سںسّار وِچّ منُکھّ ہی اجِہا جِیو ہَے جِس کۄل باݨی دی شکتی ہَے۔ اِس باݨی دی شکتی نال سماج ہۄںد وِچّ آئِیا۔ گُرُۄ نانک ساہِب دا ہُکم ہَے کِہ پْرماتما ولّۄں بکھشی اِس دات دا سدئُپیۄگ کرۄ٬ مِٹھّا بۄلݨا ہی باݨی دی سبھ تۄں ودھِییا ورتۄں ہَے۔ گُرُۄ ساہِب دا پھرمان ہَے:

مِٹھتُ نِیوِیں نانکا گُݨ چںگِّیائیِیا تتُ۔۔ (470)

پھِکّا بۄلِیاں کیول دُۄجِیاں دا من ہی دُکھی نہِیں ہُںدّا سگۄں آپݨا تن تے من دۄویں پھِکّے ہۄ جاںدے ہن۔

نانک پھِکَے بۄلِئَے تنُ منُ پھِکا ہۄئ۔۔ (473)

پْرماتما تاں سارے جِیواں وِچّ وسدا ہَے٬ جدۄں اسِیں کِسے نال پھِکا جاں گُسّے نال بۄلدے ہاں تاں سمجھۄ اسِیں پْرماتما نال پھِکا بۄلدے ہاں۔ گُرُۄ جی تاڑنا کردے ہن کِہ جِہڑے بۄلاں نال اِذّت مِلدی ہَے٬ اُہی بۄل بۄلݨے چاہِیدے ہن:

جِتُ بۄلِئَے پتِ پائیِئَے سۄ بۄلِیا پرواݨُ۔۔

پھِکا بۄلِ وِگُچݨا سُݨ مُۄرکھ من اجاݨ (15)

مِٹھّا بۄلِیاں من اُجّلا تے تن تںدّرُست رہِںدّا ہَے۔ مِٹھّا بۄلݨ نال رِشتے جُڑدے ہن جدۄں کِہ بھَیڑے بۄل دۄستِییاں نُۄں تۄڑدے ہن۔

گںڈھُّ پرِیتی مِٹھے بۄل۔۔ (143)

ٹُٹِ پرِیتِ گئی بُر بۄلِ۔۔ (933)

گُرُۄ جی سںسّار دے پہِلے پَیگمبّر ہۄئے ہن جِنہاں نیں آکھِیا پْرماتما اِکّ شکتی دا نام ہَے٬ جِسدا کۄئی رُۄپ رںگّ تے آکار نہِیں تے جۄ سدِیوی ہَے۔ اتے ہریک جِیو اںدّر آتما دے رُۄپ وِچّ وسدا ہَے

ੴ ستِنامُ کرتا پُرکھ نِربھئۄ نِروَیرُ٬ اکال مُۄرتِ اجُۄنی سَیبھں گُر پْرسادِ۔۔

گُرُۄ جی نیں گْرہِستھ جِیون نُۄں سبھ تۄں اُچّا منِّیا ہَے۔ اُنہاں آکھِیا کِہ اُدّم کرکے نیک کِرت کمائی نال سارے سُکھ پْراپت ہُںدّے ہن۔ گُرُۄ جی نیں کِرت کمائی کرکے وںڈّ چھکݨ اُتّے ذۄر دِتّا ہَے۔ وںڈّ چھکݨ نال جِتھّے دُۄجِیاں دی سہائِتا ہُںدّی ہَے٬ اُتھّے آپسی پِیار٬ مِلورتݨ اتے نِمرتا وِچّ وی وادھا ہُںدّا ہَے۔ اِسے نال سںسّار وِچّۄں بھُکھّ اتے گرِیبی نُۄں دُۄر کِیتا جا سکدا ہَے۔ وںڈّ چھکݨ نال منُکھّ وِچّ سیوا بھاونا اتے لۄکائی پْرتی پِیار پَیدا ہُںدّا ہَے۔ جِیون دا مںتّو نِرا کھاݨا-پِیݨا تے اَیش کرنی نہِیں ہَے٬ سگۄں جِیون یاترا نُۄں سپھل بݨائُݨا ہَے۔ گُرُۄ جی دا ہُکم ہَے:

بابا ہۄر کھاݨا کھُسی کھُیار۔

جِتُ کھادھے تن کھِیڑِیئَے من مہِ چلہِ وِکار رہائۄ۔۔ (16)

گُرُۄ جی انُسار سارِییاں پْریشانِییاں دا ادھار کُۄڑ ہَے۔ جیکر رِشتِیاں٬ کارۄبار اتے وِہار دا ادھار کُۄڑ ہَے تاں سفلتا کدے پْراپت نہِیں ہُںدّی کِئُںکِہ جھُۄٹھ نیں اِکّ دِن ساہمݨے آ ہی جاݨا ہَے۔ کُۄڑ ادھارِت اچار بھَیڑا ہُںدّا ہَے: جدۄں منُکھّ جھُۄٹھ بۄلدا ہَے تاں اُہ باݨی دی دُرورتۄں کردا ہَے۔

سچہُ اۄرَے سبھ کۄ اُپرِ سچُ آچارُ۔۔ (62)

سچّ دا راہ ربّی راہ ہُںدّا ہَے۔ جِنہاں دے پلّے سچّ ہُںدّا ہَے اُنہاں دے اںگّ سںگّ پْرماتما رہِںدّا ہَے۔ سچّ٬ سںتّۄکھ تِیاگ کھۄٹے کرم کرن والے کدے وی سُکھی نہِیں رہِ سکدے۔ گُرُۄ جی ہُکم ہَے:

جِنا راسِ ن سچُ ہَے کِئۄں تِنا سُکھ ہۄئ۔۔

کھۄٹَے وݨجِ وݨںجِّئَے منُ تنُ کھۄٹا ہۄئ۔۔ (23)

گُرُۄ جی دا اگلا آدیش ہَے کِہ سچّ اتے سںتّۄکھ دے نال ہی گِیان وی مہتّوپُۄرن ہَے۔ اُنہاں نیں سارے دُکھّاں دا کارن اگِیانتا نُۄں منِّیا ہَے۔ اگِیانتا دے ہنیرے نُۄں گِیان دے چانݨ نال ہی دُۄر کِیتا جا سکدا ہَے۔

گُرُۄ جی دا آدیش ہَے کِہ کِسے وی سمسِّیا دا ہلّ گِیان ادھارِت وِچار کِیتِیاں لبھِّیا جا سکدا ہَے۔ گُرُۄ جی اِہ وی ہُکم کردے ہن کِہ ہمیشا پْرماتما نُۄں یاد کرۄ٬ اُس دے سِمرن نال منُکھّ نُۄں آپݨے اسُۄلاں اُتّے چلّݨ دی شکتی پْراپت ہُںدّی ہَے تے اُہ ہئۄُمَے رۄگ تۄں بچِیا رہِںدّا ہَے۔

گُرُۄ جی پہِلے پَیگمبّر ہۄئے ہن٬ جِنہاں نیں کدے وی آپݨے آپ نُۄں ربّ جاں ربّ دا پَیگمبّر نہِیں آکھِیا سگۄں اُس دے ہُکماں نُۄں پْرچارن والا اُس دا اِکّ شِش آکھِیا ہَے۔ اُنہاں نُۄں جِتھّے وی کِسے مہاں پُرکھ دی دسّ پئی٬ اُہ اُتھّے گئے تے اُنہاں نال وِچار وٹاںدرا کِیتا٬ اُنہاں دی باݨی جاں اُنہاں دے مُکھی دی باݨی نُۄں نال لَے کے آئے۔ اِیہ گُرُۄ جی دی وِلکھّݨتا سی کِہ اُنہاں آکھِیا٬ “جۄ مَیں پْرچار کر رِہا ہاں٬ اُہ مَیتھۄں تِنّ سَۄ سال پہِلاں بابا پھرِید وی آکھ گئے ہن۔ اِس نُۄں سارے دیش دے اتے سارے ورݨاں دے مہاں پُرکھاں دی ہِمائِت ہاسل ہَے۔ اِسے کرکے پںجّ سدِییاں بِیتݨ پِچھّۄں وی گُرُۄ جی دی باݨی اُتّے کۄئی وی کِںتُّۄ پْرںتُّۄ نہِیں کر سکِیا٬ کِئُںکِہ اِہ سدِیوی سچّ ہَے۔ اُنہاں دے پْرماتما بارے٬ دھرتی اتے اِسدی ہۄںد بارے وِچاراں نُۄں ہُݨ وِگِیانِییاں نیں وی سوِیکار کر لِیا ہَے۔ اُنہاں دی باݨی پُۄری پرکھی ہۄئی اتے تتھّ ادھارِت ہَے۔

*****