کِرپال سِںگھّ پنُّۄں جۄ کِہ ٹۄراںٹۄ٬ کَینیڈا نِواسی ہَے٬ بارے لِکھدِیاں مَیں کھُشی پراپت کر رِہاں۔ اِنہاں ستراں وِچّ مَیں اُس دِییاں سیواواں وِچّۄں کُجھّ کُ دا مُکھّ تَۄر ’تے ورݨن کر رِہاں جِنہاں تۄں مَیں بھلی بھاںت جاݨُۄں ہاں۔

میرا تے کِرپال سِںگھّ پنُّۄں دا سمپّرک اُس ویلھے بݨِیاں جدۄں 90وِیاں وِچّ اُس نُۄں اِہ پتا چلِّیا کِہ مَیں کمپِّئۄُٹر اُتّے ورتۄں ’چ لِیائُݨ لئی گُرمُکھی دِییاں پھَۄںٹاں تِیار کر رِہا ساں۔ اُس دی دِلچسپی اِس وِچّ پَیدا ہۄ گئی کِہ جۄ اُس ویلھے تِیکر مَیں گُرمُکھی کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ اُتّے پہِلۄں ہی کمّ کر چُکّا ساں اُس اُتّے اگّے ہۄر کمّ کِیتا جاوے۔ کمپِّئۄُٹر دے کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ انُسار ورتے جاݨ والھے گُرمُکھی کرَیکٹراں وِچّ ہۄر سُدھار کِیتا جائے۔

اِس کارج لئی اُس نیں رچناواں وِچّ ورتے جاݨ والھے گُرمُکھی دے اکھّر اتے ماتراواں دا وِستھار پُۄربک سرویکھݨ کِیتا کِہ پْرتی سَیںکڑا اُنہاں دی ورتۄں کِتنی ویر ہُںدّی ہَے۔ اِس کارج لئی اُس نیں سمُچّے سْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب جی دی باݨی٬ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی ولّۄں چھاپے گئے ڈا: ہرکِیرت سِںگھّ والھے شبد جۄڑ کۄش دا سارا مسالا اتے اجِیت وِیکلی تے پںجّ پاݨی وِیکلی دے پںجّ-پںجّ وکھّۄ وکھّ لیکھکاں دِییاں رچناواں نُۄں چُݨِیاں تاں کِہ نواں کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ ڈِذائیِن کرن لگِّیاں پںجّابی ٹائیِپِںگّ دی سپِیڈ ودھّ تۄں ودھّ بݨی رہے۔

مَیں اِہ ذرُۄر دسّݨا چاہاںگا کِہ نویں کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ دی اُساری دے مُدّے نُۄں مَیں کۄئی بہُتی مہتّتا نہِیں سی دے رِہا۔ اُس دے دۄ کارن سن: (اُ) بھاویں کِہ اجّ دا چالُۄ اںگّریذی کِیء بۄرڈ مکَینِیکل ٹائیِپ رائیِٹر دے سمیں وِچّ ٹائیِپِںگّ نُۄں دھِیما کرن لئی ڈِذائیِن کِیتا گِیا سی تاں کِہ جے کۄئی تیذ ٹائیِپ کرتا ٹائیِپ کرے تاں اُس دِییاں کِییاں آپس وِچّ ناں پھسݨ تے اُہ اجّ وی اِکّ مِیاری کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ سِدھّ ہۄ رِہا ہَے۔ اتے (ا) اُس ویلھے گُرمُکھی پھَۄںٹاں نُۄں اِکّ وکتی ورتارا ہی سمجھِیا جاںدا سی کِئُںکِہ اُس ویلھے تِیکر اِںٹرنَیشنل سٹَیںڈرڈ سکرِپٹ ’یُۄنِیکۄڈ‘ اُساری ادھِین سی جِس نیں پھِر سارے سںسّار دِییاں لِکھتاں اُتّے چھاء جاݨا سی۔

رفتار دے سبںدھّ وِچّ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِہ وی چںگّا نہِیں سی سمجھدا کِہ کُجھّ اکھّراں نُۄں آلٹ کِیء + نمبّر کِیء جۄڑ کے لِکھِیا جاوے۔ اِس نالھ ٹائیِپِںگّ رفتار وِچّ کمی آ جاںدی ہَے۔

پھِر اُس نیں میرے پہِلۄں ہی ڈِذائیِن کِیتے ہۄئے گُرمُکھی کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ وِچّ کُجھّ سُدھاراں دا سُجھاء پیش کِیتا۔ مَیں اُس دے بینتی کرن اُتّے گُرمُکھی پھَۄںٹاں دے سمتۄل پرِوار دِییاں پھَۄںٹاں تِیار کِیتِییاں۔

کِئُںکِہ اُس ویلھے پںجّاب وِچّ گُرمُکھی پھَۄںٹاں مُلّ ویچِییاں جا رہِییاں سن٬ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں پںجّاب دے ٹائیِپِسٹاں لئی جِنہاں دی ٹائیِپِںگّ دی سِکھِّیا گُرمُکھی دے رمِںگّٹن ٹائیِپ رائیِٹر انُسار ہۄئی سی٬ اِکّ کِیء بۄرڈ تِیار کرن دا سُجھاء دِتّا۔ اِس لئی مَیں ’اسِیس‘ پرِوار دِییاں گُرمُکھی پھَۄںٹاں تِیار کِیتِییاں جۄ پُۄری ترہاں نالھ رمِںگّٹن ٹائیِپ رائیِٹر دے کِیء بۄرڈ انُسار سن اتے مُفت مِلھدِییاں سن۔ اِس سبںدھّی کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں ہر لۄڑِیںدی جاݨکاری پراپت کِیتی اتے اگّے مَینُۄں دِتّی۔ سمتۄل اتے اسِیس پرِوار دِییاں پھَۄںٹاں مَیں 1998 وِچّ اُسارِییاں۔

اُس ویلھے میرے ولّۄں بہُت سارِییاں گُرمُکھی پھَۄںٹاں اُسارِییاں جا چُکِّییاں سن اتے سںسّار دے وکھّۄ-وکھّ بھاگاں وِچّ ہۄر پںجّابی وی گُرمُکھی پھَۄںٹاں اُسار رہے سن۔ ہر اِکّ دا آپݨا ہی کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ سی۔ اِس ترہاں نالھ بہُت سارے گُرمُکھی کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ ورتۄں وِچّ آ گئے۔ اِس ہالت وِچّ مِیاری کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ بنائُݨ دی بہُت لۄڑ سی۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں اِس سبںدھّی کئی اخباراں٬ وَیبّسائیِٹاں اتے سِرجݨا مَیگذِین وِچّ لیکھ لِکھے جِنہاں تۄں پْریرت ہۄ کے پںجّاب سرکار نیں گُرمُکھی کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ دے مِیارِیکرن لئی اِکّ اُچّ پدھّری کمیٹی بݨائی گئی۔ اُس وِچّ وِدِّیا دے چِیپھ سَیکٹری شْری اَینّ. اَیسّ. رتن پردھان سن٬ چِیپھ سَیکٹری تکنالۄجی شْری کلسی٬ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ پںجّابی یُۄنِیورسِٹی تۄں ڈا. گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل٬ ڈا. کُلدِیپ سِںگھّ دھِیر٬ بھاشا وِبھاگ تۄں ڈائِرَیکٹر مدن لال ہسِیجا٬ دِلّی اتے پںجّاب دی ہر یُۄنِیورسِٹی تے پںجّاب سکُۄل سِکھِّیا بۄرڈ تۄں اِکّ-اِکّ کمپِّئۄُٹر ماہر اتے پںجّابی ماہر شامل ہۄئے۔

اُس کمیٹی دے پھَیسلے انُسار اِکّ ہۄر چھۄٹی کمیٹی بݨا دِتّی گئی۔ جِس دے پردھان مدن لال ہسِیجا سن اتے مَیمبر ڈا. گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل٬ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں٬ ڈا. کُلدِیپ سِںگھّ دھِیر اتے جنمیجا سِںگھّ جَۄہل سن۔ کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اتے گُرپْرِیت سِںگھّ لہِل ولّۄں آپݨِییاں لِکھتی سِپھارشاں دیݨ پِچھّۄں وی اُۄںٹ کِسے کروٹ ناں بَیٹھِیا۔

اِس سمیں تِیکر مَیں آپݨے بہُت سارے مَیکرۄج تِیار کِیتے جۄ گُرمُکھی دی اِکّ پھَۄںٹ دے ٹَیکّسٹ نُۄں دُۄسری گُرمُکھی دی پھَۄںٹ وِچّ بدلی کردے سن۔ پر اِہ مُکھّ تَۄر ’تے میری آپݨی ورتۄں لئی سن۔ پھِر وی جِس کِسے نیں بینتی کِیتی مَیں اُس نُۄں وی اِہ مَیکرۄج بھیج دِتّے۔ پر میرے کۄلھ سماں نہِیں سی کِہ مَیں اِس سبںدھّی کِسے ہۄر دی کۄئی سہائِتا کر سکدا۔ پھِر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں مَیکرۄج وِچّ نِپُنّ ہۄ گِیا جۄ پںجّابی پبلِشِںگّ کمِئۄُنِٹی دی سہائِتا کر سکدا سی۔ اُس نیں ناں کیول لۄڑِیںدے اجیہے مَیکرۄ ہی تِیار کِیتے سگۄں اِس دے نالھ-نالھ آپݨے مسَۄدے نُۄں لۄڑِیںدی پھَۄںٹ وِچّ پرورتن کرن وِچّ ہر اِچھّاوان لِکھاری اتے پبلِشر دی سہائِتا کِیتی۔

آپݨے کِیء بۄرڈ لیء آئۄُٹ نُۄں اگّے ورتۄںکار تِیکر پہُںچّائُݨ لئی پنُّۄں ولّۄں کِیتے گئے اتھکّ یتناں سدکا بہُت سارِیاں نیں سمتۄل پھَۄںٹ دے پرِوار نُۄں اپنا لِیا اتے اجّ تِیکر اُسے نُۄں ورت رہے ہن۔ اُس نیں ہۄر بہُت سارِییاں پھَۄںٹاں نُۄں سمتۄل وِچّ بدلی کرن دے مَیکرۄ تِیار کِیتے جۄ پبلِشِںگّ پرِوار نُۄں بہُت لاہیوںدّ سِدھّ ہۄئے۔

جِویں کِہ پُۄروی اتے پچھّمی پںجّاب دے پںجّابِییاں نُۄں ساہِتک کھیتر وِچّ اِکّسُر ہۄݨ لئی گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی پرِورتن دی بڑی بھاری لۄڑ انُبھو کِیتی جا رہی سی٬ مائیِکرۄسَۄپھٹ ورڈ مَیکرۄج دے نِپُنّ پنُّۄں نیں اِس پاسے ولّ آپݨا دھِیان کیںدرت کِیتا۔ اِسے مںتّو لئی اُس نیں گُرمُکھی دے سمانئںتّر اِکّ شاہمُکھی دی پھَۄںٹ ’بابا پھرِید‘ اُساری جۄ گُرمُکھی واںگ کھبّے تۄں سجّے نُۄں ہی لِکھی جا سکدی سی اتے اُہ وی کیول کمپِّئۄُٹر ہی لِکھ سکدا سی۔ سال 1999 وِچّ اُہ پہِلا وِئکتی سی جِس نیں سپھلتا نالھ گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی اتے شاہمُکھی تۄں گُرمُکھی دا پرِورتن تِیار کِیتا۔ میرے کہِݨ اُتّے اُس نیں شْری گُرُۄ گْرںتھّ ساہِب دی رچنا نُۄں گُرمُکھی تۄں شاہمُکھی وِچّ کنورٹ کِیتا جِس نُۄں شْرِیگرںتھّ ڈاٹ آرگ اُتّے دیکھِیا جا سکدا ہَے۔

سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں نیں پھَۄںٹاں سبںدھّی اتے اُنہاں دی کمپِّئۄُٹر اُتّے ورتۄں سبںدھّی پںجّابی لِکھݨ والھے بھائیِچارے نُۄں مُخاتِب ہۄ کے بہُت سارے جاݨکاری بھرپُۄر آرٹِیکل لِکھے جۄ کِہ سمیں-سمیں بہُت سارے رسالِیاں اتے اخباراں وِچّ چھپدے رہے ہن۔

پھِر سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں اِکّ ہۄر وی اَۄکھے کارج اُتّے جُٹ گِیا۔ اُس نیں بھرپُۄر یتن کِیتے کِہ اِس کِیء آدھار والھِییاں گُرمُکھی پھَۄںٹاں دا اِکّ مِیار کائِم کِیتا جاوے اتے یُۄنِیکۄڈ سٹَیںڈرڈ وِچّ سُدھار کِیتا جاوے۔ اُس دے یتناں سدکا پںجّاب سرکار نیں اِکّ تکڑی کمیٹی بݨائی۔ پھِر اُس وِچّ بھروِیں سۄچ وِچار کرن پِچھّۄں اِکّ پںجّ مَیمبّری کمیٹی بݨائی جِس وِچّ اِکّ مَیمبر کِرپال سِںگھّ پنُّۄں وی سی۔ اِس کارج لئی پنُّۄں نیں پںجّاب وِچّ کئی ہفتے اِس کارج دے لیکھے لائے۔ پںجّاں وِچّۄں تِنّ مَیمبراں دے پںجّابی نالھۄں آپݨے نِجّ-لالچی سوارتھی ہِت پِیارے ہۄݨ کرکے اِہ کمیٹی وی کِسے اِکّ نِرنے اُتّے ناں پہُںچّ سکی۔

سردار کِرپال سِںگھّ پنُّۄں میرا اِکّ پِیارا دۄست بݨ گِیا سی اتے اُہ اجّ وی ہَے۔ مَیں اِچھّا کردا ہاں کِہ اُہ کھُشِییاں بھرپُۄر اتے چںگّی سِہت والھا ہۄر بہُت سارا جِیون ماݨے۔ مَینُۄں اِہ پُۄرن وِشواش ہَے کِہ اُہ اِسے ترہاں ہی بھائیِچارے دی بِہتری لئی سارتھک یۄگدان پائُںدا رہیگا۔