گُرنُۄر سردار ہربںسّ سِںگھّ دی لڑکی٬ جِس دا چھۄٹا ناں نُۄر سی۔ اُس نُۄں ربّ نیں رجّ کے رُۄپ دِتّا۔ گۄرا رںگّ تِکھّے نَیݨ نکش اتے پتلی پتںگّ٬ پڑھائی وِچّ وی بڑی ہُشِیار۔ اُسنے آپݨی کلاس وِچّۄں سدا پھسٹ آئُݨا تے سِلائی کڈھائی وِچّ وی سبھ تۄں اگّے۔ پر پتا نہِیں کِئۄں اُس نُۄں رسۄئی دا کمّ کاج بہُتا نہِیں سی آئُںدا۔ کھبرے اُنہاں دے گھر٬ رسۄئی وِچّ کمّ کرن والھے نَۄکر چاکر سن٬ تاں کرکے جاں پھِر اِس وِچّ اُسدی رُچی ہی نہِیں سی۔ اجے اُہ بی.اے ہی کر رہی سی کِہ سردار ہربںسّ سِںگھّ نُۄں کِسے نیں نُۄر لئی چںگّے رِشتے دی دسّ پائی۔ اُنہاں نُۄں اِہ رِشتا پسںدّ آ گِیا کِئُںکِہ لڑکا اِںگلَیںڈ تۄں پڑھکے آئِیا سی تے اُس کۄلھ جمِین جائِداد وی کھُلّہی سی٬ کۄئی 200 ایکڑ دے نیڑ تیڑ۔ تے پھیر ماپِیاں دا اِکّۄ اِکّ پُتّ۔

س. گُردِیپ سِںگھّ دا اِکلّا پُتّ تے ماپِیاں نیں اُس دا ناں رکھِّیا راجدِیپ۔ جِس نُۄں سارے راجا کہِکے بلائُںدے سن۔ س. ہربںسّ سِںگھّ نیں دۄویں پرواراں دے مِلݨ-مِلائُݨ دا سماں رکھّ دِتّا۔ اُس دِن نُۄر نُۄں دیکھݨ سار ہی راجے دی ممّی نیں نُۄر دے گلھ وِچّ اِکّ ہار پا دِتّا تے ہتھّ تے پَۄںڈ دھر دِتّا اتے رِستا پکّا ہۄ گِیا۔ دۄنۄں دھِراں بہُت کھُش۔ نُۄر دے ماپِیاں نُۄں سۄہݨا سُنکھّا مُںڈّا ملھ گِیا۔ گۄرا رںگّ٬ نَیݨ نکش تِکھّے٬ مۄٹی اکھّ اِںج لگدا سی کِہ جِویں ربّ نیں اُسنُۄں وِہلے ویلھے آپ ہی بݨائِیا ہۄوے۔ راجے دے ماپے وی پُۄرے کھُش سن کِہ اُنہاں دے بیٹے لئی سۄہݨی سُنکھّی تے سُلجھی ہۄئی کُڑی مِلھ گئی۔

وِیاہ دا دِن دھر دِتّا گِیا۔ گُرنُۄر نُۄں بہُت چاء سی۔ اُہ چائیِں-چائیِں کدے اُہ گھر بَیٹھے درجی کۄلھ جاںدی تے پُچھّدی بائی جی کی میرے کپّڑے تِیار ہۄ گئے۔ تے کدے اُہ رجائیِیاں گُدَیلے بھرن والھے تاڑے کۄلھ جاںدی جۄ گھر وِچّ تاڑا لا کے تُنک-تُنک کر رِہا سی۔ ہر پاسے ہی کھُشی دا ماہَۄل سی۔ نُۄر دی ممّی وی بہُت کھُش سی۔ پر اُس دے من وِچّ اِکّ گلّ وار وار آئُںدی سی کِہ جے اجّ میری ماں جِئُںدی ہُںدّی مَیں اُس نُۄں دِکھائُںدی کِہ دیکھ میرا جُیائی! کِئُںکِہ نُۄر دی ممّی نُۄں س. ہربںسّ سِںگھّ بہُتا پسںدّ نہِیں سی۔ اُس دا سُبھاء سکھت سی تے اُہ رںگّ ولّۄں وی پکّا سی۔ جدۄں کِہ نُۄر دی ممّی دا رںگّ گۄرا سی۔ نُۄر دی ممّی ہمیشا ہی آپݨی ماں نُۄں کۄسدی رہِںدّی سی کِہ تُۄں میرے لئی چںگّا ور نہِیں لبھِّیا۔ اگّۄں نُۄر دی نانی نیں کہِݨا مَیں کِہڑا اُہناں ناں سِیری رلھی ہۄئی سی اُہناں نالھ تے تُۄں ہُݨ چںگّے جُیائی لبھّ لئیِں۔ نُۄر دی ممّی دے من وِچّ اِہ سدِیوی کںڈّا چُبھِیا ہۄئِیا سی۔ چاہے ہربںسّ سِںگھّ کۄلھ جمِین جائِداد بہُت سی پر اُہ کہِںدّی کِہ کی مَیں سِر مارنی ہَے جمِین جائِداد جدۄں من چاہِیا ور ہی ناں مِلِیا۔ نُۄر دی ماں کہِںدّی ماں اجّ تُۄں جِئُںدی ہُںدّی تاں مَیں تَینُۄں دسّدی٬ کِہ دیکھ میرا جُیائی کِنّاں سۄہݨا ہَے تے مَیں کِہڑا سِیری رل کے لبھِّیا ہَے۔

وِیاہ والھا دِن آ گِیا۔ سردار دے آپݨے گھر ہی جںجھّ دا ڈھُکاء ہۄئِیا۔ گیٹ تے کھڑھِییاں کُڑِییاں نُۄر دے پرائُہݨے نُۄں دیکھݨ لئی بہُت اُتاولِییاں سن۔ راجدِیپ دے کیسری پگّ بنّہی ہۄئی تے کیسری ہی اچکن پائی ہۄئی اُہ تاں سیہرے وِچّۄں اِںج لگّ رِہا سی جِویں سِیالھ دا چڑھدا سُۄرج سںدّلی کِرناں چھڈّ رِہا ہۄوے۔ گۄرا رںگّ گُلابی بُلّہاں والھا لاڑا کِسے ساہِبذادے تۄں گھٹّ نہِیں سی لگّ رِہا۔ جںجھّ وِچّ آئے سارے جاںجھی چںگّے اپھسر جاپدے سن۔ راجدِیپ دے پاپا دی مہاراجا پھرِیدکۄٹ نالھ بہُت گُۄڑھی دۄستی سی تے اجّ راجدِیپ وی مہاراجا ہی لگّ رِہا سی۔ کناتاں دے پِچھّۄ کُڑِییاں دے گائُݨ دی اواذ آ رہی سی٬ “چںدّ نالھ لاواں لَے لئیِیاں کۄئی مۄتی کِیتے دان”۔ نُۄر دی ممّی دی دھرتی اُتّے اڈّی نہِیں سی لگّ رہی۔

وِیاہ ہۄ گِیا۔ نُۄر نُۄں وِدا کر دِتّا گِیا۔ آپݨے گھر جا کے اُہ بہُت کھُش سی کِئُںکِہ راجدِیپ دا سُبھاء بہُت ہی چںگّا سی۔ جِنّاں اُہ آپ سۄہݨا سی اُستۄں وی ودھّ سۄہݨی اُسدی بۄل باݨی سی۔ اُہ ہر اِکّ نُۄں جی کہِکے بلائُںدا۔ نُۄر دِییاں بھَیݨاں نُۄں اُہ سدا ’بِیبا جی‘ کہِکے بلائُںدا۔ جدۄں کدے اُنہاں دۄناں نیں کِتے باہر جاݨا ہُںدّا تاں اُہ نُۄر نُۄں وی اِہی کہِںدّا کِہ نُۄر جی تُسِیں تیار ہۄ جائۄ٬ آپاں گھُمّݨ جاݨا ہَے۔ نُۄر نُۄں اُس نیں کدے تُۄں کہِ کے نہِیں سی بُلائِیا۔

تھۄڑھے سمیں پِچھّۄں نُۄر نیں گربھ دھارن کر لِیا۔ اُس دی سسّ سہُرا بہُت کھُش ہۄئے۔ نُۄر دے رںگّ رُۄپ وِچّ ہۄر وی نِکھار آئُݨ لگّا۔ اُس دے لال سُۄٹ پائِیا اِںج پھبدا جِویں کۄئی سائُݨ دے مہِینے چِیچ وہُٹی ہۄوے۔ نُۄر دی ممّی نیں ہمیشا اِہۄ کہِݨا کِہ پُتّ نذر ناں لگّ جاوے لَے تیرے تۄں مِرچاں وار دیواں۔ نُۄر دا وِیاہ ہۄئے نُۄں اجے اِکّ سال تِنّ مہِینے ہی ہۄئے سن جدۄں اُس دے سہُرِیاں تۄں سنیہا آ گِیا کِہ راجدِیپ بِیمار ہَے۔ اُہ چںڈِّیگڑھ ہسپتال وِچّ داکھل ہَے۔ نُۄر دی ممّی دے ہتھّاں دے بھاںڈے چھُٹّ گئے۔ اُہ ربّ اگّے ارداساں کرن لگّی۔ ہربںسّ سِںگھّ تے اُس دی پتنی دۄویں آپݨے جوائی کۄلھ چںڈِّیگڑھ پہُںچّ گئے تے گُرُۄ اگّے ترلے پائُݨ لگّے۔ ہے واہِگُرُۄ تُۄں بچّے دے سِر تے ہتھّ رکھِّیں۔ پر ہۄݨا اُہی ہَے جۄ کُدرت نُۄں منذُۄر ہُںدّا ہَے۔

راجدِیپ ہسپتال وِچّ ہی اِس سںسّار نُۄں الوِدا آکھ گِیا۔ اِہ خبر جدۄں نُۄر دی ممّی نیں سُݨی تاں اُس دا رۄݨ نہِیں سی تھمّ رِہا۔ اُہ کِویں آپݨی دھی نُۄں ہَۄسلا دیوے۔ اُس نیں رۄںدی نیں کِہا٬ “پُتّ تیری تاں دُنِییاں ہی اُجڑ گئی”۔ نُۄر دا رۄ-رۄ بُرا ہال ہۄ گِیا۔ باہاں وِچّ پائیِیاں چُۄڑِییاں ٹُٹّ کے کھِلر گئیِیاں۔ ماں دھی نُۄں ہۄش وِچّ لِیائُݨ لئی دلاسے دِںدّی رہی۔ بھۄگ پَے گِیا۔ کیل کریںدے ہںجھُّ نُۄں اچِںتّے باج پئے۔

نُۄر دے ماپے اِس گلّ تے جۄر دیݨ لگّے کِہ اجے اُس دی اُمر ہی کی ہَے۔ کِئۄں ناں اُس دا دُبارا وِیاہ کر دِتّا جاوے۔ پر نُۄر اِہ گلّ منّݨ لئی تِیار نہِیں سی۔ اُہ کہِںدّی جۄ اِجّت پِیار مَینُۄں راجدِیپ نیں دِتّا ہَے اُہ جیکر مَینُۄں دُۄجے مرد کۄلھۄں ناں مِلِیا تاں میری جِںدّگی ہۄر وی نرک ہۄ جاویگی۔ مَیں راجدِیپ نُۄں نہِیں بھُلّ سکدی۔ اُس دا بۄلݨ دا سُچجّا ڈھںگّ تے اُسدا پِیار اُس نُۄں ہۄر پاسے جاݨ تۄں رۄک رِہا سی۔ ہار کے ماپے ہی پِچھّے ہٹ گئے۔ راجدِیپ دے سُرگواس ہۄݨ دے پںجّ مہِینے پِچھّۄں نُۄر نیں اِکّ سۄہݨے جِہے بچّے نُۄں جنم دِتّا۔ آس دی اِکّ نوِیں کِرن جاگ اُٹھّی۔ اُہ آپݨے بچّے دی سُکھّ سُوِدھا لئی تن من تۄں کُربان سی۔

نُۄر نیں اگّے پڑھائی آرمبھّ کر لئی اتے بی.اے پاس کرن پِچھّۄں اَیمّ.اے٬ اَیمّ. اَیڈّ پاس کر لئی۔ اتے اُسنے اِکّ پْرئیِویٹ سکُۄل وِچّ نَۄکری کرنی شُرُۄ کر دِتّی۔ بھاویں سہُرے دی جمِین جائِداد بہُت سی پر اُہ سۄچدی سی گھرۄں باہر جا کے شائِد اُس دا ٹائیِم چںگّا پاس ہۄ جاویگا۔ ہُݨ اُہ اِکّ ماں دے پھرذ ہی نہِیں سگۄں باپ د پھرذ وی اِمانداری نالھ نِبھائُݨ لگّی۔ بچّے دی جِںدّگی اُس دے ساہاں دی جِںدّگی سی۔ اُہ اُس دی اکھّاں دی جۄت سی۔ اُہ بچّے دی سیوا وِچّ لگّی رہِںدّی تاں جۄ اِہ پڑھ لِکھ کے آپݨا چںگّا ناں کماوے۔ اُسنے آپݨی ذمِین ذائِداد دی ڈھُکوِیں دیکھبھالھ کرنی شُرُۄ کر دِتّی۔ جِس دے چںگّے سِٹّے ساہمݨے آئُݨ لگّے۔

سماں آپݨی چال چلّدا گِیا۔ اُس دا پُتّر پڑھ لِکھ تاں گِیا پر کمّ کار وِچّ اُس دی رُچی نہِیں سی۔ اُس نیں اِکّ نَۄکری کِیتی٬ کیول دۄ مہِینے لئی ہی اتے چھڈّ دِتّی۔ ماں دے ترلے پائُݨ اُتّے وی اُہ ٹسّ تۄں مسّ ناں ہۄئِیا۔ اُنہاں دِناں وِچّ ہی نُۄر دا سہُرا وی سُرگواس ہۄ گِیا۔ ہُݨ اُہ دۄویں ماں پُتّ اتے نُۄر دی سسّ آپݨا سماں گُجار رہے سن۔ نُۄر دی سمرتھّا دِنۄ دِن گھٹدی جا رہی سی۔ جِویں لکّڑ نُۄں گھُݨ اںدّرۄ اںدّری کھائی جاںدا ہَے۔ اُہ آپݨی اُمر نالھۄں جِیادا بُڈھّی لگّݨ لگّ پئی۔ اُسدی نِگھّردی جاںدی سِہت گواہی بھر رہی سی کِہ اُسنُۄں اںدّرۄں کۄئی پھِکر کھا رِہا ہَے۔ اُس نُۄں چار چُپھیرے ہنیرا ہی ہنیرا جاپدا سی٬ کِسے پاسے وی آس دی کِرن دِکھائی نہِیں دے رہی سی۔ آکھر کار اُس نیں آپݨے پُتّ دا وِیاہ کرن دی سۄچی۔ شادی اُس نیں بڑی ہی دھُۄم دھام نالھ کِیتی۔ سارے رِشتیداراں اتے شہِر دے سِرکڈھّ لۄکاں نیں اُسدی بڑی پْرسںسّا کِیتی۔

دۄ سال پِچھّۄں اُسدے گھر اِکّ ننّہی جِہی بیٹی نیں جنم لِیا۔ نُۄر اُس وِچّ ہی آپݨا دِل لائُݨ لگّی۔ بیٹے نیں گلت سںگّت وِچّ پَے کے شراب پِیݨی شُرُۄ کر دِتّی۔ اِس سمیں وِچّ اُسدے گھر اِکّ ہۄر پۄتی نیں جنم لَے لِیا۔

اِکّ دِن نُۄر نُۄں اِہ سُݨ کے وڈّا جھٹکا لگّا کِہ اُس دے بیٹے نیں بہُتی شراب پی کے آپݨا مُۄںہ متھّا سٹّاں نالھ بھنا لِیا ہَے۔ نُۄر نیں آپݨے متھّے تے ہتھّ مارِیا کِہ اجے مَیں اِہ دِن وی دیکھݨے سن۔ مَیں کی بھُنّ کے بِیجِیا سی۔ اِس نالھ گھر وِچّ ہر رۄج دا جھگڑا ہۄݨ لگّ پِیا۔ نُۄر نیں کہِݨا٬ “وے پُتّ مَیں تَینُۄں کِویں پالھِیا ہَے تُۄں کُجھّ تاں کھِیال کر۔” نُۄر آپݨے پتی نُۄں یاد کرکے رۄںدی تے کہِںدّی تیرے پِتا تاں کِنّے سِیاݨے سی تُۄں کِس تے چلِیا گِیا۔ کلّی پئی راتاں نُۄں سۄچدی رہِںدّی۔ پھیر اُس نُۄں راجدِیپ دے وِچھۄڑے دا دُکھّ٬ اُس دی پِیڑاں وِچّۄں لںگھّݨا٬ ہۄر وی لمبّا ہۄݨ لگّ پِیا۔ اِس بِرہا دے اٹھّے پہِر اِس یاد وِچّ لںگھّ جاںدے۔ اُس نیں کہِݨا کِہ جِنّاں چِر مَیں سِوِیاں وِچّ نہِیں جاںدی پتا نہِیں اُتنا چِر ہۄر اجے کی-کی دُکھّ کٹّݨے نیں۔

اِکّ دِن اُہ میرے کۄلھ آپݨے دُکھّاں دا پٹارا کھۄہل کے بَیٹھ گئی۔ مَیں پہِلۄں وی اُس نالھ دُکھّ سُکھّ کردی رہِںدّی ساں۔ مَیں چُپّ کرکے اُسنُۄں سُݨدی گئی اتے آپݨے اںدّرے اںدّر اُسدے اںدّر دی تاذا ستھِتی دی پُݨ چھاݨ کردی رہی۔ جدۄں اُہ آپݨا ڈھِڈّ پھۄل کے شاںت ہۄ گئی تاں مَیں کِہا کِہ دیکھ بھَیݨ میرِیئے! اسِیں ہاں اتے سماں ہَے۔ سماں ساڈے نالھۄں بہُت بلبان ہَے۔ سمیں دِییاں کُرِیتِییاں ہی سماج دے ہال نُۄں پُٹھّا گیڑ دے رہِییاں ہن۔ جِس وِچّ گِݨتی دے لۄک ہی مالۄمال ہۄ رہے ہن پر انیکاں دا گھاݨ ہۄئی جاںدا ہَے۔ کمِینے لۄک اُتھّے ہی وار کردے ہن۔ جِتھّے کُجھّ کھاݨ نُۄں ہُںدّا ہَے۔ اسِیں آپݨے بچّے نُۄں٬ جۄ ساڈا بھوِکھّ ہَے٬ پُٹھّے سمیں دی مار تۄں نہِیں بچا سکے۔ کِتے ناں کِتے گلتی ساتۄں وی ہۄئی ہَے۔

مَیں ہُݨ کی کراں؟ نُۄر نیں پُچھِّیا۔ “میرے اِکّ اںکّل آم ہی کہِںدّے ہن کِہ اَۄکڑ وِچّ دِل چھڈّ کے ڈھیری ڈھائِیاں کُجھّ نہِیں بݨدا٬ سگۄں نُکسان ہی ہُںدّا ہَے”, مَیں بۄلی۔ “ہر پاسے تۄں ہار کے وی اِنسان نُۄں پھِر ہِمّت اتے ہَۄسلے دا لڑ پھڑنا ہی بݨدا ہَے۔ رہِںدّے جِیون بھر سۄچ سمجھ اتے یتن کرکے آپݨا اتے آپݨے پرِوار دا جِیون سوارنا چاہِیدا ہَے۔ تیرے کۄلھ تیرا بیٹا ہَے اُسدے پرِوار وِچّ اگّے پتنی اتے دۄ بیٹِییاں ہن۔ اُنہاں نالھ آپݨے مۄہ دِییاں تںدّاں پِیڈِییاں کر۔ جاں پھِر کِسے ہۄر باہرلے بچّے نالھ مۄہ پالھ۔ کِئُںکِہ اِہ جِیون امُلّا ہَے۔ اِکّ وار ہتھّۄں گِیا مُڑ ہتھّ نہِیں آئُںدا۔ اِس نُۄں آس بھرپُۄر جِئُݨ لئی بںدّے نُۄں پِیار اتے آہر دۄہاں دی لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ آپ ہی جِس نالھ مۄہ پَیںدا ہَے پا لَے۔ جِتھّے پِیار آئُںدا ہَے اُتھّے آہر وی آ ہی جاںدا ہَے۔ اِسے وِچّ ہی تیری بھلائی ہَے۔ اِسے وِچّ ہی سبھ دے بھلائی ہَے۔ تے اِہ سبھ کُجھّ تیرے لئی کِسے دُۄسرے نیں نہِیں کرنا۔ اِہ جُگاڑ تَیں آپ ہی کرنا ہَے۔”

گلّ تاں تیری ٹھِیک ہَے٬ نُۄر دے بُلّہ پھرکے!