پںجّاب اِس وکت اگلِییاں وِدھان سبھا چۄݨاں ولّ تیذی نال ودھ رِہا ہَے۔ کَیلںڈّری دِناں دے مُتابِک مساں سوا کُ سال باکی رہِںدّا ہَے اتے اُس سوا سال وِچّۄں اکھِیرلے چھے مہِینے گِݨن والا سماں نہِیں ہُںدّا٬ کِئُںکِہ اُدۄں اپھسرشاہی مَۄکے دی سرکار دا ہُکم منّݨ دی تھاں اِہۄ جِہے اںدّاذے لائُݨ لگّ جاںدی ہَے کِہ اجۄکی سرکار رہیگی جاں اِسدی تھاں کۄئی ہۄر آ سکدی ہَے۔ جے کۄئی ہۄر آ سکدی ہَے تاں کِہڑی آ سکدی ہَے! اسِیں اِدّاں دے اںدّاذے لائُݨ وِچّ بہُتی رُچی وِکھائُݨۄ آم کر کے گُریذ کردے ہاں کِہ پںجّاب دی کِسمت وِچّ اگلا ہاکم کَۄݨ لِکھِیا ہَے٬ کِئُںکِہ ہالات دا کۄئی پتا نہِیں ہُںدّا۔ کئی واری اُس چۄݨ دے آکھری ہپھتے دی پُۄچھ نال بجھّے ہۄئے اںتّلے دِناں وِچّ وی باذی پلٹدی ویکھی ہَے۔ اِس لئی اسِیں اجّ دے ہالات دی تسوِیر ہی پاٹھکاں اگّے پیش کر سکدے ہاں تے اُہ تسوِیر چںگّی نہِیں٬ سگۄں اِہ کہِݨا پَیںدا ہَے کِہ سارے بھارت دے کِسے وی کۄنے وِچّ راج-کاذ دی تسوِیر چںگّی نہِیں دِسدی۔ جِہڑی بد-امنی بھارت دی ہر نُکّر وِچّ ہَے٬ کدی اُس نالۄں کُجھ ودھّ اتے کدی اُس نالۄں تھۄڑھی گھٹّ پںجّاب وِچّ نذرِیں پَے جاںدی ہَے اتے اِنی تیذی نال پہِلے جاں دُۄسرے نمبّر والے ہالات بدلدے ہن کِہ سۄچݨ دا وکت ہی نہِیں مِلدا۔ اجِہے سمیں وِچّ پںجّاب جاں دیش دے سوا سال بائد دے نکش اُلِیکݨ دی تھاں اجۄکے وکت بارے کُجھ کہِݨا ذِیادا ٹھِیک لگدا ہَے۔
اِس ویلے جدۄں مساں سوا سال اگلی وِدھان سبھا چۄݨ نُۄں باکی رہِںدّا ہَے٬ جِہڑِییاں گلّاں چرچا دا وِشا بݨدِییاں ہن٬ اُنہاں وِچّ اِہ مُدّا کِتے نہِیں لبھّدا کِہ دیش نیں آذادی پِچھّۄں جِہڑا لۄکتںتّری راہ چُݨِیا سی٬ اُس اُتّے بھارت کِنّا کُ چلّ سکِیا تے لۄکتںتّر کِنّا مذبُۄت جاں کمذۄر ہۄئِیا ہَے! بہُت سارے سِیاسی وِشلیشݨکار اِہ گِݨتِییاں کرن اُتّے ذۄر دےئی جاںدے ہن کِہ بِہار وِچّ کِہڑِییاں گلّاں کارن وِرۄدھی دھِر جِتّݨ دے دائوے کردی اگّے نالۄں کمذۄر ہۄ گئی اتے نرِںدّر مۄدی دی اگوائی ہیٹھ بھارت اُتّے راج کردا گٹھّجۄڑ کِہڑِییاں گلّاں کارن ہۄر مذبُۄت ہۄ گِیا ہَے! اِہ گلّ وِچار دا وِشا ہی نہِیں بݨدی دِکھائی دِںدّی کِہ لۄکتںتّر جدۄں آپݨی لِیہ تۄں لتھّ جاوے تاں جِس آگُۄ ہتھّ دیش دی کمان ہۄوے٬ اُہ آپݨی ستّا سِرپھ مذبُۄت نہِیں٬ سدِیوی کرن رُجھّ سکدا ہَے۔ کمِئۄُنِسٹاں دا راج سمیٹے جاݨ مگرۄں رُۄس نیں لۄکتںتّری راہ اُتّے چلّݨ بارے اَیلان کِیتا سی٬ پر چۄکھا سماں اِکّۄ پارٹی ہیٹھ راج چلّدا رہِݨ نال لۄکاں دی مانسِکتا اِدّاں دی بݨدی گئی ہَے کِہ اُہ اِکّۄ پارٹی دا راج کھتم ہۄݨ مگرۄں اِکّۄ وِئکتی نُۄں راجا کہے بگَیر راجِیاں واںگ اُسدی سرداری پْروان کری جا رہے ہن۔ پھرک کِہڑا پِیا ہَے٬ اُدۄں وِچاردھارا دے ناںء ہیٹھ سِرپھ اِکّ پارٹی دا راج چلّدا پِیا سی٬ جِسدے وِرُدھّ ساری دُنِییا دی سرمائیداری دے ڈھںڈّۄرچی آپسی ایکتا٬ کدی اَیلانی اتے کدی اݨ-اَیلانی ایکتا نال ہر مۄڑ اُتّے آڈھا لا رکھّدے سن تے سماں بدلݨ پِچھّۄں اِکّۄ وِئکتی دے راج وِرُدھّ اِہۄ کُجھ ہۄئی جاںدا ہَے۔ سںسّار دے باکی لۄکاں اتے اُنہاں اُتّے راج کرن والِیاں دی مانسِکتا اُتّے اِہ اسر ہۄݨا چاہِیدا سی کِہ اِکّ ہی وِئکتی ہتھّ تاکت چںگّی نہِیں٬ پر سگۄں امرِیکا تک اِسدے اُلٹ مانسِکتا پُجّݨ لگّی اتے اجۄکے راشٹرپتی ڈَۄنلڈ ٹرمپّ دے من وِچّ سدِیوی ستّا ماݨن دا سُپنا جھلک رِہا ہَے۔ اُہ آپݨے دیش وِچّ سِرپھ دۄ وار راشٹرپتی بݨ سکݨ دی وِوستھا دا سِدھّا وِرۄدھ کری جاںدا ہَے۔
اِہ کہِݨ وِچّ جھِجک نہِیں کِہ لمّا سماں ساڈے وِچّۄں بہُت سارے لۄکاں نُۄں دُنِییا دے راج پْربںدھّاں دی ہر ہۄر ونّگی دے مُکابلے کمِئۄُنِسٹ اگوائی والا راج ودھّ چںگّا جاپدا رِہا تے کارن اِسدا اِہ سی کِہ اُس راج وِچّ ہر کۄئی برابر منِّیا جاݨ دی گلّ سی۔ اِںدرا گاںدھی دے سمیں رُۄس دی کمِئۄُنِسٹ ہکُۄمت نال بھارت سرکار دے چںگّے سمبّںدھّاں وِچّۄں کئی سجّݨ بھارت وِچّ اُسے ورگے راج دے سُپنے نُۄں اگّے ودھدا دیکھدے ہُںدّے سن اتے جدۄں اُس دیش وِچّ اُہ راج نہِیں رِہا تاں کہِںدّے ہُںدّے سن کِہ بھارت اتے رُۄس دے اُہۄ جِہے رِشتے وی نہِیں رہِ سکݨے۔ دۄویں گلّاں امل وِچّ ٹھِیک سابت نہِیں ہۄئیِیاں جاپدِییاں۔ جدۄں کدی بھارت دی کمِئۄُنِسٹ لہِر تھۄڑھی مذبُۄت ہُںدّی لگدی سی٬ سںجّے گاںدھی والی جُںڈّی واںگ کۄئی ناں کۄئی ڈھاݨی اچانک اگّے آئُںدی اتے کمِئۄُنِسٹاں دے کھِلاپھ ذہِر اُگلچھّݨ دی کھیڈ شُرُۄ کر دِںدّی تے کمِئۄُنِسٹ آپݨا کمّ کرن دی بجائے اُنہاں دے جواب دیݨ رُجھّے رہِںدّے سن۔ دُۄسری گلّ اِہ کِہ کمِئۄُنِسٹ راج تۄں بائد رُۄس نال بھارت دے رِشتے اُہۄ جِہے نہِیں رہِ سکݨے٬ اِہ دھارنا وی سمیں نیں گلت سابت کر دِتّی ہَے۔ اجّ دی نرِںدّر مۄدی سرکار وی رُۄس نال سمبّںدھّ تۄڑن دا سُپنا لَیݨ دا کدے کۄئی سںکّیت نہِیں دیںدی٬ بلکِہ اُسدی دۄستی نُۄں یُگّاں پُراݨی کہِ کے وڈِیائِیا جاںدا ہَے تے یُگّاں والی اِہ گلّ کردے سمیں رُۄس وِچّ کمِئۄُنِسٹ اگوائی والے پَۄݨی سدی دے راج نُۄں پاسے نہِیں رکھِّیا جا سکدا۔ بھارت دے لۄک شائِد اِہ نہِیں جاݨدے کِہ اِہ دُولّے سمبّںدھّ سُہِردتا کارن نہِیں٬ ہالات دی مجبُۄری دے کارن جاری ہن۔ اِس ویلے سںسّار دی اِکلَۄتی مہاںشکتی کہے جاںدے امرِیکا دی ہکُۄمت جدۄں دُنِییا نُۄں آپݨے اِشارِیاں اُتّے نچّدا دیکھݨ دی چاہوان ہَے٬ بھارت سمیت کئی دیشاں دی مجبُۄری ہَے کِہ امرِیکی چڑھتل مۄہرے ٹِکے رہِݨ لئی کِسے بدلوِیں تاکت نال لۄڑ جۄگا اکھّ-مٹکّا رکھّی جاݨ اتے اُہ رُۄس نال رکھّی جاںدے ہن۔
امرِیکی چڑھتل اگّے سپِیڈ بریکر کھڑھا رکھّݨ دی اِسے اِچھّا نیں ’برِکس‘, جِہڑا بھارت٬ رُۄس تے چِین دے گٹھّجۄڑ ’آر آئی سی-رِکّ‘ تۄں چلِّیا اتے براذِیل دی ’بی‘ مۄہرے لا کے برِکّ بݨ جاݨ پِچھّۄں اِس پِچھّے سائۄُتھ اپھرِیکا دا ’اَیسّ‘ جۄڑ کے برِکس بݨِیا ہَے٬ لگتار مذبُۄت ہُںدّا جاںدا ہَے۔ سںسّار دے دیش اگّڑ-پِچھّڑ جِس ترہاں اِس نال جُڑی جاںدے ہن٬ اُس نال امرِیکی راشٹرپتی ڈَۄنلڈ ٹرمپّ اِس ویلے بہُت دُکھی ہن تے اِس نُۄں رۄکݨ لئی ہر وسِیلا ورت رہے ہن۔ بھارت دے رُۄس نال سمبّںدھّاں دی ستھِتی اِس گٹھّجۄڑ نال پَیدا ہۄ چُکّے ہالات تۄں پتا لگدی ہَے٬ پر اِس تۄں بھارت دے اجۄکے ستّادھارِییاں اںدّر آپݨے آگُۄ نرِںدّر مۄدی دی سدِیوی ستّا لئی بہانے ورتݨ دا پڑُلّ وی پکّا ہُںدّا ہَے۔ اجّ دی چِین دی کمِئۄُنِسٹ ہکُۄمت دے مُکھی دا لگاتار ستّا وِچّ رہِݨا وی اُہ بہانے وجۄں ورتدے ہن۔ بھارت دی اجّ دی راجنِیتک ہالت وِچّ وِرۄدھی دھِراں دا کمذۄر ہۄݨا تے آپۄ-وِچّ بھِڑدے رہِݨا اُنہاں دی مدد کردا ہَے٬ شائِد وِرۄدھِییاں دے بھِڑدے رہِݨ دے ہالات پَیدا کرن لئی کیںدری ہاکم ذۄر وی لائُںدے ہۄݨگے۔
جدۄں اسِیں سوا سال بائد پںجّاب دِییاں وِدھان سبھا چۄݨاں ہۄݨ بارے چرچا کردے ہاں تاں اِہ دلِیل لگبھگ ہر بَیٹھک جاں وِچار سبھا وِچّ آ جاںدی ہَے کِہ اِس واری بھاجپا نیں اِتھّۄں دی ستّا سمبھّالݨ دی ہر کۄشِش کرنی ہَے٬ جِس لئی گٹھّجۄڑ ہۄ سکدے ہن اتے جۄڑ-تۄڑ دی راجنِیتی وی۔ اکالی دل نال گٹھّجۄڑ دی گلّ بھاجپا آگُۄ وی ردّ کردے ہن٬ اکالی آگُۄ اتے ورکر وی٬ پر اکالی دل دے پْردھان سُکھبِیر سِںگھّ بادل دی مانسِکتا ساپھ جھلک رہی ہَے کِہ اُہ آپݨی ہَیسِیئت اِدّاں دا گٹھّجۄڑ کرن جۄگی بݨا کے بھاجپا نال گلّ چھیڑنا چاہُںدّا ہَے٬ تاں کِہ سِیٹ-وںڈّ لئی بہُتا تھلّے ناں لگّݨا پوے۔ بہُتا تھلّے ناں لگّݨا ہۄر گلّ ہۄ سکدی ہَے٬ پر اِہ گلّ ہر کۄئی منّدا ہَے کِہ جے کۄئی سمجھَۄتے دا سببّ بݨِیا تاں ہۄر جۄ وی ہُںدّا رہے٬ اکالی دل نُۄں پہِلاں واںگ پںجّاب دِییاں اِکّ سَۄ ستاراں وِچّۄں چُرانویں سِیٹاں دیݨ دی گلّ بھاجپا نیں کدے نہِیں سُݨنی٬ اِنہاں نُۄں ادھّ تۄں ہیٹھاں رکھّݨ دی گلّ بھاجپا آگُۄ آم کہِںدّے ہن۔ اِدھّر اکالی دل دے پْردھان لئی اِنا جھُکواں سمجھَۄتا کرنا وی شرم دی گلّ ہۄ سکدی ہَے۔ اِسے لئی پِچھلے سال لۄک سبھا چۄݨاں مَۄکے سمجھَۄتا نہِیں سی ہۄئِیا٬ کِئُںکِہ اِنہاں نُۄں بھاجپا تیرہاں وِچّۄں ستّ سِیٹاں دیݨا منّݨ لئی تِیار سی٬ پر پہِلاں دس سِیٹاں لڑدے رہے اکالی دل نُۄں اُہ اٹھّ سِیٹاں دیݨ نُۄں تِیار نہِیں سی۔ ترن تارن دی وِدھان سبھا اُپ چۄݨ وِچّ دُۄسرے نمبّر اُتّے آ جاݨ نُۄں اکالی دل دا پْردھان اِسے لئی آپݨی پارٹی دی ہدّۄں باہری پْراپتی اتے سِکھّاں دی اِکّۄ پْروانت پارٹی وجۄں پیش کرن واستے اِسے کارن جُٹ گِیا ہَے۔
دُۄسرا پکھّ اِہ ہَے کِہ بتھیرے لۄک منّدے ہن کِہ اگلی وار بھاجپا لِیڈرشِپّ پچھّمی بںگّال وِچّ وی آپݨا جھںڈّا جھُلائُݨ لئی لامبںدّی کر رہی ہَے اتے کیرلا٬ تامِل ناڈھُۄ اتے پںجّاب دا راج سامبھݨ تک ناں وی جاوے٬ اِنہاں وِچّ دُۄسرے نمبّر اُتّے پُجّݨ دا تاݨ لا رہی ہَے۔ اُہ لۄک اِس ہدّ تک سۄچݨ دے بائد اگلی گلّ اُتّے اڑ جاںدے ہن کِہ بھاجپا دی اِس چڑھتل نُۄں رۄکݨ لئی اگوائی کَۄݨ کر سکدا ہَے اتے اِنے جۄگا کۄئی ہَے وی جاں نہِیں٬ کِئُںکِہ اِدّاں سۄچݨ والے سارے سجّݨاں دی کِسے ناں کِسے نال آپݨی ساںجھ دے کارن اُہ دُۄسرِیاں دی گلّ سُݨن نُۄں تِیار نہِیں۔ کاںگرس آگُۄیاں دی پَیسے دی بھُکھّ اتے کھہِباذی دا سِٹّا سی کِہ اُنہاں کۄلۄں اِکّ پِچھّۄں دُۄسرا راج کھُسّدے گئے تے پںجّاب ورگے راجاں وِچّ٬ جِتھّے اُہ ستّادھاری دھِر دے مُکابلے بہُت کمذۄر ہن٬ اُتھّے وی آپس وِچّ پگّۄ-ہتھّی ہۄݨ تک جاںدے ہن۔ کیںدر وِچّ وِرۄدھی دھِر دی سبھ تۄں وڈّی پارٹی ہُںدِّیاں وی کاںگرس دی کمذۄری ہَے کِہ اِسدا کۄئی سَیم پِتۄردا٬ ششی تھرُۄر جاں مݨی شںکّر ائیِعر اِدّاں دی تان چھیڑ دِںدّے ہن کِہ پارٹی دا نُکسان ہۄݨ لگدا ہَے اتے پںجّاب دے کاںگرسی وی اِہۄ کُجھ کرن لئی رُجھّے رہِںدّے ہن۔ اِتھّے اِہ گلّ آم چلدی سُݨدی ہَے کِہ ’نَۄں سِپاہی٬ تیراں ہوالدار‘ دے مُہاورے واںگ پںجّاب دی کاںگرس وِچّ ’چار آگُۄ اتے اٹھّ مُکھّ مںتّری دے دائویدار‘ پھِردے ہن۔ کیںدر وِچّ بھاجپا اتے پںجّاب وِچّ آم آدمی پارٹی نال سَینت مِلا کے چلّدے ایجںٹّ اِس ماہَۄل وِچّ کاںگرس دے مۄہرلے آگُۄیاں وِچّۄں ہر اِکّ کۄل اِہ گلّ کہی جاںدے ہن کِہ اگلی واری چاںس سِرپھ تیرا ہَے تے تیرے پِچھّے پَیسا کھرچݨ والے بںدّے میرے کۄل ہن۔ اِدّاں دے پرائُںٹھے جِس وی کاںگرسی آگُۄ دی تھالی وِچّ پرۄسے جاںدے ہن٬ اُہ پھِر کُرسی دے سُپنے سِرے چاڑھن لئی پھاوا ہۄ کے باکی سبھ کُجھ بھُلّ جاںدا ہَے۔
رہِ گئی پںجّاب وِچّ راج کردی پارٹی دی ستھِتی٬ اُس بارے اِنا کہِ لِیا جاوے تاں کاپھی ہَے کِہ اُس نال جُڑے ہۄئے لۄک اُسدا اِنا نُکسان کری جا رہے ہن٬ جِنّا اُنہاں دے وِرۄدھی نہِیں کر سکدے۔ اِس پارٹی دے آپݨے اںدّر بݨدِییاں-ٹُٹّدِییاں گُٹّبںدِّییاں اۄنِییاں بھارُۄ نہِیں٬ جِنّا اِس پارٹی اںدّر جڑھاں جمائی جاںدی بھْرِشٹاچار دی سِئُںک تۄں اِس نُۄں کھترا ہَے۔ آم آدمی پارٹی دی لِیڈرشِپّ اِس تۄں اݨجاݨ تاں ہۄ نہِیں سکدی٬ پر اِس نُۄں رۄکݨ نُۄں ہالے کُجھ نہِیں ہۄ رِہا۔ سماں اُنہاں ہتھّۄں دِنۄ-دِن نِکلدا جاںدا ہَے۔ ستھِتی دا اجّ دی گھڑی دا سار اِہۄ ہَے٬ پر اگیتے اںدّاذے لائے جاݨ دا وکت ہالے بِلکُل نہِیں آئِیا۔
* * * * *