مَیں پہِلی وار کَینیڈا دے شہِر ٹۄراںٹۄ گِیا تاں میری مُلاکات کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄراں نالھ ہۄئی۔ اِہناں دا ناں میرے لئی کۄئی نواں نہِیں سی۔ اِہ ناں مَیں لاہَۄر وِچّ کئی وار سُݨ چُکّا سی۔ جدۄں وی گُرمُکھی لِپّی نُۄں شاہمُکھی جاں شہمُکھی نُۄں گُرمُکھی لِپّی وِچّ بدلݨ لئی کِسے کمپِّئۄُٹر پرۄگرام دی لۄڑ دا ذِکر آئُںدا تاں ایس مُشکل دا ہلّ پیش کرن والِیاں وِچّۄں کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄراں دا ناں سبھ تۄں اُتّے ہُںدّا۔ پتا چلِّیا سی کِہ پنُّۄں ہۄراں ایس ذرُۄری مسلے نُۄں بڑے سۄہݨے تے ماہرانا ترِیکے نالھ ہلّ کر دِتّا اے۔ اُہناں اِہناں دۄناں لِپِّییاں نُۄں اِکّ دُۄجی وِچّ کنورٹ کرن دا بڑا کارگر پرۄگرام بݨائِیا اے۔
مَیں ٹۄراںٹۄ آئِیا تاں مَینُۄں بِلکُل پتا نہِیں سی کِہ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄرِیں وی ایسے شہِر دے وسنِیک نیں۔ اُہناں نالھ میری ہۄئی پہِلی مُلاکات دی کہاݨی کُجھّ اِس ترہاں اے۔ ایتھے دے اِکّ لِکھاری بلوِںدّر سَیݨی دُۄجے مُلکاں تۄں آوݨ والھے لِکھارِییاں دے اِںٹروِئۄُ ’ساڈے مہِمان‘ دے سِرناویں ہیٹھ گُرمُکھی لِپّی وِچّ چھپݨ والھے اخبار ’وتن‘ وِچّ چھاپدے رہِںدّے سن۔ گُردِیال کںوّل ہۄراں دے گھر اِکّ سماگم وِچّ جیہڑا میرے کَینیڈا آئُݨ دے سنمان وجۄں کِیتا جا رِہا سی میری مُلاکات اُہناں نالھ ہۄئی تاں اُنہاں نیں ’وتن‘ وِچّ میرا وی اِںٹروِئۄُ چھاپ دِتّا۔ مَیں اخبار وِچّ چھپِیا اِںٹروِئۄُ پڑھ لِیا سی پر تِنّ چار دِن بائد جدۄں بلوِںدّر سَیݨی ہۄراں نال میری پھِر مُلاکات ہۄئی تاں اُہناں میرا اُہی اِںٹروِئۄُ ’ساڈے مہِمان‘ اُردُۄ لِپّی وِچّ بدلِیا ہۄئِیا مَینُۄں دِتّا۔ مَیں اُہ اِںٹروِئۄُ پڑھِیا تاں اُہدے وِچّ شبدجۄڑاں دِییاں کُجھّ غلتِییاں نذر آئیِیاں۔ مَیں اِتھّے سارِییاں تاں نہِیں لِکھ سکدا سِرپھ اِکّ دی مِشال دِنّاں۔ میرے ناں دی اِملا ای ’آشِک‘ (اَین٬ الپھ٬ شِین اتے قاپھ کَیںچّی والھا) تے ’رہِیل‘ (رے٬ ہے ہاکم والھی٬ چھۄٹی یے اتے لام) دی تھاں ’آشِک‘ (الف٬ المدّا٬ شِین اتے کاپھ کرم والھا) تے ’رہِیل‘ (رے٬ ہے گۄلھ٬ چھۄٹی یے اتے لام) وجۄں لِکھی ہۄئی سی۔ مَیں اِہۄ جیہِییاں غلتِییاں سَیݨی ہۄراں نُۄں دِکھائیِیاں تاں اُہناں آکھِیا مَینُۄں تاں شاہمُکھی لِپّی پڑھنی نہِیں آئُںدی۔ اِہ لِپّی اُتارا ایتھے دے مشہُۄر تے ماہِر اِنسان کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄراں اپݨے کمپِّئۄُٹر پرۄگرام دے ذرِیئے کِیتا اے۔ تُسِیں اُہناں نالھ گلّ کر لَیݨا۔ مَیں اُہناں دا پھۄن نمبّر تُہانُۄں دے دِنّا ۔ پنُّۄں ہۄراں دا ناں سُݨ کے مَینُۄں اںتّاں دی خُشی ہۄئی۔ اِںج لگّا گواچی ہۄئی بہُت ہی کِیمتی شَیء اچنچیتی مِلھ گئی ہۄوے۔ مَیں سَیݨی کۄلھۄں پنُّۄں ہۄراں دے پھۄن دا نمبّر لِیا تے گھر آ گِیا۔ اُس ویلھے رات دے گِیاراں وجّے سن۔ ایس لئی اینی رات گئے مَیں اُہناں نُۄں پھۄن کرن مُناسِب ناں سمجھِیا۔
دُۄجی پھجرے مَیں اُنہاں نُۄں پھۄن کِیتا۔ اپݨا ناں دسِّیا تے نالھ ای بلوِںدّر سَیݨی ہۄراں دے کِیتے ہۄئے اپݨے اِںٹروِئۄُ دی گلّ کِیتی۔ اُہناں جواب دِتّا تاں اُہناں دی آواذ وِچّ بڑی ای مِٹھاس تے گلّ بات دا اںدّاذ بڑا سُۄجھوانا سی۔ اُہناں آپݨے لِپّی اُتارے بارے میرے اِتراذ سُݨے تاں غُسّے ہۄݨ دی تھاں بڑی خُشی دا اِذہار کِیتا تے آکھِیا٬ “مَیں تُہاڈا بہُت شُکرگُذار ہاں کِہ تُسِیں میرِییاں غلتِییاں بارے دسِّیا۔ مَیں کِسے شاہمُکھی جانݨ والھے نالھ مِلݨا چاہُںدّا ساں۔ تُسِیں میرے گھر آئۄ۔ مَینُۄں آپݨے وِہلے ٹائیِم بارے دسّۄ۔ مَیں کھُد آ کے لَے جاواںگا۔ پھیر اِتمِینان نالھ بَیٹھ کے ’لِپّی اںتّر‘ بارے گلّ بات کراںگے”۔ انّہا کی چاہے دۄ اکھّاں؟ کھُۄہ چلّ کے تِرہائے کۄلھ آ رِہا سی۔ اینی مشہُۄر شخسِیئت نالھ مِلݨ دا مَۄکا مِل رِہا سی۔ مَیں پھَۄرن ہاں کر دِتّی تے اُہناں نالھ ویلھا اتے تھاں مِتھ لِیا٬ جِتھّے آ کے اُہناں مَینُۄں اپݨے گھر لَے کے جاݨا سی۔
کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄراں ٹۄراںٹۄ دے نالھ لگدے شہِر برَیمپّٹن تۄں آئُݨا سی تے مَیں اِکّ ہۄر اجیہے ای شہِر مِسِیساگا وِچّ آپݨے پُتّر دے گھر رہِ رِہا سی۔ پُتّر دا دپھتر ٹۄراںٹۄ دی ایئرپۄرٹ دے نیڑے سی جِتھّۄں برَیمپّٹن دا پھاسلا گھٹ جاںدا سی۔ مَیں مِتھی ہۄئی تھاں آ کے پنُّۄں ہۄراں نُۄں پھۄن کر دِتّا تے کھُد اُہناں دی اُڈِیک وِچّ کھلۄ کے ذِہن وِچّ اُہناں دِییاں تسوِیراں بنائُݨ لگّ پِیا۔ مَینُۄں اِںج لگِّیا جِویں اُہناں دی اُڈِیک وِچّ مَیں سدِییاں تۄں کھڑھا ہۄواں۔ اچانک میرے کۄل اِکّ وڈّی ساری کار آ رُکی جِہنُۄں اِکّ جوان لڑکی چلا رہی سی تے اُہدے نالھ اِکّ پُروقار شخسِیئت بَیٹھی سی جِس دے چِہرے تے کھیڑا اتے بُلّہِییاں ’تے نِمِّیں-نِمِّیں مُسکان سی۔ اُہناں گڈّی تۄں اُتردِیاں ای مَینُۄں آپݨِییاں باہواں وِچّ لَے لِیا۔ اُہناں دے اںگّ-اںگّ تۄں اپݨائِت ذاہر ہۄ رہی سی۔ اُہ مَینُۄں آپݨی کار دی پِچھلی سِیٹ تے بَیٹھا کے کھُد وی میرے نالھ ای بَیٹھ گئے تے گڈّی چلائُݨ والھی لڑکی نالھ میرا تُیارپھ کرائِیا جِہڑی اُہناں دی دھی سی۔ گھر اپڑن تائیِں مَیں پنُّۄں ہۄراں دی مِکناتِیسی شخسِیئت تۄں بہُت مُتاسر ہۄ چُکّا سی۔
اُہ مِلاپڑی تبِیئت رکھّݨ والھے بڑے سۄہݨے سُنکھّے اِنسان سن۔ ادھکھڑ اُمر وِچّ وی اُہناں وِچّ نَۄجواناں والھا نرۄیاپن سی۔ رکھّ رکھا والِییاں آدتاں تۄں بہُت دُۄر اتے سِر تۄں پَیراں تائیِں آپݨے ای آپݨے جاپدے سن۔ مَینُۄں اِس ترہاں جاپِیا جِویں اُہ میرے ورہِیاں دے جاݨُۄں ہۄݨ۔ اِہ ذِلہا لُدھِیاݨا تے مَیں ذِلہا جلںدھّر وِچّ جمِّیا٬ جِنہاں دِییاں سرہدّاں مِلھِییاں ہۄئیِیاں نیں۔ اجّ ساڈے دِل وی اِںج ای مِل گئے۔ گھر اپّڑے تاں دیکھِیا کِہ اُہناں چاء دے نالھ میرے لئی کئی قِسم دے خُشک میوے تے ونّ سونِّییاں مٹھِیائیِیاں سجائیِیاں ہۄئیِیاں سن۔ میری ہدّ تۄں ودھّ سیوا کرن تۄں بائد اُہ مَینُۄں اپݨے گھر دی بیسمَیںٹّ وِچّ لَے گئے جیہڑی اُہناں دی ’لَیبارٹری‘ جاپدی سی۔ اِہدے وِچّ کمپِّئۄُٹر٬ مانِیٹر آدِ تۄں اِلاوا کمپِّئۄُٹر پرۄگرامِںگّ اتے ہۄر کئی کِسم دِیاں کِتاباں نالھ بھرِییاں المارِییاں تے ورجش کرن والھی اِکّ ’ٹریڈمِل‘ مشِین وی کھڑھی سی۔ جیہدے تۄں اںدّاذا ہُںدّا سی کِہ پنُّۄں ہۄرِیں دِماغ تے جِسم دا اِکّۄ جیہا خِیال رکھدے نیں۔ بائد وِچّ اُہناں اِہ وی دسِّیا کِہ اُہ سِرپھ لِکھاری ای نہِیں کھِڈاری وی رہے نیں۔ کبڈّی اتے ہاکی اُہناں دے من پسںدّ کھیل سن۔
پنُّۄں ہۄری کمپِّئۄُٹر آن کر کے بَیٹھ گئے تے میرِییاں دسِّییاں اِملا دِییاں غلتِییاں دُۄر کرن بارے غَۄر کرن لگّے۔ مَیں اںدّر ای اںدّر پریشان ہۄ رِہا سی کِئۄں جۄ مَیں کمپِّئۄُٹر بارے کُجھّ وی نہِیں جاݨدا سی تے اِہدے ایڈے وڈّے ماہِر میرے نالھ سلاہ مشورِیاں وِچّ رُجھے ہۄئے سن۔ پنُّۄں ہۄرِیں بہُت ذہِین تے مِہنتی اِنسان نیں۔ اُہ دھُن دے پکّے تے جِس کمّ کرن دا اِرادا کر لَیݨ اُہنُۄں تۄڑ تائیِں اپڑا کے چھڈّدے نیں۔ اُہ سبھ تۄں پہِلاں ’آشِک رہِیل‘ دی غلت اِملا نُۄں ٹھِیک کرن وِچّ کھُبھ گئے۔ ایس دَۄران پھۄن وی آئُںدے رہے جِنہاں تۄں اںدّاذا ہُںدّا سی کِہ ایس مُلک وِچّ اُنہاں نُۄں چاہُݨ والھے بہُت مَۄجُۄد نیں۔ اُہ ہر کال دا جواب وی دِںدّے رہے۔ اُہناں دی تبِیئت وِچّ بڑی نِمرتا اتے ٹھہِراء سی۔ ورنا مسرُۄپھ اِنسان دے کمّ وِچّ رُکاوٹ پَیدا ہۄوے تاں اُہ چِڑچِڑا ہۄ جاںدا اے۔ پر اُہ بڑے اِتمِینان نالھ آپݨا کمّ کردے رہے۔ اُہ شاہمُکھی وی جاݨدے نیں تے اُہناں آپݨی الماری وِچّۄں شاہمُکھی دی اِکّ کِتاب لئی تے اُہناں کھۄہل کے ’اَین‘ تے ’غَین‘ والھے اکھّر دیکھے۔ کُجھّ سۄچِیا تے پھیر کمپِّئۄُٹر دِییاں کِییاں تے اُںگلھاں مارنِییاں شُرُۄ کر دِتِّییاں۔ میرے دیکھدِیاں-دیکھدِیاں اُہناں ایس مُشکل دا ہلّ لبھّ لِیا۔
پھیر اُہناں نالھ میرِییاں کئی مُلاکاتاں ہۄئیِیاں۔ مَیں تے میرے بال بچّے اُہناں دے پرِوار نالھ گھُلھ مِلھ گئے۔ سارا رکھّ رکھا مُکّ گِیا٬ بیتکلّپھی شُرُۄ ہۄ گئی۔ اُہ جد وی مِلھدے کھِڑے متھّے مِلھدے۔ اُہناں دی شخسِیئت دِییاں کئی پرتاں نیں۔ اُہ کبڈّی تے ہاکی دے کامِیاب کھِڈاری وی رہے۔ پُلس دی مُلاذمت وی کِیتی تے آرمی (بارڈر سکِئُرِٹی پھۄرس) دے اہِم اہُدے ’تے وی رہے۔ اِہناں اہُدِیاں دی وجاہ تۄں اُہناں وِچّ اپھسری دی ہئۄں پَیدا ہۄ جاݨی کُدرتی سی٬ آکڑ تے پھُۄں آ جاݨی چاہِیدی سی تے ہُݨ تاں کمپِّئۄُٹر پرۄگرامر دے تَۄر ’تے اُہناں نُۄں دُنِییاں جاݨدی اے۔ ادبی سںسّتھاواں دی اُہ جِںدّ جان نیں پر اینی شُہرت رکھدِیاں وی اِنسانِیئت اُہناں وِچّ کُٹّ-کُٹّ کے بھری ہۄئی اے۔ اُہناں دے بُۄہے یاراں اتے ادبی پِیارِیاں لئی کھُلّے رہِںدّے نیں۔ اُہ سہِتکاراں دی گھر وِچّ تے گھرۄں باہر وی سیوا کردے رہِںدّے نیں۔ اِکّ واری مَیں آپݨے پرِوار نالھ اُہناں دے گھر گِیا تاں بیسمَیںٹّ وِچّ ٹۄراںٹۄ دے سارے وڈّے-وڈّے کہاݨِیکار اِکٹھّے ہۄئے-ہۄئے سن۔ جِنہاں وِچّ میرے دۄست ورِیام سِںگھّ سںدھُّۄ٬ جرنَیل سِںگھّ کہاݨِیکار٬ پْرِں. سروݨ سِںگھّ٬ سُداگر سِںگھّ براڑ٬ جرنَیل سِںگھّ گرچا٬ بلبِیر کَۄر سںگھّیڑا٬ رچھپال کَۄر٬ اروِںدّر کَۄر مٹھارُۄ٬ مِنی گریوال٬ ڈا. سُجان کَۄر٬ ڈا. گُرمِیت سِںگھّ٬ اِںجنِیئر سُجاتا اتے ہۄر بہُت سارے سن۔ اِہناں سارِیاں لئی پنُّۄں ہۄراں کھاݨ پِیݨ دا بڑا سۄہݨا بںدّۄبست کِیتا ہۄئِیا سی۔ ایسے ترہاں مَیں اِکّ وار ساہِتک سںسّتھا ’کلماں دا کاپھلا‘ وِچّ گِیا تاں اۄتھے وی اُس دِن چاہ پاݨی دا بںدّۄبست اُہناں اپݨے ذِمّے لِیا ہۄئِیا سی۔
کِرپال سِںگھّ پنُّۄں ہۄرِیں آپݨے اُچّے-سُچّے اتے اینِییاں خُۄبِییاں دے مالِک اِنسان ہن کِہ میری نِرماݨ کلم اِہناں نُۄں بِیان کرن دی تاکت نہِیں رکھّدی۔ مُکدی گلّ اِہ ہَے کِہ سُۄرج نُۄں سُۄرج کہِ دیݨا ای کاپھی اے٬ اِہدے چانݨ دا شبُۄت پیش کرن دی لۄڑ نہِیں۔