مَینُۄں اۄدۄں بڑِییاں مَۄجاں سن۔ سرکاری نَۄکراں دے رہِݨ لئی نوِیں دِلّی وِچ وڈّے وڈّے لۄکاں دے ناں اُتے بستِییاں ہن۔ اِنہاں وِچۄں کِسے نُۄں کالۄنی تے کِسے نُۄں نگر آکھدے ہن۔ اِہۄ جِہی اِک بستی دے اِک گھر وِچ میرا آئُݨ جاݨ سی۔ اِتھے اِک کُڑی اِکلّی رہِںدّی سی جِہڑی دپھتر وِچ کمّ کردی سی۔ پہِلاں پہِلاں مَینُۄں اُتھے جاںدے نُۄں بڑا ڈر لگدا۔ لۄکی کی کہِںدّے ہۄݨگے؟ مَیں سۄچدا۔ جے ٹَیکسی جاں سکُۄٹر تے جاںدا تاں بستی تۄں اُراں ہی اُتر جاںدا۔ بستی وِچ اُتردے نُۄں بہُت لۄک ویکھݨگے۔ ٹُردے نُۄں گھٹ ویکھدے ہن۔ بہُت وار بس اُتے ہی جاںدا۔ اُہ بستی تۄں باہر کھلۄںدی سی۔ دِن ویلے وی ڈر لگدا۔ سارا آںڈھ گُیاںڈھ ویکھ رِہا ہۄویگا! رات ویلے وی ڈر لگدا۔ جے کۄئی اِک وی ویکھ لوے تاں کہیگا اِس ویلے کِس کمّ آئِیا ہَے؟

تے ویکھݨ والا کۄئی اِک ہُںدّا سی؟ کۄئی تھکی ہۄئی جنانی چُبارے والے گھر دے چھجّے وِچ کھلۄ کے ہوا کھا رہی ہُںدّی۔ کۄئی آپݨی باری وِچۄں باہر دا آنںدّ ماݨ رہی ہُںدّی۔ پر سبھ تۄں وڈّی مُسِیبت کُتّے سن۔ جے بستی دے پںجّ سَۄ گھراں وِچ دۄ ہذار جِیء رہِںدّے سن تاں اُہ اُنہاں وِچۄں کِسے دے وی آئُݨ جاݨ اُتے کدی ناں بھَۄںکدے۔ میرے اِکلّے دے آئُݨ اُتے اُہ تُۄپھان چُک لَیںدے۔ ہر پاسے تۄں ہر گُٹھّ وِچۄں کۄئی بھَۄںکݨ لگ جاںدا جِویں بستی نُۄں ڈاکُۄیاں دی اِک وڈّی دھاڑ آ پئی ہۄوے۔ پِچھۄں مَینُۄں کِسے نیں دسِیا کِہ کمپِّئۄُٹر واںگ ہر کُتّے نیں ہر بںدّے دی بۄ آپݨے نکّ وِچ سامبھ کے رکھی ہۄئی ہُںدّی ہَے۔ جدۄں اُنہاں سارِییاں تۄں وکھری بۄ اُس نُۄں آوے تاں اُہ بھَۄںکݨ لگ جاںدا ہَے۔ کُتِیاں دی اِہ مجبُۄری سی۔ میرا وی اُتھے جاݨا اِک مجبُۄری سی۔ مَیں سدا دھِیان نِیواں رکھدا تے کدی اِہ وی ناں ویکھدا کِہ کۄئی ویکھ رِہا ہَے جاں نہِیں۔

کُڑی کہِںدّی سی کِہ اِکۄ آدمی دے مُڑ مُڑ آئُݨ نُۄں ایتھے بہُت وڈّا اَۄگُݨ نہِیں گِݨدے۔ ہۄر ہۄر٬ وکھرے وکھرے آدمِییاں دے آئُݨ نُۄں گِݨدے ہن۔ تے مہلّے والے جُڑ کے پُلس نُۄں جاں سرکار نُۄں رِپۄرٹ کرکے اُس کُڑی نُۄں اُتھۄں کڈھوا دِںدّے ہن۔ اِس نال مَینُۄں کُجھ ہَۄسلا ہُںدّا۔ اُںج جدۄں وی مَیں دِس پَیںدا جنانِییاں براںڈِیاں جاں چھجِیاں اُتے کھلۄ کے مَینُۄں ویکھدِییاں رہِںدِّییاں جِنّا چِر مَیں گھر دِییاں کںدھّاں وِچ الۄپ ناں ہۄ جاںدا۔ جے کُڑی گھر ناں ہُںدّی تاں مَینُۄں پتا ہُںدّا چابی کِتھے پئی ہَے – چِک دِییاں تِیلِییاں دے اُس دے کپڑے دے وِچکار۔ جے اُہ گھر ہُںدّی تاں مَیں اِک کھاس ڈھںگّ نال بُۄہا کھڑکاںدا تے اُہ بِناں کُجھ بۄلے جھٹ کھۄلہ دِںدّی۔

جدۄں مَیں اِک وار باہرۄں اںدّر آ جاںدا تاں مَیں گھر دا مالک ہُںدّا۔ کپڑے لاہ کے پھُوارے ہیٹھ نہائُںدا۔ اُہ برپھ تے سۄڈا لَے آئُںدی۔ پُراݨے کِسّے کہاݨِییاں واںگ مَینُۄں اِس ترہاں لگدا جِویں جادُۄ دی پھُۄہڑی اُتے بہِ کے کِسے نِیارے دیس آ گِیا ہاں تے اُتھۄں دا بادشاہ بݨ گِیا ہاں۔ جدۄں برپھ تے سۄڈا آ جاںدا تاں مَیں آپݨا پَیگ بݨائُںدا۔ ہَۄلی ہَۄلی پِیںدا تے گلّاں کردا۔

اُس لئی اِہ اِک ترہاں دا شگناں والا دِن ہُںدّا۔ پلںگھّ کِس چادر نال سُہݨا لگیگا٬ کھاݨ نُۄں کِس ویلے کی ہۄݨا چاہِیدا ہَے٬ اِہۄ جِہِییاں گلّاں اُہ وِچاردی رہِںدّی۔ اِہ اِک وچِتّر دُنِییاں سی۔ اِس دا ناں کۄئی مُڈھ٬ ناں کۄئی اںتّ۔ اِہ کھیتی ناں بِیجݨی پَیںدی ناں وڈھݨی۔ بس داݨے ہی داݨے۔ کدی کدی مَیں دِلّی تے تکھت تے بَیٹھا مہِسُۄس کردا۔ اکبر تے رݨجِیت سِںگھّ نُۄں مُۄرکھ آدمی سمجھدا جِنہاں آپݨا بہُت سارا سماں اِلاکے جِتّݨ تے اُنہاں دا بںدّۄبست کرن تے نشٹ کِیتا۔

پر کدی کدی من اینا سَۄکھا ناں ہُںدّا۔ مَیں آپݨے دُکھ دسدا اُہ آپݨے۔ مَینُۄں لگدا اُہ میرے دُکھاں وِچ بہُتی بھائیِوالی وِکھا رہی ہَے۔ (جنانِییاں دا اِہ سُبھا ہی ہۄݨا ہَے!) مَیں اُس دے دُکھاں وِچ گھٹ۔ مَیں سدا اِس ترہاں ہی کردا آئِیا ہاں۔ کئی وار اُس دی تکلِیپھ تۄں ڈردا مَیں آپݨا کۄئی وڈّا دُکھ اُس کۄلۄں چھُپا ہی جاںدا۔ جاں شائِد اُس نُۄں مِلݨ نال ہی اُہ دُکھ گھٹ جاںدا جاں مُک جاںدا۔ اُہ کہِںدّی میری ترکّی ہۄئِیاں دۄ سال ہۄ گئے نیں پر تنکھاہ نویں گریڈ انُسار نہِیں مِلݨ لگی۔ ہذاراں رُپئے اُس دے بکائے دے بݨدے ہن پر کۄئی دیݨ ول نہِیں آئُںدا۔ کہِںدّے نیں بِل بݨا لِیا۔ جے بݨا کے لِجاںدی ہاں تاں اُس وِچ گلتِییاں لا کے واپس بھیج دِںدّے نیں۔ کُڑِییاں نُۄں بہُت تںگّ کردے نیں۔ مَیں اُس دی تنکھاہ دیݨ والے دپھتر وِچ کِسے نُۄں نہِیں جاݨدا ساں۔ چُپ کر جاںدا جاں کۄئی ہۄر گلّ چھیڑ دِںدّا۔

آپݨے آئُݨ بارے اُس نُۄں پہِلاں چِٹھّی لِکھݨا چںگّا رہِںدّا۔ اِس ترہاں اُہ ذرُۄری ہی گھرے مِل جاںدی۔ پر اِس دا نُکسان وی بہُت سی۔ جے مَینُۄں دسّے وکت تے پہُںچّݨ وِچ چِر ہۄ جاںدا تاں اُہ بہُت اُداس ہۄ جاںدی٬ کئی وار آپݨے کابُۄ تۄں باہر اِک وار سِیال دی رات نُۄں مَیں دۄ تِنّ گھںٹّے لیٹ ہۄ گِیا۔ جدۄں مَیں آئِیا تاں اُہ ادھّی بیہۄش ہۄئی ٹھںڈّے پاݨی دی ٹُۄٹی ہیٹھ نہا رہی سی۔ کہِݨ لگی٬ اُڈِیک اُڈِیک کے میرے پِںڈّے نُۄں اگّ لگ چلی سی۔ اُڈِیکݨا اُس لئی بہُت وڈّا کشٹ سی۔ اِہی گلّ اُتھۄں واپس ٹُرن دی سی۔ مَیں کِس ویلے اُتھۄں واپس مُڑ جاݨا ہَے٬ اِہ اُسنُۄں بہُت پہِلاں دسݨا پَیںدا۔ جے مَیں اِک دم ٹُر پواں جاں گھںٹّے دۄ گھںٹّے پِچھۄں وی ٹُر جاݨ دی گلّ کراں تاں اُہ سہار نہِیں سکدی سی۔ دس باراں گھںٹّے پہِلاں دسݨا پَیںدا۔ اُہ کہِںدّی نِکھڑن لئی اُس نُۄں آپݨے آپ نُۄں تِیار کرن لئی گھٹّۄ گھٹّ اینا چِر چاہِیدا ہَے۔ اِہ تے مَیں کر ہی سکدا ساں۔ اِک ہۄر گلّ دی بہُت مَینُۄں پکّی کردی رہِںدّی – جدۄں مَینُۄں چھڈّݨا ہۄوے سہِج سہِج نال چھڈِّیں٬ اِک دم نہِیں۔ اِہ وی مَیں کر سکدا ساں۔

اُس دے باکی سارے دُکھ سُݨ کے مَیں چُپ کر رہِںدّا۔ وڈّے بھَیݨ بھرا-بھراواں دے٬ بھݨیوِیاں٬ بھݨیوِییاں٬ بھتِیجِیاں بھتِیجِییاں دے۔ اِنہاں بارے مَیں کُجھ نہِیں کر سکدا ساں۔ نال دے گھر والِیاں نیں مجھّ رکھی ہۄئی سی۔ اُہ کہِںدّی بۄ آئُںدی ہَے۔ مجھ ہر شَے نُۄں سِر ماردی سی۔ اُتلے گھر والے آپݨا کُۄڑا تے ہۄر گںدّ مںدّ جِس دا ناں وی نہِیں لِیا جا سکدا اُس دے گھر سُٹ دِںدّے سن۔ اِنہاں سارِیاں دی شکائِت کرن والی سی۔ مَیں دۄ پَیگ ہۄر پی لَیںدا۔ اِس نال سہائِتا مِلدی۔ جِویں کۄئی وڈّا سارا مِیںہ چھۄٹے شہِراں دا سارا گںدّ دھۄ دِںدّا ہَے۔

اِک گلّ جِس بارے مَیں کدی کِسے ترہاں دا ہُںگّارا ناں بھردا اُہ سی اُس نُۄں وِیاہ کرواݨ دِییاں سلاہواں۔ گھر والِیاں دِییاں٬ سہیلِییاں دِییاں۔ اِنہاں گلّاں وِچ آئُݨ ٹھِیک نہِیں سی۔ جِویں اُسدی مرذی ہۄوے کرے۔ مَیں کِئۄں کُجھ کہاں؟ تے مرذی مَینُۄں پتا ہی سی۔ اِہ گلّاں اُہ اَیویں سُیاد لَیݨ لئی دسدی۔ جِئۄں جِئۄں مَینُۄں نشا چڑھدا نال نال اُس نُۄں بِن پِیتِیاں ہی چڑھی جاںدا۔ دُکھ کلیش اُڈ جاںدے۔ اُہ میرِییاں نشے والِییاں گلّاں دا نشے والِییاں گلّاں نال جواب دِںدّی تے اُہ گھر اِک سرکاری مکان دی تھاں دھُر اسمانۄں ڈِگّا اِک سْورگ دا ٹۄٹا لگدا۔

گھر وِچ میرے پھِرن ٹُرن تۄں اُہ بہُتا گھبراںدی نہِیں سی۔ بس گل کُجھ کپّڑے ہۄݨے چاہِیدے نیں۔ اسل وِچ میرا آئُݨا بہُتے بھیت دی گلّ نہِیں رہی سی۔ پِچھلے پاسے آںڈھ گُیاںڈھ دے بچّے کھیڈدے رہِںدّے٬ بںٹّے جاں شٹاپُۄ۔ جے کۄئی بچّا رۄںد ماردا تاں اُہ اُس کۄل شِکائِت کرن لئی ‘’آںٹی٬ آںٹی‘’ کر کے واجاں ماردے۔ کدی اُہ اُنہاں دی گلّ سُݨن باہر چلی جاںدی٬ کدی ناں جاںدی۔ کدی کۄئی بںدّا وی آ جاںدا٬ کِسے ساںجھے کمّ لئی چںدّا مںگّݨ جاں کۄئی دپھتر دا کمّ کہِݨ۔ اِکلّی رہِںدّی ہۄݨ کرکے اُس نُۄں کِسے اںدّر لںگھّاݨ دی لۄڑ نہِیں سی۔ باہر کھلۄ کے ہی گلّ کر لَیںدی جاں اںدّرۄں ہی کہِ دِںدّی٬ ‘’مَیں نہا رہی ہاں‘’ جاں ‘’کپّڑے بدل رہی ہاں٬ ٹھہِر کے آ جاݨا۔‘’ جے کۄئی ‘’بھَیݨ جی٬ بھَیݨ جی‘’ کردی آئُںدی تاں اُس نُۄں وی اُہ اِسے ترہاں ہی بھُگتا دِںدّی۔ اِک گُیاںڈھݨ تاں میرے لئی کُجھ رِدھّا پکّا وی دے جاںدی تے سردِییاں وِچ سویرے نہائُݨ لئی گرم پاݨی۔ بہُتے سویرے اُٹھ کے اُہ دُدھ لَے آئُںدی تے مَینُۄں چاہ بݨا کے دِںدّی تے پھِر ناشتا۔ تے پھِر اِک بُۄہِئۄں مَیں باہر نِکل جاںدا تے دُۄجے بُۄہِئۄں اُہ دپھتر چلی جاںدی۔

جے دپھترۄں چھُٹی ہُںدّی تاں آپݨے گھر دے ہۄر کمّ کردی کردی اُہ میرے کپڑے وی دھۄ دِںدّی۔ اُس نُۄں ڈر رہِںدّا کِہ کھَۄرے اِہ ٹھِیک دھُپݨ کِہ ناں۔ مرداویں کپݨے دھۄݨ دا اُسنُۄں تجربا نہِیں سی۔

اِک دِن جدۄں مَیں شام نُۄں مُڑِیا تاں اُس نیں کِہا٬ ‘’مَیں تیری پَیںٹ کمِیذ دھۄ دِتّی ہَے۔ دیکھ لَے ٹھِیک دھُپے ہَین کِہ نہِیں۔ اَۄکھے کۄنے وِچ اِک دھۄبی کپڑے اِستری کردا اے۔ جے اِنہاں نُۄں اِستری کرواݨا ہَے تاں اُس کۄلۄں کروا لِیا۔ مَینُۄں مرداویں کپّڑے اُس کۄل لِجاںدِیاں سںگّ آئُںدی ہَے۔‘’

اِستری کِیتے کپّڑِیاں دا بڑا رُہب ہُںدّا ہَے۔ مَینُۄں پتا ہَے کِہ شہِراں وِچ دھۄبی اِس کمّ لئی اِستری گرم رکھدے ہن تے کُجھ پَیسے لَے کے جھٹ کپڑے اِستری کر دِںدّے ہن۔

اُسے کتار دے اکھِیرلے مکان دی کںدھّ نال دھۄبی اِسے کمّ وِچ رُجھا ہۄئِیا سی۔ کۄل اِک مںجّی اُتے بہُت سارے اِستری کِیتے ہۄئے کپّڑے رکھے سن۔ مَیں پَیںٹ تے کمِیذ ہتھ وِچ پھڑی اُس دے کۄل جا کے کھلۄ گِیا۔ کپّڑے اِستری کرنا وی اۄپریشن کرن ورگا ہی کمّ ہَے۔ گلت تھاں اُتے اِستری پھِر جائے تاں کپڑے دی بھان سدا لئی کھراب ہۄ جاںدی ہَے جاں اِک تھاں دۄ پکِّییاں بھاناں پَے جاںدِییاں ہن۔ دھۄبی آپݨے کمّ وِچ مست رِہا تے مَیں کۄل کھلۄتا اُس ول ویکھدا رِہا۔

ہَۄلی ہَۄلی مَینُۄں پتا لگا کِہ اُسنُۄں کپّڑِیاں وِچ دھِیان رکھّݨ دی اُنی لۄڑ نہِیں سی جِنّی میرے تۄں دھِیان پاسے رکھّݨ دی۔ اِس لئی مَیں آپ گلّ کرنی ہی ٹھِیک سمجھی۔

‘’آہ دۄ کپّڑے میرے وی پرَیس کر دیݨے‘’, مَیں کِہا۔

‘’اِس ویلے تے ٹائیِم نہِیں ہَے۔‘’ دھۄبی نیں بِناں میرے ول ویکھے جواب دِتّا۔

‘’کی گلّ؟ ٹائیِم کَۄݨ لَے گِیا؟‘’ مَیں کھِجھݨا نہِیں چاہُںدّا ساں۔

‘’ست وجے مَیں کِدھرے جاݨا ہَے۔‘’ دھۄبی نیں جواب دِتّا۔

مَیں گھڑی ولّ ویکھِیا۔ ساڈھے چھے وجّے سن۔

‘’اجے تے ادھّا گھںٹّا پِیا اے۔ اِنے چِر وِچ تے اِہ سارے کپّڑے ہۄ سکدے نیں۔‘’ اُس کۄل تِنّ چار کپّڑے ہی دِسدے سن۔

‘’نہِیں کُجھ کپّڑے پئے نیں ہۄر وی۔‘’ اُس نیں ہۄر مںجّی ول اِشارا کِیتا۔

‘’اِنہاں کپّڑِیاں تے پںجّ مِںٹّ تۄں ودھ نہِیں لگݨے۔ ست وجے دی تھاں تُۄں ست وج کے پںجّ مِںٹّ تے چلا جائیِں٬‘’ مَیں پھِر یتن کِیتا۔

‘’نہِیں جی٬ مَیں پُۄرے ست وجے جاݨا اے۔ ذرُۄری کمّ اے۔‘’

‘’ڈبل ریٹ تے نہِیں ہۄ سکدے؟‘’ مَیں کمّ دی گمبھِّیرتا دسݨ لئی پُچھِّیا۔ مَیں بِناں اِستری کِیتے کپّڑے کِویں واپس لَے جاںدا؟

‘’نہِیں جی٬ کپّڑے اِستری کرن دا کۄئی ڈبل ریٹ نہِیں ہُںدّا۔‘’

اِہ مَینُۄں آپ وی پتا سی۔

‘’کۄئی ہۄر دھۄبی ہَے وے نیڑے؟‘’ مَیں اُس نال اپݨت بنائُݨ لئی کِہا۔

‘’اِدھر اُدھر دیکھ لئۄ جے کۄئی کمّ کر رِہا ہۄوے تاں۔‘’ اُس نیں کۄرا جواب دِتّا۔

مَیں کپّڑے مۄڑ لِیائِیا۔ کہِںدّے نیں ٹَیرِیلِین والے کپّڑِیاں نُۄں اِستری کراݨ دی لۄڑ نہِیں ہُںدّی۔ ٹھِیک ہی کہِںدّے ہۄݨگے٬ مَیں آپݨے من نُۄں دھرواس دِتّا۔

کپّڑے اںدّر رکھّ کے مَیں باہر گھُمّݨ چلا گِیا۔ گھںٹّے کُ پِچھۄں جدۄں مُڑدا ہۄئِیا مَیں اُدھرۄں لںگھِّیا تاں دھۄبی اجے وی کپّڑے اِستری کر رِہا سی۔ مَیں گھڑی ول دیکھِیا۔ ساڈھے ست وجّے سن۔