ساڈا گھر پِںڈّ دے مُکھّ-باذار وِچّ سی۔ باذار چڑھدے پاسِئۄں شُرُۄ ہۄ کے پِںڈّ نُۄں دۄ بھاگاں وِچّ وںڈّدا ہۄئِیا لہِںدّے پاسے جا کے ختم ہُںدّا سی۔ پِںڈّ دے اَین ادھّ وِچکار جا کے چھۄٹا جِہا چَۄک آئُںدا سی۔ اِتھے باذار مدھاݨی-چِیرے واںگ کٹِّیا ہۄئِیا سی۔ چَۄک دے وِچکارۄں باذار دا اِکّ ہِسّا تاں سِدھّا لہِںدّے ولّ نِکل جاںدا سی۔ چَۄک وِچۄں ہی اِکّ چھۄٹی گلی پِںڈّ دی دکھّݨ دی باہی ولّ نِکلدی سی٬ جِس وِچّ باذار وِچلے دُکانداراں دے ہی گھر سن۔ پہاڑ دی باہی باذار دی دُۄجی شاخا نِکلدی سی جِہڑی پھرلاںگ کُ لمّے باذار دے ختم ہۄݨ ’تے وڈّی گلی دی شکل وِچّ تبدِیل ہۄ جاںدی سی۔ اِہ گلی تھۄڑھے وِںگّ-ولیویں کھا کے ساڈی پتّی چںدُّۄ کی وِچۄں اتے ساڈے اںدّرلے گھر کۄلۄں لںگھّدی ہۄئی پِںڈّ دے پہاڑ والے پاسے پِںڈّۄں باہر ولّ نِکل جاںدی سی۔ پِںڈّ دے باذار دے ادھّ وِچکارلے اِس چَۄک وِچّ لہِںدّی اتے پہاڑ دی باہی نِکلدے باذاراں دی نُکّر وِچّ ہی سی ساڈی ہویلی۔ چَۄک تۄں اگّے لہِںدّے ولّ نُۄں نِکلدے باذار وِچّ ساڈے گھر دِییاں چار کۄٹھڑِییاں دے درواذے کھُلّہدے سن۔ اِہناں وِچۄں پہِلی کۄٹھڑی نُۄں بَیٹھک وجۄں ورتِیا جاںدا سی۔ اگلی کۄٹھڑی گرمِییاں نُۄں تُۄڑی پائُݨ اتے سِیال وِچّ ڈںگّراں نُۄں اںدّر بنّہݨ دے کمّ آئُںدی سی۔ وسۄں والا ہِسّا ہۄݨ کرکے تِیجی کۄٹھڑی دا باذار ولّ کھُلّہدا درواذا اکسر بںدّ ہی رہِںدّا سی جد کِہ چَۄتھی کۄٹھڑی دا درواذا لاہ کے اۄتھے باذار ولّ کںدھّ کر دِتّی ہۄئی سی۔

وسۄں والِییاں پِچھلِییاں دۄواں کۄٹھڑِییاں دے پِچھواڑے باذارۄں پار اِلاکے دے کہِںدّے کہائُںدے رہے سیٹھ جھںڈُّۄ شاہ دی تِنّ مںذّلے چُبارِیاں والی وڈّی اِمارت سی۔ اُہ میرے پِتا دے پڑنانے کِشن سِںگھّ دا سمکالی سی اتے دیش-وںڈّ تۄں کئی سال پہِلاں چڑھائی کر چُکّا سی۔ ہُݨ اِس بھُلّ-بھُلئیِّیاں والے وڈّے مکان وِچّ اُسدے اِس سمیں بذُرگ ہۄ چُکّے پُتّر دِیوان شاہ دے بال-بچّڑدار پںجّ پُتّراں دی رِہائِش سی۔ اِہناں دے ناں سن: گُرلال چںدّ٬ گۄپال چںدّ٬ گُردِیال چںدّ٬ گُرُۄداس اتے رامداس۔ دِیوان چںدّ تے اُسدی پتنی وی اجے ہری-کائِم سن۔ اُس وڈّے مکان دے ہیٹھاں کِرائے دِییاں دۄ دُکاناں وِچّ مِستری رام سِںگھّ اتے مِہر سِںگھّ ہُرِیں لکّڑی دا کارۄبار کردے سن۔ سںدُّۄک٬ پلںگھّ اتے چرخے بنائُݨ وِچّ اُہناں دی وِشیش مُہارت سی۔ مِہر سِںگھّ سائیِکل کِرائے ’تے دیݨ اتے مُرمّت دا کمّ وی نال نال کری جاںدا سی۔ دِیوان شاہ دا تِیجے تھاں چھۄٹا مُںڈّا گُردِیال چںدّ آپݨے وڈّے مکان ہیٹھلی تِیجی دُکان وِچّ کرِیانے دی دُکان کردا سی۔ اُہ بھِنّ بھِنّ ترہاں دے ارک اتے شربت تِیار کرن دا ماہِر وی سی۔ ہفتے دسِیں دِنِیں ارک کشِید کرن لئی اُس ولّۄں چڑھائی بھٹھّی وِچۄں مہِک بھِجِیا دھُۄںیاں اُٹھّدا رہِںدّا۔ اِہ باذار اگّۄں نِکّا جِہا مۄڑ مُڑ کے گھاٹی اُتّر کے رامگڑھِیئے سِںگھّاں دے باذار وِچّ وٹ جاںدا سی۔ دُۄر تکّ اِس باذار دے دۄہِیں پاسِیں لکّڑی دا کمّ کرن والے کارِیگراں دِییاں دُکاناں سن۔ آٹا پِیہݨ والِییاں مشِیناں٬ لکّڑاں چِیردے آرے۔ سُر سِںگھّ دے بݨے پلںگھّ٬ سںدُّۄک٬ گڈّے اتے چرخے آدِ لۄک وِیہ وِیہ کۄہاں تۄں خرِیدݨ آئُںدے۔

چَۄک تۄں پہاڑ دی باہی ولّ نِکلدے باذار وِچّ نُکّر اُتّے لابھ چںدّ بجاجی والے دی اتے اُستۄں اگّے اُسدے چھۄٹے بھرا وید پْرکاش دی کرِیانے دی دُکان سی اتے اگّے سی ساڈی گاڈی درواذے والی وڈّی ڈِئۄڑھی جِہڑی پہاڑ ولّ پاسے جاںدے مین باذار وِچّ کھُلّہدی سی۔ ڈِئۄڑھی دے اَین ساہمݨے پاسے٬ پںدّراں-وِیہ پھُٹّ دا باذار چھڈّ کے دۄ چُبارِیاں والی دۄ-مںذِّلا اِمارت سی۔ اِہ اِمارت وی جھںڈُّۄ-شاہ-دِیوان شاہ ہُراں دی سی پر دِناں دے پھیر کرکے دِیوان شاہ ہُراں نُۄں اِہ لابھ چںدّ اتے وید پْرکاش دے پِتا جَے رام کۄل گہِݨے کرنی پئی سی؛ جِتھّے میری مُڈھلی سمبھّال ویلے پِںڈّ دا پٹواری رِہا کردا سی۔ پھِر کُجھّ سال اۄتھے کرم چںدّ مۄچی وی رہِںدّا رِہا۔ پِچھّۄں دِیوان شاہ ہُراں اِہ اِمارت چھُڈوا لئی سی۔ اِس اِمارت دے پِچھلے دۄ کمرِیاں اگّے اۄڈا ہی لمّاں چَۄڑا براںڈا سی۔ اِہناں دۄواں چُبارِیاں دے ہیٹھاں دۄ دُکاناں سن۔ ساڈی ڈِئۄڑھی نُۄں اَین ساہمݨے دِیوان شاہ دے سبھ تۄں وڈّے لڑکے گُرلال شاہ دی مُنِیاری دی دُکان سی٬ جِسنُۄں کُجھّ سالاں بائد اُسنے ہلوائی دی دُکان وِچّ بدل لِیا۔ دُۄجی دُکان وِچّ گۄپال چںدّ دے مُںڈّے کرِیانے دی دُکان کرن لگّے سن۔ اُپّلرے چُبارِیاں وِچّۄں اِکّ وِچّ گُرلال شاہ دا پرِوار اتے دُۄجے وِچّ اُسدے چھۄٹے بھرا گۄپال داس دا پرِوار آ وسِّیا سی۔ ساڈی ڈِئۄڑھی دے کھبّے ہتھّ باذار وِچّ ڈاکٹر کرم چںدّ دی دُکان سی۔ ساڈے گھر دے لہِںدّے پاسے والے مُسلمانی گھراں وِچّ پاکِستانۄں آئے ہِںدُّۄ-سِکھّ وسّ گئے سن۔ ساڈے گھر دے پِچھواڑے رام چںدّ اتے بُڈھّا سِںگھّ پَیںچ آ وسِّیا سی۔ کھبّے ہتھّ ڈاکٹر کرم چںدّ دی دُکان دے پِچھلا گھر ٹھاکر سِںگھّ جھٹکئی نیں ملّ لِیا سی۔

میرے پِئۄ دے مامے مامی دا جاں ہُݨ اِہ کہِ لئیِئے کِہ ساڈا بھائیِچارا تاں دُۄر چںدُّۄ کی پتّی وِچّ سی۔ اسِیں اۄدھر وی دُکھّ-سُکھّ دے ویلے٬ کمّ-دھںدّے لئی آئُںدے جاںدے رہِںدّے٬ پر اکسر ساڈا رۄذانا میل-جۄل آپݨے آںڈھ-گُیاںڈھ نال ہی سی۔ اِہناں وِچّ بھاویں بہُتے باہمݨ-کھتّری ہی سن پر ساڈے گھر دے نال نال مۄچی٬ جھٹکئی٬ سُنِیار٬ لۄہار٬ ترخاݨ, پَیںچ (مہِرے) آدِ وی وسّدے سن۔ میرے پِئۄ تۄں اُمر وِچّ چھۄٹے سارے آںڈھی-گُیاںڈھی میرے ’چاچے‘ سن اتے وڈّے میرے ’تائے’۔ اُہناں دے بچِّیاں نال ہی میری دۄستی سی٬ بھاویں کِہ ساڈے بھائیِچارے دے جٹّاں دے مُںڈّے وی میرے دۄست سن۔ ناں مَینُۄں ڈاکٹر کرم چںدّ دا مُںڈّا گُلذاری لال اۄپرا لگّدا سی٬ ناں ہی بُڈھّا سِںگھّ مہِرے دا مُںڈّا تاری اتے ناں ہی پْرِیتم سُںہّ سُنِیارے دا مُںڈّا مُکھّا۔ ٹھاکر سِںگھّ جھٹکئی دا سالا ارجن وی میرا بیلی سی اتے ہرنام درذی دا مُںڈّا پِیارا وی۔ ذات-پات منّݨ والی کٹّڑ ہئُمَیں میرے وِچّ بچپن تۄں ہی نہِیں سی۔ اسِیں سبھ یار-بیلی ساں۔ میرے وِچّ جات-پاتی کھُلّہ-دِلی اتے سہِݨشِیلتا دا اِکّ کارن اِہ وی ہَے کِہ مَیں اجِہے سرب-ساںجھے ماہَۄل وِچّ پلِیا۔ اسِیں وِیاہاں-شادِییاں٬ خُشی-غمی وِچّ اِکّ دُۄجے دے گھر سکِیاں واںگ ہی آئُںدے-جاںدے۔ اِکّ دُۄجے دے گھر کھیڈدے۔ اِکّ دُۄجے دے گھرۄں ہی کھا-پی لَیںدے۔ کۄئی وِتکرا نہِیں سی۔ وڈِّیاں دے سمیں تۄں لَے کے بھائیِچارِیاں دا اِہ پِیار بݨِیا ہۄئِیا سی۔

اِںج ساڈے گھر دا ڈِئۄڑھی ولّ دا مُکھّ درواذا جِتھّے پہاڑ دی باہی والے باذار وِچّ کھُلّہدا سی اۄتھے لہِںدّے ولّ دے باذار وِچّ ساڈِییاں دۄ کۄٹھڑِییاں دے درواذے کھُلّہدے سن۔ کئی لۄک تاں کدی کدی رشک نال اِہ وی آکھدے کِہ کِیا جٹّاں نیں پِںڈّ دی دھُنّی سمجھے جاݨ والے اتے نِرۄل ہِںدُّۄ آبادی والے کیںدری ہِسّے اُتّے کبذا آݨ جمائِیا ہَے! کبذا تاں اِہ پتا نہِیں کدۄں کُ دا سی! پر پِیڑھِییاں تۄں کدی ساڈے پرِوار دے وڈیرِیاں دی آپݨے آسے پاسے رہِںدّے لۄکاں نال کہی-سُݨی نہِیں سی ہۄئی۔ سارے آپس وِچّ بڑی سد-بھاونا نال رہِںدّے سن۔ جدۄں اجے اِہ تھاں سِرف ہویلی وجۄں ہی ورتۄں وِچّ آئُںدی سی اتے ساڈا پرِوار اںدّرلے گھرۄں آ کے ایتھے رہِݨ نہِیں سی لگّا٬ اُدۄں تاں اِس کھُلّہی ہویلی وِچّ پِںڈّ دے ہِںدُّۄ بھائیِچارے ولّۄں رام-لِیلا وی کھیڈی جاںدی٬ جِس وِچّ سِکھّ مُںڈّے وی پارٹ کردے۔ ویکھدے تاں اِسنُۄں ہِںدُّۄ-سِکھّ سارے ہی رل-مِل کے سن۔

ڈِئۄڑھی وِچّ بابے کِشن سِںگھّ ویلے دِییاں رَۄݨکاں ہُݨ وی لگّدِییاں سن۔ میری سمبھّال وِچّ وی تِنّ-چار وڈّے پاوِیاں والے پلںگھّ ڈِئۄڑھی وِچّ ڈٹھّے رہِںدّے؛ جِتھّے پںجّ-ستّ بںدّے بَیٹھے ہُںدّے۔ جگّ-جہان دِییاں گلّاں کردے۔ ڈِئۄڑھی دا وڈّا درواذا ساری دِہاڑی کھُلّہا رہِںدّا۔ باہرلے پِںڈّاں تۄں سَۄدا-سُۄت لَیݨ آئُݨ والے بںدّے آپݨِییاں گھۄڑِییاں نُۄں ساڈی ہویلی وِچّ بنّہدے۔ پاݨی-دھاݨی پِیںدے۔ کمّ-دھںدّا کرن تۄں بائد بَیٹھی سںگّت دا ساتھ وی ماݨدے۔ آپݨے پِںڈّاں دِییاں خبراں سُݨائُںدے٬ ایتھۄں دِییاں سُݨدے۔ پڑھِیا-لِکھِیا کۄئی جݨا اخبار پڑھ کے خبراں سُݨائُںدا۔ میرے پِئۄ دا ہاݨی سُۄرججِیت سِںگھّ سںدھُّۄ٬ جۄ پِچھّۄں کنیڈا جا وسِّیا٬ آپݨی ’پْرِیت-لڑی‘ وی ساڈی ڈِئۄڑھی وِچّ لَے کے آ جاںدا اتے اِس وِچۄں کمّ دِییاں گلّاں پڑھ کے سُݨائُںدا۔ پِچھۄں اِہ ’پْرِیت-لڑی‘ میرا پِئۄ پڑھدا۔ مَینُۄں ہُݨ وی یاد ہَے جدۄں مَیں اٹھّ-نَۄں کُ سال دا ساں تاں میری ماں میرے والاں وِچّ گھِئۄ جھسّ رہی سی تے مَیں مُۄںہ اگّے آئے والاں نُۄں پاسے کرکے ’پْرِیت-لڑی‘ وِچّ گُربخش سِںگھّ دا پْرشن-اُتّر والا کالم ’میرے جھرۄکھے ’چۄں‘ پڑھن دی کۄشِش کر رِہا ساں۔

پچوںجّا وِچّ آئے وڈّے مِیہاں تے ہڑھاں کرکے پِںڈّ وِچّ بڑے مکان ڈھہِ گئے۔ ڈِئۄڑھی دے کھبّے ہتھّ والی دُکان وی ڈھہِ گئی تے نال ہی اُس دُکان اتے ڈِئۄڑھی وِچکارلی ساںجھی کںدھّ وی۔ ڈِئۄڑھی دی چھتّ دا اِس پاسے والا ہِسّا وی نُکسانِیاں گِیا۔ ناں اُہ دُکان کِسے بݨائی تے ناں ہی وِچکارلی کںدھّ۔ سِٹّے وجۄں ہَۄلی ہَۄلی ہویلی دی چھتّ ڈِگّدی ویکھ اسِیں آپ ہی ڈھاہ دِتّی۔ وِچکارلی کچّی کںدھّ دس کُ پھُٹّ اُچّی کرکے اۄہلا کر لِیا۔ اُںج کُجھّ سال پِچھّۄں اسِیں ڈِئۄڑھی دے باہرلے تِیہ کُ پھُٹّ لمّے پکّے متھّے وِچۄں اِکّ پاسے باراں کُ پھُٹّ دا درواذا بݨا کے تے گھر لئی راہ چھڈّ کے باکی ہِسّے وِچّ لمّی پکّی بَیٹھک پا لئی سی۔ پر مَیں جِہڑی گلّ سُنائُݨ لگّا ہاں اُہ اُدۄں دی ہَے جدۄں ڈِئۄڑھی ڈھہِ چُکّی سی اتے اِہ تھاں اجے کھالی ہی پِیا سی۔ اسِیں ایتھے آپݨے ڈںگّر بنّہدے ساں۔ ڈِئۄڑھی دے کھبّے ہتھّ دُکان والا تھاں جِہڑا کھۄلا ہۄ چُکِیا سی٬ اُہ تھاں ڈاکٹر کرم چںدّ نیں مُلّ لَے لِیا سی اتے اُہ ایتھے آپݨی نوِیں پکّی دُکان بنائُݨی چاہُںدّا سی۔ پہِلاں اُہ تِنّ کُ دُکاناں دُۄر اِکّ کچّی دُکان وِچّ آپݨا کلِنک چلائُںدا سی۔

کرم چںدّ نُۄں نوِیں بݨائی جاݨ والی دُکان دے ہِساب نال مُلّ لِیا گِیا تھاں تھۄڑھا لگّدا سی۔ کرم چںدّ دی ہسرت سی کِہ دُکان تھۄڑھی ہۄر کھُلّہی ہۄ جاںدی! پر ہُںدّی کِویں؟ جدۄں نِیہاں پُٹّݨ لئی وِچکارلی ساںجھی کںدھّ ڈھاہ دِتّی گئی تاں کرم چںدّ نیں نال رلدے ساڈی ڈِئۄڑھی والے کھالی تھاں ولّ ویکھ کے کۄل کھلۄتے میرے پِئۄ نُۄں وِگۄچے دے بھاو نال کِہا٬ “دِیدار٬ مَینُۄں پتَے کِہ چاچے (ہکِیکت سِںگھّ) نیں منّݨا نہِیں پر جے تُسِیں آپݨے تھاں وِچۄں آپݨے پاسِئۄں دُکان دی سیدھ وِچّ گذ بھر لِیر دی لِیر مَینُۄں چھڈّ دِئۄ تاں کِیا کہِݨے! تُہاڈے کۄل بتھیرا تھاں پِیا ہَے۔ پَیسے جِنّے آکھۄ اۄنے دیݨ نُۄں تِیار ہاں۔” پر اُہدی ہِمّت نہِیں سی پَیںدی کِہ باپُۄ ہکِیکت سِںگھّ نُۄں آکھے کِہ اینی کُ تھاں اُسنُۄں مُلّ دے دوے۔

’تھاں بھاویں بتھیرا پِیا سی!’ پر ہویلی نال تاں ہکِیکت سِںگھّ دے خاندان دے سںسّکار جُڑے ہۄئے سن۔ اُہ آپ ہی دسّدا ہُںدّا سی۔ دِیوان شاہ دے پِئۄ تے گُرلال شاہ دے دادے جھںڈُّۄ شاہ نیں٬ جِہدی شاہُۄکاری اِلاکے وِچّ چلّدی سی اتے جِہدے بݨائے مکان ہویلی دے دۄویں پاسے اسمان نُۄں چھُۄںہدے سن٬ کِشن سُںہّ نُۄں آکھِیا سی٬ “سردار کِشن سِئہاں! چادر وِچھا کے جِنّے پَیسے پائے جا سکدے ای٬ پا لَے پر اِہ ہویلی مَینُۄں دے دیہ٬ میرے نال لگّدی ہَے۔”

“شاہ اُںج اِہ ہویلی تیری ہی اےَ۔ آپݨا کُجھّ وی وںڈِّیا نہِیں۔ جِویں چاہے ورت۔ پر مُلّ لَیݨ دی گلّ مُڑ کے ناں مَینُۄں آکھِیں۔ مَیں تاں تَینُۄں کدے نہِیں آکھِیا کِہ تیرے مکان میرے نال لگّدے نیں! ایداں ہوس ودھائی چںگّی نہِیں ہُںدّی جھںڈُّۄ شاہ! آپاں بھرا-بھرا گُیاںڈھ وِچّ بھراواں واںگ رہِیئے۔ کِسے نُۄں ڈھاہُݨ جاں اُس تۄں کھۄہݨ بارے ناں سۄچِیئے۔” کِشن سِںگھّ نیں اُسنُۄں کَۄڑ نال آکھِیا سی۔ پِچھّۄں تۄں چلّی آئُںدی اِہ گلّ سبھ نُۄں ہی پتا سی۔

ہُݨ کرم چںدّ اُس ہویلی وِچّۄں کُجھّ تھاں ’مُلّ‘ لَیݨا چاہُںدّا سی۔ اُسنُۄں وی پتا سی کِہ ہکِیکت سِںگھّ اُسنُۄں اِہ تھاں کدۄں مُلّ دیݨ لگّا ہَے! جدۄں اُسنے آپݨی اِہ ہسرت میرے پِئۄ نال ساںجھی کِیتی تاں میرے پِئۄ نیں مُسکرا کے کِہا٬ “پَیسِیاں دی گلّ تاں٬ ڈاکٹر جی٬ تُسِیں چھڈّۄ۔ اُںج آپاں اَیں کردے آں…مامے نُۄں کِتے واںڈھے گھلا دینیں آں۔ پِچھّۄں آپاں نِیںہ رکھا کے کںدھّ چُک دِیاںگے۔ ماما جدۄں نُۄں آئۄُ اُدۄں ویکھی جائۄُ……۔”

کرم چںدّ جھِجکدا اتے ڈردا وی سی۔ اُسنُۄں پتا سی کِہ وِگڑ جاݨ تے ہکِیکت سِںگھّ تلوار وی کڈھّ سکدا سی۔ پر میرے پِتا نیں باپُۄ نُۄں کِتے کِسے کمّ واںڈھے جاݨا منا ہی لِیا۔ اُہناں نُۄں آس سی کِہ اجّ شام دا گِیا اُہ پںدّراں وِیہاں کۄہاں تۄں کلّہ شام تکّ تۄں پہِلاں تاں مُڑن ہی نہِیں لگّا۔ چاہوے تاں دۄ تِنّ دِن لا آوے۔ سویرے نِیںہ رکھّی جاݨی سی۔ راج مِستری اجے سںدّ-ولیویں سُۄت ہی کردے فِردے سن تے کرم چںدّ اتے میرا پِتا تھاں دا جائِذا ہی لَیںدے فِردے سن کِہ باپُۄ ہکِیکت سِںگھّ مَۄکے ’تے ہی پُجّ گِیا۔ کِیتا تاں اجے بھاویں کُجھّ نہِیں سی پر دۄہاں نُۄں جاپِیا جِویں چۄر سنّہ اُتّۄں پھڑھِیا گِیا ہۄوے۔ اُہناں دی بݨائی سکِیم اُتّے پاݨی فِر گِیا سی۔

“سُݨ اۄئے دِیدار! تے کرم چںدّا تُۄں وی سُݨ! میرے نال ہیرا فیری ماردے سائۄ!”

سُݨ کے دۄہاں دے چِہرے اُتّے تریلی آ گئی۔ اُہناں سہِمِییاں نذراں نال باپُۄ دے چِہرے ولّ ویکھِیا۔ مَیں اِس مَۄکے دا چشمدِید گواہ ہاں۔ پر باپُۄ تاں مُسکڑِیئے ہسّ رِہا سی٬ “دائیِیاں تۄں پیٹ نہِیں لُکے رہِںدّے۔ جِہڑی تُہاڈے ڈھِڈّ ’چ اےَ٬ اُہ میرِیاں نہُںیاّں ’چ اےَ۔ اَیدھر آ اۄ مِستری” اُہنے راج مِستری نُۄں آواذ ماری٬ “آہ لَے…اَیتھے کںدھّ کِیتِیاں اِہدی دُکان ٹھِیک بݨ جُۄ……۔”

اُہنے ذمِین ’تے پَیر رکھِّیا۔ اِہ کرم چںدّ تے میرے پِئۄ ولّۄں پہِلاں مِتھے ہۄئے تھاں تۄں وی ڈیڈھ پھُٹّ اںدّر نُۄں سی۔

“باپُۄ جی! سردار جی٬ وادھُۄ” مِستری کاںڈی پھڑی اہُل کے اُس ولّ ودھِیا۔ میرا پِتا اتے کرم چںدّ اجے وی بُتّ بݨے کھڑۄتے سن۔

“لِیا فِر مار بںدّے نُۄں واج اتے واہگُرُۄ آکھ کے نِیںہ پُٹّۄ……۔”

کرم چںدّ دِییاں اکھّاں وِچّ پاݨی سِمّ آئِیا۔

اِہ سد-بھاو کیول اِکّ پاسڑ نہِیں سی۔ دۄہاں پاسِیاں تۄں اجیہی مُہبّت دا پْرگٹا اکسر ہی ہُںدّا رہِںدّا۔ اجِہے سد-بھاوی ماہَۄل وِچّ پلݨ دا اسر وی ذرُۄر میری مانسِک بݨتر اُتّے پِیا ہۄویگا۔

باپُۄ ہکِیکت سِںگھّ دے ویلے دِییاں ہی کئی گلّاں مَینُۄں یاد ہن۔ اُہ بہُت مذاکِییا اِنسان سی۔ اَیویں ہی اگلے نال چھیڑ-چھاڑ کردے رہِݨا۔ ساڈے آںڈھ-گُیاںڈھ دِییاں بذُرگ اَۄرتاں نال اُہ بُڈھّے-وارے وی دِئۄراں واںگ مذاک کردا۔ نتھُۄ رام دی ماں پاروتی نُۄں اُہ اکسر شرارت نال آکھدا٬ “شاہݨی! راتِیں مَینُۄں شاہ مِلِیا سی سُفنے ’چ۔” اُہدا بھاو اُہدے مر چُکّے پتی تۄں ہُںدّا٬ “اُہ مَینُۄں آکھدا سی کِہ میرا شاہݨی بِناں جِیء نہِیں لگّدا۔

اُہنُۄں گھلا میرے کۄل” اُہ مُسکڑِییاں ’چ ہسّدا۔

“وے فِٹّے مُۄںہ تیرا! ہُݨ بُڈھّے وارے تاں کُجھّ شرم کر۔ مَیں کِئۄں مراں! پہِلاں تُۄں مر؛ تیرے پِچھّے پِچھّے مَیں آئۄُںگی” ادھّا گُسّے اتے ادھّے لاڈ نال اُہ اُسنُۄں جھِڑکدی۔ اُہدا پُتّ وی اِہ مشکری سُݨ کے ہسّدا رہِںدّا٬ “چاچا! ساری اُمر بسّ مُںڈّے دا مُںڈّا ہی رِہا……”

مَینُۄں یاد ہَے ڈاکٹر کرم چںدّ دی دُکان تے جدۄں کدی مرِیذ ناں ہۄݨا جاں وِہل ہۄݨی تاں اُہنے ساڈے گھر آ وڑنا۔ رسۄئی کۄل جاں چَۄںتّرے کۄل آ کے آواذ دیݨی٬ “اۄ نامہ کَۄرے! جۄگِںدّر کَۄرے! کی دھرِیا جے……”

میری ماں جاں دادی نیں دسّݨا۔

“کۄئی رۄٹی وی پئی جے سویر دی…”

“سویر دی کِئۄں جی…سُکھّی ساںدی ہُݨے سجّری لاہ دِںدّی آں……” میری دادی جاں ماں نیں آکھݨا۔

“نہِیں نہِیں٬ رۄٹِییاں کر دۄ اُرہاں میرے ولّ اتے اُتّے ہی سلُۄݨا پا دیہ۔”

اُہنے ہتھّ اُتّے رۄٹی رکھّ کے٬ بُرکی تۄڑ تۄڑ کے کھائی جاݨی تے گھردِیاں جِییاں نال ایدھر اۄدھر دِییاں ماردے رہِݨا۔

“لِیا اۄئے پاݨی دا گلاس دُکان تے مرِیذ ناں آ گِیا ہۄوے کۄئی” کدی کدی اُہنے مَینُۄں آکھݨا۔

ساڈے گھر اُہدا اِںج اپݨتّ نال آ جاݨا اتے آپݨے گھر واںگ ہی رۄٹی مںگّ کے کھا لَیݨا اجّ وی جدۄں مَینُۄں یاد آئُںدا ہَے تاں ساںجھے بھائیِچارے دی ریشمی ساںجھ والے آپسی مُہبّتی اہِساس نال میرا آپا سرشار ہۄ جاںدا ہَے۔