پںجّاب اَیگرِیکلچرل یُۄنِیورسِٹی اُدۄں دے مُکھّ مںتّری سردار پْرتاپ سِںگھّ کَیرۄں ساہِب دی اگاںہودھُۄ سۄچ سدکا 1962 وِچّ بݨی۔ اِسدا رسمی اُدگھاٹن 8 جُلائی 1963 نُۄں اُدۄں دے پْردھان مںتّری پںڈِّت جواہر نال نہِرُۄ ہۄراں کِیتا سی۔ دیش دی پہِلی کھیتی یُۄنِیورسِٹی اُتّر پْردیش وِچّ پںتّ نگر بݨی سی۔ کَیرۄں ساہِب نُۄں جدۄں اِس بارے پتا لگِّیا تاں اُنہاں اجِہی یُۄنِیورسِٹی پںجّاب وِچّ بݨائُݨ دے یتن کِیتے۔ ڈا. مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا اُدۄں کیںدر وِچّ کھیتِیباڑی مںتّرالے وِچّ اُچّ پدوی ’تے سن۔ اُنہاں دے سہِیۄگ نال پی.اے.یُۄ. دیش دی دُۄجی کھیتِیباڑی یُۄنِیورسِٹی بݨی۔ ہُݨ دیش وِچّ کۄئی 75 یُۄنِیورسِٹِیذ ہن جدۄں کِہ کھیتی کالجاں دی گِݨتی ہذاراں نُۄں ٹپّ چُکّی ہَے۔ مِسٹر پی.اَینّ. تھاپر نُۄں اِسدا پہِلا وائیِس چاںسلر بݨائِیا گِیا۔ اُہ اِکّ آئی سی اَیسّ اپھسر سن۔ سردار دربارا سِںگھّ اُدۄں پںجّاب دے کھیتی مںتّری سن۔ اُنہاں اِکّ شہِری بںدّے نُۄں اِہ ذِمّیواری سمبھّالݨ سمیں کُجھ شںکّے ذاہِر کِیتے پر جدۄں اُنہاں نیں تھاپر نال مُلاکات کِیتی تاں اُنہاں دا آکھݨا سی کِہ اِنہاں تۄں ودھِییا بںدّا سانُۄں کۄئی ہۄر مِل ہی نہِیں سکدا۔ اُنہاں پِچھّۄں ڈا. مہِںدّر سِںگھّ رںدھّاوا اُپکُلپتی بݨے۔ اُہ وی آئی سی اَیسّ اپھسر سن۔ اُنہاں ہی لُدھِیاݨے وِکھے کھیتِیباڑی کالِج لئی جدۄں اُہ مُڑ وسائۄُ مہِکمے دے ڈائِرَیکٹر جنرل سن٬ 600 ایکڑ ذمِین دِتّی سی۔ کالِج لئی کھُلّہ کے وِتّی سہائِتا تھاپر ساہِب ولّۄں مِلی کِئُںکِہ اُدۄں اُہ پںجّاب دے وِتّ سکتّر سن۔

کالِج دی اُساری وِچّ وںڈّ پِچھّۄں پںجّاب دے پہِلے کھیتِیباڑی ڈائِرَیکٹر س. لال سِںگھّ ہۄراں دی اہِم بھُۄمِکا سی۔ ڈا. تھاپر اتے ڈا. رںدھّاوا نیں اِس یُۄنِیورسِٹی دی اِس ڈھںگّ نال اُساری کروائی کِہ اِہ مُڈھّ تۄں ہی سارے دیش دی چۄٹی دی یُۄنِیورسِٹی بݨی رہی ہَے۔ دیش وِچّ ہی نہِیں سگۄں وِدیشاں وِچّ وی اِسدا شُمار سںسّار دِییاں ودھِییا کھیتی یُۄنِیورسِٹِیذ وِچّ ہُںدّا ہَے۔ پںجّاب وِچّ ہرے اِنکلاب نُۄں رچݨ اتے دیش وِچّۄں بھُکھّمری نُۄں دُۄر کرن وِچّ اِس سںسّتھا دی اہِم بھُۄمِکا ہَے۔ سارے سُۄبے دی کھیتی کھۄج سمبّںدھّی ذِمّیواری اِسے سںسّتھا دی ہَے۔ پںجّاب دے کِساناں نال اِسدے بہُت ہی نیڑلے اتے نِگھّے سمبّںدھّ ہن۔ ہر سالاں لکھّاں دی گِݨتی وِچّ کِسان اِتھّے نویں گِیان دی بھال وِچّ آئُںدے ہن۔ دیش وِچّ تاں کی٬ سںسّار وِچّ ہۄر کۄئی وی وِدِّئک سںسّتھا اجِہی نہِیں ہَے٬ جِس نُۄں ویکھݨ اتے نواں گِیان پْراپت کرن اِنی گِݨتی وِچّ کِسان آئُںدے ہۄݨ۔ اِتھّے کِسان میلے دا ارمبھّ 1967 وِچّ ہۄئِیا سی۔ اُدۄں تۄں لَے کے ہُݨ تک میلا نِروِگھن لگدا آ رِہا ہَے۔ دۄ دِن دے میلے وِچّ دۄ لکھّ دے کرِیب کِسان اِتھّے ہاذری بھردے ہن۔ اِس ورہے اِہ میلا 21-22 مارچ نُۄں سی۔

اِس یُۄنِیورسِٹی دی کارگُذاری تۄں پْربھاوِت ہۄکے ڈا. منمۄہن سِںگھّ ہۄراں دی کیںدری سرکار نیں 100 کرۄڑ دی وِشیش راشی دِتّی سی۔ یُۄنِیورسِٹی نُۄں بݨِیا 62 سال ہۄ گئے ہن۔ پںجّاب دی کھیتی اِس سمیں ناذُک دَۄر وِچّۄں گُذر رہی ہَے۔ پِچھلے پںجّاہ سال تۄں پںجّاب وِچّ اِکّۄ فسل چکّر کݨک-جھۄنا ہی پْرمُکھّ ہَے۔ سمیں دے بِیتݨ نال پرِوارِک وںڈِّییاں پَیݨ نال ذمِین دی مالکی گھٹ رہی ہَے۔ اِس فسل چکّر وِچّۄں ہریک ورہے شُدھّ لابھ گھٹ رِہا ہَے۔ جِس در نال مہِںگّائی وِچّ وادھا ہۄ رِہا ہَے٬ اُس در نال کݨک-جھۄنے دِییاں کِیمتاں وِچّ وادھا نہِیں ہۄئِیا۔ پںجّاب دی کھیتی دا پُۄرا مشِینِیکرن ہۄ چُکِّیا ہَے٬ جِس کارن اِس فسل چکّر وِچّ کِسان بہُت سماں وِہلا ہی رہِںدّا ہَے۔ اُسدے رُجھیوِیاں اتے آمدن دے وادھے لئی اِس فسل چکّر وِچّۄں کُجھ ذمِین کڈھّ کے سبذِییاں٬ چارے اتے ہۄر فسلاں ہیٹھ لِجاݨ دی لۄڑ ہَے۔

پںجّاب دی ساری دھرتی سیںجُۄ ہَے اتے سارے چھے دے چھے مَۄسم اِتھّے آئُںدے ہن۔ اِس کرکے مِسّی کھیتی نُۄں اُتشاہِت کِیتا جا سکدا ہَے۔ ودھ رہی ابادی اتے فسلی چکّر کارن دھرتی ہیٹھلے پاݨی وِچّ کمی آ رہی ہَے۔ آلمی تپش دے وادھے نال مَۄسم وِچّ تبدِیلی آ رہی ہَے٬ جِسدا پْرتکھّ اسر فسلاں دے گھٹ رہے جھاڑ تۄں ویکھِیا جا سکدا ہَے۔ مشِینی کھیتی ہۄݨ نال سُۄبے وِچّ پشُۄیاں دی گِݨتی بہُت گھٹ گئی ہَے٬ جِس کارن رُۄڑی دی گھاٹ ہَے۔ کِساناں نُۄں رسائِݨاں اُتّے نِربھر ہۄݨا پَے رِہا ہَے۔ اِس نال کھرچے وِچّ وادھا ہُںدّا ہَے تے کئی نوِیںیاں سمسِّیاواں پَیدا ہُںدِّییاں ہن۔ کِسان کݨک-جھۄنے تۄں مُکھّ اِس لئی نہِیں مۄڑدا کِہ سرکار ولّۄں مِتھے گھٹّۄ گھٹّ سمرتھن مُلّ اُتّے اِسدی کھرِید کر لئی جاںدی ہَے اتے رکم دی ادائِگی وی سمیں سِر ہۄ جاںدی ہَے۔ دُۄجِییاں فسلاں وِچّ کھترا بہُت ہَے۔ اِس وار آلُۄیاں دا بھاء ٹھِیک رِہا۔ کِساناں دا گھر پُۄرا ہۄ گِیا پر گۄبھی دا بھاء ڈِگ پِیا٬ کِسان وِچارا گھاٹے وِچّ چلا گِیا۔ کِساناں نیں وݨ کھیتی شُرُۄ کِیتی سی پر گھاٹا پِیا۔ اِہۄ ہال فل٬ سبذِییاں٬ سُۄرجمُکھی٬ مَیںتھا آدِ دا ہۄئِیا۔ پِچھلے تِیہ سالاں تۄں پںجّاب دِییاں سرکاراں کھیتی سُدھار لئی ماہِراں تۄں کھیتی نِیتی بݨوا رہِییاں ہن پر کِسے سرکار ولّۄں وی اِنہاں اُتّے امل نہِیں کِیتا گِیا۔ ہُݨ پںجّاب اَیگری یُۄنِیورسِٹی اگّے وڈّی چُݨَۄتی ہَے کِہ پںجّاب دی کھیتی دِییاں مُشکِلاں دے ہلّ لبھّݨ لئی آپݨی کھۄج اتے پڑھائی نُۄں نواں مۄڑ دِتّا جاوے تاں جۄ پںجّاب دی کھیتی نُۄں مُڑ پَیراں بھار کھڑھا کِیتا جا سکے۔ پںجّاب دا وِکاس کھیتی وِکاس اُتّے ہی نِربھر کردا ہَے۔ پِچھلے کئی ورہِیاں تۄں وِکاس وِچّ آئی کھڑۄت نُۄں تۄڑن وِچّ یُۄنِیورسِٹی اہِم بھُۄمِکا نِبھا سکدی ہَے۔

پِچھلے دِنِیں پی.اے.یُۄ. دے اُپکُلپتی ڈا. ستِبِیر سِںگھّ گۄسل ہۄراں نال اِنہاں سمسِّیاواں بارے کھُلّہ کے گلّبات کرن دا مَۄکا مِلِیا۔ ڈا. گۄسل آپ سںسّار پْرسِدھّ بائِئۄٹَیکنۄلۄجِسٹ ہن۔ اُنہاں دا بہُتا سماں اِسے یُۄنِیورسِٹی وِچّ بِیتِیا ہَے۔ جِتھّے اُہ آپݨے وِشے دے ماہِر ہن٬ اُتھّے اِکّ ودھِییا مِہنتی٬ مِٹھبۄلڑے اتے کِسے وی دھڑیبںدّی تۄں بیلاگ اِنسان ہن۔ اُنہاں دا آکھݨا ہَے کِہ کھیتی دِییاں نوِیںیاں چُݨَۄتِییاں نال نجِٹھّݨ لئی اسِیں اِمانداری نال کمّ کر رہے ہن۔ اسِیں آپݨی کھۄج نُۄں تُہاڈے ولّۄں دسِّییاں چُݨَۄتِییاں نال نجِٹھّݨ لئی نواں مۄڑ دِتّا ہَے۔ کھۄج دِییاں پْریۄگشالاواں نُۄں آدھُنِک بݨائِیا جا رِہا ہَے۔ اِس یُۄنِیورسِٹی دا بھاویں کھرچا پںجّاب سرکار دِںدّی ہَے پر کھۄج لئی اسِیں بھارت سرکار اتے ہۄر ادارِیاں تۄں کۄئی 100 کرۄڑ دی وِتّی سہائِتا پْراپت کرن وِچّ سفل ہۄئے ہاں۔ پںجّاب دے مُکھّ مںتّری کھیتی وِکاس وِچّ نِجّی دِلچسپی لَے رہے ہن۔ اُہ ساڈا کمّ ویکھݨ کئی وار اِتھّے آئے ہن۔ اُنہاں نیں یُۄنِیورسِٹی دی پڑھائی کھۄج اتے پسار کارجاں نُۄں ہۄر ودھِییا بݨائُݨ لئی 40 کرۄڑ دی وِشیش گْراںٹ دِتّی ہَے۔ اِس وِچّۄں اسِیں کۄئی 11 کرۄڑ کیول لائِبریری نُۄں ہۄر آدھُنِک بݨائُݨ اُتّے کھرچ کر رہے ہن۔ ساڈی لائِبریری بھاویں دیش دِییاں کھیتی یُۄنِیورسِٹِییاں وِچّ ودھِییا ہَے پر اسِیں اِس نُۄں وِشو پدھّر دی بݨائُݨ جا رہے ہاں تاں جۄ ساڈے وِگِیانی اتے وِدِیارتھی سںسّار وِچّ ہۄ رہی کھۄج بارے جاݨکاری پْراپت کر سکݨ۔ دھرتی ہیٹھلے پاݨی دی بچّت لئی اسِیں فسلاں دِییاں اجِہِییاں کِسماں وِکسِت کر رہے ہاں جِنہاں دا پکّݨ سماں اتے پاݨی دی لۄڑ گھٹّ ہۄوے۔ کاشت دِییاں اجِہِییاں وِدھِییاں وِکسِت کِیتِییاں جا رہِییاں ہن تاں جۄ پاݨی دی بچّت ہۄ سکے۔ کُجھ اجِہے فسلی چکّر وِکسِت کِیتے گئے ہن جِنہاں نال کݨک٬ جھۄنے نالۄں ودھّ آمدن ہُںدّی ہَے اتے پاݨی دی بچّت ہُںدّی ہَے۔ اِس نال کِساناں دی آمدن اتے اُنہاں دے رُجھیوِیاں وِچّ وی وادھا ہُںدّا ہَے۔ مَۄسمی تبدِیلِییاں دا مُکابلا کرن لئی کھۄج نُۄں مذبُۄت کِیتا گِیا ہَے۔ بائِئۄٹَیکنۄلۄجی سکُۄل اتے ڈا. کھُش کیںدر نُۄں آدھُنِک بݨائِیا گِیا ہَے تاں جۄ نوِیںیاں کِسماں دی تِیاری رفتار تیذ کِیتی جا سکے۔ کھیتی وِچّ رسائِݨاں دی ورتۄں گھٹّ کرن وِچّ ساڈے یتن چۄکھے سفل ہۄئے ہن۔

“اسِیں فسلاں دی اجِہِییاں کِسماں وِکسِت کر سکے ہاں٬ جِنہاں وِچّ کِیڑے اتے بِمارِییاں دا مُکابلا کرن دی سمرتھّا ہَے۔ اِںجھ کھیتی وِچّ ذہِراں دی ورتۄں گھٹ جاویگی۔ اِسے ترہاں اسِیں بہُتِییاں فسلاں لئی بائِئۄ کھاداں وی تِیار کر لئیِیاں ہن۔ فسلاں دی رہِںدّ-کھُۄہںدّ نُۄں کھیت وِچّ واہ کے دھرتی دی اُپجائۄُ شکتی وِچّ ہی وادھا نہِیں ہُںدّا سگۄں اگّ لگائُݨ تۄں وی چھُٹکارا مِل سکدا ہَے۔ فسلاں دے نالۄ نال اسِیں سبذِییاں دِییاں دۄگلِییاں کِسماں وِکسِت کرن دا یتن کر رہے ہاں تاں جۄ اُپج وِچّ وادھا ہۄ سکے۔ پِیاج٬ مِرچاں٬ ٹماٹر٬ بَیںگݨ, کھِیرا٬ کھربُۄجے دِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں دۄگلِییاں کِسماں وِکسِت ہۄ گئیِیاں ہن۔ دالاں اتے تیل-بِیجاں دِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں اتے بِمارِییاں دا ٹاکرا کرن والِییاں کِسماں وِکسِت کِیتِییاں جا رہِییاں ہن۔ ماںہ٬ مُۄںگی٬ چھۄلے٬ مسر اتے مٹراں دِییاں نوِیںیاں کِسماں دی سِفارش کِیتی گئی ہَے۔ اِسے ترہاں تیل-بِیجاں وِچّ گۄبھی٬ سرہۄں٬ سُۄرجمُکھی اتے مُۄںگفلی دِییاں ودھّ جھاڑ دیݨ والِییاں کِسماں وی تِیار ہۄ گئیِیاں ہن۔ کھُردرے اناجاں وِچّ چِینا اتے چرہی دِییاں کِسماں آ گئیِیاں ہن۔ چارے دی اُپج وِچّ وادھے لئی جوِیں٬ رائی گھاٹ اتے برسِیم دِییاں کِسماں وِکسِت ہۄ گئیِیاں ہن۔ سبذِییاں دی کاشت نُۄں اُتشاہِت کرن لئی آلُۄ٬ پِیاج٬ مِرچاں٬ بَیںگݨ, کدُّۄ٬ کھِیرا٬ کھربُۄجا٬ گاجر٬ بھِںڈّی٬ دھنِیئیں دِییاں وی نوِیںیاں کِسماں آئیِیاں ہن۔ فلاں وِچّ سیب اتے ڈرَیگن پھل دی کاشت لئی ڈھُکوِییاں کِسماں دی سِفارش کِیتی گئی ہَے۔ پہِلی وار جامݨ دی اِکّ کِسم کاشت لئی دِتّی گئی ہَے۔ فُلّاں دی کاشت نُۄں اُتشاہِت کرن لئی بسںتّ بگِیچا تِیار کِیتا گِیا ہَے٬ جِس وِچّ بہُت کِسماں دے پھُلّاں دے نال ٹُۄلِپ نُۄں وی اُگائِیا گِیا ہَے۔ اِسدی سفلتا کِساناں نُۄں ٹُۄلِپ دی کھیتی لئی اُتشاہِت کریگی۔ “یُۄنِیورسِٹی وِکھے جںگّل وی بݨائِیا جا رِہا ہَے۔ اِس وِچّ دیش دے 42 کِسم دے 10 ہذار رُکھّ لگائے گئے ہن۔ اِںجھ الۄپ ہۄ رہے رُکھّاں دی اتے واتاورݨ دی سمبھّال وی ہۄ سکیگی۔ یُۄنِیورسِٹی نُۄں نویں رُکھّاں نال شِںگّارِیا جا رِہا ہَے۔”

اُنہاں دسِّیا کِہ اُہ تے اُنہاں دے ساتھی امرِیکا دِییاں پْرمُکھّ یُۄنِیورسِٹِیذ اتے ہۄر سںسّتھاواں دا بھْرمݨ کرکے آئے ہن تاں جۄ کھۄج اتے پڑھائی دی ساںجھ نُۄں ودھائِیا جا سکے۔ یُۄنِیورسِٹی وِکھے جِین بَیںک ستھاپِت کِیتا گِیا ہَے تاں جۄ ودھّ جھاڑ دیݨ اتے بِمارِییاں دا ٹاکرا کرن والِییاں فسلاں دِییاں کِسماں وِکسِت کِیتِییاں جا سکݨ۔ کھیتی وِچّ ڈرۄن اتے مسنُۄئی لِیاکت دی ورتۄں لئی وِشیش وِبھاگ بݨائے جا رہے ہن۔ اِسے ترہاں کھیتی اُپج دے پدارتھِیکرن دا کیںدر بݨائِیا گِیا ہَے۔ میلا ویکھݨ آئے کِسان اِس نُۄں ویکھ سکݨگے۔ ٹِشُۄ کلچر راہِیں بُۄٹِیاں دی پنِیری نُۄں وِئُپارِک پدھّر اُتّے تِیار کرن دا کیںدر بݨائِیا جا رِہا ہَے۔ ٹَیکنَۄلۄجی پارک وی بݨائی جا رہی ہَے۔ کِساناں تِیک گِیان تیذی نال پہُںچّائُݨ لئی وی ٹِیوی کیںدر دی تِیاری چلّ رہی ہَے۔ پںجّاب سرکار ولّۄں پِچھلے سال دا واتاورݨ سمبھّال شہِید بھگت سِںگھّ سنمان اِسے یُۄنِیورسِٹی نُۄں پْراپت ہۄئِیا ہَے۔

پِچھلے سال باسمتی٬ باجرا٬ گۄبھی٬ سرہۄں٬ رائِیا٬ جامݨ, تربُۄج٬ پھُلّگۄبھی اتے فرَیںچبِین دی 10 نوِیںیاں کِسماں کاشت لئی دِتِّییاں گئیِیاں ہن۔ جھۄنا لگائُݨ دی نوِیں مشِین وی تِیار ہۄ گئی ہَے۔ فسلاں دی رہِںدّ-کھُۄہںدّ نُۄں دھرتی وِچّ واہُݨ لئی نواں ہلّ تِیار کِیتا گِیا ہَے۔ مسالیدار شہِد٬ کِنّۄں دی مٹھِیائی اتے کالی گاجر دے کئی نویں پدارتھ تِیار کِیتے گئے ہن۔ اُنہاں اگّے دسِّیا کِہ ہُݨ تک اسِیں پڑھائی٬ کھۄج اتے کھۄج دے نتِیجِیاں دے پسار اُتّے ہی کیںدرِت ساں پر مَۄجُۄدا ستھِتی نُۄں ویکھدِیاں ہۄئِیاں ہُݨ اسِیں چَۄتھا کارج کارۄبار پْربںدھّ ول وی دھِیان دیݨا شُرُۄ کر دِتّا ہَے۔ اُپج دے پدارتھِیکرن سمبّںدھّی سِکھلائی دیݨ لئی ودھِییا ہُنر وِکاس سِکھلائی کیںدر بݨائِیا گِیا ہَے۔ اُپج اتے پدارتھاں دے مںڈِّیکرن سمبّںدھّی جاݨکاری دیݨی اتے آئُݨ والے سمیں وِچّ کِس اُپج دی مںگّ ہۄویگی٬ اجِہی جاݨکاری کِساناں نُۄں دیݨ دا پْربںدھّ کر رہے ہن۔ بھارت سرکار دی سہائِتا نال چلّ رہے ہریک ذِلہے وِچّ کْرِشی وِگِیان کیںدر ہن۔ اِتھّے پْردرشنی لئی پھارم وی ہَے۔ اِنہاں کیںدراں راہِیں کِساناں نُۄں کھیتی ڈھںگّاں دی نوِین جاݨکاری دیݨ دا پْربںدھّ کِیتا گِیا ہَے۔

اُنہاں اُمِید جتائی کِہ آئُݨ والے کُجھ ورہِیاں وِچّ اسِیں پںجّاب دی کھیتی نُۄں نواں مۄڑ دیݨ وِچّ سفل ہۄ جاواںگے۔ اسِیں چھۄٹے کِساناں لئی اجِہے ماڈل وِکسِت کر رہے ہن٬ جِنہاں راہِیں اُنہاں دے رُذگار اتے آمدن وِچّ وادھا ہۄ سکیگا۔

اسِیں اُمِید کر سکدے ہاں کِہ اِہ یُۄنِیورسِٹی پہِلاں واںگ مُڑ کِساناں دا راہ دسیرا بݨیگی۔ کرذے وِچّ ڈُبّی مایُۄس ہۄ رہی کِرسانی لئی مُڑ آس دی کِرن چمکیگی اتے سدا بہار کھیتی کْراںتی دا مُڈھّ بنّہِیا جا سکیگا۔

* * * * *