پُلِس نیں پںکّج ہۄراں نُۄں پیشگی ذمانت دے پھَیسلے تک ناں پھڑن دا بھرۄسا دِتّا سی۔ پُلِس آپݨے وائدے اُپر کائِم سی۔
پر مُلذم کۄئی جۄخم نہِیں سی اُٹھا رہے۔ اُہ پُلِس دی اکھّ تۄں بچݨ لئی گھںٹّے گھںٹّے بائد تھاں بدل رہے سن۔
نںدّ لال نیں وی اُنہاں نُۄں بھرۄسا دِوائِیا ہۄئِیا سی۔ کانُۄن دِکھا کے٬ رَۄلا پا کے اُسنے پںجّ چار دِناں لئی اُنہاں دی پیشگی ذمانت منذُۄر کروا دیݨی سی۔ مُلذماں نُۄں پُلِس کۄل جا کے تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨ اتے پُلِس دے شکّ دُۄر کرن دا ہُکم کروا دیݨا سی۔ اِکّ وار اُہ تفتِیش وِچّ شامل ہۄ گئے٬ پھیر اُنہاں دی پکّی ذمانت نُۄں کۄئی نہِیں سی رۄک سکدا۔
پںکّج ہۄرِیں نںگّ ملںگّ نہِیں سن کِہ شہِر چھڈّ کے بھجّ جاݨگے۔ اُہ کرۄڑاں دے مالک سن۔ جدۄں پُلِس نُۄں اُنہاں دی لۄڑ نہِیں٬ پھیر اُنہاں نُۄں جیلہ ڈکّی رکھّݨ دا کی متلب؟ مُکدّمے دی سُݨوائی دَۄران ادالت وِچّ ہاذر رہِݨ لئی اُہ بھاری تۄں بھاری ذمانت دیݨ لئی تِیار سن۔ جۄ پھَیسلا ہۄئیگا سِر متھّے ’تے۔ سذا ہۄئی جیلہ جاݨگے۔ اِذّتدار بںدِّیاں نُۄں بِناں متلب جیلہ وِچّ نہِیں سی ڈکِّیا جا سکدا۔ کانُۄن اِہۄ آکھدا سی۔
نںدّ لال دی اِس ہلّاشیری دے مدّے نذر دۄشی تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨ دی یۄجنا گھڑ رہے سن۔ پُلِس اُنہاں نُۄں جھٹّ پٹّ تفتِیش وِچّ شامل کرن لئی سہِمت ہۄ چُکّی سی۔ پُچھّ گِچھّ وِچّ کِسے نُۄں کۄئی دِکّت ناں ہۄوے اِس لئی پُلِس ولّۄں اِکّ سُجھاء آئِیا سی۔ وَیسے اِہ کانُۄن سی کِہ پُچھّ گِچھّ دَۄران دۄشی اِکّ ڈاکٹر اتے اِکّ وکِیل آپݨے نال رکھّ سکدا سی۔ پُلِس نُۄں اِس کانُۄن دی پالݨا کرن وِچّ کۄئی اِتراذ نہِیں سی۔ پر ہالات نُۄں دھِیان وِچّ رکھّدے ہۄئے جے ادالت ولّۄں نویں ہُکم جاری کروا لئے جاݨ تاں ٹھِیک رہِݨا سی۔ پتّرکار ہرل ہرل کردے پھِردے سن۔ کۄئی بھرۄسا نہِیں٬ پُچھّ گِچھّ دَۄران کَیمرے لَے کے آ جاݨ۔ اُنہاں دی ہاذری وِچّ پُلِس نُۄں سختی ورتݨی پَے سکدی سی۔ ڈاکٹراں اتے وکِیلاں دی ہاذری وِچّ پُلِس نُۄں نرم رہِݨا پَیݨا سی۔ پتّرکار وی ادالت دے ہُکماں دی اُلںگھّݨا نہِیں کر سکدے۔
پُچھّ گِچھّ نِروِگھن ہۄ جاݨی سی۔
پںکّج سِول سرجن نُۄں بھرۄسے وِچّ لَیݨ دا یتن کر رِہا سی۔ کِہڑا ڈاکٹر نِیُکت کِیتا جاوے٬ اُسدا ناں سُجھاء رِہا سی۔
پر اُدھرۄں درخاست سادھُۄ سِںگھّ دے لگّݨ اتے پیشگی ذمانت دے اِکّ دِن لئی ٹلݨ دی خبر نیں سبھ دے سِراں وِچّ سَۄ گھڑے پاݨی پا دِتّا۔
نویں سِرے تۄں نوِییاں یۄجناواں گھڑِییاں جاݨ لگِّییاں۔
اجے نُۄں نںدّ لال ولّ دَۄڑائِیا گِیا۔ وِنے نُۄں سِںگّلے ولّ۔
نںدّ لال نیں آپݨے سُجھاء اجے نُۄں دسّ دِتّے۔ سِںگّلے دا کُجھّ کمّ باکی سی۔ اُہ گھںٹّے تک اُنہاں کۄل پُجّ رِہا سی۔
سِںگّلے دے آئُݨ تۄں پہِلاں یار دۄست آپس وِچّ مشورا کرن لگّے۔
نںدّ لال تۄں سِوا ہر کۄئی آکھ رِہا سی کِہ سادھُۄ سِںگھّ سکے باپ دا آکھا نہِیں منّدا۔ پر نںدّ لال ذۄر دے رِہا سی کِہ سادھُۄ سِںگھّ تک پہُںچّ کِیتی جاوے۔ اُسنے سِپھارشِییاں دے ناں وی دسّے سن۔
اِکّ سِپھارش پٹِیالے سادھُۄ سِںگھّ دے کُڑم دی سی۔
دُۄجی بٹھِںڈّے اُسدے سالے دی۔
نںدّ لال نیں اِہ وی دائوا کِیتا سی کِہ اِہ ناں سُݨے سُݨائے نہِیں ہن۔
اِہ سِپھارشاں نںدّ لال پرکھ چُکّا سی۔ لۄکاں نُۄں کی پتا سی اںدّر خاتے کی ہُںدّا سی؟ سِیاݨا ججّ اِکّ ادھّ کیس وِچّ پَیسے لَیںدا سی۔ اُسے وِچۄں سال دا کھرچ کڈھّ لَیںدا سی۔ پںکّج دا کیس سال دا کھرچ کڈھّݨ والے کیساں وِچّ آئُںدا سی۔
نںدّ لال ذۄر دے رِہا سی۔ دۄہاں وِچۄں کِسے اِکّ رِشتیدار نُۄں پھڑ لئۄ۔
سادھُۄ سِںگھّ دے رِشتیداراں تک پہُںچّ کِیتی جاوے جاں ناں؟ اِس بھمبّل بھُۄسے وِچۄں نِکلݨ لئی سِںگّلے دا اِںتذار ہۄݨ لگّا۔
ہُݨ تک سِںگّلے دے مشورے ذِیادا وذندار سِدھّ ہۄئے سن۔ اُہ جۄ آکھدا سی٬ سچّ نِکلدا سی۔ بابُۄ پَیسے وی بٹۄری جاںدا سی٬ کُجھّ پلے وی نہِیں سی پَیںدا۔
تارِیخ نیڑے سی۔ سماں تھۄڑھا سی۔ اُنہاں نیں بہُت تھائیِں پہُںچّ کرنی سی۔
سِںگّلے دے پُجّدے ہی اُنہاں نیں پْرشناں دی جھڑی لا دِتّی۔
سِںگّلے نُۄں جواب سۄچ سمجھ کے دیݨے پَے رہے سن۔ اِکّ پاسے اُسنے نںدّ لال دِییاں چلاکِییاں نُۄں نںگّا کرنا سی۔ دُۄجے پاسے آپݨی دھَۄڑی وی بچا کے رکھّݨی سی۔
نںدّ لال سادھُۄ سِںگھّ تک پہُںچّ کرن دا سُجھاء کِئۄں دے رِہا سی٬ اِہ سِںگّلا چںگّی ترہاں جاݨدا سی۔ سادھُۄ سِںگھّ تک پہُںچّ ہۄݨ والی نہِیں سی۔ ٹکّراں مار مار پارٹی نیں تھکّ جاݨا سی۔ پِچھۄں درخاست دے ناں منذُۄر ہۄݨ ’تے نںدّ لال نیں اِہ آکھ کے کھہِڑا چھُڈا لَیݨا سی کِہ اُہ کی کرے؟ سِپھارشاں بِناں اجِہے کمّ نہِیں ہۄ سکدے۔ جے پارٹی نیں ڈۄری نںدّ لال اُپر سُٹّ دِتّی تاں اُسدِییاں چارے اُںگلاں گھِئۄ وِچّ ہۄ جاݨِییاں سن۔ آپݨے بںدّے راہِیں سِپھارش کرائُݨ دے بہانے اُسنے مۄٹی رکم وسُۄل لَیݨی سی۔
اِس ترہاں اِکلّا نںدّ لال ہی نہِیں سی کر رِہا۔ آپݨی بھلّ بݨائی رکھّݨ لئی ہر وکِیل نُۄں اِںجھ کرنا پَیںدا سی۔ سِںگّلا خُد اِس چال دی کھُلہ کے ورتۄں کردا سی۔
پر ہُݨ اُسنُۄں آپݨی وکالت چمکائُݨ لئی آپݨے دھںدّے دی اہِم چال نُۄں نںگّا کرنا پَے رِہا سی۔
دںدّاں وِچّ جِیبھ لَے کے سِںگّلے نیں نںدّ لال دے منشے سپشّٹ کِیتے۔
جھٹّ سِںگّلے نُۄں آپݨا پالا مارن لگّا۔ کِدھرے سِپھارش سہی ناں ہۄوے۔
سِںگّلے دے آکھے اِہ سِپھارش تک پہُںچّ ناں کرن۔ کمّ اُلٹ ہۄݨا ہی ہۄݨا سی۔ کِدھرے ٹھُۄٹھا سِںگّلے سِر ناں پھُٹّ جاوے۔
سۄچ سمجھ کے سِںگّلے نیں وِچکارلا راہ اپݨائِیا۔
“پٹِیالے جاں بٹھِںڈّے بھجّݨ دی ذرُۄرت نہِیں۔ میرے کئی مِتّر اُتھے وکالت کردے ہن۔ اِتھے بَیٹھا مَیں اُنہاں تۄں پتا مںگّوا دِںدّا ہاں۔ تُہاڈے بتھیرے رِشتیدار اُتھے ہۄݨگے۔ اُنہاں نُۄں آکھۄ اںگّلی سںگّلی لڑائُݨ۔ جے گلّ بݨدی دِسّی٬ آپاں جا آواںگے۔”
“اِہ ٹھِیک ہَے۔ میری ماسی پٹِیالے پںجّابی باغ وِچّ رہِںدّی ہَے۔ سادھُۄ سِںگھّ دے کُڑم دی کۄٹھی دا نمبّر ستتّر ہَے۔ اُنہاں دا ستّر۔ سبھ اِکّ دُۄجے نُۄں جاݨدے ہۄݨگے۔” اجے نیں آپݨی واکپھِیئت کڈھّی۔
“بٹھِںڈّے میرا تائِیا ہَے۔ پاور کلۄنی دے باہر اُسدا کپّڑے دا شۄء رُۄم ہَے۔ ساری کالۄنی اُتھۄں کپّڑا کھرِیددی ہَے۔ اُہ ساری سُۄہ کڈھّ دیویگا۔”
وِنے نیں آپݨی پہِچاݨ کڈھّی۔
“تُسِیں آپݨے آپݨے رِشتیداراں نُۄں فۄن کرۄ۔ آکھۄ گھںٹّے تک دسّݨ۔ کُجھّ بݨدا ہَے جاں نہِیں۔ اُنی دیر آپاں اگلی کاروائی بارے سۄچدے ہاں۔”
سِںگّلے نُۄں آپݨی یۄجنا دے سِرے چڑھ جاݨ ’تے کھُشی ہۄ رہی سی۔
“دسّۄ ہۄر کِس کِس تک پہُںچّ کرنی ہَے؟” رِشتیداراں نُۄں فۄن کروا کے پںکّج نیں اگلی کاروائی بارے پُچھِّیا۔
“ججّ تۄں بائد لۄڑ پئیگی سرکاری وکِیل دی۔ پُلِس آپاں گٹھّ لئی۔
اِہۄ وڈّے خرچے نیں۔ باکی سَۄ پںجّاہ دی مار ہن۔ کۄئی فِکر والی گلّ نہِیں۔”
“سرکاری وکِیل نال کَۄݨ گلّ کرے؟”
“مَیں کراںگا۔ میرا مِتّر ہَے۔ تُہاڈی آہمݨے ساہمݨے گلّ کرواواںگا۔”
“دیݨا لَیݨا کی ہۄئیگا؟”
“ہالے دۄ تِنّ ہذار دیواںگے۔ باکی جِہۄ جِہا مَۄکا ہۄئِیا وِچار لواںگے۔”
سِںگّلا جاݨ بُجھّ کے گھٹّ خرچ گِݨوا رِہا سی۔ اُسنُۄں پتا سی بابُۄ جی نیں سرکاری وکِیل دا دس ہذار مںگِّیا ہۄݨا ہَے۔ اُسنُۄں دیݨا اُسنے ہذار پںدّراں سَۄ ہَے۔ باکی اُسنے آپ کھا جاݨا ہَے۔ شائِد اُہ ہُݨ تک سرکاری وکِیل لئی پَیسے مںگّ چُکّا ہۄوے۔ سِںگّلے نیں پہِلاں اِہ سوال جاݨ بُجھّ کے نہِیں سی پُچھِّیا۔ ہُݨ اِس بارے پُچھّݨ دا اُچِت سماں سی۔
“بابُۄ جی نال سرکاری وکِیل بارے ہۄئی کۄئی گلّ؟”
“ہاں ہۄئی سی۔ اُہ کہِںدّے سن سرکاری وکِیل نُۄں دس ہذار دیݨا پئیگا۔
پںجّ پںجّ سَۄ نائِب کۄرٹاں دا۔ اِکّ اِکّ ہذار تھاݨیدار اتے مُنشی دا۔”
بابُۄ اتے سِںگّلے دے ریٹاں وِچّ پھرک دیکھ کے اجے نُۄں کھِجھ چڑھن لگی۔
“بابُۄ جی میرے اُستاد ہن۔ اُنہاں دی بُرائی کرنی میری گُستاخی ہَے۔
پر تُسِیں میرے سائِل ہۄ۔ تُہاڈے ہِتّاں دی راکھی کرنا میرا کانُۄنی پھرذ ہَے۔
مَیں اِکّ وار پھیر آکھ رِہا ہاں٬ بابُۄ جی دی لُٹّ تۄں بچۄ۔ سرکاری وکِیل دے ناں ’تے لَے دس ہذار لئیگا٬ دیویگا اِکّ ہذار۔ سرکاری وکِیل نُۄں سبھ پتا ہُںدّا ہَے٬ کِہڑی پارٹی کِنّے پَیسے دیݨ جۄگی ہَے۔ ڈردا اُہ بابُۄ نُۄں اُلامبھا تاں دیویگا نہِیں٬ پر اُلٹ بہِس کرکے دھرن ٹِکاݨے کر دیویگا۔ پَیسے آپݨے ہتھِّیں دِئۄ۔ کِسے ’تے وِشواس ناں کرۄ۔”
“تُہاڈی گلّ سہی ہَے۔ پہِلاں وی دیکھ چُکّے ہاں۔ ہُݨ تُہاڈی گلّ ’تے امل کراںگے۔ جدۄں کِسے افسر دے ناں ’تے پَیسے مںگّیگا آکھ دِیاںگا سِںگّلے نیں گلّ کر لئی ہَے۔”
“اُہ بہُت سمجھدار بںدّا ہَے۔ اِکّ دۄ وار جواب دِتّا تاں آپݨی کمذۄری بھامپ جائیگا۔ مُڑ تُہاڈے ولّ مُۄںہ نہِیں کریگا۔”
آپݨی کمیابی تے سِںگّلے نیں من ہی من آپݨی پِٹھّ تھاپڑدِیاں آکھِیا۔
چھۄٹے وڈّے نُکتِیاں ’تے چرچا چلّ رہی سی۔ اِسے دَۄران فۄن آئُݨ لگّے۔
پہِلاں پٹِیالے تۄں فۄن آئِیا۔ ستتّر نمبّر کۄٹھی تہِسِیلدار دی سی۔ نںدّ لال غلت آکھ رِہا سی۔ ناں اُہ شرابی سی ناں کبابی۔ پںجھّتّر سال اُسدی اُمر سی۔ سارا دِن پاٹھ کردِیاں لںگھّدا سی۔ رِشوت کدے اُنہاں نیں آپݨے سمِیاں وِچّ نہِیں سی لئی۔ رجّی رُۄہ سن۔ پُتّر دی لکھّ رُپئے مہِینے دی پْرَیکٹِس سی۔ نُۄںہ پْرۄپھَیسر سی۔ ٹبّر سُکھی وسّدا سی۔ اُنہاں نُۄں پَیسے دی بھُکھّ نہِیں سی۔
پھیر وی شکّ مِٹائُݨ لئی اُہ تہِسِیلدار کۄل جا آئے سن۔
تہِسِیلدار نال اُنہاں دی وِیہ سال دی ساںجھ سی۔ پر تہِسِیلدار نیں ہتھّ جۄڑ کے مُیافی مںگّ لئی سی۔ سادھُۄ سِںگھّ دھرمراج دے پھرذ ادا کر رِہا سی۔
اُہ سادھُۄ سِںگھّ دے کمّاں وِچّ دخل نہِیں سی دے سکدا۔
جھٹّ کُ پِچھۄں بٹھِںڈّے تۄں رِپۄرٹ مِل گئی۔
سادھُۄ سِںگھّ دا سالا اُنہاں دا گاہک سی۔ اُہ سالے نُۄں چںگّی ترہاں جاݨدے سن۔ اُنہاں نُۄں سادھُۄ سِںگھّ نال اُسدی رِشتیداری دا وی پہِلاں تۄں پتا سی۔
رِشتیداراں نیں سادھُۄ سِںگھّ دے سالے نال گھر جا کے گلّ کِیتی سی۔ ناں اُسدا دِل ناںہ کرن نُۄں کردا سی ناں مائِیا نگر آئُݨ نُۄں۔ اُسنے شام تک سۄچݨ دا وکت لِیا سی۔
اُںجھ اُنہاں گُیاںڈھ وِچۄں سُۄہ کڈھّ لئی سی۔ گُیاںڈھی آکھ رہے سن “پہِلاں کئی وار لۄک اِتھے آئے سن۔ اُہ لالچی سُبھاء دا بںدّا ہَے۔ چِیذ وست لَے کے رکھّ لَیںدا ہَے۔ کۄٹھی گیڑا دے کے مُڑ آئُںدا ہَے۔ ججّ اُسدی اُکّا نہِیں سُݨدا۔ پِچھۄں کئی وار اُسدا پارٹِییاں نال رَۄلا پِیا ہَے۔ اُس نال گلّ کرن دا کۄئی فائِدا نہِیں۔”
اِنہاں رِپۄرٹاں بائد سِںگّلے دی ہۄر چڑھ مچّی۔
آخری پھَیسلا لِیا گِیا۔
سادھُۄ سِںگھّ دا ناں تک نہِیں لِیا جائیگا۔ باکِییاں تک پہُںچّ کرن دی کۄئی کسر باکی نہِیں چھڈّی جائیگی۔
’کِس نُۄں کی دیݨا ہَے؟‘ اگّۄں تۄں اِہ سبھ سِںگّلا تَیء کریگا۔
-31-
سرکاری وکِیل دی آئۄ بھگت دا پْربںدھّ ہۄٹل ’سِٹی ہرٹ‘ وِچّ کِیتا گِیا سی۔ پںکّج نیں اِکّ کمرا اُنہاں لئی راکھواں رکھوا دِتّا سی۔
مُۄںہ ہنیرا ہُںدّے ہی اِکّ گڈّی پہِلاں سِںگّلے دے گھر گئی۔ پھیر اُنہاں ستِںدّر سِںگھّ نُۄں نال لِیا۔
رستے وِچّ سِںگّلے نیں سرکاری وکِیل نال سِیٹی رلائی۔ اسامی مۄٹی سی۔ مۄٹی فِیس مِلݨی سی۔ اگّے سِںگّلا تِیسرا ہِسّا لَیںدا سی۔ اجّ اُسدا ادھّ لَیݨ دا اِرادا سی۔
سرکاری وکِیل دی اِکّ شرت سی۔ نںدّ لال اُسنُۄں دس ہذار دی پیشکش کر چُکّا سی۔ سِںگّلا جۄ ودھّ دِوائیگا اُس وِچّ اُسدا ادھّ ہۄئیگا۔
نںدّ لال ولّۄں نہِلے ’تے مارے دہِلے ’تے سِںگّلا ہَیران رہِ گِیا۔ گُرُۄ چیلے نُۄں مات دے گِیا سی۔ باذی ہتھّۄں جاںدی دیکھ کے اُسنے سرکاری وکِیل نُۄں اُںگل لا دِتّی سی۔
“بابُۄ جھُۄٹھ مار گِیا۔ اُہ پارٹی تۄں دس ہذار مںگّ رِہا سی۔ تھۄڈے کِسے سرکاری وکِیل نیں پارٹی نُۄں سلاہ دِتّی سی کِہ ہذار تۄں ودھّ نہِیں دیݨا۔
پارٹی میرے ’تے دھِجدی ہَے۔ مَیں اُنہاں نُۄں جھاڑِیا۔ آکھِیا ہذار تاں نائِب کۄرٹ نہِیں لَیںدا۔ اِہ وڈّا سرکاری وکِیل ہَے۔ کلاس ون افسر ہَے۔ ججّ اُس نُۄں پُچھّ کے فَیسلے کردا ہَے۔ اِکّ دبکا ہۄر مارِیا۔ دسِّیا کِہ سرکاری وکِیل مُدئیِّیاں دا وکِیل ہُںدَّے۔ مُدئی کۄلۄں جے چَۄتھا ہِسّا فِیس مِل جاوے٬ سرکاری وکِیل اُسنُۄں ترجِیہ دِںدّا ہَے۔ مُدئی دھِر سرکاری وکِیلاں دے پِچھّے پھِردی ہَے۔ سرکاری وکِیل نیں اِکّ دھِر نال گلّ کرنی ہَے۔ دۄہاں دھِراں تۄں تھۄڑھا لَے جاݨے ہن۔ تاں گلّ بݨی ہَے۔ اسِیں ہِسّا مُفت دا نہِیں مںگّدے۔ سانُۄں بتھیرِییاں ٹکّراں مارنِییاں پَیںدِییاں ہن پارٹی نُۄں لِیہ ’تے لِیائُݨ لئی۔”
مُلذم پارٹی نُۄں گھںٹّا ٹھہِر کے بُلائِیا گِیا سی۔ اُنہاں نُۄں کِسے ہۄر دا اِںتذار کرن دی ذرُۄرت نہِیں سی۔
پہِلا پَیگّ ستِںدّر نُۄں پھڑائُںدا سِںگّلا آپݨی وکالت آپ کرن لگّا۔
“تُسِیں وکِیل لۄک بڑے اُستاد ہُںدّے ہۄ۔ تھۄڈے اِہ گۄرکھ دھںدّے میرے پلّے نہِیں پَیںدے۔ بابا جِویں مرذی کر لئیِں۔”
ستِںدّر سِںگھّ نیں دُۄجا پَیگّ اںدّر سُٹّدِیاں آپݨے ہتھِیار سُٹّ دِتّے۔
“تُۄں دس ہذار مںگّی٬ مَیں پںجّ آکھُۄں۔ جِتھے ٹِکے ٹِکا لواںگے۔ لڈُّۄ بھُرِیا ہَے٬ سارے مُۄںہ مِٹھّا کر لئیِئے۔ سۄنے دی مُرگی ہَے۔ اِکّ اِکّ کرکے آںڈے کھاواںگے۔
اگلی پیشی ہۄر جھاڑ لواںگے۔”
سِںگّلا سرکاری وکِیل دے نال رلݨ لئی دُۄجا پَیگّ بنائُݨ لگّا۔
“جِویں آکھیںگا٬ کر لواںگے۔”
“نمک ہرام ناں ہۄوے٬ اِسدا کۄئی ڈھںگّ ترِیکا سۄچۄ! کی لگّدا ہَے؟
درخاست منذُۄر ہۄ جائۄُ؟”
“سواہ منذُۄر ہۄ جائۄُ۔ اِنا گمبھِّیر ماملا ہَے۔ اِہ ججّ مُدئی پکھّی ہَے۔”
“پھیر آپاں کِہڑے مُۄںہ دس ہذار مںگِّیئے؟”
“آپاں آپݨے کمّ دی فِیس لَیݨی ہَے۔ چُپّ رہِݨ دی۔ ہۄر جۄ مَیں کر سکدا ہاں٬ اُہ مَیں کرن نُۄں تِیار ہاں۔”
“چُپّ تُۄں ادالت وِچّ کرِیں۔ اِتھے کھُلّہ کے بۄل۔ تُۄں بہُت پُراݨا سرکاری وکِیل ہَیں۔ ذمانت منذُۄر کرائُݨ دا کۄئی ہِیلا دسّ۔”
“اِک ہلّ ہۄ سکدا ہَے۔ سادھُۄ سِںگھّ نیں آکھِیا ہَے٬ مِسل پڑھکے پھَیسلا کراںگے۔ جے کلّہ نُۄں مِسل ناں آئی اُسنے پھَیسلا کر دیݨا ہَے۔ ذُبانی اُہ سَۄ آکھدا رہے٬ پر پھَیسلا کردے سمیں مِسل تۄں باہر نہِیں جاݨ لگّا۔ پرچے وِچّ اُنہاں دا ناں نہِیں۔ خبراں دے آدھار ’تے ذمانت ردّ ہۄݨۄں رہی۔ درخاست منذُۄر نہِیں کریگا تاں کی کریگا؟”
ستِںدّر دے اِس سُجھاء ’تے سِںگّلے دا من گُلاب واںگ کھِڑ گِیا۔ سرکاری وکِیل نُۄں دِتّی فِیس دا مُلّ اُتر گِیا۔
“اِکّ وار جے کُجھّ دِناں لئی پیشگی ذمانت منذُۄر ہۄ گئی٬ پھیر آپاں سمبھّال لواںگے۔ اُنا چِر مِسل پیش نہِیں کراںگے٬ جِنّا چِر تفتِیش وِچّ شامل ہۄ ہۄ اُہ پُلِس دے ہتھّ کھڑھے نہِیں کروا دِںدّے۔ جدۄں پُلِس آکھُۄ٬ اُنہاں دی تفتِیش مُکمّل ہَے پھیر ججّ ذمانت کِس آدھار ’تے ردّ کرُۄ؟”
“مِسل کِس ترہاں رۄکِیئے؟ دُۄجے پاسے اِکّ وکِیل پَیروائی کر رِہا ہَے۔
اُسدا اِہ نِجی کیس ہَے۔ سارے کانُۄنی داء پیچ جاݨدا ہَے۔ مَینُۄں پتا لگّا ہَے اُسنے نائِب کۄرٹ تۄں نۄٹِس کٹوا کے تھاݨے پہُںچّا دِتّا ہَے۔”
“تھاݨے اِںتذام کر لئۄ۔ پہِلاں دسّ دِںدّے٬ مَیں نۄٹِس رُکوا دِںدّا۔ اُہ وکِیل سارا دِن میرے سِرہاݨے بَیٹھا رِہا۔ رۄںدا رِہا۔ مَینُۄں ترس آ گِیا۔
مَیں نۄٹِس اُسے نُۄں پھڑا دِتّا۔ ہالے کُجھّ نہِیں وِگڑِیا۔ مِسل رۄکۄ۔ ذمانت منذُۄر کرائُݨ دا اِہۄ ترِیکا ہَے۔”
“ساڈا اِہ کمّ کرۄ۔ تفتِیشی نُۄں فِیس دِوا دِںدّے ہاں۔ مِسل رۄکۄ٬ کرۄ تھاݨے فۄن۔”
“مَینُۄں چھۄٹے مۄٹے کمّاں وِچّ ناں گھڑِیس۔ تفتِیشی ہذار رُپِیا لَیںدا ہَے۔
تُسِیں دِتّا تاں مِسل نہِیں آئیگی۔ اُنہاں نیں دے دِتّا آ جائیگی۔ کِدھرے کمّ اڑن لگّا٬ پھیر مَیں فۄن کر دِیاںگا۔”
“ٹھِیک ہَے٬ اسِیں وکِیل ہاں۔ ساڈا کمّ کچہِری تک ہَے۔ پارٹی دی پُلِس نال سِدھّی گلّ ہَے۔ اُنہاں نُۄں سلاہ دے دِںدّے ہاں۔ اِہ اِںتذام اُہ خُد کرن۔”
ذمانت کرائُݨ دے سارے پہِلُۄ وِچارے جا چُکّے سن۔ دارُۄ آپݨا اسر دِکھائُݨ لگّ پئی سی۔
ہۄر بَیٹھے رہِݨ دا کۄئی مکسد نہِیں سی۔
سرکاری وکِیل کاہلا پَیݨ لگا۔ پںکّج دے لیٹ ہۄݨ ’تے کھِجھݨ لگّا۔
پںکّج کِدھرے رُجھّ گِیا سی۔ اُسدی تھاں نِیرج اتے وِنے آ گئے۔
نِیرج دے ساہمݨے سِںگّلے اتے سرکاری وکِیل وِچّ بݨی یۄجنا اِکّ وار پھیر دُہرائی گئی۔
نِیرج نیں خُد سرکاری وکِیل دی جیب وِچّ پَیسے پائے۔
جۄ سِںگّلے نیں آکھِیا دۄہاں دھِراں نیں اُہ منذُۄر کر لِیا۔
ہۄٹل وِچّ کھڑھ کے سماں برباد کرن دی ذرُۄرت نہِیں سی۔ نِیرج جھٹّ میلُۄ رام کۄل جائے۔ بݨی یۄجنا انُسار مِسل نُۄں کچہِری آئُݨ تۄں رُکوائے۔
-32-
مِسل رۄکݨا میلُۄ دے کھبّے ہتھّ دی کھیڈ سی۔ میلُۄ نیں سِدھّی کپتان نال گلّ کِیتی۔ کپتان نیں مُکھّ افسر نُۄں سمجھائِیا۔
اِس مُکدّمے دے اِکّ دۄشی دے چںڈِّیگڑھ لُکے ہۄݨ دی مُخبری مِسل وِچّ درج کِیتی جاوے۔ نرِںدّر ناتھ ہَۄلدار دی سرپْرستی ہیٹھ اِکّ پُلِس پارٹی بݨائی جاوے۔ ریڈ لئی اُس پارٹی دی روانگی چںڈِّیگڑھ لئی پائی جاوے۔
ادالت وِچّ اِکّ بینتی پتّر بھیجِیا جاوے۔ اُس وِچّ لِکھِیا جاوے۔
ادالت دا ہُکم لیٹ پُجّا سی۔ ہَۄلدار سمیت مِسل باہر جا چُکّی سی۔
ہۄر تارِیخ پائی جاوے۔
کپتان تۄں فۄن کروا کے میلُۄ نیں مُکھّ افسر نُۄں فۄن کِیتا۔ اُہ نرِںدّر ناتھ نُۄں میلُۄ ولّ بھیج دیوے۔
میلُۄ نیں نرِںدّر ناتھ لئی اِکّ ہذار رُپئے پھڑ لئے۔ دۄ بۄتلاں وِسکی دِییاں مںگّوا لئیِیاں۔ اُہ دارُۄ پِلا پِلا تفتِیشی نُۄں ٹُن کر دیویگا۔ دۄ دِن اُسنے بیہۄش رہِݨا سی۔ مِسل نُۄں اُس نیں کِتھے لِجا سکݨا سی۔ میلُۄ نیں اُسنُۄں خُد نُۄں تُرن پھِرن جۄگا نہِیں سی رہِݨ دیݨا۔
بینتی پتّر سمیں سِر نہِیں سی پُجّݨا چاہِیدا۔ جے اِہ سمیں سِر پُجّ گِیا تاں سادھُۄ سِںگھّ نیں درخاست منذُۄر کر لَیݨی سی۔ بِناں کۄئی ہُکم سُݨائے تارِیخ پا دیݨی سی۔
اِہ مسلا وی میلُۄ نیں ہلّ کر دِتّا۔
مُنشی ہتھّۄں پروانا لِکھوا کے مُکھّ افسر دے رِیڈر نُۄں پھڑائِیا گِیا۔
پروانا کدۄں ججّ نُۄں پھڑائُݨا ہَے اُہ اُسنُۄں چںگّی ترہاں سمجھائِیا گِیا۔
میلُۄ نیں رِیڈر نُۄں وی ڈیئری بُلا لِیا۔ اُسدی فِیس اُسدے ہوالے کِیتی گئی۔ ٹہِل سیوا لئی اُسنُۄں نرِںدّر ناتھ نال بِٹھائِیا گِیا۔
رِیڈر نیں تھۄڑھی جِہی ہُشِیاری ورتݨی سی۔ کُجھّ دیر اِدھّر اُدھر گھُمّݨا سی۔ جدۄں اِس کیس دی سُݨوائی ہۄ جاوے٬ پھیر کملا جِہا بݨ کے اُہ اِہ بینتی پتّر سرکاری وکِیل نُۄں پھڑا دیوے۔ سرکاری وکِیل تۄں مُیافی مںگّے۔
پھاٹک بںدّ ہۄݨ کارن اُہ لیٹ ہۄ گِیا۔ کُجھّ جھِڑکاں سرکاری وکِیل کۄلۄں پَیݨگِییاں۔ اُہ برداشت کر لئے۔ کُجھّ بُرا بھلا ججّ کۄلۄں سُنݨا پَے سکدا سی۔ اُسدا اُہ مُلّ لَے لئے۔
پُلِس مہِکمے نُۄں میلُۄ رام نیں سمبھّال لِیا۔ میلُۄ رام کِہڑا ہدائِتاں آپݨے کۄلۄں دے رِہا سی؟ اُہ اُہۄ کروا رِہا سی جۄ پُلِس کپتان چاہُںدّا سی۔
-33-
پںکّج ہۄراں دی ارذی دی سُݨوائی سبھ تۄں پہِلاں ہۄݨی سی۔
سارِییاں کچہِرِییاں وِچّ اجّ اِسے کیس دی چرچا سی۔
پںکّج ہۄراں دے دۄست مِتّر اتے رِشتیدار سویرے نَۄں وجے تۄں کچہِری پُجّݨا شُرُۄ ہۄ گئے سن۔ تِیہ چالی وڈِّییاں گڈِّییاں نیں پارکِںگّ والی ساری تھاں ملّ لئی سی۔ پںجّاہ سٹھّ مۄٹے تاذے سیٹھ٬ ہتھّاں وِچّ مۄبائیِل فۄن پھڑھی٬ ہرل ہرل کردے اِدھر اُدھر پھِر رہے سن۔ کدے جھُرمٹ نںدّ لال دُیالے جُڑ جاںدا سی کدے سِںگّلے دُیالے۔ پںکّج دا سالا آئے مہِماناں نُۄں کۄکا کۄلا ورتا رِہا سی۔ اجے دا نَۄکر چاہ والی کیتلی اتے بِسکُٹ چُکّی پھِردا سی۔ پَیروائی کرن آئے سمرتھکاں دے چِہرِیاں ’تے کۄئی تناء نہِیں سی۔ ہاسا مذاک اتے کھاݨ پِیݨ چلّ رِہا سی۔ پِکنِک ورگا ماہَۄل سی۔
دُۄجی دھِر سرکاری وکِیل دے دفتر اگّے جُڑی کھڑھی سی۔
رام ناتھ سرکاری وکِیل دے دفتر وِچّ بَیٹھا مِسل دی اُڈِیک کر رِہا سی۔
باہر کھڑھے نَۄجواناں وِچۄں کُجھّ پتّرکار سن اتے کُجھّ کمل دے دۄست۔
کُجھّ نِیلم دے پیکِیاں ولّۄں آئے رِشتیدار۔ اِس دھِر دے سارے سمرتھک تھکّے ٹُٹّے اتے ہارے ہارے مہِسُۄس کر رہے سن۔
تھاݨیدار نُۄں سمیت مِسل ساڈھے نَۄں وجے سرکاری وکِیل دے دفتر پُجّ جاݨا چاہِیدا سی۔ جدۄں مِسل پَۄݨے دس وجے تک وی ناں پُجّی تاں ستِںدّر سِںگھّ نیں رام ناتھ نُۄں سُچیت کِیتا۔ فۄن کرکے تھاݨِئۄں پتا کِیتا جاوے۔ دیری دا کارن پُچھِّیا جاوے۔
تھاݨے والے پَیراں ’تے پاݨی نہِیں سن پَیݨ دِںدّے۔ مُنشی تۄں سِوا تھاݨے کۄئی نہِیں سی۔ مِسل کِتھے ہَے٬ اِس بارے مُنشی نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔
پُۄرے دس وجے ادالت دی کاروائی شُرُۄ ہۄ گئی۔
سرکاری وکِیل نیں مجبُۄری ذاہر کِیتی۔ تھاݨے تۄں مِسل نہِیں سی آئی۔
کُجھّ دیر اِںتذار کِیتی جاوے۔
اِںتذار کرنا سادھُۄ سِںگھّ دا اسُۄلھ نہِیں سی۔ مِسل سمیں سِر پُجّݨی چاہِیدی سی۔ نہِیں تاں سرکاری وکِیل نُۄں اِکّ ترفا ہُکم سُݨن لئی تِیار رہِݨا چاہِیدا سی۔
پر اِہ ماملا گمبھِّیر سی۔ اُس نُۄں شکّ ہۄئِیا مُلذم پارٹی اُسدی سختی دا نجائِذ فائِدا اُٹھّا رہی سی۔ مِسل نُۄں جاݨ بُجھّ کے لیٹ کروا رہی سی۔
اِنساف نُۄں مدّے نذر رکھدے ہۄئے سادھُۄ سِںگھّ نیں آپݨا اسُۄل تۄڑِیا۔
سرکاری وکِیل نُۄں سخت تاڑنا ہۄئی۔ اُہ خُد تھاݨے فۄن کرے۔ پتا کرے مِسل کِئۄں نہِیں آئی۔
بہِس گِیاراں وجے تک ٹال دِتّی گئی۔
جدۄں مِسل گِیاراں وجے وی ناں آئی تاں سادھُۄ سِںگھّ کۄل بہِس سُݨن تۄں سِوا کۄئی چارا نہِیں سی۔ ہۄر تارِیخ پا کے اُہ آپݨے آپ نُۄں مُدئی دھِر نال نہِیں سی جۄڑ سکدا۔
نںدّ لال ولّۄں کلّہ والی بہِس دُہرائی گئی۔
کائِدے انُسار نںدّ لال تۄں بائد سرکاری وکِیل نُۄں بہِس کرن دا مَۄکا دِتّا گِیا۔ سرکاری وکِیل کۄل مِسل نہِیں سی۔ مِسل بِناں بہِس نہِیں سی ہۄ سکدی۔ بہِس لئی اُسنُۄں تارِیخ چاہِیدی سی۔
رام ناتھ بہِس کرنا چاہُںدّا سی۔ اُہ مرن والے دا ماما سی اتے مُدئی دھِر دا وکِیل۔ دۄہاں کارناں کرکے بہِس کرن دا اُسدا ہکّ بݨدا سی۔
سفائی دھِر دے وکِیل اُسنُۄں بیہے کڑاہ واںگ پَے گئے۔ کانُۄن دِییاں کِتاباں دے ڈھیر اُنہاں ججّ اگّے رکھّ دِتّے۔ اِہ سرکار دا کیس سی۔ سرکار دا پکھّ پُۄرن لئی سرکاری وکِیل ہاذر سی۔ مُدئی دھِر دے وکِیل نُۄں بۄلݨ دا کۄئی ہکّ نہِیں سی۔ سُپرِیم کۄرٹ نیں اِکّ وار نہِیں سَۄ وار اِس نِئم دی پْرۄڑتا کِیتی سی۔
سادھُۄ سِںگھّ رام ناتھ نُۄں سُݨن لئی تِیار سی۔ پر اُس کۄل وی پرچے تۄں سِوا پیش کرن لئی کُجھّ نہِیں سی۔ پرچا نںدّ لال پڑھکے سُݨا چُکّا سی۔
باکی جۄ رام ناتھ نیں دسّݨا سی٬ ججّ اُسنُۄں آپݨے پھَیسلے دا آدھار نہِیں سی بݨا سکدا۔ اِس لئی رام ناتھ دا بۄلݨا جاں ناں بۄلݨا اِکّ برابر سی۔
پُلِس دی اِس اݨگہِلی ’تے ججّ نیں سخت نراذگی پْرگٹائی۔ آپݨی نراذگی پْرگٹائُݨ لئی مائِیا نگر دے ڈی.آئی.جی.نُۄں وِشیش چِٹھّی لِکھوائی۔ مُکھّ افسر وِرُدھ وِبھاگی کاروائی دی سِفارش ہۄئی۔ اگلی پیشی ’تے مِسل پیش ہۄوے جاں کپتان خُد پیش ہۄوے۔
اگلی پیشی تِنّ دِناں دی پائی گئی۔ تد تک دۄشِییاں دی پیشگی ذمانت منذُۄر کِیتی گئی۔
“لَے بئی پہِلی باذی مَیں جِتّ دِتّی۔ ہُݨ آپݨا اسر رسُۄخ ورت کے تفتِیش وِچّ شامل ہۄ جاوۄ۔ جۄ کُجھّ پُلِس تُہاتھۄں پُچھّݨا چاہُںدّی ہَے٬ دسّ دیوۄ۔ جۄ رِکارڈ مںگّدی ہَے٬ دے دیوۄ۔ پھیر دیکھۄ٬ اگلی پیشی مَیں کِویں ذمانت پکّی کرائُںدا ہاں۔”
کچہِرِیئۄں باہر نِکل کے٬ آپݨے دُیالے جُڑے ہجُۄم نُۄں سمبّۄدھن کردے نںدّ لال نیں آپݨی تارِیف آپ کرنی شُرُۄ کِیتی۔
“تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨ سمیں وکِیلاں نُۄں نال لَے جاݨا۔ اِکّ دۄشی اِکّ وکِیل نال لِجا سکدَے۔ دۄ وکِیل لَے جاݨا۔ پُلِس دبّی رہُۄ۔ سِںگّلے نُۄں سارے کیس دا پتَے۔ اِس نُۄں ذرُۄر لِجاݨا۔ تھاݨے جاݨ دی فِیس وکھّ ہُںدّی ہَے۔
اُہ سِںگّلے نُۄں دے دیݨا۔”
نںدّ لال دے ہدائِتاں کردے کردے کچہِری دے اردلی٬ گنّمَین٬ رِیڈر اتے سٹَینۄ اُنہاں نُۄں گھیر کے کھڑھ گئے۔ جھُک جھُک سلاماں کرن اتے مُبارکاں دیݨ لگے۔
“دِئۄ اِنہاں نُۄں پںجّاہ پںجّاہ۔”
اجے نیں جھٹّ پںجّاہ پںجّاہ دے نۄٹاں دی جھڑی لا دِتّی۔
“اِک گلّ ہۄر۔ کِسے پتّرکار نُۄں پھڑ کے خبراں لگوا دِئۄ۔ اخبار جِہڑی ذہِر اُگلدے ہن٬ اُسدا اُنہاں نُۄں مۄڑواں جواب مِل جائیگا۔”
نںدّ لال نُۄں دُۄسری ادالت وِچۄں سُنیہا آ چُکّا سی۔ ادالت ولّ جاںدا جاںدا اُہ ہدائِتاں دِںدّا رِہا۔
“پْرَیسّ اُنہاں ولّ ہَے۔ آپݨی خبر کَۄݨ لائیگا؟” نںدّ لال دے نال نال تُردا اجے تَۄخلا پْرگٹ کرن لگّا۔
“تُۄں پںجّاب درپݨ والے شِںدّے کۄل چلا جا۔ میرا ناں لَے دیئیِں۔ پںجّ سَۄ دا نۄٹ پھڑا دیئیِں۔ دیکھ کِس ترہاں خبر لگدی ہَے٬ وڈِّییاں سُرخِییاں وِچّ۔”
خبر دی تلب سائِلاں نُۄں گھٹّ نںدّ لال نُۄں ذِیادا سی۔
درپݨ سماچار سمُۄہ دے اخباراں نُۄں شہِری لۄک پڑھدے سن۔ شِںدّے نیں تتھاں دی چرچا گھٹّ نںدّ لال دی کابلِیئت دی چرچا ودھّ کرنی سی۔ اُس چرچا نیں مائِیا نگر واسِییاں نُۄں پْربھاوِت کرنا سی۔ پْربھاوت ہۄئے لۄکاں نیں نںدّ لال ولّ دَۄڑنا سی۔
نںدّ لال دا دھنّواد کرکے اجے نیں سبھ تۄں پہِلاں پںکّج نُۄں خُشخبری سُݨائی۔ ہُݨ لُک چھِپ کے پھِرن دی ذرُۄرت نہِیں سی۔ پںکّج کچہِری دے ساہمݨے ڈھابے وِچّ بَیٹھا سی۔ سُۄچنا مِلدے ہی اُہ کچہِری آ گِیا۔
پیشگی ذمانت دا ہُکم جیب وِچّ پا کے نِیرج اتے وِنے میلُۄ دی ڈیئری ولّ ہۄ لئے۔ اُہ کپتان نال گلّ کرے۔ اُنہاں نُۄں تفتِیش وِچّ شامل کروائے۔
اُہ پکّی ذمانت دے ہُکم کروا کے بیپھِکر ہۄݨ۔
پںکّج یاراں دۄستاں نُۄں لَے کے پھَیکٹری ولّ چلّ پِیا۔ کئی دِناں تۄں دۄست مانسِک تناء وِچّ سن۔ جشن ہۄݨا چاہِیدا سی۔
-34-
پیشگی ذمانت منذُۄر ہۄݨ دی خبر سُݨ کے میلُۄ کھُشی نال جھُۄم اُٹھِّیا۔
جھٹّ اُس نیں پھرِذ وِچۄں بۄتل کڈھّ لئی۔
سۄفی رہِݨا نِیرج ہۄراں دی مجبُۄری سی۔ اُنہاں نیں تھاݨے جا کے تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨا سی۔ آپݨا بِیان درج کرائُݨا سی۔
پارٹی دا اِںتذام پھَیکٹری وِچّ ہۄ رِہا سی۔ پارٹی وِچّ شامل ہۄݨ لئی اُنہاں نیں میلُۄ نُۄں دائوت دِتّی۔
پر اُس تۄں پہِلاں اُنہاں دے منۄں تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨ دا بۄجھ لہِ جاݨا چاہِیدا سی۔
اِہ ادالت دا ہُکم سی۔ پُلِس نُۄں اِہ منّݨا پَیݨا سی۔ ساری پُلِس مُلذماں دے نال سی۔ پھیر فِکر والی کِہڑی گلّ سی؟
میلُۄ نیں کپتان نُۄں فۄن کِیتا۔ اُہ تفتِیشی نُۄں ہدائِت کرے۔ تفتِیشی مِسل دا گھر پُۄرا کرے۔ اجِہی ذِمنی لِکھے٬ جِس نُۄں پڑھکے ججّ اُنہاں دی ذمانت منذُۄر کرن لئی مجبُۄر ہۄ جائے۔
اِںجھ کرن وِچّ کپتان نُۄں کۄئی اِتراذ نہِیں سی۔ پر اُسنُۄں اِکّ دِکّت پیش آ رہی سی۔
ججّ ولّۄں لِکھی وِشیش چِٹھّی ڈی.آئی.جی.کۄل پُجّ چُکّی سی۔ مِسل کچہِری کِئۄں نہِیں گئی؟ اِس گلّ ’تے اُہ چِڑِیا بَیٹھا سی۔ مِسل اُسنے آپݨے کۄل مںگّوا لئی سی۔ کپتان نُۄں جھاڑ پَے چُکّی سی۔ ڈی.آئی.جی.نُۄں وِشواس وِچّ لَیݨا ذرُۄری سی۔
میلُۄ نیں کپتان دی مجبُۄری نِیرج نُۄں سمجھائی۔
“ڈی.آئی.جی.نال گلّ کرنی ہَے تاں کرۄ۔ جۄ دیݨا ہَے٬ دِئۄ۔ بسّ کھہِڑا چھُڈائۄ۔”
نِیرج مسلا لٹکائُݨ دے ہکّ وِچّ نہِیں سی۔
میلُۄ نیں ڈی.آئی.جی.نال سمپّرک کِیتا۔ مِیٹِںگّ تَیء ہۄ گئی۔
مدد دا مُلّ دۄ پیٹِییاں (دۄ لکھّ) چُکائِیا گِیا۔
دۄشی ہالے چُپّ کرکے بَیٹھے رہِݨ۔ پیشی تۄں اِکّ دِن پہِلاں ڈی.آئی.جی. تفتِیشی اتے ملذماں نُۄں آپݨی کۄٹھی بُلائیگا۔ آپݨی ہاذری وِچّ ذِمنی لِکھوائیگا۔ نال آپݨی تسدِیک پائیگا۔ تاں دۄشِییاں دا کمّ بݨیگا۔
ڈی.آئی.جی.تۄں تھاپڑا لَے کے ساری ٹۄلی پھَیکٹری پُجّ گئی۔ نوِیں خُشکھبری نیں جشن وِچّ نوِیں رُۄہ پھُۄک دِتّی۔
دیر رات تک جشن چلدا رِہا۔
-35-
پںکّج اتے نِیرج کئی دِناں دے دیش نِکالے بائد پہِلی وار گھر سُتّے سن۔
سَۄݨ تۄں پہِلاں اُنہاں نیں گھردِیاں نُۄں سخت ہدائِت کِیتی سی۔ اُنہاں نُۄں کچّی نِیںد وِچۄں اُٹھائُݨ دی جُئرت ناں کِیتی جاوے۔
پر فَۄجداری مُکدّمِیاں وِچّ پھسے لۄک کدے سُکھ دی نِیںد نہِیں سَۄں سکدے۔
ہالے اُنہاں نُۄں سُتِّیاں تِنّ گھںٹّے وی نہِیں سن ہۄئے کِہ سِںگّلے دے فۄن ’تے فۄن کھڑکݨ لگے۔
پںجّابی تۄں لَے کے اںگّریذی تک ہر اخبار نیں اُنہاں دے کیس نال سبںدھّت خبراں چھاپِییاں سن۔ سِںگّلے اتے سرکاری وکِیل نُۄں وِچے گھڑِیسِیا گِیا سی۔ سِںگّلے٬ ستِںدّر سِںگھّ اتے نِیرج دی سِٹی ہارٹ ہۄٹل دے باہر اِکٹھّے کھڑِیاں دی پھۄٹۄ تکرِیبن ہر اخبار وِچّ چھپی سی۔ سِںگّلے دے سرکاری وکِیل نُۄں اُسدی کۄٹھِیئۄں لَے کے آئُݨ تۄں لَے کے کۄٹھی چھڈّݨ تک دا ویروا خبراں وِچّ دِتّا گِیا سی۔ سِںگّلے دا کُجھّ نہِیں سی وِگڑن لگّا۔ اُہ پْرائیِویٹ وکِیل سی۔ جۄ مرذی کرے۔ سرکاری وکِیل دی مِلی بھُگت سابت ہۄ جاݨ نال اُسدی نَۄکری نُۄں خترا سی۔ ستِںدّر سِںگھّ وار وار فۄن کر رِہا سی۔
اِہۄ نہِیں۔ میلُۄ اتے نرِںدّر ناتھ دی مِلی بھُگت دی خبر وی لُۄݨ مِرچ لا کے چھاپی گئی سی۔ شرابی ہالت وِچّ اُسنُۄں میلُۄ دی ڈیئری وِچّ لمّا پِیا دِکھائِیا گِیا سی۔ تھاݨے دے رِکارڈ دا ہوالا دے کے اِہ سِدھّ کِیتا گِیا سی کِہ ہوالدار کِدھرے نہِیں سی گِیا۔ مائِیا نگر وِچّ ہاذر سی۔ دۄشِییاں نُۄں فائِدا پہُںچّائُݨ لئی اُسدے باہر جاݨ دا ڈراما رچِیا گِیا سی۔
نرِںدّر دے سُنیہے آ رہے سن۔ اُسنے مِسل کپتان دے کہِݨ ’تے رۄکی سی۔ اُسنُۄں مُئتّل ہۄݨ تۄں بچائِیا جاوے۔
پُلِس دی اِس جِیادتی وِرُدھ مُذاہرے٬ دھرنے اتے ہڑتال دا سدّا دِتّا گِیا سی۔
سارا مائِیا نگر جاگ چُکّا سی۔ پںکّج ہۄرِیں سُتّے پئے سن۔ اُنہاں نُۄں جاگ جاݨا چاہِیدا سی۔
جدۄں وار وار فۄن کرن ’تے کِسے نیں فۄن ناں چُکِّیا تاں مجبُۄرن سِںگّلے نُۄں اُنہاں دی کۄٹھی جاݨا پِیا۔
دۄ اخبار سِںگّلے کۄل آئُںدے سن۔ باکی دے اخبار اُسنے رستے وِچۄں کھرِید لئے۔ اخباراں وِچّ چھاپݨ لئی جِویں اجّ ہۄر کۄئی خبر ہی نہِیں سی۔
سبھ اخباراں نیں اِسے مِلی بھُگت دے چرچے چٹکارے لَے لَے چھاپے سن۔
کئی دِناں بائد مساں دۄویں بھرا تناء مُکت ہۄئے سن۔ دیر رات تک اُہ پِیںدے رہے سن۔ ہُݨ آسانی نال اُنہاں دی اکھّ نہِیں سی کھُلہ رہی۔
اچانک سِںگّلے نُۄں گھر آئِیا دیکھ کے اُنہاں دے ہۄش اُڈّ گئے۔ دۄہاں نُۄں تریلِییاں آئُݨ لگِّییاں۔ بلڈّ پْرَیشر اُپر ہیٹھ ہۄݨ لگا۔ دِلاں دِییاں دھڑکناں تیذ ہۄ گئیِیاں۔
گھبرائے اُہ وِچار وِٹاںدرے لئی بَیڈ رُۄم وِچّ ہی بَیٹھ گئے۔
سِںگّلے نیں اِکّ اِکّ کرکے سارے اخبار اُنہاں اگّے رکھّے۔ کِس خبر دا کِس اُپّر کی پْربھاو پئیگا٬ اِسدی جاݨکاری دِتّی۔ سرکاری وکِیل اتے ہَۄلدار دے ہۄݨ والے نُکسان دا ذِکر کِیتا۔
سرکاری وکِیل اتے ہَۄلدار دی پںکّج ہۄراں نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں سی۔
کِیتے کمّ دے اُنہاں نُۄں پَیسے مِلے سن۔ نفے نُکسان دے اُہ خُد ذِمّیوار سن۔
سِںگّلا اِس ترک نال سہِمت نہِیں سی۔ سرکاری وکِیل دا نُکسان پںکّج ہۄراں دا نُکسان سی۔ جے ہُݨ اُنہاں دا بچاء کر لِیا گِیا تاں افسراں وِچّ بھرۄسا بݨِیا رہیگا۔ نہِیں تاں اگۄں تۄں افسر مدد کرنۄں ہٹّ جاݨگے۔
افسر مِٹّی دا مان نہِیں ہُںدّا۔ اِکّ وار پڑت خراب ہۄ گئی تاں کِسے نیں نۄٹاں دے بۄرِیاں اُپر وی دھار نہِیں مارنی۔ ہر افسر اُنہاں نُۄں کڑاکا چاڑھدا رہیگا۔
نرِںدّر ناتھ دا بہُتا نُکسان ہۄݨ والا نہِیں سی۔ اُس وِرُدھ کاروائی کپتان نیں کرنی سی۔ کپتان نیں آپے مَۄکا سمبھّال لَیݨا سی۔
فِکر سرکاری وکِیل دا سی۔
اجے دا اِکّ جِیجا آئی.اے.اَیس.افسر سی۔ پہِلاں اُہ گْرہِ سکتّر رِہا سی۔ ستِںدّر سِںگھّ دا مہِکما گْرہِ سکتّر دے ادھِین سی۔ ذرُۄر اُسدی پہِلے مہِکمے وِچّ بݨدی ہۄویگی۔
اجے نُۄں جگائِیا گِیا۔ کمّ سمجھائِیا گِیا۔
کُجھّ دیر بائد اُسدا فۄن آ گِیا۔ سرکاری وکِیل بیفِکر رہے۔ ماڑی مۄٹی جھاڑ جھمبّ ہۄ سکدی سی۔ نُکسان نہِیں سی ہۄݨ لگّا۔
سرکاری وکِیل ولّۄں بیفِکر ہۄ کے اُہ آپݨے بچاء دِییاں سکِیماں گھڑن لگے۔
-36-
ہڑتالاں دھرنِیاں دا کِسے نُۄں فِکر نہِیں سی۔ اجِہے ہر کیس وِچّ دھرنے وجّدے سن۔ پہِلے دِن گِݨتی پںجّ ستّ سَۄ ہُںدّی سی۔ دُۄجے دِن دۄ تِنّ سَۄ۔
ہفتے بائد اِہ گِݨتی پںجّاہ سٹھّ ’تے پُجّ جاںدی سی۔ پھیر گھر گھر دے رہِ جاںدے سن۔ ہۄر مہِینے بائد سبھ کھیڈݨے کھِںڈّ جاںدے سن۔ پَیروی کرن والا ٹاواں ٹلّا رہِ جاںدا سی۔ اِس کیس وِچّ اِسے ترہاں ہۄ رِہا سی۔ تماشبِیناں دی گِݨتی دِنۄ دِن گھٹ رہی سی۔
جِہڑی چمک باکی سی٬ اُہ پْرَیس دی مِہربانی کرکے سی۔ ہڑتالاں اتے دھرنِیاں دِییاں خبراں بڑے یۄجنا بدھّ ترِیکے نال چھاپِییاں جا رہِییاں سن۔
ہر نائرا مارن والے دی فۄٹۄ کِسے ناں کِسے اخبار وِچّ چھپ رہی سی۔ مُہلّے دے پْردھان تک دا ناں کِسے ناں کِسے اخبار وِچّ چھپ رِہا سی۔ آپݨی فۄٹۄ اخبار وِچّ چھپوائُݨ دے لالچ وِچّ لۄک ودھ چڑھ کے ہڑتالاں دھرنِیاں وِچّ ہِسّا لَے رہے سن۔
سِںگّلے دی رائے سی٬ جے پْرَیسّ چُپّ کر جائے تاں سبھ مسلے ہلّ ہۄ جاݨ۔
پْرَیس ہی تاں کابُۄ نہِیں سی ہۄ رہی۔ پْرَیسّ کلبّ دا سکتّر نیہا دا پْریمی سی۔ اُنہاں دی سگائی ہۄݨ والی سی۔ اِس گھٹنا نال اُسدا نِج جُڑِیا ہۄئِیا سی۔ اُسدِییاں بھاوناواں نُۄں ٹھیس پُجّی سی۔ اُسدا دِل اِنساف دی پُکار کر رِہا سی۔ سارے پتّرکار تنۄں منۄں اُسدا ساتھ دے رہے سن۔ آشکاں نُۄں نتھّ پائُݨا درِیاواں دے وہِݨاں نُۄں مۄڑن واںگ اَۄکھا سی۔
ساگر دا نیہا نالۄں مۄہ بھںگّ کِیتا جاݨا چاہِیدا سی۔ اِہ ٹھِیک سی کِہ پرچے وِچّ نیہا نال ہۄئے بلاتکار دا ذِکر نہِیں سی۔ اِس تتھّ نُۄں اِکّ سۄچی سمجھی چال تہِت چھُپا لِیا گِیا سی۔ پر ہر ذُبان اُپر ہۄئے بلاتکار دی چرچا سی۔ کئی اخباراں نیں آپݨِییاں پہِلے دِن دِییاں خبراں وِچّ بلاتکار دا ذِکر کِیتا سی۔ ساگر دے من وِچّ نیہا دی اپوِتّرتا دا وِش گھۄلِیا جاݨا چاہِیدا سی۔ اُسنُۄں جُۄٹھ نالۄں ناتا تۄڑن لئی پْریرِیا جاݨا چاہِیدا سی۔
جِنّا چِر اِہ یۄجنا سِرے نہِیں چڑھدی اُنا چِر پتّرکاراں دا کھہِڑا چھڈّ کے اخباراں دے سمپّادکاں نال سمپّرک کِیتا جاوے۔ کُجھّ اِشتِہار پھَۄری تَۄر تے اخباراں نُۄں دِتّے جاݨ۔ وڈّے اِشتِہاراں دا وائدا کِیتا جاوے۔
اخباراں دی گِݨتی کِہڑا دۄ چار سی٬ بئی کھرِید لئے جاݨ۔ کُلّ مِلا کے تِیہ چالی اخبار مائِیا نگر وِچّ آئُںدے سن۔ اِشتِہاراں دا ریٹ بڑا مہِںگّا سی۔ اںگّریذی اخباراں دی تاں نُکّر وِچّ اِشتِہار دیݨا مُشکل سی۔ وڈّے اِشتِہار بارے سۄچِیا وی نہِیں سی جا سکدا۔
اِس سمسِّیا نُۄں نجِٹھݨ لئی سارے اُدیۄگ پتِییاں نُۄں اِکّ جُٹ ہۄ جاݨا چاہِیدا سی۔ مائِیا نگر وِچّ ہذاراں اجِہے اُدیۄگ سن٬ جِنہاں دے وڈّے اِشتِہار اخباراں وِچّ چھپدے سن۔ اُنہاں نُۄں آپݨِییاں پبلِیسِٹی ایجںسِّییاں راہِیں اخباراں ’تے دباء پائُݨا چاہِیدا سی۔ بہُتا نہِیں تاں پںکّج ہۄراں دے آپݨے اتے رِشتیداراں دے اِشتِہار اِس یۄجنا تہِت دِتّے جاݨے چاہِیدے سن۔ اخبار چھۄٹا ہۄوے جاں وڈّا۔ اِشتِہار بِنہاں کِسے دا گُذارا نہِیں۔
مجبُۄری وسّ اخباراں نُۄں اُنہاں نال سمجھَۄتا کرنا پَیݨا سی۔
سِںگّلے دا اِہ سُجھاء وی وذندار سی۔ پںکّج آپݨے ساتھِییاں نال اِس وِشے تے گلّ کریگا۔ ہۄر نہِیں تاں خبراں دا سُر مٹھّا پئیگا۔ کدے کدے اُنہاں دا پکھّ چھپ جائِیا کریگا۔
سارے پتّرکار ساگر نال سہِمت نہِیں سن ہۄ سکدے۔ ہر سںسّتھا وِچّ وِرۄدھی دھِر وی ہُںدّی ہَے۔ وِرۄدھی دھِر دی پہِچاݨ کِیتی جاوے۔ تۄہفے دے کے اتے پارٹِییاں وِچّ بُلا کے اُس دھِر تۄں فائِدا اُٹھائِیا جاوے۔
وِدِیارتھِییاں دی ایکتا نُۄں کھۄرا لائِیا جاوے۔ اِہ اُمر باںدراں ورگی ہُںدّی ہَے۔ جِس کمّ پِچھّے پا دِتّے٬ پَے جاںدے ہن۔ چںگّے ماڑے نتِیجِیاں بارے نہِیں سۄچدے۔ اُنہاں دے ماپے پْریشان سن۔ اِمتِہان سِر اُپر سن۔ ہڑتال لمبّی ہۄ گئی تاں کئیِیاں دا سال مارِیا جائیگا۔ ہڑتالی وِدِیارتھِییاں دے ماپے آپݨے بچِّیاں دے بھوِکھّ لئی پُلِس ’تے ذۄر پا رہے سن۔ مُلذماں نُۄں جلدی گْرِفتار کرۄ۔
یُۄنِیورسِٹی دے ادھِکارِییاں نال گلّ کِیتی جاوے۔ تِماہی اِمتِہاناں دی ڈیٹ شِیٹ نۄٹِس بۄرڈ اُپر لگوائی جاوے۔ اِمتِہان سِر تے آ جاݨ نال ادھّے وِدِیارتھی آپݨے کمرِیاں وِچّ بںدّ ہۄ جاݨگے۔ باکی اُنہاں نُۄں دیکھۄ دیکھی کھِںڈّ جاݨگے۔ ماپے اُنہاں نُۄں ہڑتالاں دا کھہِڑا چھڈّ کے پڑھن لئی پْریرݨگے۔
واکِف ماپِیاں نال سمپّرک کِیتا جاوے۔ اُنہاں راہِیں بچِّیاں نُۄں سِدھّے راہ پائُݨ دا یتن کِیتا جاوے۔
سِںگّلے دے سبھ سُجھاء بہُت کِیمتی سن۔ پُلِس تے پَیںدے دباء نُۄں گھٹّ کرن لئی اِنہاں ہتھّ کںڈِّیاں دی ورتۄں ذرُۄری سی۔ پر اِنہاں سُجھاواں نُۄں املی رُۄپ دیݨ لئی بہُت سماں لگݨا سی۔ اُنہاں اگّے پھَۄری سمسِّیا پیشگی ذمانت منذُۄر کروائُݨ اتے پُلِس کۄلۄں کھہِڑا چھڈائُݨ دی سی۔ پہِلاں اِس بارے سۄچِیا جاوے۔
پیشگی ذمانت تاں منذُۄر ہۄݨی سی٬ جے تفتِیش وِچّ شامل ہۄئِیا جاوے۔
اِکّ وار جے تفتِیش وِچّ شامل ہۄ گئے٬ پھیر اُنہاں نُۄں کۄئی پرواہ نہِیں سی۔
اِس آدھار ’تے پہِلاں تاں سادھُۄ سِںگھّ نیں ہی ذمانت لَے لَیݨی سی۔ اُسنے ناںہ کر دِتّی تاں ہائی کۄرٹۄں ذمانت وٹّ ’تے سی۔
پر پںکّج خترا منّ رِہا سی۔ بدلے ہلاتاں وِچّ پُلِس نیں اُنہاں نُۄں شامل تفتِیش نہِیں سی کرنا۔
“کِئۄں نہِیں کرنا؟ ادالت دا ہُکم ساڈے کۄل ہَے۔ جے کپتان جاں ڈی.آئی.جی.مدد کرے تاں تفتِیش وِچّ شامل ہۄݨ وِچّ کۄئی اڑچن نہِیں ہَے۔”
سِںگّلے دے کہِݨ تے میلُۄ نال سمپّرک کرن دا یتن کِیتا گِیا۔ اُس راہِیں جاݨِیا جاوے کِہ پُلِس اِنہاں خبرا نُۄں کِنّی کُ گمبھِّیرتا نال لَیںدی ہَے۔
پُلِس کپتان نیں چَۄوی گھںٹّے دے اںدّر اںدّر دۄ اسل دۄشِییاں نُۄں پھڑ کے مُکھّ مںتّری دا وِشواس جِتّ لِیا سی۔ اِکّ دۄ بھاشݨاں وِچّ اُہ کپتان دی اِس کارگُذاری دی تارِیف کر چُکّا سی۔ مُکھّ مںتّری دی ہۄ رہی تفتِیش ’تے تسلّی سی۔ کپتان نُۄں کِسے پاسِئۄں کۄئی خترا نہِیں سی۔
پُلِس ادھِکارِییاں نُۄں اِنہاں خبراں دی بہُتی پرواہ نہِیں سی ہۄݨی چاہِیدی۔ آپݨے اُچّ ادھِکارِییاں نُۄں وِشواس وِچّ لَے کے اُہ آپݨی ہاتھِییاں والی مست چال چلّدے رہِںدّے ہن۔
میلُۄ دا مۄبائیِل فۄن بںدّ سی۔ گھر فۄن کِیتا۔ پتا لگّا اکھاڑے وِچّ گِیا ہَے۔ اکھاڑے تۄں پتا لگّا ڈیئری چلا گِیا۔ ڈیئری والِیاں پہِلاں آکھِیا گلّ کرائُںدے ہاں۔ پھیر پُچھِّیا کَۄݨ بۄلدا ہَے؟ پںکّج دا ناں فۄن سُݨن والے نیں اگّے دسِّیا۔ اگۄں جواب آئِیا “آکھدے باہر گئے ہن۔ کلّہ مِلݨگے۔”
میلُۄ دی اِس ہرکت دے سںکّیت سپشّٹ سن۔ افسر خبراں ’تے کھفا سن۔
ہال دی گھڑی کِسے مدد دی کۄئی سمبھّاونا نہِیں سی۔
فِکر والی کۄئی گلّ نہِیں سی۔ ہالے دۄ دِن باکی سن۔ دۄ دِناں وِچّ دِلّی فتہِ ہۄ سکدی سی۔ اِہ کِہڑا مسلا سی؟
سِںگّلے نیں پںکّج ہۄراں دا ہَۄسلا ودھائِیا۔
ہالے مُۄںہ ہنیرا سی۔ سبھ افسر سُتّے ہۄئے سن۔ دِن چڑھن ’تے پھیر یتن کِیتے جاݨگے۔
کُجھّ وی ہۄوے اُہ پیشگی ذمانت ہاسل کرکے رہِݨگے۔
-37-
پیشگی ذمانت دی درخاست اُپر اجّ آخری سُݨوائی سی۔
اجّ وی درخاست پہِلے نمبّر ’تے لگّی سی۔ پر اِس وار ہالات پہِلاں نالۄں اُلٹ سن۔
پہِلا مُکھّ افسر لائیِن ہاذر کر دِتّا گِیا سی۔ نواں مُکھّ افسر مِسل گھںٹّا پہِلاں لَے آئِیا سی۔ کیس دے سںکھّیپ ہالات اُسنے ذُبانی یاد کر رکھّے سن۔ سرکاری وکِیل دی سہُۄلت لئی اُسنے اِکّ لِکھتی نۄٹ تِیار کر لِیا سی۔ اہِم گواہاں اتے دستاویذاں اُپر اُسنے پھلَیگ لگا لئے سن۔
پہِلے سرکاری وکِیل نُۄں ہیٹھلی ادالت وِچّ بدل دِتّا گِیا سی۔
نواں سرکاری وکِیل پُۄری تِیاری کرکے آئِیا سی۔ کلّہ رام ناتھ اُسنُۄں مِلِیا سی۔ ادھّے گھںٹّے دی وِہل کڈھّ کے اُسنے رام ناتھ ولّۄں سُجھائے ہر نُکتے نُۄں گہُ نال سُݨِیا اتے سمجھِیا سی۔ کُجھّ اہمِ پھَیسلِیاں دِییاں نکلاں اُہ گھرۄں لَے کے آئِیا سی۔ اِنہاں پھَیسلِیاں دے آدھار ’تے درخاست ردّ کرائے جاݨ دا یتن کِیتا جاݨا سی۔
اِس وار سرکاری وکِیل دے دفتر باہر جُڑی بھِیڑ دے چِہرِیاں اُپّر رَۄݨک اتے اُتشاہ سی۔
سِںگّلا نویں سرکاری وکِیل نال سمپّرک کرن لئی ترلۄ مچھّی ہۄ رِہا سی۔ نَۄں وجے تک کِسے نُۄں پتا نہِیں سی کِہ اِس ادالت وِچّ کِس سرکاری وکِیل نیں جاݨا ہَے۔ جدۄں سُدرشن کُمار اِس مِسل دے تتھّ نۄٹ کرن لگّا پھیر پتا لگّا اجّ اُسدی واری سی۔
اِہ سرکاری وکِیل سی تاں دُۄجِیاں نالۄں جُۄنِیئر٬ پر کمّ دُۄجِیاں نالۄں ودھّ جاݨدا سی۔ بہُتا لالچی نہِیں سی۔ جۄ مِل گِیا٬ لَے لَیںدا سی۔ اِکّ اُس وِچّ ہۄر گُݨ سی۔ جدۄں پَیسے لَے لئے٬ پھیر کمّ کرائُݨ دا یتن کردا سی۔ کمّ دا بھیتی سی۔ کِسے ناں کِسے مۄری نِکل کے کمّ کرا لَیںدا سی۔ آپݨے اِنہاں گُݨاں کرکے اُہ وکِیلاں اتے سائِلاں وِچّ ستِکارِیا جاںدا سی۔
پہِلے سرکاری وکِیل نال شرییام گھُمّ کے سِںگّلا غلتی کر چُکّا سی۔ اُہ ہُݨ اُس غلتی نُۄں دُہرائُݨا نہِیں سی چاہُںدّا۔
اُہ نویں سرکاری وکِیل نال گلّ کرے تاں کِس ترہاں؟
سۄچ وِچار کے سِںگّلے نیں جُگت لڑائی۔ آپݨے مُنشی راہِیں اُسنے نائِب کۄرٹ نال سںگّلی اڑائی۔ دس ہذار دی گُٹّی اُسدے ہتھّ پھڑائی۔ کِویں ناں کِویں اُہ سُدرشن نُۄں مُدئی دے چُںگّل وِچۄں چھُڈائے اتے سِںگّلے دا سُنیہا پہُںچّائے۔
باکی کمّ وِچے چھڈّ کے نائِب کۄرٹ سرکاری وکِیل دے دفتر اگّے جا کھڑۄتا۔
نائِب کۄرٹ دی فِیس سَۄ رُپِیا سی۔ ہُݨ اُسدے بۄجھے ہذار پِیا سی۔
نائِب کۄرٹ نُۄں آپݨی فِیس ہذم کرن دی کاہل سی۔ اُہ فِیس مِلݨ دی خبر سرکاری وکِیل دے کنِّیں پائے اتے آپݨی ذِمّیواری تۄں مُکت ہۄئے۔ اگۄں سرکاری وکِیل جاݨے٬ سِںگّلا جاݨے۔
آنے بہانے کئی وار نائِب کۄرٹ سرکاری وکِیل کۄل گِیا۔ گلّ کرن دا یتن کِیتا۔ اِشارے کِیتے۔ پر رام ناتھ اِکّ مِںٹّ لئی وی اُسنُۄں اِکلّا نہِیں سی چھڈّ رِہا۔
دیکھدے دیکھدے دس وجّݨ وِچّ پںجّ مِںٹّ رہِ گئے۔ سرکاری وکِیل دا ادالت جاݨ دا سماں ہۄ گِیا۔
پُۄرے دس وجے پہِلی آواذ پَیݨی سی۔
“چلِیئے جناب! دس وجّݨ والے نیں۔” جدۄں رام ناتھ نیں سرکاری وکِیل کۄلۄں اُٹھݨ دا ناں ہی ناں لِیا تاں نائِب کۄرٹ نیں ہۄ چُکّے سمیں دی یاد کروا کے اُسنُۄں کُرسی تۄں اُٹھائُݨ دا یتن کِیتا۔
“ہاں چلّ! مِسلاں سمبھّال! آہ کِتاباں وی چُکّ لَے ….۔”
مِسلاں اتے کِتاباں نائِب کۄرٹ دے ہوالے کرکے سُدرشن اُٹھّ کھڑۄتا۔
سُدرشن تیذ تُرن دا آدی سی۔ اُسدی اِس آدت دا نائِب کۄرٹ نُۄں پتا سی۔
اُسے رفتار نال نائِب کۄرٹ نیں سرکاری وکِیل دے کدم نال کدم مِلائُݨا شُرُۄ کر دِتّا۔
رام ناتھ بہُت پِچھّے رہِ چُکّا سی۔
آلا دُیالا گھۄکھ کے نائِب کۄرٹ نیں سُدرشن دے کنّ وِچّ گھُسر مُسر کِیتی۔
“جناب سِںگّلے نیں دس ہذار بھیجِیا ہَے۔ میری جیب وِچّ ہَے۔ کہِںدّا ہَے مدد کر دیݨا۔”
“تُۄں مَینُۄں مروائیںگا۔ پہِلے سرکاری وکِیل دا پتا نہِیں کی بݨُۄ۔
مُدئیِّیاں دے سُۄہِیئے سی.آئی.اے.نالۄں گھٹّ نہِیں۔ پھڑے جاواںگے۔ کلّہ نُۄں آپݨی خبر چھپ جائیگی۔”
سُدرشن جۄخم لَیݨ نُۄں تِیار نہِیں سی۔
“کُجھ نہِیں ہُںدّا جناب۔ مَیں آپے سمبھّال لئۄُں۔”
“تُۄں اِکّ کمّ کر۔ پہِلاں اُنہاں نال گلّ کھۄلہ لَے۔ سانُۄں تھۄڑھی بہُت بہِس کرنی پئۄُ۔ دُۄجی شرت اِہ کِہ کمّ بݨے جاں ناں اسِیں فِیس رکھّ لَیݨی ہَے۔”
“اِہ مَیں سمجھا دِتّا ہَے۔ اُہ تُہاڈی بہِس کۄلۄں ڈردے ہن۔ کہِںدّے بہُتا اُچّی ناں بۄلݨا۔ سہِںدّی سہِںدّی بہِس کرنا۔ کِتاباں گھٹّ پیش کرنِییاں۔”
“پھیر ٹھِیک ہَے۔ دیکھ لواںگے۔”
سُدرشن دے ہاں کرن ’تے پہِلاں نائِب کۄرٹ نیں سُکھّ دا ساہ لِیا۔ پھیر مُلذم دھِر نیں۔
سرکاری وکِیل دے ادالت وِچّ وڑدِیاں ہی گھُسر مُسر شُرُۄ ہۄ گئی۔
ججّ دے سجّے ہتھّ سرکاری دھِر کھڑۄ گئی۔ کھبّے ہتھّ مُلذم دھِر۔
ججّ دے بِلکُل ساہمݨے پںدّراں کُ کُرسِییاں پئیِیاں سن٬ جِنہاں اُپر ہۄر مُکدّمِیاں دی بہِس کرن آئے وکِیل بَیٹھے سن۔ کُرسِییاں دے پِچھّے بَیںچ سن٬ جِہڑے آم جنتا لئی سن۔ اِنہاں بَیںچاں اُپر پںکّج ہۄراں دے سمرتھکاں نیں کبذا کر رکھِّیا سی۔ مُدئی دھِر دے سمرتھک سرکاری وکِیل دے پِچھّے بچی کھالی تھاں اُپر کھڑۄ گئے۔
کُجھّ پتّرکار وی آئے سن۔ اُہ ہتھّاں وِچّ نۄٹ بُکّ پھڑی کِسے اجِہی تھاں کھڑۄن لئی ترلۄ مچھّی ہۄ رہے سن٬ جِتھۄں دۄہاں دھِراں دی بہِس اسانی نال سُݨی جا سکے۔
اجّ سکُۄلاں وِچّ چھُٹّی سی٬ کئی دِناں تۄں اِس کیس دے کِسّے اخباراں وِچّ چھپ رہے سن۔ اجّ ہۄݨ والی اںتِّم بہِس دی خبر مۄٹِییاں سُرخِییاں وِچّ لگّی سی۔ ذِدّ کرکے کُجھّ بچّے آپݨے ماپِیاں نال کچہِری آ گئے سن۔
ٹی.وی.اُپر آئُںدے ناٹکاں اتے فِلماں وِچّ اُہ ادالت دے سِین اکسر ویکھدے سن۔ مِںٹّاں وِچّ وکِیل کیس دا پاسا پلٹ دِںدّے سن۔ اجّ اُہ وکِیلاں دی نۄک جھۄک اکھِّیں دیکھݨ آئے سن۔
وڈِّیاں نیں بچِّیاں دا ستِکار کِیتا۔ اُنہاں نُۄں سبھ تۄں اگّے کھڑۄ کے کاروائی دیکھݨ اتے سُݨن دا مَۄکا دِتّا۔
سرکاری وکِیل دے بہِس شُرُۄ کردِیاں ہی چارے پاسے سنّاٹا چھا گِیا۔
سبھ نیں ساہ گھُٹّ لئے۔ سرکاری وکِیل پتا نہِیں کِس کِس رہسّ تۄں پردا چُکّݨ جا رِہا سی۔
سرکاری وکِیل نیں پہِلاں وید اتے مۄہن دے پرِواراں دا پِچھۄکڑ دسِّیا۔ اُنہاں دا اسلی شہِر کِہڑا سی۔ اُہ مائِیا نگر کدۄں اتے کِئۄں آئے؟ اُنہاں وِچّ کی کی ساںجھا سی اتے ہُݨ کِس گلّ کارن پُیاڑا پِیا سی۔
پھیر اُسنے ہۄئی واردات دا ویروا دِتّا۔ کِس سمیں کۄٹھی وِچّ کَۄݨ کَۄݨ مَۄجُۄد سی۔ کِس کِس مُلذم نیں٬ کِس کِس مجرُۄب دے٬ کِس کِس ہتھِیار نال٬ کِتھے کِتھے سٹّ ماری۔ کِہڑا کِہڑا سمان لُدھّٹِیا۔ کِہڑا کِہڑا مُلذم کدۄں پھڑِیا۔ اُس کۄلۄں لُٹّ دا کِہڑا کِہڑا سمان برامد ہۄئِیا۔
سرکاری وکِیل اِہ سبھ کُجھّ مِسل وِچۄں پڑھ پڑھ سُݨا رِہا سی۔ اُسدا اٹک اٹک کے پڑھنا سبھ نُۄں اُکتا رِہا سی۔
پںجّ چار مِںٹّاں بائد درشکاں وِچّ چھائی خامۄشی ٹُٹّݨ لگّی۔ بچِّیاں وِچّ سبھ تۄں ودھّ بیچَینی سی۔ اُہ آپس وِچّ گھُسر مُسر کرن لگّے۔ اِہ سبھ اُنہاں نیں اخبار وِچۄں پڑھ رکھِّیا سی۔ سرکاری وکِیل کِہڑی نوِیں گلّ دسّ رِہا سی؟ اُہ اِکّ دُۄجے تۄں پُچھّݨ لگّے۔
“پاپا کی اِہۄ بہِس ہَے؟” اِکّ بچّے نیں٬ جۄ ذِیادا ہی اُکتا گِیا سی٬ آپݨے پاپا تۄں پُچھِّیا۔
“چُپّ!” دبکا مار کے پاپا نیں بچّے نُۄں چُپّ کروا دِتّا۔ بچّا سی۔ اُسنُۄں نہِیں سی پتا ادالت دی کاروائی اُپر اُںگل چُکّݨا ادالت دی تَۄہِین سمجھی جاںدی سی اتے اِس گُستاخی بدلے سذا ہۄ سکدی سی۔
بچّا سہِم گِیا۔ چُپّ کرکے اُہ بہِس دا اگلا ہِسّا سمجھݨ دا یتن کرن لگّا۔
سرکاری وکِیل دی سُر اُچّی ہۄݨ لگّی۔ اُس وِچّ گُسّا وی رلݨ لگا۔
اُہ پںکّج اتے نِیرج نُۄں پھٹکارن لگا۔ پںکّج ہۄراں ولّۄں ٹھیکیدار نُۄں دِتّی سُپاری اتے مۄبائیِل فۄن اُپر گھڑی ساذِش دے ویروے دیݨ لگّا۔ پںکّج دِییاں پھَیکٹرِییاں دے رجِسٹر اتے اُنہاں دے اِںدراج ججّ نُۄں دِکھائُݨ لگّا۔
اخِیر وِچّ اُسنے ٹھیکیدار اتے اُسدے بھتِیجے پںڈِّت دے اِکبالِییا بِیان پڑھکے سُݨائے۔
پھیر اُسنے ادالت تۄں مںگّ کِیتی۔ تفتِیش ادھُۄری سی۔ پُچھّگِچھّ دَۄران دۄشِییاں نیں پُلِس دا ساتھ نہِیں سی دِتّا۔ جِنّا چِر دۄشِییاں دی پُلِس ہِراست وِچّ پُچھّگِچھّ نہِیں ہُںدّی٬ اُنا چِر ہنیرِیاں وِچّ گھڑِییاں ساذِشاں نُۄں اُجاگر نہِیں سی کِیتا جا سکدا۔
دۄشی دھِر بہُت امِیر سی۔ باہر رہِ کے اِنہاں نیں پَیسے نال گواہاں نُۄں کھرِید لَیݨا سی۔ جِہڑے کھرِیدے نہِیں جا سکدے٬ اُنہاں نُۄں ڈرا جاں مروا دیݨا سی۔ گواہِییاں بھُگت جاݨ تک اُنہاں دا جیلہ اںدّر رہِݨا ذرُۄری سی۔
آپݨی بہِس ختم کرن بائد سرکاری وکِیل نیں رام ناتھ نُۄں بۄلݨ دی اِجاذت دِتّی۔ اُہ چاہے تاں ستھِتی ہۄر سپشّٹ کر سکدا سی۔
رام ناتھ کۄل کہِݨ لئی وادھُۄ کُجھّ نہِیں سی۔ سرکاری وکِیل سبھ کُجھّ کہِ چُکّا سی۔ اُسنے ناںہ وِچّ سِر ہِلا دِتّا۔
“فِلماں والے سوال جواب تاں ہۄئے نہِیں۔” اِکّ بچّے نیں دُۄجے نُۄں پُچھِّیا۔
دُۄجے نیں اِہۄ پْرشن آپݨے پاپا اگّے رکھِّیا جِہڑا اکسر کچہِری آئُںدا جاںدا رہِںدّا سی۔
“اِتھے اِسے ترہاں ہُںدّا ہَے۔ فِلماں وِچّ جھُۄٹھ مُۄٹھ ہُںدّا ہَے۔ سِر ناں کھائۄ۔
چُپّ کرکے سُݨدے رہۄ۔ نہِیں تاں باہر چلے جائۄ۔”
پاپا نُۄں کِسے اردلی کۄلۄں پَیݨ والی جھِڑک دا ڈر سی۔ اردلی دی جھِڑک تۄں پہِلاں ہی اُسنے بچِّیاں نُۄں جھِڑک دِتّا۔
چُپّ کرکے بچّے ہُکم دی پالݨا کرن لگّے۔
بابُۄ نںدّ لال نیں وی آپݨی بہِس دۄہاں پرِواراں دے پِچھۄکڑ تۄں شُرُۄ کِیتی۔ پر نںدّ لال دا اِہ پِچھۄکڑ دسّݨ دا مکسد سرکاری وکِیل نالۄں وکھّرا سی۔
اِہ مۄہن لال دا آپݨے بھرا پْرتی پِیار سی٬ جِسنے اُسنُۄں اِکّ کلرک تۄں کرۄڑپتی بݨائِیا۔ کۄئی بدنِیئتی ہُںدّی٬ پہِلاں ہی بھبِیکھݨ واںگ اُسنُۄں سۄنے دی لںکّا وِچۄں باہر کڈھِّیا ہُںدّا۔ چاچے بھتِیجِیاں وِچّ چلدی مُکدّمیباذی سادھارن کِسم دی سی۔ مائِیا نگر وِچّ اجِہا کِہڑا پرِوار ہَے٬ جِسدی جائِداد نُۄں لَے کے مُکدّمیباذی نہِیں چلّدی۔ دس لکھّ دا پلاٹ پںکّج ہۄراں لئی بہُتی اہِمِیئت نہِیں رکھّدا۔ اِس مُکدّمے دے باوجُۄد دۄہاں پرِواراں وِچّ سُکھّ دُکھّ دی ساںجھ سی۔ تِتھ تِئُہار ’تے آئُݨ جاݨ سی۔ وید بِیان دیݨ دے کابل ہُںدّا اُہ کدے بھتِیجِیاں نُۄں مُکدّمے وِچّ ناں گھڑِیسدا۔
اُسدا رِشتیدار سۄچی سمجھی ساذِش تہِت اِکّ امِیر پرِوار نُۄں مُکدّمے وِچّ گھڑِیس رِہا سی۔ مکسد ساف سی۔ پَیسا بٹۄرنا۔
کرۄڑپتی بھراواں تۄں پَیسے جھاڑن لئی پُلِس نیں جۄ سبُۄت گھڑے سن٬ اُہ کۄئی اہِمِیئت نہِیں رکھّدے۔ دۄ چار نہِیں ہذاراں راڈ آئے دِن دۄشِییاں دی پھَیکٹری وِچّ بݨدے سن۔ پںجّاہ رُپئے اِسدی کِیمت سی۔ سارا بذار راڈاں نال بھرِیا پِیا سی۔ جِس دُکان تۄں مرذی کھرِید لئۄ۔ کی سبُۄت ہَے کِہ اِہ راڈ پںکّج نیں ٹھیکیدار نُۄں دِتّا۔ کۄئی کملے تۄں کملا بںدّا وی جُرم کردے سمیں آپݨے ٹریڈ مارک والے ہتھِیار نہِیں ورتیگا۔ اِہ مُںڈّے وڈِّییاںو ّڈِییاں ڈِگرِییاں لئی پھِردے سن۔ اِڈی وڈّی بیوکُۄفی کرن والے نہِیں سن۔
مَۄکے تۄں برامد ہۄئے بَیگاں ورگے ہذاراں بَیگ پںکّج ہۄراں نیں آپݨے ورکراں وِچّ وںڈّے سن۔ وید دے گھر وی گئے سن۔ اِہ کِس ترہاں آکھِیا جا سکدا سی کِہ برامد ہۄئے بَیگ نِیرج نیں ٹھیکیدار نُۄں دِتّے سن۔ ٹھیکیدار پُلِس ہِراست وِچّ سی۔ اُسدی ڈیئری وِچّ جۄ چاہۄ لِکھوائِیا جا سکدا سی۔ پُلِس نیں لِکھوا لِیا۔ مۄبائیِل فۄن پںکّج دا ہَے ہی نہِیں۔ کَیش کارڈ والا فۄن سی۔ جِہڑا مرذی بذار وِچۄں کھرِید لئے۔ کِس آدھار ’تے آکھِیا جا رِہا سی کِہ مۄبائیِل فۄن نِیرج دا سی؟ سبھ جھُۄٹھ سی۔ ساذِش سی۔
دۄویں دۄشی تفتِیش وِچّ شامل ہۄ چُکّے سن۔ پُلِس دے ہر پْرشن دا اُتّر دے چُکّے سن۔ جۄ کُجھّ اِنہاں نُۄں پتا سی٬ دسّ دِتّا گِیا سی۔ مُکدّمے دی سمائِت کئی سال چلݨی سی۔ شکّ دے آدھار ’تے پڑھے لِکھے مُںڈِّیاں نُۄں جیلہ وِچّ نہِیں سی ساڑِیا جا سکدا۔ کانُۄن ’جیلہ دی تھاں بیل‘ (ذمانت) دا پکھّی سی۔
نںدّ لال دی تکرِیر وِچّ کُجھّ دم سی۔ ادالت وِچّ کھڑھی جنتا اُس نُۄں دھِیان نال سُݨ رہی سی۔ بہُتے لۄک من ہی من اُس نال سہِمت ہۄ رہے سن۔ اِنے امِیر لۄک جے جیلہ بھیج دِتّے گئے٬ اِنہاں دا وِئُپار تباہ ہۄ جائیگا۔ اِذّت مِٹّی وِچّ رُل جائیگی۔ اِہ کِسے نُۄں مُۄںہ دِکھائُݨ جۄگے نہِیں رہِݨگے۔ جیلہ وِچّ اِنہاں تۄں اِکّ رات نہِیں کٹّی جاݨی۔ ایئر کںڈِّیشن وِچّ سَۄݨ والِیاں نُۄں مچھّراں وِچکار نِیںد کِس ترہاں آئیگی؟ اِہ بِمار پَے جاݨگے٬ پاغل ہۄ جاݨگے۔ سال اںدّر رہِ کے جے بری ہۄئے اُسدا کی فائِدا ہۄئیگا؟ نںدّ لال دی دلِیل سہی سی۔ اںتّم پھَیسلے تک اُنہاں نُۄں باہر رہِݨا چاہِیدا سی۔
“بابُۄ جی گیٹ کِیپر نیں آپݨے رجِسٹر وِچّ جِہڑی اَیںٹری کِیتی ہَے اُس بارے تُہاڈا کی کہِݨا ہَے؟” بہِس نُۄں وِچے رۄک کے سادھُۄ سِںگھّ نیں پْرشن اُٹھائِیا۔
اِہۄ اِکّ نُکتا سی جِس بارے نںدّ لال کۄل کۄئی ڈھُکواں جواب نہِیں سی۔ دِل ہی دِل اُہ سرکاری وکِیل دا دھنّواد کر رِہا سی٬ جِسنے اِہ سبُۄت ججّ دے دھِیان وِچّ نہِیں سی لِیاںدا۔ ہُݨ ججّ نیں دُکھدی رگ ’تے ہتھّ رکھِّیا سی تاں کُجھّ کہِݨا پَیݨا سی۔
گیٹ کِیپر نُۄں دۄ دِن نجائِذ ہِراست وِچّ رکھِّیا گِیا سی۔ ڈرا دھمکا کے اُس تۄں رجِسٹر وِچّ کٹِںگّ کروائی گئی سی۔
“پُلِس نُۄں اِنا کُجھّ کرن دی کی ذرُۄرت سی؟ چلۄ کۄئی نہِیں! کُجھّ ہۄر کہِݨا ہَے؟” نںدّ لال دی دلِیل ججّ نیں مِنہا جِہا مُسکرا کے نکار دِتّی۔
ججّ دی مُسکراہٹ نںدّ لال دے سِینے وِچّ کٹار واںگ کھُبھ گئی۔ اُہ ججّ دا رُکھ بھامپ گِیا۔ اسل مُدّے تۄں دھِیان مۄڑن لئی اُسنے بہِس دا رُکھّ بدلِیا۔
واردات والے دِن مُلذم دِلّی بَیٹھے سن۔ شہِر دا اَیم.پی.اُنہاں دے نال سی۔ کیںدری مںتّری دے گھر اُنہاں دی ہاذری لگّی سی۔ اںتّر راشٹری پْرسِدھی والے ہسپتال وِچّ اُنہاں دے ٹَیسٹ ہۄئے سن۔ سارا رِکارڈ ارذی نال لائِیا گِیا سی۔ واردات دی ساذِش گھڑی ہُںدّی تاں مُلذماں دا دِل دھڑکدا ہُںدّا۔
بلڈّ پْرَیشر ودھِیا ہُںدّا۔ پر اُہ ’نارمل‘ سن۔ جدۄں اُنہاں نیں ساذِش گھڑی ہی نہِیں سی٬ اُنہاں اُپر اسر کِتھۄں ہۄݨا سی۔
“جے اُہ نارمل سن٬ پھیر ہسپتال کِئۄں گئے؟ ٹَیسٹاں وِچّ بِماری دا نامۄ نِشان نہِیں۔ پھیر اِہ ٹَیسٹ کِئۄں کروائے؟ شہِرۄں غَیر ہاذری دے پکّے سبُۄت گھڑن لئی؟ کِسے سِیاݨے وکِیل دے چںڈّے لگّدے ہن!”
سادھُۄ سِںگھّ نیں اِکّ وار پھیر نںدّ لال دِییاں دلِیلاں نُۄں کٹِّیا۔ ماہَۄل نُۄں سُکھاواں بنائُݨ لئی ساذِش وِچّ کِسے وکِیل دے شامل ہۄݨ دی چُسکی لئی۔ اِشارا نںدّ لال ولّ سی۔
اِشارا سمجھ کے باکی وکِیل مُسکرا پئے۔ نںدّ لال دے چِہرے اُپر ہوائیِیاں اُڈّݨ لگِّییاں۔
“اِہ کِہڑا واردات وِچّ سِدھّے تَۄر ’تے شامل سن۔ ساذِش دے مُلذم ہن۔ ساذِش گھڑ کے کِتے وی جائِیا جا سکدا ہَے۔ مَیڈِیکل ٹَیسٹ٬ اَیم.پی. دا ساتھ تُہاڈی کۄئی مدد نہِیں کر رہے! اُلٹا اِہ سبُۄت تُہاڈے اُلٹ جا رہے ہن۔”
جۄ بہِس سرکاری وکِیل نُۄں کرنی چاہِیدی سی٬ اُہ سادھُۄ سِںگھّ کر رِہا سی۔
ججّ ولّۄں اُٹھائے جا رہے اِنہاں نُکتِیاں اُپر سرکاری وکِیل نُۄں نمۄشی ہۄ رہی سی۔ ججّ اُسدی نِیئت اُپر شکّ کر رِہا سی۔ وَیسے اُہ کھُش ہۄ رِہا سی۔ اُہ مُکدّمے دی کہاݨی دسّ کے چُپّ کر گِیا سی۔ جۄ بہِس ہُݨ ججّ کر رِہا سی اُہ اُسنُۄں کرنی چاہِیدی سی پر اُسنے نہِیں سی کِیتی۔ اِںجھ کرکے اُسنے دس ہذار ہذم کر لِیا سی۔ پارٹی ہُݨ اُسنُۄں اُلامبھا نہِیں سی دے سکدی۔
ججّ نیں خُد نُکتے اُٹھا کے اُسدی مُشکل ہلّ کر دِتّی۔ پھَیسلا کی ہۄݨا ہَے؟ سپشّٹ نذر آ رِہا سی۔ درخاست ردّ ہۄݨ نال سرکاری وکِیل دی بلّے بلّے ہۄ جاݨی سی۔ اُسدے دۄویں ہتھّ لڈُّۄ سن۔
“مَیں کُجھّ پھَیسلے لَے کے آئِیا ہاں۔ ہذُۄر دا ہُکم ہۄوے تاں پیش کراں۔”
نںدّ لال دے اِہ آکھݨ ’تے جُۄنِیئر وکِیل کِتاباں چُکّ چُکّ اُسنُۄں پھڑائُݨ لگّے۔
“رہِݨ دِئۄ۔ سَۄری۔ میری رائے وِچّ اِہ پیشگی ذمانت والا کیس نہِیں۔
پُلِس نُۄں تفتِیش مُکمّل کر لَیݨ دِئۄ۔”
آکھدے ججّ نیں تُرںتّ فَیسلا سُݨا دِتّا۔
-38-
“اجِہے ڈرپۄک ججّ تۄں اِنساف دی جھاک رکھّݨا بیوکُۄفی ہَے۔ وڈّے اِیماندار! بدنمی تۄں ڈردے امِیر بںدِّیاں نُۄں بݨدا ہکّ نہِیں دِںدّے۔ اِہ سراسر بیئِنسافی ہَے۔”
کچہِرِیئۄں باہر آئُںدا نںدّ لال اُلٹ ہۄئے ہُکم دا کارن ججّ دی اِیمانداری نُۄں ٹھہِرائُݨ لگّا۔
“گھبرائۄ ناں مُںڈِّئۄ۔ اُپر بتھیرِییاں ادالتاں ہن۔ اُہ اخباراں دِییاں سُرخِییاں تۄں نہِیں ڈردِییاں۔ آپاں اپِیل کراںگے۔”
بِناں کِسے تۄں پُچھّے نںدّ لال نیں آپݨی جیب وِچۄں مۄبائیِل فۄن کڈھِّیا اتے ہائی کۄرٹ دے سِینِیئر اَیڈوۄکیٹ سُںدّر سِںگھّ دا نمبّر مِلائُݨ لگّا۔
“مَیں سُںدّر سِںگھّ نُۄں فۄن کر رِہا ہاں۔ اُہ فَۄجداری دا چۄٹی دا وکِیل ہَے۔ ساڈِییاں کانُۄن دِییاں کِتاباں پڑھکے دیکھۄ۔ ادھّے پھَیسلِیاں اُپر اُس دا ناں چھپِیا ہُںدّا ہَے۔ اُسدا جے وکالت ناما لگ جائے٬ سمجھۄ کمّ ہۄ گِیا۔
مَیں اُسنُۄں پہِلاں ہی بنّہ دِیاں۔ کِدھرے دُۄسری دھِر اُس نُۄں آپݨے نالۄں پہِلاں وکِیل ناں کر لئے۔”
دُۄسرے پاسے گھںٹّی وجّ رہی سی٬ پر کۄئی لائیِن اُپر نہِیں سی آ رِہا۔
مِلے سمیں دَۄران نںدّ لال اِکّ وار پھیر سُںدّر سِںگھّ دِییاں خُۄبِییاں گِݨائُݨ لگّا: “پہِلی سرکار وِچّ اُہ اَیڈوۄکیٹ جنرل سی۔ ہائی کۄرٹ دے کئی ججّ اُسدی سِپھارش ’تے بھرتی ہۄئے ہن۔ جدۄں سرکار بدلی٬ اِس نیں خُد ہائی کۄرٹ دا ججّ بݨ جاݨا ہَے۔ اُتھے ججّاں اتے وکِیلاں دے دھڑے بݨے ہۄئے ہن۔ کۄئی کِسے دا جماتی ہَے٬ کۄئی گُر بھائی۔ کۄئی کِسے دا بھتِیجا ہَے٬ کۄئی بھاݨجا۔ ججّ دیکھ دیکھ ٹِکّے کڈھّدے ہن۔ جے وکِیل آپݨے دھڑے دا ہۄوے تاں اُسدے سائِل نُۄں پھاںسی دے پھںدّے تۄں مۄڑ لِیائُںدے ہن۔ وکِیل وِرۄدھی دھڑے دا ہۄوے تاں اگلے دے دس سال پہِلاں بری ہۄئے سائِل نُۄں مۄڑ کے کَید کۄٹھڑی وِچّ سُٹّ دِںدّے ہن۔
آپݨے وکِیل دی اِہ کھُۄبی ہَے۔ اُہ سبھ دھڑِیاں نال بݨا کے رکھّدا ہَے۔ چںگِّییاں پارٹِییاں دے کیس لَیںدا ہَے۔ ہر ترہاں دے ججّ تۄں ہر ترِیکا ورت کے کمّ کرائُںدا ہَے۔”
نںدّ لال دِییاں گلّاں سُݨ کے اجے اتے اُسدے ساتھِییاں دے دِل دھڑکن لگّے۔ کِدھرے اجِہا وکِیل ہتھّۄں ناں نِکل جائے۔ اُنہاں دے من وکِیل نُۄں جلدی کر لَیݨ لئی کاہلے پَیݨ لگّے۔
اِںتذار دِییاں گھڑِییاں ختم ہۄئیِیاں۔ سُںدّر سِںگھّ نیں فۄن چُکّ لِیا سی۔
“آہ بئی ساڈے اِتھے اِکّ ججّ ہَے سادھُۄ سِںگھّ۔ ناں ہی سادھُۄ ہَے۔ اُںجھ پُۄرا پاکھںڈّی ہَے۔ میرا پیشگی ذمانت دی درخاست اِس کرکے ردّ کر دِتّی کِئُںکِہ میری پارٹی امِیر ہَے۔ … بںدّے اِہ میرے نیں۔ اِنہاں دا کمّ کرائُݨَے۔ شام تکّ تیرے کۄل پُجّ رہے ہن۔ سمجھݨا مَیں آ گِیا۔ بہُت اِںتذار ناں کرائیِں۔ جھٹّ پھارگ کر دیئیِں۔ فِیس جائِذ لَیݨی ہَے۔ کمّ ہر ہِیلے کرائُݨا ہَے۔ تُۄں آپݨا رسُۄخ وی ورتݨا ہَے۔ پارٹی بھرۄسے والی ہَے۔ کۄئی گلّ باہر نہِیں نِکلیگی۔
اِہ میری گرںٹّی ہَے۔”
سُںدّر سِںگھّ کۄل پںکّج ہۄراں دی سِپھارش کرکے نںدّ لال نیں اِکّ وِذٹِںگّ کارڈ آپݨی جیب وِچۄں کڈھِّیا اتے اجے نُۄں پھڑائُںدِیاں اُس دی سمسِّیا ہۄر آسان کرن لگّا: “سُںدّر سِںگھّ نیں دسِّیا ہَے کِہ جِہڑے دۄ ججّاں دا بَیںچ ہُݨ درخاستاں سُݨ رِہا ہَے٬ اُہ اُسدے لںگّۄٹِیئے یار ہن۔ اِس بَیںچ دے ججّاں نیں دۄ دِناں بائد بدل جاݨا ہَے۔ اگّے آئُݨ والے ججّ بہُت ماڑے ہن۔ کمّ کرائُݨ دا اِہۄ چںگّا مَۄکا ہَے۔ اجّ ہی نٹھّ جائۄ۔”
ہر ترِیکا ورت کے نںدّ لال اِہ یکِینی بݨائُݨا چاہُںدّا سی کِہ اسامی سُںدّر سِںگھّ کۄل پُجّے اتے اُہ وی جلدی تۄں جلدی۔ سُںدّر سِںگھّ نیں پچوںجّا ہذار فِیس لَیݨی سی۔ ادھّ دا بَیںک ڈراپھٹ نںدّ لال نُۄں گھر بَیٹھے آ جاݨا سی۔ اُنی کمائی نںدّ لال نُۄں آپݨی وکالت دی سی اُنی ہائی کۄرٹ دے وکِیلاں کۄلۄں مِلدے ہِسّے دی۔ اِتھے مُکدّما کئی سال چلدا سی۔ بہُت مگذ کھپائی ہُںدّی سی۔ اُتھۄں فِیس اِکّ فۄن گھُمائُݨ نال آ جاںدی سی۔
“مَیں آپݨا جُۄنِیئر نال بھیج دِیاںگا۔ تُہانُۄں ہر کمّ وِچّ سَۄکھ رہیگی۔”
نںدّ لال اسامی دے اِدھر اُدھر ہۄ جاݨ دی ہر سمبھّاونا ’تے رۄک لائُݨا چاہُںدّا سی۔
“مَیں ہاں بابُۄ جی! مَیں ہُکم دی نکل تِیار کروا رِہا ہاں۔ نکل تِیار ہُںدّے ہی چںڈِّیگڑھ نُۄں تُر پواںگے۔”
پںکّج دے دۄ ہۄر سمرتھکاں نُۄں ہۄئے ہُکم دِییاں بارِیکِییاں سمجھا رہے سِںگّلے دا اِکّ کنّ نںدّ لال دِییاں گلّاں ولّ سی۔ اُہ نںدّ لال دِییاں رمذاں سمجھ رِہا سی۔ گلِّیں گلِّیں اُسنے سُںدّر سِںگھّ نُۄں سمجھا دِتّا سی پارٹی امِیر ہَے۔
متلب کِہ فِیس ٹھۄک کے لئے۔ نال اِہ وی سمجھا دِتّا سی ججّاں دے ناں اُپر وی فِیس لئی جا سکدی سی۔ نال جُۄنِیئر بھیج کے سِںگّلے دی رۄٹی وِچّ لتّ ماری جا رہی سی۔
سِںگّلا کِہڑا گھٹّ سی۔ اُہ نںدّ لال دا ہی چیلا سی۔ باذی ہتھّۄں جاںدی دیکھ کے اُسنے آپݨی ٹںگّ اڑا لئی۔
“چلّ ٹھِیک ہَے۔ کۄئی دِکت آوے مَینُۄں فۄن کر لَیݨا۔ فِیس ودھّ گھٹّ کروا دیواںگا۔”
دُۄسری ادالت جاݨ تۄں پہِلاں نںدّ لال نیں سِںگّلے دی پِٹھّ تھاپڑی۔
اِہ کی اِشارا سی٬ سِںگّلے نُۄں سمجھ نہِیں سی آئِیا۔
تِیار ہۄݨ لئی فَیسلے دی نکل نُۄں کئی ہتھّاں تھائیِں نِکلݨا پَیݨا سی۔
سٹَینۄ نیں اِس نُۄں ٹائیِپ کرنا سی۔ ججّ نیں گلتِییاں ٹھِیک کرنِییاں سن۔ سٹَینۄ نیں دۄبارا ہُکم ٹائیِپ کرنا سی۔ پھیر ججّ دے اُس اُپر دستخت ہۄݨے سن۔
ججّ دے دستختاں بائد مِسل رِیڈر کۄل جاݨی سی۔ اُسنے مِسل آپݨے رجِسٹر وِچّ چڑھا کے اہِلمدّ کۄل بھیجݨی سی۔ اہِلمدّ نیں آپݨے رجِسٹر وِچّ چڑھا کے نکل کلرک کۄل بھیجݨی سی۔ کاپی کلرک نیں نکل تِیار کرنی سی۔ اُس نکل ’تے رِیڈر دے دستخت ہۄݨے سن۔ اردلی نیں مۄہراں لائُݨِییاں سن۔ پھیر کاپی کلرک نیں آپݨے رجِسٹر وِچّ درج کرکے نکل وکِیل دے ہوالے کرنی سی۔
جے اِس کاروائی نُۄں آپݨے آپ ہۄݨ دِتّا جاوے تاں نکل مِلݨ نُۄں اِکّ مہِینا لگّ سکدا سی۔ سِںگّلے نُۄں اِہ ہُکم اِکّ گھںٹّے دے اںدّر اںدّر چاہِیدا سی۔ پارٹی دے کِسے ہۄر وِچۄلے دے ہتھّ چڑھ جاݨ دا جِنّا خترا نںدّ لال نُۄں سی٬ اُس تۄں ودھّ خترا سِںگّلے نُۄں سی۔ سِںگّلا جھٹّ پٹّ چںڈِّیگڑھ دے رستے پَیݨا چاہُںدّا سی۔
اِنہاں سارے اہِلکاراں دی بجھّوِیں فِیس پںجّاہ رُپئے پْرتی اہِلکار سی۔
نںدّ لال نیں نکل تِیار کرائُݨی ہُںدّی تاں ریٹ دُگّݨے تِگّݨے لگدے۔ بہُتے اُس نیں خُد رکھّݨے سن٬ تھۄڑھے اہِلکاراں نُۄں دیݨے سن۔
سِںگّلے دی نذر پںجّ سَۄ دی تھاں پںجّاہ ہذار اُپر لگّی ہۄئی سی۔
“ہالے دۄ وجّے نیں۔ آپاں چار وجے تۄں پہِلاں نہِیں چلّ سکدے۔ ناں چلّݨ دا کۄئی فائِدا ہَے۔ وکِیلاں نیں آپاں نُۄں ستّ وجے تۄں بائد مِلݨا ہَے۔ گھر آ کے اُہ دۄ گھںٹّے آرام کردے ہن۔ پھیر دفتر بَیٹھدے ہن۔ چار ساڈھے چار چلّاںگے۔ ہُݨ تُسِیں دۄ گھںٹّے ہۄر کمّ کر لئۄ۔ چار وجے مَینُۄں اِتھۄں لَے لَیݨا۔ اُنا چِر مَیں نکل تِیار کروائُںدا ہاں۔”
سِںگّلا بِناں آکھے ہی پںکّج ہۄراں نال چںڈِّیگڑھ جاݨ لئی تِیار ہۄ گِیا۔
پارٹی نال ہالے چںڈِّیگڑھ کِیتے جاݨ والے وکِیل بارے گلّ کرن دا کۄئی فائِدا نہِیں سی۔ رستے وِچّ سِںگّلے نیں اُنہاں نال ہۄݨا سی۔ دۄ گھںٹِّیاں دَۄران سِںگّلے نیں اسامی نُۄں سُںدّر سِںگھّ دی کھُرلی تۄں مۄڑ کے کِسے ہۄر دے کِلّے ’تے جا بنّہݨا سی۔
ڈۄرے پَے گئے تاں سِںگّلے دا وِیہ ہذار کھرا۔ ناں پئے تاں مَۄج میلا ہی سہی۔
سِںگّلا آپݨے من وِچّ لڈُّۄ بھۄر رِہا سی۔
سِںگّلے نیں سادھُۄ سِںگھّ دے اردلی نُۄں آپݨے کۄل بُلائِیا۔ اُسدی پِٹھّ تھاپڑ کے اُس نُۄں پھُۄک چھکائی: “لَے چھۄٹے بھائی تیرے ہُںدّے میری پِٹھّ نہِیں لگّݨی چاہِیدی۔ ہُکم دی نکل مَینُۄں چار وجے مِلݨی چاہِیدی ہَے۔”
“مَیں پہِلاں تِیار کروا دُۄں جناب! فِکر ناں کرۄ۔”
سِںگّلے دے گۄڈِیاں ولّ جھُکدا اردلی ہُکم دی پالݨا دا یکِین دِوائُݨ لگا۔
“اِںجھ کرۄ … سٹَینۄ٬ رِیڈر … کُلّ بݨے پںجّ … اِس نُۄں پںجّ سَۄ … نہِیں چلۄ چھے سَۄ رُپئے دِئۄ … ۔ اِہ سبھ نُۄں آپے دے دیویگا …”
اجے نُۄں کۄل بُلا کے سِںگّلے نیں اردلی نُۄں چھے سَۄ رُپئے دیݨ دا ہُکم سُݨائِیا۔
“لَے ہُݨ سارے کمّ تُۄں آپ کرنے ہن۔ ہُکم ٹھِیک سمیں ’تے میرے کَیبن وِچّ پُجّ جاݨا چاہِیدَے۔”
پہِلاں سِںگّلے نیں اردلی نُۄں تاڑِیا۔
پھیر اردلی دِییاں تاکتاں بارے اجے نُۄں جاݨکاری دیݨ لگّا٬ “اِس اردلی نیں سارے اہِلکاراں دے ہتھّاں ’تے سرہۄں جما دیݨی ہَے۔ اُنا چِر اِس نیں اُنہاں دے سِر ’تے کھڑھے رہِݨا ہَے٬ جِنّا چِر اِسدا کمّ نہِیں ہُںدّا۔ ججّ کۄل اِہ گھڑی گھڑی جاںدَے۔ سبھ تۄں پہِلاں اِس نیں اِسے ہُکم ’تے دستخت کرائُݨے ہن۔ بسّ ہُکم آپݨے کۄل پُجِّیا سمجھۄ۔”
چار وجے اِکٹھّے ہۄݨ دا پْرۄگرام بݨا کے اُہ وِچھڑ گئے۔
-39-
پہِلاں اُہ اِدھّر اُدھّر دِییاں گلّاں کردے رہے۔
چںڈِّیگڑھ دے ادھّ وِچّ پُجّ کے سِںگّلے نیں آپݨے متلب دی گلّ چھیڑی: “آپاں سِدھّا سُںدّر سِںگھّ کۄل جاݨا ہَے جاں کِسے ہۄر ’تے وی وِچار کرنا ہَے؟”
“جِویں تُسِیں ٹھِیک سمجھۄ۔ آپاں نُۄں متلب کمّ تک ہَے۔”
ہالے تک اجے٬ پںکّج اتے ستِیش نیں نںدّ لال دے سُجھاء ’تے امل کرن دا من بݨائِیا سی۔ سِںگّلا کِدھرے ہۄر جاݨا چاہُںدّا سی تاں اُس ناں اُپر وِچار ہۄ سکدا سی۔
اجے دے کئی سِینِیئر وکِیل واکِف سن۔ ستِیش دا اِکّ رِشتیدار مَیجِسٹریٹ سی۔ اُسدا سہُرا نامی وکِیل سی۔ آئے دِن اُسدا ناں اخباراں وِچّ چھپدا رہِںدّا سی۔ دۄویں آپݨے واکِف وکِیلاں کۄل جاݨا تاں چاہُںدّے سن پر اںدّرۄں ڈر رہے سن۔ کمّ اہِم سی۔ کِدھرے ہیٹھلی ادالت واںگ سِرے ناں چڑھِیا تاں اُنہاں سِر سواہ پَیݨی سی۔ جِتھے پںکّج چاہے٬ اُتھے ہی جاݨا چاہِیدا سی۔
“وڈّا وکِیل کرن دا اِہ متلب نہِیں ہُںدّا کِہ ہر ہال وِچّ کمّ ہۄ جائیگا۔ کمّ ہۄݨا کئی گلّاں ’تے نِربھر کردا ہَے۔ کیس وِچّ جے دم ہۄوے پھیر میرے ورگا نواں وکِیل وی کیس جِتّ دِںدّا ہَے۔ نہِیں تاں بابُۄ نںدّ لال ورگے ڈیڈھ لکھّ لَیݨ والے وی ہار جاںدے ہن۔
“سُںدّر سِںگھّ سِیاݨا ہَے٬ اِس وِچّ کۄئی شکّ نہِیں۔ اُسدا ججّاں نال بَیٹھݨ اُٹھݨ ہَے٬ اِہ وی ٹھِیک ہَے۔ پر کیس ذِیادا ہۄݨ کارن اُس کۄل کمّ ولّ دھِیان دیݨ دا وکت نہِیں ہَے۔ ہائی کۄرٹ وِچّ تِیہ ادالتاں ہن۔
ہر ادالت وِچّ اُسدے دۄ تِنّ کیس لگّے ہُںدّے ہن۔ اِکّ انار سَۄ بِمار۔
ہر سائِل اُسنُۄں آپݨی ادالت ولّ کھِچّدا ہَے۔ جِس ادالت وِچّ پھس گِیا٬ پھس گِیا۔ باکی کیس میرے ورگے جُۄنِیئر وکِیل کردے ہن۔
“بابُۄ نُۄں بیشک فۄن کر دِتّا ہَے کھُلّہا سماں دِئۄ۔ تُسِیں دیکھ لَیݨا٬ اُس کۄل گلّ کرن دی وِہل نہِیں ہۄݨی۔ مساں اِکّ دۄ مِںٹّ دیویگا۔ اُہ وی فِیس تَیء کرن تکّ۔ پھیر آکھیگا کیس میرے جُۄنِیئر نُۄں سمجھا دیوۄ۔ جُۄنِیئر جُۄنِیئر ہُںدَّے۔ ہائی کۄرٹ وِچّ سارا مُلّ درخاست دی ڈرافٹِںگّ دا ہُںدَّے۔ ججّاں دا من درخاست پڑھ کے بݨ جاںدا ہَے۔ اِکّ وار بݨِیا من بدلݨا اَۄکھا ہۄ جاںدَے۔ اِس ساہِب کۄل درخاست لِکھائُݨ دا ٹائِم نہِیں۔ جُۄنِیئر وکِیلاں نُۄں مۄٹے مۄٹے نُکتے دسّ دِںدّا ہَے۔ باکی لُۄݨ مسالا اُہ لائُںدے ہن۔ اُنہاں کۄلۄں وِیہ نُکتے رہِ جاںدے ہن۔ جے کمّ چھۄٹے وکِیلاں نیں کرنا ہَے٬ پھیر فِیس وڈّے وکِیل دی کِئۄں دِتّی جاوے؟”
سِںگّلے نیں سُںدّر سِںگھّ دِییاں کھامِییاں گِݨنِییاں شُرُۄ کِیتِییاں۔
“تُسِیں بابُۄ جی نُۄں فۄن کردے سُݨِیا ہَے۔ اُنہاں نیں کئی پںگّے پا دِتّے۔
آکھ دِتّا پارٹی امِیر ہَے۔ ہُݨ سُںدّر سِںگھّ لکھّ رُپِیا فِیس مںگّیگا۔ اِہ اڑِیئل سُبھاء دا بںدّا ہَے۔ جۄ مُۄںدھہۄں نِکل گِیا٬ اُس تۄں اِسنے دُیانی گھٹّ نہِیں کرنی۔ پھیر آکھ دِتّا٬ ججّ نال گلّ کر لئیِں۔ ججّ دے ناں ’تے جۄ مںگّ لِیا اُہ دیݨا پئیگا۔ پہِلاں اُسنے دسّݨا کُجھّ نہِیں۔ آپݨی فِیس لَے کے ججّ دی فِیس دسّیگا۔ ناںہ نُکّر کِیتی لفافا وگاہ کے ماریگا۔ اُسنُۄں دِتّی فِیس کھُۄہ کھاتے جائۄُ۔”
سُںدّر سِںگھّ تۄں بائد سِںگّلا نںدّ لال دِییاں چُگلِییاں کرن لگّا۔
“ہالے ڈُلّہے بیراں دا کُجھّ نہِیں وِگڑِیا۔ اُس دے برابر دا کۄئی ہۄر وکِیل دیکھ لئۄ۔”
اجے نیں سِںگّلے دی ہاں وِچّ ہاں مِلائی۔ نںدّ لال نُۄں اُسنے وکِیل کروائِیا سی۔ اُسدی کارگُذاری بہُتی ودھِییا نہِیں سی۔ فذُۄل کھرچی کرواکروا اُسنے اجے دی بدنامی کروائی سی۔ جے سُںدّر سِںگھّ نیں اِسے ترہاں کِیتا اجے دی ہۄر بدنامی ہۄئیگی۔ اُہ آپݨے متھّے ’تے کلںکّ دا ہۄر ٹِکّا نہِیں سی لگاوائُݨا چاہُںدّا۔
“آپݨا کیس بہُتا پیچِیدا نہِیں ہَے۔ ہیٹھاں ساڈی ذمانت اخباراں نیں نہِیں ہۄݨ دِتّی۔ ہائی کۄرٹ وِچّ اجِہے دباء نہِیں چلّدے۔ پہِلی پیشی ’تے مہِینے ڈیڈھ مہِینے لئی ذمانت منذُۄر ہۄ جائیگی۔ اِنے وِچّ رِشتیداراں نُۄں وِچّ پا کے سمجھَۄتا کر لواںگے۔ چار پَیسے دے کے پُلِس کۄلۄں پڑتال کروا لواںگے۔ نِردۄش سابت ہۄ جاواںگے۔ وڈّے وکِیل نیں دسّۄ کی کرنَے؟”
“تُہاڈے وِچار وِچّ کِس وکِیل کۄل جاݨا چاہِیدا ہَے؟” ستِیش کُجھّ وکِیلاں نُۄں جاݨدا سی۔ سِںگّلا اُنہاں وِچۄں کِسے دا ناں لوے تاں اُنہاں نُۄں کۄئی دِکّت نہِیں سی۔
“مَیں آپݨے اُستاد جگجِیت سِںگھّ نُۄں کئی وار پرکھ کے دیکھِیا ہَے۔ اُہ لاء کالج وِچّ پْرۄپھَیسر رِہا ہَے۔ کانُۄن ’تے اُسدی بہُت پکڑ ہَے۔ اِکئِک نُکتا اڈّ اڈّ کرکے رکھّ دِںدّا ہَے۔ پْرۄپھَیسری چھڈّ کے وکالت شُرُۄ کِیتی تاں دِناں وِچّ چمک گِیا۔ مُکھّ مںتّری دے بہُت نیڑے ہَے۔ اُہ اِس نُۄں اَیڈوۄکیٹ جنرل لائُںدا سی۔ اِنہاں نیں جواب دے دِتّا۔ کہِںدَّے نَۄکری نہِیں کرنی۔ ہائی کۄرٹ دے ادھّے سرکاری وکِیل اِسدے شگِرد نیں۔ اُستاد ساہمݨے بۄلدِیاں اُنہاں دی گھِگّی بجھّ جاںدی ہَے۔
“اُس تک آپݨا پُۄرا ذۄر ہَے۔ آپ درخاست لِکھوائیگا۔ فِیس وِچّ اڑ کڑ نہِیں کریگا۔ میرا کھِیال ہَے گھٹّۄ گھٹّ اُسدی رائے ذرُۄر لَے لَیݨی چاہِیدی ہَے۔ اُہ ناں جچِیا سُںدّر سِںگھّ کۄل آ جاواںگے۔”
چںڈِّیگڑھ دی جُۄہ وِچّ وڑن تۄں پہِلاں پہِلاں سِںگّلا آپݨا کیس تِیار کر لَیݨا چاہُںدّا سی۔
“پھیر مۄڑِیئے گڈّی پْرۄپھَیسر ولّ؟”
پْرۄپھَیسر دی کۄٹھی ولّ مُڑن تۄں پہِلاں سِںگّلے نیں پںکّج تۄں پُچھِّیا۔
ڈیڈھ گھںٹّے دے اِس سفر دَۄران پںکّج خامۄش رِہا سی۔ نال بَیٹھے دۄست کی گلّ کر رہے سن٬ اُسنُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی۔ اُسدی متّ جِہی ماری گئی سی۔
اُہ بُرے بُرے خِیالاں وِچّ اُلجھِیا ہۄئِیا سی۔ کدے اُس نُۄں لگّدا سی جِویں پُلِس اُسنُۄں گْرِفتار کر رہی سی۔ اُہ اگّے دَۄڑ رِہا سی۔ پُلِس اُسدا پِچھّا کر رہی سی۔ کدے اُس نُۄں لگدا اُس نُۄں ہتھّ کڑی لا کے سارے بذاراں وِچّ گھُمّائِیا جا رِہا سی۔ کدے اُسنُۄں فِلماں دے سِین یاد آئُںدے۔ کِسے فِلم دے ہِیرۄ واںگ اُہ کَیدِییاں والے چِدھّٹے کپڑے پائی کدے چکّی پِیس رِہا سی اتے کدے پتھّر تۄڑ رِہا سی۔
“کِہڑے پْرۄپھَیسر ولّ؟” اردھ چیتن اوستھا وِچّ وِچردے پںکّج نُۄں کُجھّ پتا نہِیں سی٬ اُہ کِس پْرۄپھَیسر دی گلّ کر رہے سن۔
“وکِیل سُںدّر سِںگھّ نُۄں کرنا ہَے جاں جگجِیت سِںگھّ نُۄں؟”
دۄہاں وکِیلاں دے گُݨاں اَۄگُݨاں بارے سمجھا کے ستِیش نیں پھَیسلا پںکّج اُپر سُٹّدِیاں پُچھِّیا۔
“سبھ تۄں پہِلاں آپاں پْرتاپ سِںگھّ اںکّل ولّ چلّݨا ہَے۔ تُرن تۄں پہِلاں میری اُنہاں نال گلّ ہۄئی سی۔ اُہ کہِںدّے سی ساری کاروائی مَیتھۄں پُچھّ کے کرنی۔
اُہ آپݨا اِںتذار کر رہے ہۄݨگے۔ پہِلاں آپاں اُدھر چلّدے ہاں۔ پھیر کۄئی پھَیسلا کراںگے۔”
اجے اتے ستِیش دے منۄں تاں بۄجھ لہِ گِیا٬ پر سِںگّلے دا من مسۄسِیا گِیا۔ اُسدی یۄجنا دھری دھرائی رہِ گئی۔