رۄک چُکّی سی۔ گُیاںڈھِییاں نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ گلت تتھّ چھاپ کے کیس دا بھٹھّا ناں بِٹھا دیݨا۔ جِنّا چِر پُلِس٬ پْرَیس نۄٹ جاری نہِیں کردی٬ اۄنا چِر اُہ سبر دا گھُٹّ بھری رکھّݨ۔

رام ناتھ دے کۄٹھی پُجّدِیاں ہی ساری پُلِس اُس دُیالے ہۄ گئی۔ وید دے رِشتیداراں نیں ساری ذِمّیواری اُسے اُپر سُٹّی سی۔ اُہ وکِیل سی۔ اِکّ وکِیل تۄں ودھّ ہۄر کِسے نُۄں کی پتا ہۄ سکدا ہَے کِہ پرچا کِویں درج کرائُݨا ہَے؟

اُہ جۄ کریگا٬ سبھ نُۄں منذُۄر ہۄئیگا۔

رام ناتھ پرچے دی اہِمِیئت نُۄں جاݨدا سی۔ سارے مُکدّمے دا آدھار اِسے پرچے نیں بنݨا سی۔ پرچا سہی گھٹنا ’تے آدھارت ہۄݨا چاہِیدا سی۔

رام ناتھ نُۄں ہۄئی واردات بارے ککھّ نہِیں سی پتا۔ دۄشی دۄ سن٬ چار٬ دس جاں باراں؟ اُہ چھۄٹی اُمر دے سن٬ ادھّکھڑ جاں وڈیری اُمر دے؟ اُہ کںدھّ ٹپّ کے اںدّر آئے سن جاں بَیلّ کھڑکا کے؟ اُنہاں کۄل چاکُۄ سن٬ راڈ سن٬ چھُرے سن جاں سۄٹِییاں؟ اُنہاں نیں کِہۄ جِہے کپڑے پائے ہۄئے سن؟ پائے سن جاں نںگّے دھڑ سن؟ اُہ کیسادھاری سن٬ مۄنے جاں مَۄلوی کٹّ۔ پہِلاں ہملا کِس اُپر ہۄئِیا؟

کمل دا کتل کرن والا کَۄݨ سی؟ نیہا نال بلاتکار کِس نیں کِیتا؟

اِکّ نیں کِیتا جاں ودھّ نیں؟ نِیلم اتے وید نُۄں سٹّاں کِس کِس نیں مارِییاں؟

اِنہاں وِچۄں اِکّ وی سوال دا جواب رام ناتھ کۄل نہِیں سی۔ کۄری کلپنا دے آدھار ’تے پرچا درج کرائُݨا گھاتک سِدھّ ہۄ سکدا سی۔ کدے ناں کدے دۄشِییاں نیں پھڑے جاݨا سی۔ اُنہاں نیں ہۄئی واردات دا ویروا آپݨے وکِیلاں نُۄں دسّ دیݨا سی۔ مُدئی دھِر اتے سفائی دھِر دے کتھناں وِچّ ذمِین اسمان دا فرک ہۄݨا سی۔ دۄہاں کتھناں وِچّ تالمیل بَیٹھائُݨا اسمبھّو ہۄݨا سی۔

نتِیجن دۄشِییاں نُۄں شکّ دا فائِدا ہۄݨا سی۔

رام ناتھ نُۄں کُجھّ نہِیں سی سُجھّ رِہا۔ بھجّ نٹھّ٬ مانسِک تناء اتے بھُکھّ پِیاس کارن اُہ دِماغی اتے جِسمانی دۄہاں ترہاں نال تھکّ چُکّا سی۔ اجِہے مَۄکِیاں ’تے اُہ ودھّ پتّی والی چاہ پی کے تاذا دم ہۄئِیا کردا سی۔ اِنہاں ہالاتاں وِچّ چاہ نسِیب نہِیں سی ہۄ رہی۔

تھاݨیدار رام ناتھ دی مجبُۄری نُۄں بھامپ گِیا۔ رائے مشورے لئی اُہ رام ناتھ نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔

“گھر وِچّ اِکّ نَۄکر وی ہَے؟” تھاݨیدار نیں رام ناتھ تۄں پُچھِّیا۔

رام ناتھ تھاݨیدار دا متلب سمجھ گِیا۔

ہُݨ گھریلُۄ نَۄکر پہِلاں ورگے نہِیں سن رہے۔ پِچھلے اِکّ سال وِچّ مائِیا نگر وِچّ لگاتار کئی گھٹناواں گھٹِییاں سن٬ جِنہاں وِچّ گھریلُۄ نَۄکراں دا ہتھّ سی۔ تھاݨیدار نیں آپݨی گلّ سمجھائُݨ لئی اِکّ تاذی اُداہرݨ دِتّی۔

پِچھلے ہفتے اِکّ بَیںک مَینیجر دے نَۄکر نیں رات دے کھاݨے وِچّ بیہۄشی والی دوائی مِلا دِتّی۔ جدۄں سارا ٹبّر گُۄڑھی نِیںد سَۄں گِیا٬ نَۄکر نیں کۄٹھی دا گیٹ ساتھِییاں لئی کھۄلہ دِتّا۔ بڑے ارام نال اُنہاں نیں گھر دا نِکّ سُکّ چُکِّیا اتے پھرار ہۄ گئے۔ اجّ تکّ ناں نَۄکر دی اُگھّ سُگھّ مِلی سی٬ ناں اُسدے ساتھِییاں دی۔

پر وید ہۄراں دا نَۄکر اجِہا نہِیں سی۔ ستّ سال دے نُۄں اُسدا چاچا اُسنُۄں پںجّاب لَے آئِیا سی۔ دۄ سال اُسنے کِسے ہۄر دی کۄٹھی کمّ کِیتا۔

پںجّ سال تۄں اُہ وید کۄل سی۔ ناں کدے اُہ پِںڈّ جاںدا سی٬ ناں کۄئی اُسنُۄں مِلݨ آئُںدا سی۔ سال بائد اُسدا چاچا آئُںدا سی۔ تنخاہ پھڑ کے لَے جاںدا سی۔ وید نیں نَۄکر نُۄں پُتّر واںگ رکھِّیا ہۄئِیا سی۔

رام ناتھ اُس ’تے اجِہی واردات دا شکّ نہِیں سی کر سکدا۔

نَۄکر دی پرِوار نال نیڑتا تھاݨیدار دے شکّ نُۄں ہۄر پکّا کرن لگّی۔

پَیسا دھیلا کِتھّے ہَے؟ نَۄکر نُۄں سبھ پتا سی۔ ہالات بدلدے دیر نہِیں لگدی۔   بںدّا کدۄں بھَیڑی سُہبت وِچّ پَے جاوے کُجھّ نہِیں آکھِیا جا سکدا۔ ٹی.وی. اتے فِلماں چۄری ڈاکے اتے بلاتکار ہی تاں سِکھائُںدِییاں ہن۔ وِہلے نَۄکر سارا دِن ٹی.وی.اگّے بَیٹھے رہِںدّے ہن۔ کدے کِسے فِلم تۄں جلدی امِیر بݨن دی پْریرنا مِل گئی ہۄوے؟ اِس بارے کُجھّ نہِیں سی آکھِیا جا سکدا۔

رامُۄ نُۄں ٹی.وی.دا شَۄک سی۔ تھاݨیدار دی اِہ گلّ سچّی سی۔ دۄ مہِینے پہِلاں ہی وید نیں آپݨے دفتر دا ٹی.وی.بدلِیا سی۔ دفتر والا ٹی.وی.پُراݨے ماڈل دا سی۔ ویچݨ دی گلّ چلّی تاں کۄئی دۄ ہذار تۄں ودھّ دیݨ نُۄں تِیار ناں ہۄئِیا۔ مِٹّی دے بھاء سُٹّݨ نالۄں وید نیں ٹی.وی.گھر لِیا کے نَۄکر دے کمرے وِچّ لگوا دِتّا۔ نالے نَۄکر دا من پرچِیا رہُۄ٬ نال بچِّیاں وِچّ بَیٹھ کے ٹی.وی.دیکھݨ دی لتّ جاںدی رہُۄ۔

“نَۄکر ہَے کِتھّے؟” رامُۄ دے ہکّ ’چ جاں وِرُدھّ بۄلݨ تۄں پہِلاں رام ناتھ نیں مُکھ افسر تۄں نَۄکر بارے پُچھِّیا۔

“اُہ پُلِس دی نذر ہیٹھ ہَے۔ پر اُسدا ورتارا اجِیب ہَے۔” مُکھّ افسر رامُۄ کۄلۄں گھٹنا سمبّںدھّی مِلے ویروِیاں بارے رام ناتھ نُۄں دسّݨ لگّا۔

پُلِس دے پُجّݨ تکّ اُہ آپݨے کمرے وِچّ گھُۄک سُتّا ہۄئِیا سی۔ اُسدا ٹی.وی.چلّ رِہا سی۔

گھر وِچّ اِڈی واردات ہۄ گئی سی۔ گھر دے سارے مَیمبراں دی مُلذماں نال ہتھّۄپائی ہۄئی سی۔ چِیک چِہاڑا پِیا ہۄݨا ہَے۔ سمان دی ٹُٹّ بھجّ ہۄئی سی۔

بہُت سارا سمان باہر گِیا سی۔ گھر دے نَۄکر نُۄں کۄئی اُگھّ سُگھّ نہِیں لگّی۔

پُلِس دے پُچھّݨ تے اُسنے گلّ ٹال دِتّی سی۔ رات دیر تک اُہ گھر دا کمّ کردا رِہا سی۔ ٹی.وی.اُپر امِتاب بچن دی فِلم آئُݨ لگّی۔

دیر تک اُہ فِلم دیکھدا رِہا۔ فِلم دیکھدے دیکھدے پتا نہِیں کدۄں اُس نُۄں نِیںد آ گئی۔ اُہ پُلِس دے جگائُݨ تے جاگِیا سی۔

مُڈھّلی پُچھّ پڑتال ’تے نَۄکر نیں پَیراں ’تے پاݨی نہِیں سی پَیݨ دِتّا۔ کرڑی پُچھّ پڑتال دی لۄڑ سی۔ ہالے سماں سختی کرن دا نہِیں سی۔ پر کھُلہی چھُٹّی وی نہِیں سی دِتّی جا سکدی۔ اُسنُۄں پُچکار کے رکھّݨا سی اتے بھجّ جاݨ دا مَۄکا نہِیں سی دیݨا۔

اِکّ ہَۄلدار نَۄکر اُپر نذر رکھّ رِہا سی۔ اُسنُۄں اُسدی برادری دا کَۄݨ کَۄݨ مِلدا ہَے؟ مِلدا ہَے تا کی گلّ کردا ہَے؟ اُہ ڈرِیا ہۄئِیا ہَے جاں سدھارن ستھِتی وِچّ ہَے؟ تپھتِیش دے کِسے راہ پَیݨ تک پُلِس دی اکھّ اُس اُپر رہِݨی سی۔ پُلِس نُۄں رام ناتھ دے سہِیۄگ دی ذرُۄرت سی۔

رام ناتھ نُۄں نَۄکر نال کۄئی ہمدردی نہِیں سی۔ پر اُہ گھر دے مَیمبراں واںگ سی۔ پکّے سبُۄتاں بِناں اُسدے کُٹاپا ناں چاڑھِیا جاوے۔ اُسدی اِہۄ بینتی سی۔

اِس مسلے نُۄں پھیر نجِٹھّ لِیا جائیگا۔ ہالے سمسِّیا اِہ سی کِہ پرچا کِس دے کھِلاپھ اتے کِس دے بِیان ’تے درج کِیتا جاوے؟

جے نَۄکر ’تے شکّ ناں ہُںدّا تاں پرچا اُسدے بِیان دے آدھار ’تے درج ہۄ سکدا سی۔ اُسنُۄں چشمدِید گواہ بݨائِیا جا سکدا سی۔

پر تھاݨیدار اِس نال سہِمت نہِیں سی۔ نَۄکر دے ہتھّ مُکدّمے دی واگڈۄر نہِیں سی پھڑائی جا سکدی۔ کی پتا ہَے کاتل کَۄݨ نِکل آوے؟ اجِہے گواہ نیں کَۄڈِییاں دے بھاء وِک جاݨا سی۔

گھٹّۄ گھٹّ پرچا کٹائُݨ والا گواہ گھر دا ہۄݨا چاہِیدا ہَے۔

پھیر پرچا کیول نیہا دے بِیان دے آدھار ’تے درج ہۄ سکدا سی۔ ڈاکٹر نیں وی اُسنُۄں بِیان دیݨ دے یۄگ کہِ دِتّا سی۔

تھاݨیدار اتے وکِیل اِکۄ سِٹّے ’تے پُجّے۔ نیہا دے بِیان دے آدھار ’تے پرچا درج کر دِتّا جاوے۔ دستختاں نُۄں کَۄݨ پُچھّدا ہَے؟ اُسدے دستخت رام ناتھ جھرِیٹ دیوے۔ تھاݨیدار تسدِیک کر دیویگا۔ سپّ وی مر جائیگا اتے لاٹھی وی نہِیں ٹُٹّیگی۔ نیہا نُۄں تکلِیف دیݨ دی ذرُۄرت نہِیں پئیگی۔ پرچا وی درج ہۄ جائیگا۔

ہُݨ مسلا اِہ سی کِہ پرچا کِس دے خِلاف درج کروائِیا جاوے۔

مُکھّ افسر دی تفتِیش آکھدی سی کِہ واردات کالے کچھِّیاں والے گرۄہ نیں کِیتی سی۔ رام ناتھ نُۄں کِسے ہۄر ’تے شکّ ہۄوے اُس بارے سۄچ وِچار ہۄ سکدی سی۔

جے مائِیا دیوی ولّۄں مُںڈِّیاں دے دسّے گئے منسُۄبِیاں نُۄں مذرُۄباں دے لگِّییاں سٹّاں نال مِلا کے دیکھِیا جاوے تاں واردات کرائُݨ والے بںدِّیاں دی پہِچاݨ سپشّٹ سی۔ ساذشِییاں نیں اسل مُلذماں دے ناں آپے دسّ دیݨے سن۔

رام ناتھ نیں دۄہاں پرِواراں وِچکار چلّدے جھگڑے اتے پںکّج ہۄراں ولّۄں مِلدِییاں دھمکِییاں دا ویروا مُکھّ افسر نال ساںجھا کِیتا۔

تھاݨیدار نیں اِنہاں ویروِیاں نُۄں آپݨی ڈیئری وِچّ نۄٹ تاں کِیتا٬ پر اجِہے مامُۄلی جھگڑِیاں اُپر کتل ورگی واردات اُس دے من ناں لگّی۔

شکّ دے آدھار ’تے بھائی بھتِیجِیاں نُۄں گھڑِیسݨا وی اُس نُۄں ٹھِیک نہِیں سی لگّا۔

کۄئی سبُۄت مِلݨ ’تے اُنہاں نُۄں پِچھۄں مُلذم بݨائِیا جا سکدا سی۔ پرچے وِچّ ناں دیݨے سِیاݨپ نہِیں سی۔

مُکھّ افسر نیں اِہ نیک سلاہ کئی کارناں کرکے دِتّی سی۔

پہِلا کارن اِہ سی کِہ ہُݨ تک دی تپھتِیش تۄں جاپدا سی اِہ سادھارن چۄری ڈکَیتی دی گھٹنا سی۔ کِسے رجّے پُجّے پرِوار ولّۄں اجِہِییاں گھٹِییا ساذِشاں نہِیں گھڑِییاں جاںدِییاں۔ امِیر اتے پہُںچّ والے بںدِّیاں دا ناں پرچے وِچّ پا کے تھاݨیدار نیں بھرِںڈّاں دے چھتّے وِچّ ہتھّ پا لَیݨا سی۔ اُسنُۄں ڈںگّاں تۄں سِوا کُجھّ نہِیں سی لبھّݨا۔

دُۄسرا کارن نمک ہرامی ہۄݨ دا ڈر سی۔ پںکّج دا مَینیجر ہالے ہُݨ اُس نُۄں دس ہذر رُپئے دے کے گِیا سی۔ مَینیجر نُۄں اِس آشۄ لئی پںکّج دا دِلِّیئۄں فۄن آئِیا سی۔ بھراواں دے جھگڑے کچہِری تک سِیمت سن۔ نںہُّیاں نالۄں ماس الگّ نہِیں ہُںدّے۔ تھاݨیدار پُۄری تن دیہی نال تفتِیش کرے۔ دۄشی ہر ہال وِچّ پھڑے جاݨ۔ پںکّج نُۄں کھرچے دی کۄئی پرواہ نہِیں سی۔ جِہڑی پارٹی ودھِییا تفتِیش کرائُݨ لئی تھاݨیدار نُۄں دس ہذار رُپئے دے رہی سی٬ اُہ خُد کاتل کِویں ہۄ سکدی سی؟ تھاݨیدار تۄں اِہ سچّ نِگلِیا نہِیں سی جا رِہا۔

تِیسرا اتے اہِم کارن اِہ سی کِہ رام ناتھ دے اِس اِشارے کارن پُلِس نُۄں پںکّج ہۄراں نُۄں دھمکائُݨ دا مَۄکا مِل جاݨا سی۔ مُدئی دھِر تۄں تھاݨیدار نُۄں کُجھّ پلّے پَیںدا نذر نہِیں سی آئُںدا۔ مُلذماں نیں پتا نہِیں کدۄں پھڑے جاݨا سی۔ مُکھّ افسر دی جیب پںکّج کۄلۄں گرم ہۄݨی سی۔

رام ناتھ نُۄں تھاݨیدار دی رائے نال سہِمت ہۄݨا پِیا۔ بِناں بھَیݨ بھنۄئیِئے دی سلاہ دے اِہ کدم اُس لئی بدنامی دا ٹِکّا بݨ سکدا سی۔

ہۄر وِچارن والا کُجھّ نہِیں سی۔

نیہا دا پھرذی بِیان کلمبںدّ کِیتا گِیا۔

رات دے دۄ تِنّ وجے اُہ آپݨے کمرے وِچّ پڑھ رہی سی۔ کۄٹھی دی بَیلّ کھڑکی۔ اُسنے آپݨے پاپا نُۄں جگائِیا۔ پاپے دے نال ہی ممّی جاگ پئی۔

پاپا گیٹ ’تے گئے۔ دۄ کماںڈۄ وردی والے بںدّے گیٹ تے کھڑھے سن۔ پُلِس والے سمجھ کے وید نیں گیٹ کھۄلہ دِتّا۔ دۄشِییاں نیں کالے کپّڑے پائے ہۄئے سن۔ مُۄںہاں 'تے کالے مڑاسے بنّہے سن۔ اکھّاں ’تے کالِییاں اَینکاں سن۔ اُنہاں نیں آکھِیا٬ اُہ پُلِس والے ہن۔ اُنہاں دی کۄٹھی وِچّ اِکّ چۄر چھُپِیا ہَے۔ کۄٹھی دی تلاشی لَیݨی ہَے۔ اِس بہانے اُہ کۄٹھی اںدّر آ گئے۔ اُنہاں ورگے تِنّ ہۄر بںدّے اُنہاں دے پِچھّے پِچھّے کۄٹھی اںدّر آ گئے۔ کُجھّ لابی وِچّ آ گئے کُجھّ باہر کھڑھ گئے۔ لابی وِچّ آ کے اُہ وید تۄں نگدی اتے گہِݨا مںگّݨ لگّے۔ الماری دِییاں چابِییاں مںگّݨ لگّے۔ اِس شۄر شرابے وِچّ کمل جاگ پِیا۔ اُہ لابی وِچّ آ گِیا۔ مُلذماں نال ہتھّۄپائی ہۄ گِیا۔ ہُںدّی لڑائی دیکھ کے باہرلے دۄشی اںدّر آ گئے۔ کِسے دے ہتھّ وِچّ راڈ سی اتے کِسے دے چھُرا۔ ہتھّۄپائی وِچّ اُنہاں دے مُۄںہاں اُتّۄں کپّڑے لہِ گئے۔ ساہمݨے آئُݨ ’تے اُہ اُنہاں نُۄں پہِچاݨ سکدی ہَے۔ اِکّ نیں کمل دے ڈھِڈّ وِچّ چھُرا مار دِتّا۔ اِکّ نیں نِیلم دے اتے اِکّ نیں وید دے سٹّاں مار دِتِّییاں۔ نیہا نُۄں دھُۄہ کے اُنہاں نیں کمرے وِچّ بںدّ کر دِتّا۔ جاںدے ہۄئے اُہ گھر دا سارا سمان چُکّ کے لَے گئے۔ گھر دے سارے مَیمبر بیہۄش ہۄ گئے۔ پِچھّۄں کی ہۄئِیا٬ اُسنُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔

نیہا دے دستخت رام ناتھ تۄں کروا کے مُکھّ افسر نیں راہت مہِسُۄس کِیتی۔ بلا ٹلی۔

پرچا درج ہُںدِّیاں ہی اِکٹھّ کھِںڈّݨ لگّا۔

دۄ سِپاہی کمل دی لاش لَے کے ہسپتال ولّ تُر پئے۔

باکی دی پُلِس تھاݨے نُۄں تُر پئی۔ بہُت لِکھت پڑھت کرن والی پئی سی۔

پتّرکار آپݨے دفتراں ولّ دَۄڑے۔

تماشبِین گھراں نُۄں مُڑ گئے۔

گمغِین رِشتیداراں نیں گلی وِچّ درِییاں وِچھا لئیِیاں۔

بیسبری نال اُہ کمل دی لاش دا اِںتذار کرن لگّے۔

کدۄں اُہ واپس آئے٬ کدۄں اُہ سسکار کرکے اُسدی مِٹّی سمیٹݨ۔ کککک

 

-6-

 

سرداری لال اتے سںگِّیتا تۄں اِلاوا مںگّت رائے وی کمل دے سسکار وِچّ شامل ہۄݨۄں رہِ گِیا۔

اُہ وید اتے نِیلم دی دیکھبھال لئی دیانںدّ ہسپتال پھسے بَیٹھے سن۔

دۄویں مرِیذاں دی جان خترے وِچّ سی۔ ڈاکٹر مرِیذاں نُۄں بچائُݨ لئی سِرتۄڑ یتن کر رہے سن۔ پَیر پَیر ’تے ڈاکٹراں نُۄں وارِساں دی لۄڑ پَے رہی سی۔

نِیلم نِئُرۄ وارڈ دی اَیمرجَیںسی وِچّ داخل سی۔ سرداری لال٬ سںگِّیتا اتے سِیما اِس وارڈ دے باہر کھڑھے ہن۔ اُہ نِیلم دے ڈاکٹراں دِییاں لۄڑاں پُۄرِییاں کر رہے سن۔

اِہ وارڈ ہسپتال دی پںجّوِیں مںذّل اُپر سی۔

وید ہڈِّییاں والے وارڈ دی اَیمرجَیںسی وِچّ سی۔ مںگّت رائے٬ اُسدی پتنی سُجاتا اتے سںگِّیتا دا بھرا پون اِس وارڈ اگّے کھڑۄتے سن۔

اِہ وارڈ ہسپتال دی پہِلی مںذِّل اُپر سی۔

ڈاکٹر دیو دۄہاں وارڈاں وِچکار چکّر لا رِہا سی۔ ہسپتال دے ڈاکٹر وارِساں دے کُجھّ پلّے نہِیں سن پا رہے۔ اَیمرجَیںسی وِچّ جاݨ دی ڈاکٹر نُۄں وی اِجاذت نہِیں سی۔ پر اُہ مرِیذاں دے ٹَیسٹاں دِییاں رِپۄرٹاں دے آدھار 'تے مرِیذاں دی ہالت دا اںدّاذا لا رِہا سی۔

جِئۄں ہی اُسنُۄں کُجھّ پتا لگدا اُہ جھٹّ باہر آ کے وارِساں نُۄں مرِیذاں دی تاذا ستھِتی بارے دسّدا۔ نِیلم دے دِماغ دی سٹّ خترناک سی۔ اُسدے دِماغ وِچّ کُجھّ تھائیِں خُۄن جمّ گِیا سی۔ اُہ ’کۄما‘ وِچّ سی۔ دِماغ سرِیر دے کِسے وی اںگّ نُۄں کںٹّرۄل نہِیں سی کر رِہا۔ بلڈّ پْرَیشر پْریشان کر رِہا سی۔ کدے چڑھ جاںدا سی اتے کدے گِر جاںدا سی۔ نبذ دھِیمی چلّ رہی سی۔

دِل دی ہالت وی ستھِر نہِیں سی۔ دِماغ دا پھَۄری اپریشن ہۄݨا چاہِیدا سی۔ پر ڈاکٹر ہالے اِہ پھَیسلا نہِیں سی کر پا رہے کِہ مرِیذ اپریشن کرائُݨ دے یۄگ سی جاں نہِیں۔ اُنہاں نیں خُۄن٬ شُۄگر٬ دِل٬ گُردے اتے پِتّے دے ٹَیسٹ لئے سن۔ رِپۄرٹاں آئُݨ بائد اںتّم پھَیسلا ہۄݨا سی۔ کُل مِلا کے ستھِتی چِںتّاجنک سی۔

وید دی ہالت نِیلم نال مِلدی جُلدی سی۔ اُس دِییاں لتّاں اتے باہاں دا اُہۄ ہال سی جۄ نِیلم دے دِماغ دا۔ جباڑے دی ٹُٹّی ہڈّی سبھ تۄں ودھّ سمسِّیا کھڑھی کر رہی سی۔ ناں اِتھے پلیٹ پَیݨی سی٬ ناں پلسّتر ہۄݨا سی۔

نکّ اتے مُۄںہ راہِیں تاراں پا کے ہڈِّییاں نُۄں کسِّیا جاݨا سی۔ تاراں دا کسا بہُت دردناک سی۔ جِنّا چِر تاراں نیں رہِݨا سی اۄنا چِر اُسنُۄں بیہۄش رکھِّیا جاݨا سی۔ سٹّاں دے درد کارن اتے اِلاج وِچّ ہۄئی دیری کارن مرِیذ دے دِل ’تے اسر ہۄئِیا سی۔ دِل دی دھڑکݨ تیذی نال ودھّ گھٹّ رہی سی۔ بلڈّپْرَیشر ودھ گِیا سی اتے شُۄگر گھٹ گئی سی۔ لتّاں دِییاں ہڈِّییاں دے اِنے ٹُکڑے ہۄ گئے سن کِہ اُنہاں نُۄں جۄڑن دی سمبھّاونا گھٹّ نذر آئُںدی سی۔ مرِیذ دی جان بچائُݨ لئی کِسے ٹںگّ دے کٹّے جاݨ تک دی نَۄبت آ سکدی سی۔ جان نُۄں وی خترا ہۄ سکدا سی۔

وارِساں لئی مرِیذاں دی ہالت دے نال نال اپریشناں اُپر ہۄݨ والا کھرچا وی چِںتّا دا وِشا بݨِیا ہۄئِیا سی۔

دۄہاں مرِیذاں نُۄں سرداری لال نیں ہسپتال وِچّ داخل کروائِیا سی۔

اِکّ مرِیذ دی داخلا فِیس پںجّ ہذار رُپئے سی۔ دۄہاں اُپّر دس ہذار لگ گِیا سی۔ سرداری لال گھرۄں پںجّاہ ہذار رُپئے لَے کے آئِیا سی۔ باکی بچدے چالی ہذار نِیلم دِییاں دوائیِیاں٬ اَۄذاراں اتے ٹَیسٹاں دے بِلّاں نیں نِگل لِیا سی۔ اُس کۄل مساں دۄ تِنّ ہذار بچدا سی۔

مںگّت رائے نیں وِیہ ہذار رُپئے رام ناتھ دے کھاتے وِچۄں کڈھوائِیا سی۔

تِیہ ہذار اُہ آپݨے کۄلۄں لَے کے آئِیا سی۔ تُردے سمیں اُس نُۄں نہِیں سی پتا کِہ پَیسا اِس ترہاں پاݨی واںگ وہیگا۔ پتا لگّ وی جاںدا تاں وی اُہ اِس تۄں ودھّ رکم تِیار نہِیں سی کر سکدا۔ اِدھرۄں اُدھرۄں رکم پھڑن ’تے سماں لگّݨا سی۔

مںگّت رائے پںدّراں کُ ہذار اَیم.آر.آئی., سکَین اتے اَیکسرے اُپر خرچ کر چُکّا سی۔ پںجّ کُ ہذار دِییاں دوائیِیاں اتے گرم پٹِّییاں آ چُکِّییاں سن۔ اُس کۄل تِیہ ہذار باکی سی۔ اِس رکم دِییاں پلیٹاں آئُݨِییاں سن۔

باکی پَیسا کِتھۄں آئیگا؟ مںگّت رائے نُۄں اِہ چِںتّا لگّی ہۄئی سی۔

پںجّ چھے گھںٹّے ہسپتال رہِ کے وارِساں نیں بھامپ لِیا سی۔ فِیس مرِیذاں دے اپریشن تھِیئیٹر جاݨ تۄں پہِلاں بھرائی جاݨی سی۔

نِیلم دے اپریشن دی فِیس تِیہ ہذار رُپئے سی۔ وِیہ ہذار دوائیِیاں اتے ٹِیکِیاں ’تے لگّݨا سی۔

وید دے اپریشن دی فِیس وِیہ ہذار رُپئے سی۔ اُس دِییاں ٹںگّاں٬ باہاں وِچّ چار پلیٹاں پَیݨِییاں سن۔ دیسی پلیٹاں دی کِیمت دس ہذار پھی پلیٹ سی۔

کۄئی وِدیشی پلیٹ پوائُݨی پئی تاں کِیمت ڈیڈھی تۄں دُگݨی ہۄ جاݨی سی۔

کُلّ مِلا کے اِکّ لکھّ رُپئے دی ذرُۄرت سی۔ اِدھر وارِس رُپئے اِکٹھّے کرن دِییاں یۄجناواں سۄچݨ ل گے۔ اُدھر ڈاکٹر رِپۄرٹاں گھۄکھݨ لگّے۔

ڈاکٹراں نُۄں کھُشی ہۄئی۔ چھے گھںٹّے دی سخت مِہنت بائد اُہ مرِیذاں دے شُۄگر اتے بلڈّ پْرَیشر نُۄں کابُۄ کرن وِچّ کامیاب ہۄ گئے سن۔

ڈاکٹراں ولّۄں ہری جھںڈّی مِلدِیاں ہی مرِیذاں دے وارِساں نُۄں لائۄُڈ سپِیکر تے اواذاں پَیݨ لگِّییاں۔ وارِس کائۄُںٹر تے آ کے فِیس جمہاں کرائُݨ اتے کاغذاں پتّراں اُپر دستخت کرن۔

کائۄُںٹر اُپّر جاݨ دی تھاں سارے رِشتیدار اِکّ تھاں اِکٹھّے ہۄ گئے۔

سرداری لال نیں آپݨی ستھِتی سپشّٹ کِیتی۔ اُہ جۄ رکم لَے کے آئِیا سی اُہ خرچ ہۄ چُکّی سی۔ سبُۄت وجۄں اُس نیں سمبھّال کے رکھِّییاں رسِیداں مںگّت نُۄں پھڑا دِتِّییاں۔ مائِیا نگر وِچّ اُسدی کۄئی جاݨ پہِچاݨ نہِیں سی۔

اُہ بَیںک کھُلہݨ تۄں بائد اِنی کُ رکم پِںڈّۄں مںگّوا سکدا سی۔ ہۄر لۄڑ پئی تاں اُس نُۄں کِدھرۄں اُدھار مںگّݨا پَیݨا سی۔

مںگّت رائے نیں وی آپݨی جیب وِچلا تِیہ ہذار رِشتیداراں اگّے رکھّ دِتّا۔ اِس سمیں ہۄر پَیسے کِدھرۄں لَے آئُݨ دا اُس کۄل وی کۄئی سادھن نہِیں سی۔

باکی دی رکم دا پْربںدھّ رام ناتھ دے مشورے نال ہۄ سکدا سی۔

مجبُۄری وس اُہ رام ناتھ دا اِںتذار کرن لگّے۔

 

-7-

 

پںڈّت٬ رِشتیدار اتے آںڈھی گُیاںڈھی رام ناتھ اُپر ذۄر پا رہے سن۔

پۄسٹ مارٹم جلدی کرائۄ۔ سُۄرج چھِپݨ تۄں پہِلاں پہِلاں سسکار ہۄݨا ذرُۄری سی۔ جے سُۄرج چھِپ گِیا تاں سسکار اگلے دِن ’تے پَے جاݨا سی۔ لاش دی ہالت بھَیڑی سی۔ لاش نُۄں رات بھر سمبھّال کے نہِیں سی رکھِّیا جا سکدا۔

رام ناتھ اِس مجبُۄری نُۄں سمجھ رِہا سی۔ اُہ سمیں سِر لاش پْراپت کرن دا ہر یتن کر رِہا سی۔

سمبّںدھِّت ادھِکاری دُکھی پرِوار نال پُۄری ہمدردی جِتا رہے سن۔ کِسے پاسِئۄں کۄئی اڑچن نہِیں سی پَے رہی۔ کانُۄنی کاروائیِیاں ہی اِنِییاں سن کِہ ملّۄ ملّی دیر ہۄ رہی سی۔ پُلِس نیں آپݨی لِکھا پڑھی پۄسٹ مارٹم تۄں پہِلاں مُکمّل کرنی سی۔ ڈاکٹراں نیں اُس تۄں ودھّ کاروائی پۄسٹ مارٹم تۄں بائد کرنی سی۔ کتل دا ماملا سی۔ چھۄٹی جِہی کُتاہی دۄشِییاں دے بری ہۄݨ دا کارن بݨ سکدی سی۔ رام ناتھ اِنہاں پیچِیدگِییاں نُۄں سمجھدا سی۔

اِس لئی اُہ کاروائی ادھُۄری چھڈّݨ لئی وی نہِیں سی آکھ سکدا۔

مرن والے دے باہرۄں آئے ساک سمبّںدھِّییاں دِییاں مُشکلاں نُۄں دھِیان وِچّ رکھّدِیاں پُلِس اتے ڈاکٹراں نیں مۄٹی مۄٹی کاروائی کرکے لاش وارِساں دے ہوالے کر دِتّی۔ رِشتیدار آپݨِییاں رسماں ادا کرن۔ باکی لِکھا پڑھی پِچھۄں ہُںدّی رہیگی۔

مۄہتبر بںدِّیاں نیں رام ناتھ نُۄں سلاہ دِتّی۔ لاش نُۄں گھر لِجاݨ دا کۄئی فائِدا نہِیں سی۔ کۄٹھی بھُۄت بںگّلا بݨی ہۄئی سی۔ پرِوار دے باکی مَیمبر ذِںدّگی مَۄت دی لڑائی لڑ رہے سن۔ ’تیرا بھاݨا مِیٹھا لاگے‘ دے واک انُسار سبر کر لَیݨا چاہِیدا سی۔ سمیں دی بچت کرکے باکی جِییاں دے بچاء ولّ دھِیان دیݨا چاہِیدا سی۔

لاش نُۄں سِدھّا شمشانگھاٹ لِجائِیا گِیا۔

سسکار دی رسم چُپّچاپ ہُںدّی رہی۔ رِشتیدار جِویں جِئۄُںدِییاں لاشاں بݨ گئے سن۔ کِسے وِچّ رۄݨ دھۄݨ جاں بۄلݨ دی ہِمّت نہِیں سی۔

جِنہاں باہرۄں آئے رِشتیداراں نُۄں وہِم سی٬ اُہ شمشانگھاٹۄں ہی گھراں نُۄں مُڑ گئے۔ جِنہاں نُۄں وہِماں بھرماں وِچّ وِشواس نہِیں سی جاں جِنہاں نُۄں وہِمامبھرماں دی اُلںگھّݨا کرن نال ہۄݨ والے نُکسان نالۄں آپݨے رِشتیدار پِیارے سن اُہ سِدھّے ہسپتال نُۄں ہۄ لئے۔

کمل دِییاں آکھری رسماں پُۄرِییاں کردے رام ناتھ نُۄں شمشانگھاٹ وِچّ کُجھّ دیر لگّ گئی۔

رام ناتھ نُۄں ہسپتالۄں سُنیہے ’تے سُنیہا آئُݨ لگّا۔ مرِیذاں دی ہالت گمبھِّیر سی۔ ڈاکٹر پھَۄری تَۄر ’تے اپریشن کرنا چاہُںدّے سن۔ مرِیذاں دی جان نُۄں کھترا سی۔ کھترا مُلّ لَیݨ تۄں پہِلاں ڈاکٹر وارِساں تۄں سہِمتی لَیݨی چاہںدّے سن۔ سہِمتی کاگذاں اُپر رام ناتھ دے دستخت ہۄݨے ذرُۄری سن۔

اُہ تُرںتّ ہسپتال پُجّے۔

رام ناتھ مرِیذاں دا اِکلّا وارِس نہِیں سی۔ اُس ورگے بتھیرے رِشتیدار ہسپتال وِچّ مَۄجُۄد سن۔ اِس سُنیہے وِچۄں اُسنُۄں ہۄر رمذاں آئُںدِییاں مہِسُۄس ہۄݨ لگِّییاں۔

ہتھّلے کمّ وِچے چھڈّ کے رام ناتھ ہسپتال ولّ دَۄڑ پِیا۔

رِشتیدار پہِلی مںذّل اُپر اِکٹھّے ہۄئے بَیٹھے سن۔

رام ناتھ نُۄں پَۄڑِییاں چڑھدے دِکّت مہِسُۄس ہۄݨ لگّی۔ اُسنُۄں آپݨِییاں ٹںگّاں ہذاراں مݨ بھارِییاں لگّݨ لگِّییاں۔ اُس دا ساہ چڑھ گِیا۔ اکھّاں پھُلّ گئیِیاں۔ رام ناتھ نیں سمجھ لِیا اِہ بلڈّ پْرَیشر ودھݨ دی نِشانی سی۔

دۄ کدم ہۄر تُر کے رام ناتھ نُۄں گھُمیر چڑھن لگّی۔ شرابِییاں واںگ اُسدے کدم اِتھے دی تھاں اُتھے ٹِکݨ لگّے۔ ڈِگّݨ لگے رام ناتھ نُۄں سںگِّیتا نیں بچا لِیا۔ آپݨے مۄڈھِیاں دا سہارا دے کے اُسنے رام ناتھ نُۄں کُرسی اُپر بِٹھا دِتّا۔

سرداری لال جھٹّ پاݨی والی بۄتل پھڑ لِیائِیا۔ پاݨی دا گلاس بھر کے اُس نیں رام ناتھ دے مُۄںہ نُۄں لا دِتّا۔ رام ناتھ نیں پاگلاں واںگ سارا گلاس اِکۄ ساہ اںدّر سُٹّ لِیا۔ سرداری لال نیں اِکّ ہۄر گلاس اُسنُۄں پھڑائِیا۔ رام ناتھ نیں اُہ وی اںدّر سُٹّ لِیا۔ پِچھلے پںدّراں سۄلاں گھںٹِّیاں وِچّ اِہ پہِلی وار سی جدۄں رام ناتھ نُۄں پاݨی دا گھُٹّ نسِیب ہۄئِیا سی۔

ٹھںڈّے پاݨی نیں اسر وِکھائِیا۔ اکھّاں اگّے چھائِیا ہنہیرا چھٹݨ لگّا۔

ساہ ستھِر ہۄݨ لگّا۔

پون ستھِتی سمجھ گِیا۔ رام ناتھ دی اِہ دُردشا بھُکھّ پِیاس کارن ہۄئی سی۔ جدۄں دا پون مائِیا نگر آئِیا سی اُہ دیکھ رِہا سی٬ رام ناتھ دے اںدّر کھِل تک نہِیں سی گئی۔ کئی وار پون نیں اُسنُۄں کُجھّ کھوائُݨ پِیائُݨ دا یتن کِیتا سی٬ پر ہر وار اُس نیں اُسدا ہتھّ جھٹک دِتّا سی۔

سںگِّیتا دی ہالت وی رام ناتھ ورگی سی۔ اُسدا پھاکا بھاویں رام ناتھ جِنّا سخت تے نہِیں سی پر بھُکھّ نال اُہ وی بیہال سی۔

اُنہاں ورگے ہۄر وی کئی رِشتیدار ہۄݨگے٬ جِہڑے شرمۄں شرمی بھُکھّے تِہائے بَیٹھے ہۄݨگے۔

جۄ بھاݨا ورتݨا سی ورت چُکّا سی۔ بھُکھِّیاں رہِ کے گِیاں نیں مُڑ نہِیں سی آئُݨا۔ جۄ بچ گئے سن اُنہاں نُۄں سمبھّالݨا ذرُۄری سی۔ اُنہاں دی سمبھّال لئی اُپرلِیاں دا رِشٹ پُشٹ ہۄݨا ذرُۄری سی۔ رام ناتھ ساری کاروائی دا دھُرا سی۔ اُس نُۄں کُجھّ ہۄ گِیا تاں ساری کھیڈ سماپت ہۄ جاݨی سی۔

اِہ سۄچ کے پون ہسپتال دی کںٹِّین وِچّ گِیا۔ چاہ دا جگّ اتے پلاسٹک دے گلاس چُکّ لِیائِیا۔

اِکّ گلاس بھر کے اُسنے رام ناتھ نُۄں پھڑا دِتّا۔

رام ناتھ دا سرِیر مِٹّی ہۄئِیا پِیا سی۔ ناںہ کرن دی اُسدی ہِمّت ناں پئی۔ ماݨ وجۄں پہِلا گلاس پھڑ کے اُسنے آپݨے جِیجے سرداری لال نُۄں پھڑا دِتّا۔ سرداری لال نُۄں وی چاہ دی تلب سی۔ پر اُسنے شِشٹاچار وجۄں گلاس سںگِّیتا نُۄں پھڑا دِتّا۔ پون گلاس بھردا رِہا اتے رِشتیدار اُس تۄں پھڑ پھڑ اِکّ تۄں اگّے دُۄجے نُۄں پھڑائُںدے رہے۔

جدۄں سارے چاہ پِیݨ لگ پئے پون دی ہِمّت ودھ گئی۔ اُہ چُپکے جِہے چار پںجّ پَیکٹ برَیڈ پھڑ لِیائِیا۔ چاہ دے نال نال اُہ پِیس ورتائُݨ لگّا۔

بھُکھّ سبھ نُۄں تڑپا رہی سی۔ دیکھۄ دیکھی سبھ نیں چاہ اتے برَیڈ پھڑ لئی۔

بھُکھّ مِٹدِیاں ہی رام ناتھ دی بِماری کھمبھّ لا کے اُڈّ گئی۔ اُہ تاذا دم مہِسُۄس کرن لگّا۔

مَۄکا تاڑ کے ڈاکٹر دیو نیں دۄہاں مرِیذاں دی تاذا ستھِتی رام ناتھ اتے پِچھّۄں آئے ہۄر رِشتیداراں نُۄں سمجھا دِتّی۔ اِہ وی سمجھا دِتّا کِہ اپریشناں وِچّ دیر خترناک سِدھّ ہۄ سکدی سی۔ جھٹّپٹّ کاگذی کاروائی مُکمّل کرکے ڈاکٹراں نُۄں اپریشن کرن دی اِجاذت دے دیݨی چاہِیدی سی۔

رام ناتھ نُۄں سمجھ نہِیں سی آ رہی۔ جے اپریشن اِنے ذرُۄری سن تاں ہُݨ تک مںگّت رائے نیں کاگذاں اُپر دستکھت کِئۄں ناں کِیتے؟ مںگّت اتے رام ناتھ وِچّ کۄئی فرک نہِیں سی۔

کارن سمجھائُݨ لئی مںگّت رام ناتھ نُۄں اِکّ پاسے لَے گِیا۔ ہۄ چُکّے کھرچے دا ویروا دِتّا۔ مںگّی جا رہی رکم دا ذِکر کِیتا۔

پَیسِیاں دی کمی دی بھِݨک پون دے کنِّیں پَے گئی۔ اُہ دھناڈھ تاں نہِیں سی۔ اِکّ سکُۄٹر مکَینِک سی۔ واردات دی خبر سُݨ کے اُہ آپݨی دُکان نُۄں جِںدّا لا کے اِدھر نُۄں بھجّ پِیا سی۔ پتا سی پَیسے دی لۄڑ پئیگی۔ آپݨے اتے آپݨے گُیاںڈھِییاں دے گلِّیاں وِچّ جۄ پِیا سی اُہ چُکّ لِیائِیا سی۔ ہذار پںدّراں سَۄ کھرچ ہۄ چُکّا سی۔ اٹھّ نَۄں ہذار بچدا سی۔

اُہ رکم اُسنے سںگِّیتا نُۄں پھڑا دِتّی۔

پون دی اِس ہلّاشیری نیں باکِییاں لئی راہ کھۄلہ دِتّا۔ اجِہے مَۄکِیاں تے پَیسِیاں دی ذرُۄرت پَیںدی ہَے٬ اِہ اہِساس ہر رِشتیدار نُۄں سی۔ ہر کۄئی آپݨی ہَیسِیئت انُسار کُجھّ ناں کُجھّ لَے کے آئِیا سی۔

رِشتیداراں نیں آپݨے تِل پھُلّ بھیںٹ کرنے شُرُۄ کر دِتّے۔

رام ناتھ نیں مںگّت رائے نُۄں اِشارا کِیتا۔ اُہ دِیالُۄ رِشتیداراں دے ناں اتے آئی رکم نۄٹ کر لئے۔ ناں رام ناتھ کۄل پَیسے دی گھاٹ سی ناں اُسدے بھَیݨ بھݨوئیِئے کۄل۔ سبھ دے پَیسے دھنّواد سہِت واپِس کِیتے جاݨگے۔

ناں اتے رکم نۄٹ ہُںدّی دیکھ کے سہائِتا دی راشی اتے سہائِتا کرن والِیاں دی گِݨتی کئی گُݨا ودھ گئی۔

اِکٹھّی ہۄئی رکم دۄہاں مرِیذاں دا کھرچا بھرن لئی کافی سی۔

مںگّت وادھُۄ رکم واپس کرنا چاہُںدّا سی۔ ڈاکٹر دیو نیں اُسنُۄں رۄک دِتّا۔ کھرچے کھتم تھۄڑھا ہۄ گئے سن۔ پتا نہِیں کدۄں کِس دوائی والی پرچی اںدّرۄں آ جاوے؟ کدۄں کِسے مہِںگّے ٹَیسٹ دی ذرُۄرت پَے جاوے۔ ہال دی گھڑی رکم سمبھّال لَیݨی چاہِیدی سی۔

مرِیذاں دے اپریشن تھِیئیٹر جاݨ بائد باکی رِشتیداراں نُۄں ہتھّ بنّہ کے بینتی کِیتی گئی۔

ہُݨ اُہ گھرۄ گھرِیں جا کے آرام کرن۔

نذدِیکی رِشتیدار ہسپتال دی اِکّ نُکّرے بَیٹھ کے مرِیذاں دے سہی سلامت اپریشن تھِیئیٹر وِچۄں باہر آئُݨ دا اِںتذار کرن لگّے۔

 

-8-

 

ساری رات پُلِس افسراں وِچکار بَیٹھکاں ہُںدِّییاں رہِییاں۔

اجِہِییاں اِکّڑ دُکّڑ گھٹناواں پہِلاں ہۄئیِیاں ذرُۄر سن٬ پر اُہ اِنِییاں بھِیانک نہِیں سن۔ بلاتکار پہِلی وار ہۄئِیا سی۔ پہِلاں لۄڑ پَیݨ ’تے گھر دے مَیمبراں نُۄں سٹّاں مارِییاں جاںدِییاں سن۔ اِس وار لگدا سی سٹّاں جاݨ بُجھّ کے مارِییاں جاںدِییاں سن۔

کمل یُۄنِیورسِٹی وِچّ اَیم.بی.اے.دا وِدِیارتھی سی۔ یُۄنِیئن دا سرگرم مَیمبر سی۔ وِدِیارتھی آگُۄیاں نیں کلّہ تۄں اݨمِتھّے سمیں لئی ہڑتال دا اَیلان کر دِتّا سی۔ وِدِیارتھی کاتلاں نُۄں تُرںتّ پھڑے جاݨ دی مںگّ کر رہے سن۔

نیہا نیں پتّرکاری دا ڈِپلۄما کِیتا ہۄئِیا سی۔ ہُݨ اُہ اِںگلِش دی اَیم.اے.کر رہی سی۔ شَۄک دے تَۄر ’تے اُہ ’پْرَیس ٹرسّٹ آف اِںڈِییا‘ لئی بتَۄر ’پھری لاںسر‘ کمّ کر رہی سی۔ ساگر ناں دے پْرسِدھّ پتّرکار نال اُسدے پْریمسمبّںدھّ سن۔ دۄہاں دی سگائی ہۄݨ والی سی۔ ساگر کارن شہِر دے پتّرکاراں لئی اِہ وکاری کیس بݨ گِیا سی۔ کلّہ تۄں ہر نُکتے نیں اخباراں وِچّ اُچھلݨا سی۔

کھُفِییا وِبھاگ دے دۄہاں فَیسلِیاں دی سُۄچنا اُچّ ادھِکارِییاں راہِیں مُکھّ مںتّری تک اپّڑدی کر دِتّی سی۔ مُڑوِیں کاروائی دے تَۄر ’تے ہر ادھِکاری پُلِس کپتان دی کھِچائی کر رِہا سی۔ مُکھّ مںتّری نیں پْرَیس کانپھرںسّ بُلا کے اَیلان کر دِتّا سی۔ “تفتِیش کپتان نُۄں دے دِتّی گئی سی۔ پںدّراں دِناں دے اںدّر اںدّر جے کپتان نیں کاتل ناں پھڑے تاں اُسنُۄں بدل دِتّا جائیگا۔”

وِرۄدھی دھِر مُکھّ مںتّری نُۄں کئی پھرںٹّاں ’تے گھیری بَیٹھی سی۔ وِگڑ رہی کانُۄن وِوستھا دے ناذُک مسلے اُپر وِرۄدھی دھِر نُۄں اُس وِرُدھّ ڈھںڈّۄرا پِٹّݨ دا مَۄکا مِل جاݨا سی۔ مُکھّ مںتّری آپݨی داڑھی وِرۄدھی دھِر نُۄں نہِیں سی پھڑا سکدا۔

پُلِس کپتان نُۄں اِس اَیلان کارن ہتھّاں پَیراں دی پئی ہۄئی سی۔ جے پںدّراں دِناں دے اںدّر اںدّر مُلذم ناں پھڑے گئے تاں کپتان نیں بلی دا بکّرا بݨ جاݨا سی۔

مُکھّ مںتّری دے ہُکم ’تے پھُلّ چڑھائُݨ دے یتن ہۄݨ لگّے۔ کپتان نیں آپݨے ہیٹھ کمّ کردِییاں سارِییاں اِکائیِیاں نُۄں سُچیت کر دِتّا۔ تھاں تھاں چھاپے پَیݨ لگّے۔ مُلذماں دے کھُرے کھۄجے جاݨ لگّے۔

پُلِس کپتان دِییاں اکھّاں وِچّ نَۄکر کݨ واںگ رڑک رِہا سی۔ اُس دی پُچھّگِچھّ بِناں تفتِیش اگّے کِس ترہاں تُر سکدی سی؟ اُہ نَۄکر نُۄں خُد ’اِنٹَیرۄگیٹ‘ کرنا چاہُںدّا سی۔

کلّہ مُکھّ افسر نیں نَۄکر نُۄں چھڈّ کے ٹھِیک کِیتا سی۔ ماہَۄل گرم سی۔

لۄکاں نُۄں نَۄکر دی وفاداری تے یکِین سی۔

ہُݨ ہالات بدل چُکّے سن۔ ہُݨ نَۄکر دی کِسے نُۄں پرواہ نہِیں سی۔

پتا نہِیں اُہ کِتھّے سُتّا سی۔ کِدھرے کھِسک گِیا تاں کپتان دا مُۄںہ کالا ہۄݨا سی۔

ساری رات کپتان نَۄکر ’تے کچِیچِییاں وٹّدا رِہا۔

سویر ہُںدِّیاں ہی کپتان نیں اِکلِّیاں مَۄکا دۄبارا دیکھݨ دا اَیلان کِیتا۔ مُلاہذے وِچّ رام ناتھ اتے نَۄکر نُۄں شامل ہۄݨ دی اِجاذت دِتّی گئی۔

رات رامُۄ گُیاںڈھِییاں دے سُتّا سی۔ گُیاںڈھی نیں دسِّیا سی اُہ بہُت ڈرِیا ہۄئِیا سی۔ ساری رات اُہ اُسلوٹّے لَیںدا رِہا سی۔ اُسنے اِکّ رۄٹی مساں اںدّر لںگھّائی سی۔ اُہ آپݨے چاچے کۄل جاݨ دی ذِدّ کر رِہا سی۔

رامُۄ دی اِہ بیچَینی کپتان لئی کھُشی بھرِیا سںدّیش سی۔ گھبراہٹ دسّدی سی٬ اُہ کُجھّ چھُپا رِہا سی۔

خاکی وردی وِچّ کسّے کپتان نیں جدۄں اکھّاں سُۄہِییاں کرکے رامُۄ دِییاں اکھّاں وِچّ تکِّیا رامُۄ دھُر اںدّر تک ہِلّ گِیا۔ “دیکھ بیٹا! مُجھے مُہلّے کے چَۄکِیدار نیں سب کُجھّ بتا دِییا ہَے۔ چۄر دِیوار کُۄد کر کۄٹھی میں آئے تھے!

تُمنے اُن کۄ کۄٹھی میں گھُستے دیکھا تھا۔”

کپتان شبد مِٹھّے بۄل رِہا سی پر اُنہاں وِچۄں کُڑتّݨ اتے تاڑنا ساف جھلک رہی سی۔

“جی ساہِب!”

“کِیا ساہِب؟” کپتان دا جھُۄٹھ اِنی جلدی رںگّ لِیائیگا اِہ اُسنُۄں اُکا آس نہِیں سی۔

“شاباش! آگے کِیا دیکھا۔ سبھ کُجھّ بتائۄ۔ تُمیں اِنام دِییا جائیگا۔

تُم اِکّ وفادار نَۄکر ہۄ۔ مالک تُماری بہُت تارِیف کرتے ہَیں۔ تیرے چھۄٹے مالک کۄ مار دِییا گِیا ہَے۔ بڑے مالک اَۄر بِیبی کۄ بُری ترہاں پِیٹا گِیا ہَے۔ سچّ بتائۄ کِیا ہُۄیا؟ تُم کِس کِس کۄ جانتے ہۄ؟”

“بتا رہا ہُۄں ساہِب!” کمبّدا نَۄکر دیکھی گھٹنا دا ویروا دیݨ لگّا۔

آپݨے کمرے وِچّ بَیٹھا رامُۄ ٹی.وی.دیکھ رِہا سی۔ کۄٹھی دا گیٹ ٹپّ کے اںدّر آئُںدے اِکّ چۄر تۄں گیٹ ہِلّ گِیا۔ کھڑکا سُݨ کے رامُۄ کمرے وِچۄں چھتّ ’تے آئِیا۔ چھتّ ’تے کھڑھ کے گیٹ ولّ جھاتی ماری۔ اُس سمیں تک اںدّر آ چُکّے چۄر نیں کۄٹھی دا گیٹ کھۄلہ دِتّا سی۔ اُس دے تِنّ چار ساتھی کۄٹھی اںدّر پْرویش کر چُکّے سن۔ اُنہاں دِییاں کالِییاں وردِییاں اتے ڈرائُݨِییاں شکلاں دیکھ کے رامُۄ ڈر گِیا سی۔ ڈرِیا سہِمِیا اُہ آپݨے کمرے وِچّ آ گِیا۔

ٹی.وی.بںدّ کرکے سَۄݨ دا یتن کرن لگّا۔

کُجھّ دیر بائد کۄٹھی اںدّر چِیک چِہاڑا پَے گِیا۔ کی ہۄ گِیا؟ اِہ دیکھݨ لئی رامُۄ دبویں پَیرِیں پَۄڑِییاں وِچّ کھڑۄ کے لابی ولّ دیکھݨ لگّا۔ اُس سمیں اِکّ چۄر کمل دے ڈھِڈّ وِچّ چھُرا کھۄبھ رِہا سی۔ کِسے پاسِئۄں نِیلم اتے نیہا دے رۄݨ دی آواذ آ رہی سی۔ رامُۄ نیں جدۄں گہُ نال تکِّیا تاں اُتھے اُنہاں دے دیش دا ٹھیکیدار رام لُبھائِیا وی کھڑھا سی۔ ٹھیکیدار نیں تاں بھاویں کالے کپّڑے پائے ہۄئے سن٬ پر رامُۄ نیں اُسنُۄں پہِچاݨ لِیا سی۔

رام لُبھائِیا بڑا خترناک آدمی سی۔ جے اُسنے رامُۄ نُۄں کھڑھا دیکھ لِیا تاں اُسنے رامُۄ نُۄں مار دیݨا سی۔ ڈردا اُہ آپݨے کمرے وِچّ مُڑ آئِیا سی۔

ہِمّت بٹۄر کے کُجھّ دیر بائد جدۄں اُسنے پھیر لابی ولّ تکِّیا تاں ساری لابی خُۄن نال لتھّ پتھّ ہۄئی پئی سی۔ کمل مر چُکّا سی۔ باکی دے مَیمبر سہِک رہے سن۔

مالکاں دی اِہ ہالت دیکھ کے اُہ ہۄر گھبرا گِیا۔ آپݨے کمرے وِچّ آ کے اُسنے ٹی.وی.چلا لِیا اتے سَۄݨ دا یتن کرن لگّا۔

اِکّ دۄشی دی شناکھت ہۄ جاݨ ’تے کپتان نیں کُجھّ راہت مہِسُۄس کِیتی۔

رام لُبھائِیا کَۄݨ ہَے؟ کپتان دا من اُسدا پِچھۄکڑ جانݨ لئی کاہلا پَیݨ لگّا۔

اُہ رامُۄ دے ذِلہے دا رہِݨ والا سی۔ رامُۄ دے جنم تۄں پہِلاں دا مائِیا نگر آ کے وسِّیا ہۄئِیا سی۔ آپݨے دیش دے بہُت بںدِّیاں نُۄں اُہ اِدھر لَے کے آئِیا سی۔ جِہڑے اُسدی اِین وِچّ رہِںدّے سن٬ اُنہاں نُۄں اُہ مَۄج کرائُںدا سی۔ جِہڑے باگی ہۄݨ دا یتن کردے سن اُنہاں ’تے اُہ کُٹاپا چاڑھدا سی۔ پُلِس نال مِلکے جھُۄٹھے مُکدّمِیاں وِچّ پھسا دِںدّا سی۔ اُسدے دیش وِچّ اِہ گلّ پھَیلی ہۄئی سی کِہ رام لُبھائے نیں کئی جِئۄُںدے مذدُۄراں نُۄں کارکھانِیاں دِییاں بھٹھِّییاں وِچّ ساڑِیا سی۔ ڈردا کۄئی اُس اگّے ساہ نہِیں سی کڈھّدا۔

ٹھیکیدار دِییاں اِہ کہاݨِییاں رامُۄ نُۄں اُسدے چاچے نیں سُݨائیِیاں سن۔ ہۄلی ’تے رامُۄ جدۄں چھُٹّی لَے کے آپݨے چاچے کۄل جاںدا سی تاں اُسدی بستی وِچّ رہِںدّا سی۔ رام لُبھائِیا رامُۄ دے چاچے نُۄں پںجّاب لَے کے آئِیا سی۔ اِس لئی چاچا اُسدا اہِسانمںدّ سی۔

“شاباش بیٹا! تُۄنے بڑا نیک کام کِییا ہَے؟” اُپرۄں کپتان نیں رامُۄ دی پِٹھّ تھاپڑی۔ من ہی من اُس نیں آپݨی لِیاکت نال گُتھّی سُلجھا لئی سی۔

“وکِیل ساہِب آپݨے بُلّہ سِیتی رکھّݨا۔ کِدھرے بݨی کھیڈ وِگاڑ ناں دیݨا۔” جاںدا کپتان رام ناتھ دا مُۄںہ بنّہ گِیا۔

رستے وِچّ کپتان نُۄں بھُلیکھا پَیݨ لگّا۔ رامُۄ نُۄں رام لُبھائِیا پچھانݨ وِچّ ٹپلا ناں لگّا ہۄوے۔ ڈردا کِدھرے اُہ جھُۄٹھ ناں بۄل گِیا ہۄوے۔

جِنّا چِر رام لُبھائِیا ہتھّ نہِیں سی آئُںدا اۄنا چِر رامُۄ دی گلّ ’تے اِتبار نہِیں سی کِیتا جا سکدا۔

رامُۄ نُۄں رام لُبھائِیا دی بستی دا پتا نہِیں سی۔ چاچا کِتھّے ہَے؟ اُسدے پتے ٹھِکاݨے دا وی اُس نُۄں پتا نہِیں سی۔

ٹھیکیدار دے پھڑے جاݨ تک رامُۄ دی سُرکھِّیا ذرُۄری سی۔ رامُۄ اتے کپتان دی مِلݨی دی سُۄہ وی باہر نہِیں سی نِکلݨی چاہِیدی۔

سۄچ سمجھ کے کپتان نیں اگلا کدم پُدھّٹِیا۔

دفتر پُجّدِیاں ہی اُسنے کھُفِییا وِبھاگ دے دۄ سِپاہی سادے کپّڑِیاں وِچّ وید دی کۄٹھی پہُںچّا دِتّے۔

گھںٹّا کُ اُنہاں نیں کۄٹھی رہِݨا سی۔ پھیر نَۄکر نُۄں رِکشے وِچّ بَیٹھا کے کپتان دی دسّی تھاں اُپر لِجاݨا سی۔

 

-9-

 

پچّی لکھّ دی ابادی والے اِس مائِیا نگر وِچّ پرواسِییاں دی گِݨتی چھے تۄں ستّ لکھّ وِچکار اںدّی جاںدی سی۔ اِنہاں وِچۄں پںجّ لکھّ پرواسی اِکلّے بِہار اتے اُتّر پْردیش تۄں آ کے وسّے سن۔ شہِر دے باہر ہر پاسے اِنہاں پرواسِییاں دِییاں کالۄنِییاں سن۔ پھۄکل پُیائِںٹ والی دِشا مِنّی بِہار جاپدی سی۔ اِنہاں کالۄنِییاں دے دُکاندار وی بھئیِئے سن اتے مُہلِّیاں دے پْردھان وی۔ کُجھّ ہِمّتی اتے پہِلاں آئے بھئیِئے مذدُۄری چھڈّ کے ٹھیکیدار بݨے بَیٹھے سن۔

رام لُبھائِیا ورگے سَیںکڑے ٹھیکیدار اِس نگر وِچّ وسّدے سن۔ کپتان کِس رام لُبھائے نُۄں پھڑے؟

کپتان نیں مائِیا نگر دی کھُفِییا شاخا نُۄں ’رَیڈ الرٹ‘ جاری کِیتا۔

رامُۄ دے چاچے دا کھُرا کھۄجِیا جاوے۔ جِتھے مِلے اُس نُۄں چُکّ لِیا جاوے۔ اُس تۄں رام لُبھائِیا دا تھاں ٹھِکاݨا اُگلا کے کپتان نُۄں سُۄچِت کِیتا جاوے۔

ٹھِیک اِتلاہ دیݨ والے نُۄں نکد اِنام اتے ترکّی دِتّی جاویگی۔

ہنیرا پَیݨ تۄں پہِلاں پہِلاں کھُفِییا وِبھاگ نیں پُۄری جاݨکاری ہاسل کر لئی۔ رام لُبھائِیا دے ہُݨ تک دے کارنامِیاں دی پُۄری جاݨکاری کپتان اگّے پیش کِیتی گئی۔

رام لُبھائِیا وِیہ سال پہِلاں پںجّاب آئِیا سی۔ اُسدے پِںڈّ دا اِکّ مِستری اُس نُۄں اِدھر لَے کے آئِیا سی۔ پںجّاب وِچّ اۄنہِیں دِنِیں مِسترِییاں دی دِہاڑی اسمان چھۄںہدی سی۔ اُستاد مِستری نیں رام لُبھائے تۄں پہِلاں مذدُۄری کروائی اتے سال وِچّ مِسترِیپُݨا سِکھا دِتّا۔

رام لُبھائِیا سرِیر دا ہٹّا کٹّا سی اتے دِماغ دا تیذ۔ اٹھّ دی تھاں باراں گھںٹّے کمّ کرکے اُہ دُگݨے پَیسے کمائُݨ لگّا۔ دۄ سال بائد پِںڈّ جا کے آپݨے چاچے دے دۄ مُںڈِّیاں نُۄں اِدھر لَے آئِیا۔ اُستاد نُۄں چھڈّ کے آپݨی ٹِیم بݨا لئی۔ سال وِچّ اُہ مِستری بݨ گئے۔ رام لُبھائِیا پِںڈّ تۄں ہۄر بںدّے لَے آئِیا۔ چھے ستّ سال وِچّ اُس دا بڑا وڈّا جُگاڑ کھڑھا ہۄ گِیا۔

اُستاد تۄں پہِلاں اِکّ کۄٹھی دے پلسّتر دا ٹھیکا لِیا۔ ٹھیکیداری دی سمجھ آئی تاں پُۄری کۄٹھی دی اُساری دا ٹھیکا لَے لِیا۔ چار پَیسے بݨے تاں تِنّ تِنّ چار چار کۄٹھِییاں اِکٹھِّییاں پھڑنِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔

مۄٹر سائیِکل سِکھّ لِیا۔ پہِلاں پُراݨا مۄٹر سائیِکل لِیا پھیر نواں کھرِید لِیا۔ پِںڈّۄں بال بچّے لَے آئِیا۔ پتنی کۄٹھِییاں وِچّ سفائی کرکے کمائی وِچّ وادھا کرن لگّی۔

پہِلاں مکان کِرائے ’تے لِیا۔ پھیر چھۄٹا جِہا بݨِیا بݨائِیا گھر خرِید لِیا۔

چار پَیسے وادھُۄ ہۄئے تاں اُسنے دۄ سَۄ گذ دا اِکّ پلاٹ کھیتاں وِچّ خرِید لِیا۔ پُراݨا ملبا لِیا کے چار کمرے کھڑھے کر لئے۔ کمرِیاں وِچّ بھئیِئے بھر لئے۔

اِس وِہڑے نیں اُسنُۄں ڈاڈھا فائِدا پہُںچّائِیا۔ لیبر ہتھّ ہیٹھ رہِݨ لگّی۔ کرائِیا آئُݨ لگّا۔ وڈّے مُںڈّے نُۄں اُسنے کرِیانے دی دُکان کھۄلہ دِتّی۔ گیڑا کڈھّ کے مذدُۄراں دی ساری کمائی اُسے دے بۄجھے پَیݨ لگّی۔

ہۄر ترکّی کرکے اُہ کۄٹھِییاں دی تھاں پھَیکٹرِییاں دی اُساری کرن لگّا۔

سنئتکاراں نال واہ پِیا تاں اُسنُۄں پھَیکٹرِییاں وِچّ مذدُۄر بھرتی کرائُݨ دا ولّ آ گِیا۔ اُساری دی ٹھیکیداری دے نال نال اُہ پھَیکٹرِییاں نُۄں لیبر سپلائی کرن لگّا۔

نال دا پلاٹ لَے کے ہۄر کمرے اُسار لئے۔ دۄ تِنّ سَۄ مذدُۄراں دی کالۄنی اُسدی رِیاست بݨ گئی۔ اِس کالۄنی دے بہُتے وسنِیک اُس نیں بِہار تۄں لِیاںدے سن۔ اُنہاں نُۄں اُسنے کمّ سِکھائِیا سی اتے پھیر کمّ ’تے لائِیا سی۔

اُہ آپݨی بدلی کِسمت دا سِہرا رام لُبھائِیا سِر بنّہدے سن۔ اُس دے اِشارے ’تے جان دیݨ تک جاںدے سن۔

وۄٹاں ویلے رام لُبھائِیا دی کِیمت کئی گُݨاں ودھ جاںدی سی۔ سارِییاں راجسی پارٹِییاں اُسدے اگّے پِچھّے پھِردِییاں سن۔

کاںگرس والِیاں نیں اُس نُۄں آپݨا سرگرم مَیمبر بݨا لِیا۔ کالۄنی دا پْردھان تھاپ کے اُسنُۄں آپݨِییاں وِشیش مِیٹِںگّاں وِچّ بُلائُݨ لگّے۔

مائِیا نگر وِچّ ہۄݨ والِییاں رَیلِییاں دا اُس نُۄں اِںچارج بݨا دِتّا۔

بسّاں٬ ٹرکّ٬ کاراں اتے دارُۄ اُسدی پرچی ’تے اُپلبدھ ہۄݨ لگّے۔

لڑݨ جھگڑݨ اتے چھۄٹے مۄٹے جُرم کرن دی پَیدائِشی آدت اِدھر آئے بھئیِیا وِچّ وی سی۔ آئے دِن پُلِس اُسدی کالۄنی وِچّ چکّر ماردی سی۔

لَے دے کرکے اُہ آپݨی کالۄنی دے بںدِّیاں نُۄں چھُڈا دِںدّا۔ پُلِس اُس دی کدر کرن لگّی۔ پُلِس اُسدی سِپھارش ’تے پھُلّ چڑھائُݨ لگّی۔

پھَیکٹرِییاں دے مالک اتے مذدُۄر رام لُبھائِیا نُۄں گُںڈّا سمجھدے سن۔

رام لُبھائِیا آپݨے آپ نُۄں گُںڈّا نہِیں سی سمجھدا۔ چھۄٹِییاں مۄٹِییاں لڑائیِیاں جھگڑے٬ مارکُٹائی اتے چۄری یاری اُنہاں دی برادری دا کھاسا سی ۔ شہِر دے پکّے بشِںدِّیاں نال اُسنے کدے پںگّا نہِیں سی لِیا۔ اُسدے آپݨے دیش واسِییاں دا کی سی( مِٹّی دے ڈلِیاں ورگے سن۔ جدۄں مرذی کٹّ لئۄ ۔ سویر نُۄں آ کے پَیر پھڑ لَیںدے سن۔ جچ اُہ چھۄٹا مۄٹا لِیڈر سی تاں آپݨی برادری دا سی۔

اُسدی بستی وِچ چۄرِییاں٬ کھۄہاں کرن والے کُجھ بھئیِئے وی رہِںدّے سن۔

رام لُبھائِیا نُۄں اُنہاں دِییاں کاروائیِیاں دا پتا تاں سی پر اُہ کدے اُنہاں دا ہِسّیدار نہِیں سی بݨِیا۔

مُجرمانا واردات کرن دا اِہ اُس دا پہِلا مَۄکا سی۔

اِہ واکا اُس نیں آپݨے بھتِیجے پںڈِّت دِییاں گلّاں وِچ آ کے کِیتا سی۔

نشے دی لتّ نیں پںڈِّت نُۄں بھَیڑی سںگّت وِچ پا دِتّا سی۔ نشا کھرِیدݨ لئی پہِلاں اُسنے چھۄٹِییاں مۄٹِییاں چۄرِییاں کِیتِییاں۔ چۄرِییاں وِچ مِلی کامیابی تۄں اُتشاہِت ہۄ کے اُہ رات براتے سڑکاں ’تے کھڑۄ کے کھۄہاں کرن لگّا۔ اِک دۄ وار پھڑِیا گِیا۔ ٹھیکیدار دا ناں لَے کے چھُٹّدا رِہا۔ پِچھلے کُجھ ارسے تۄں اُسنے بٹُۄئے کھۄہݨ اتے چَینِییاں جھپٹݨ دا کمّ پھڑِیا ہۄئِیا سی۔ شہِر وِچ دہِشت پھَیلی ہۄئی سی۔ پُلِس نُۄں چِںتّا لگّی ہۄئی سی۔

رام لُبھائِیا نُۄں اُسدے اِس کارنامے دا پتا اُس سمیں لگّا جدۄں گُںڈّا سٹاف والے اُس نُۄں چُکّ کے لَے گئے۔ اُسنے کئی وارداتاں منِّییاں اتے کئی سُنِیارے پھڑائے۔

چار مہِینے دی کَید کٹّ کے اُہ ہُݨے باہر آئِیا سی۔ سُدھرن دی تھاں جیلہ جا کے وِگڑ گِیا سی۔ پیشیور مُجرماں نال اُسدا سمبّںدھّ ہۄ گِیا سی۔

جیلہ بَیٹھے کِسے اُستاد نیں اُس لئی اِس سُپاری دا پْربںدھّ کِیتا سی۔ رام لُبھائِیا نُۄں اِس ٹھیکے دا کۄئی پتا نہِیں سی لگݨا جے مالِک کِسے ٹھۄس وِچۄلے دی مںگّ ناں کردے۔ اُنہاں نیں اِس کمّ دا اِک لکھّ رُپئِیا دیݨا سی۔

اِنی رکم کِسے چۄر اُچکّے نُۄں نہِیں سی دِتّی جا سکدی۔ پَیسے اُنہاں نیں کِسے بھرۄسییۄگ بںدّے نُۄں دیݨے سن۔ اِک شرت اُنہاں دی ہۄر سی۔ اُنہاں نیں مُلذماں نُۄں ناں آپݨی شکل دِکھائُݨی سی ناں ناں پتا دسّݨا سی۔ اِہ جاݨکاری کیول وِچۄلے کۄل ہۄݨی چاہِیدی سی۔

بھتِیجے دے کارنامِیاں تۄں چاچا اتے چاچے دی ٹۄک ٹکائی تۄں بھتِیجا دُکھی سی۔ بھتِیجے نیں چاچے نال وائدا کِیتا۔ اُسنُۄں چۄکھی رکم مِلݨ والی سی۔ رکم لَے کے اُسنے بمبّے والی گڈّی چڑھ جاݨا سی۔ مُڑ اُسنے مائِیا نگر ولّ مُۄںہ نہِیں سی کرنا۔

چاچا کئی دِن سۄچدا رِہا۔ پھائِدے نُکسان وِچاردا رِہا۔ ٹھیکیدار نُۄں اِکّ فائِدا اِہ ہۄݨا سی کِہ اُسدا نِتّ دے کلیش تۄں کھہِڑا چھُٹّ جاݨا سی۔

دُۄسرا فائِدا بھتِیجے دا ہۄݨا سی۔ شائِد اُہ سُدھر جاوے۔ اِکّ وار جے اُہ سُکھّ ساںد نال شہِرۄں باہر نِکل گِیا تاں مُڑ کے پُلِس نُۄں اُسدا سُراغ نہِیں سی لبھّݨا۔ ہذاراں نویں مذدُۄر اِتھے آئُںدے سن اتے ہذاراں جاںدے سن۔ کِسے دا پکّا ٹھِکاݨا نہِیں سی۔ جِتھے کمّ مِل گِیا اُہۄ اُسدا دیش۔ اِکّ وار گھر چھڈّ کے گئے مذدُۄر دا تھاں ٹھِکاݨا سکے سمبّںدھِّییاں نُۄں پتا نہِیں چلّدا۔ پُلِس نُۄں کِتھۄں پتا لگّݨا سی۔ اجِہے بتھیرے بھئیِیاں بارے ٹھیکیدار نُۄں پتا سی٬ جِہڑے لُٹّاں کھۄہاں کرکے اتے کُڑِییاں بھجا کے دیش مُڑ گئے سن۔ پُلِس نیں کدے اُنہاں دے پِںڈّاں ولّ مُۄںہ نہِیں سی کِیتا۔ اِتھے ڈںڈّا کھڑکا کے مُڑ جائِیا کردے سن۔ کُجھّ دیر لٹک کے ماملا رفا دفا ہۄ جاںدا سی۔

ہاں کرن تۄں پہِلاں ٹھیکیدار نیں پںڈِّت نُۄں شِو دوالے لِجا کے سہُں چُکائی۔ مُڑ کے ناں اُہ کۄئی جُرم کریگا اتے ناں مُڑ مائِیا نگر ولّ مُۄںہ کریگا۔

پکّے پَیرِیں ہۄ کے ٹھیکیدار نیں مالکاں نال گلّ کِیتی۔

مالکاں نیں کِیتے جاݨ والے جُرماں اتے اُس بدلے دِتّی جاݨ والی رکم دا ویروا دِتّا۔ مُلذماں نُۄں اِکّ لکھّ رُپِیا مِہنتانا اتے پںجّ ہذار رُپِیا واردات سمیں ورتے جاݨ والے سمان نُۄں کھرِیدݨ لئی مِلݨا سی۔

پھیر چاچے بھتِیجے نیں آپس وِچّ شرتاں تَیء کِیتِییاں۔

باکی دے ساتھِییاں دا پْربںدھّ بھتِیجے نیں کرنا سی۔

بھتِیجے دے دۄ ساتھِییاں نُۄں سُپاری والی رکم وِچۄں وِیہ وِیہ ہذار مِلݨا سی۔ کۄٹھی وِچۄں مِلݨ والی نکدی اتے سۄنے وِچۄں تِیجا ہِسّا۔ باکی بچدے سٹھّ ہذار وِچۄں تِیہ چاچے دا اتے تِیہ بھتِیجے دا۔ لُٹّ دے باکی بچے سمان وِچۄں ادھّا چاچے دا اتے ادھّا بھتِیجے دا۔

اسل یۄجنا تہِت ٹھیکیدار دا کمّ مالکاں اتے مُلذماں وِچکار کڑی بنݨا سی۔ ناں اُسدے مَۄکے والی تھاں ’تے جاݨا سی٬ ناں واردات وِچّ ہِسّا لَیݨا سی۔

ٹھیکیدار دی مائِیا نگر وِچّ چںگّی سرداری سی۔ ہُݨ اُہ اِس شہِر دا باشِںدّا بݨ گِیا سی۔ بچّے سکُۄل پڑھن پَے گئے سن۔ گھر٬ پلاٹ٬ مۄٹر سائیِکل اتے فۄن سبھ سہُۄلتاں اُس کۄل سن۔ پِچھّے پِںڈّ اُہ چَۄدھری اتے شاہُۄکار اکھوائُݨ لگّا سی۔ کۄلِیاں دی دلالی تۄں اُسنے کی لَیݨا سی۔

پر بھتِیجے دے ذۄر دیݨ ’تے جدۄں اُس نیں واردات والی کۄٹھی دا جائِذا لِیا تاں اُسدے مُۄںہ وِچّ پاݨی آ گِیا۔ کۄٹھی چںگّے سیٹھ دی سی۔ چںگّا مال ہتھّ لگّݨ دی سمبھّاونا سی۔ جُرم بہُتے سںگِّین نہِیں سن کِیتے جاݨے۔ گھر دے مَیمبراں نُۄں تھۄڑھی کُٹّ چاڑھنی سی۔ کُڑی دی بیئِذتی کرنی سی۔

ٹھیکیدار بہُت اجِہے بھئیِیاں نُۄں جاݨدا سی جِہڑے کالے کچھِّیاں والے بݨ کے لُٹّاں کھۄہاں کردے سن۔ سَۄ چۄں مساں پںجّ چار پھڑے جاںدے سن۔ باکی کیس رفا دفا ہۄ جاںدے سن۔

ڈۄلدے من نال چاچے نیں بھتِیجے دی اِہ ذِدّ وی پُگا دِتّی۔

آخری وکت تک ٹھیکیدار دا کۄٹھی اںدّر جاݨ دا کۄئی اِرادا نہِیں سی۔ اُسنے باہر رہِ کے خترِیاں نُۄں بھامپنا سی اتے لۄڑ پَیݨ ’تے اںدّرلِیاں نُۄں سُۄچِت کرنا سی۔

اُسدا دُۄسرا کمّ واردات تۄں بائد مال اتے بںدِّیاں نُۄں سہی تھاں پُجّدے کرنا سی۔

رام لُبھائِیا نُۄں ہتھِیار٬ بَیگ٬ دستانے٬ کالے کپّڑے اتے کالِییاں اَینکاں کھرِیدݨ لئی پںجّ ہذار رُپئے مِلے سن۔ کپّڑے واردات بائد ساڑ دِتّے جاݨے سن۔ پھیر نویں کِئۄں کھرِیدے جاݨ? اُسنے کباڑی دی دُکان تۄں پُراݨے کپّڑے کھرِید لئے۔ چاکُۄ٬ چھُٹے کھرِیدݨ دی ذرُۄرت نہِیں سی۔ کِسے دا کتل تھۄڑھا کرنا سی۔ بھنّ تۄڑ لئی دۄ لۄہے دے راڈ بتھیرے سن۔ راڈ اتے بَیگ اُہ مالکاں دی پھَیکٹرِیئۄں چُکّ لِیائِیا۔ پںجّ ہذار وِچۄں پںجّ سَۄ کھرچ ہۄئِیا۔ پںتّالی سَۄ بچ گِیا۔ اِس شُبھ مہُۄرت ’تے رام لُبھائِیا ڈاڈھا کھُش ہۄئِیا سی۔

بھتِیجے دے ساتھِییاں نُۄں مِل کے چاچے دے پَیراں ہیٹھۄں ذمِین کھِسکݨ لگّی۔

اِہ تے کھُۄںکھار مُلذم سن۔ آئُݨا دۄ نیں سی٬ آئے تِنّ سن۔ اِکّ چھۄٹی اُمر دا سی۔ کہِںدّے اُہ نواں چیلا مُنِّیا سی۔ پہِلی وار کمّ ’تے آئِیا سی۔

ٹھیکیدار دا متھّا ٹھݨکِیا۔ بھتِیجا آپݨے اُستاد دی چال وِچّ پھس گِیا سی۔ بھتِیجے نیں اُنہاں نُۄں نال نہِیں سی رلائِیا۔ اُنہاں نیں بھتِیجے نُۄں نال رلائِیا سی۔ سُپاری دِییاں شرتاں مُتابک گھر والِیاں نُۄں مامُۄلی سٹّاں مارِییاں جاݨِییاں سن۔ پر پںڈِّت دے ساتھی کتل دی تِیاری کرکے آئے سن۔

اُنہاں کۄل دۄ ہتھّ لمبّے چھُرے اتے تیذدھار چاکُۄ سن۔ پلاس٬ پیچکس اتے ہۄر نِک سُک تۄں اِلاوا اُنہاں کۄل سیف اتے المارِییاں دے جِںدّے کھۄلہݨ والی ماسٹر کی وی سی۔

رام لُبھائِیا دا من اُسنُۄں لاہنتاں پائُݨ لگّا۔ اُسنُۄں لگّا اُہ اتے اُسدا بھتِیجا کِسے گہِری ساذش دا شِکار ہۄ گئے ہن۔ ہتھّکڑِییاں لگّݨ ہی والِییاں سن۔ پر ہُݨ پِچھّے وی نہِیں سی ہٹِیا جا سکدا۔

مجبُۄری وسّ اُسنُۄں وی کۄٹھی دی کںدھّ ٹپّݨی پَے گئی۔

اںدّر اُہۄ ہۄئِیا جِسدا رام لُبھائِیا نُۄں ڈر سی۔

الماری دِییاں چابِییاں دیݨ تۄں تھۄڑھی جِہی ناںہ نُکر کرن اُپر ہی پںڈِّت نیں مالکݨ دے سِر وِچّ راڈ جڑ دِتّی۔ اُہ بھُیاٹݨی کھا کے ذمِین ’تے ڈِگّ پئی۔

گھروالی دی دُردشا دیکھ کے جدۄں مالک سبھ کُجھّ ہوالے کرن لئی سہِمت ہۄ گِیا سی پھیر اُس دِییاں ٹںگّاں باہاں تۄڑن دی کی ذرُۄرت سی؟

سمان لُٹّݨ دی تھاں دِینا کُڑی دے بَیڈرُۄم وِچّ گھُس گِیا۔ چھۄٹے کپّڑِیاں وِچّ ادھّنںگّی پئی کُڑی دیکھ کے اُسدا من مچل گِیا۔ اُہ اُس اُپر کُتِّیاں واںگ جھپّٹ پِیا۔

بھَیݨ دا چِیک چِہاڑا سُݨ کے بھرا دی اکھّ کھُلّہ گئی۔ اُہ کُڑی دے بَیڈرُۄم وِچّ جا کے دِینے نُۄں دھُۄہݨ لگّا۔

پںچّم نیں اُس نُۄں گھڑِیس کے لابی وِچّ لَے آںدا۔ ٹھیکیدار دے رۄکدے رۄکدے چھُرا اُسدے ڈھِڈّ وِچّ کھۄبھ دِتّا۔

رام لُبھائِیا اُنہاں دِییاں مِنّتاں کردا رِہا۔ پہِلاں مالکاں نُۄں نال لَے کے سۄنا چاںدی لَے لوۄ۔ کِسے نیں اُسدی اِکّ ناں سُݨی۔ لگدا سی اُنہاں نُۄں پَیسے دھیلے وِچّ گھٹّ اتے کُٹّمار وِچّ ذِیادا دِلچسپی سی۔

جدۄں سارے مَیمبر بیہۄش ہۄ گئے تاں بہُت کُجھّ پلّے وی ناں پِیا۔ جۄ جِس دے ہتھّ آئِیا لَے کے دَۄڑ پِیا۔

کالِیئے نیں اِکّ رںگّدار ٹی.وی.چادر وِچّ لپیٹ لِیا۔ دِینے نیں ٹیپرِکارڈر اتے وی.سی.آر.سمیٹ لِیا۔ پںڈِّت نیں اِکّ الماری وِچّ پئیِیاں ساڑھِییاں٬ سُۄٹ اتے ہۄر نِکّ سُکّ نُۄں اِکٹھّا کِیتا اتے گٹھڑی وِچّ بنّہ لِیا۔ کُجھّ نکدی اتے گہِݨے رام لُبھائِیا دے ہتھّ لگ گئے۔

آپݨے ہِسّے دا سمان لَے کے پںڈِّت دے ساتھی مَۄکے والی تھاں تۄں ہی آپݨے راہ پَے گئے۔ پںڈِّت آپݨے کُیاٹر چلا گِیا۔

سارا دِن رام لُبھائِیا آپݨے گھر چھُپِیا رِہا۔ کدے اُس نُۄں گْرِفتار ہۄݨ دا ڈر لگدا۔ کدے ہتھّ لگّے مال نُۄں دیکھ کے کھُشی ہُںدّی۔

ٹھیکیدار سۄچ رِہا سی۔ بھتِیجے دے ساتھی مَۄکے ’تے ہی چھائیِں مائیِں ہۄ گئے سن۔ بھتِیجا کدۄں دا بمبّے والی گڈّی چڑھ چُکّا ہۄݨا ہَے۔ رام لُبھائِیا دا ناں کِس نیں لَیݨا ہَے؟

ڈر اتے کھُشی دی کھِچۄتاݨ وِچّ پھسِیا رام لُبھائِیا سویر تۄں اںگّریذی شراب پی رِہا سی۔ اُہ شراب گم گلت کرن لئی پی رِہا سی جاں کھُشی منائُݨ لئی٬ اِسدی سُۄہ سُۄہِییاں نُۄں نہِیں سی مِل سکی۔

سادے کپّڑِیاں وِچّ کھُفِییا وِبھاگ دے کرمچارِییاں نیں اُسدے گھر نُۄں گھیرا پائِیا ہۄئِیا سی۔ اُنہاں نُۄں پُلِس کپتان دے اگلے ہُکماں دی اُڈِیک سی۔

کھُفِییا وِبھاگ دی کارگُذاری ’تے کپتان دا من گدگد ہۄ گِیا۔

من ہی من کھُفِییا وِبھاگ دے جواناں نُۄں سلُۄٹ مارکے کپتان نیں اُنہاں دے کمّ دی شلاگھا کِیتی۔

“ہُݨ اُڈِیک کِسدی ہَے؟ تُرںتّ کاروائی کرۄ۔”

کھُشی چ جھُۄمدے کپتان نیں جواناں نُۄں ہُکم سُݨائِیا۔

اِکّ تاڑنا وی کِیتی۔ رام لُبھائِیا دی گْرِفتاری دا اسل کارن گُپت رکھِّیا جاوے۔