اسِیں کُڑی والے پاسِئۄں گُردُیارا ساہِب انںدّ کارج کروائُݨ ویلے آپݨی شمُۄلِیئت لئی پہُںچّے ہۄئے سی۔ دُۄجے پاسِئۄں مُںڈّے والے وی آپݨے رِشتیداراں نال پہُںچّے ہۄئے سن۔ کُڑی لال سُۄہا سُۄٹ پائی آپݨے سارے رِشتیداراں دے وِچکار تُری جا رہی سی۔ ساہمݨے مُںڈّے والِیاں نُۄں دیکھ کے اسِیں رُک گئے۔ اُہناں وِچّۄں اِکّ بِیبی آئی جِس دے ہتھّ وِچّ سُۄہی پھُلکاری سی۔ اُہناں پھُلکاری کُڑی دے مۄڈھِیاں اُتّے پائی اتے آپݨے والے پاسے لَے گئے۔

"دیکھ لئۄ اِکّ پھُلکاری دے کے اگلے مِںٹّ 'چ لَے گئے۔" میرے مُۄںہۄں نِکلِیا۔ کۄل کھلۄتی نوِیں نویلی وہُٹی دے مُۄںہ ولّ تکِّیا۔ اُس دے اںدّر پتا نہِیں کی کُجھّ چلّ رِہا سی۔ اُس دِییاں اکھّاں بھرِییاں سن۔ مَیں اُس دے من دی اوستھا دا اںدّاذا لائُںدِیاں کِہا٬ "تَینُۄں وی اسِیں ایداں ہی لَے آئے سی۔ اِہی رِیت اےَ۔" مَیں چُپّ کر گئی نال کھڑھی نوِیں نویلی اکھّاں نِیوِییاں کری کھڑھی سی۔ شائِد اکھّاں وِچلا پاݨی لُکۄݨ دی کۄشِش وِچّ سی۔ اِس کۄشِش وِچّ اُس دے بُلّہ کمبّ رہے سن۔ کِنّا اَۄکھا اےَ اِہ سبھ آپݨے اںدّر رۄکی رکھّݨا۔ اِس سمیں ماں دی بُکّل دی بہُت لۄڑ ہُںدّی ہَے۔ جِتھّے دھی آپݨے اںدّر دا وہِݨ وہا سکدی ہَے۔ میرا دِل کِیتا اُس نُۄں گھُٹّ کے گلوکّڑی پاواں۔ پر اِس ترہاں کرن نالھ اُس دے اںدّر ڈکِّیا وہِݨ باہر آ سکدا سی۔ شائِد اںدّرلا اُدریواں نہِیں سی دِسݨا اُس دے رۄݨ پِچھّے کئی سوال اُپج پَیݨے سن۔ کئی سِیاݨِییاں بِیبِییاں اُس نُۄں شگناں مَۄکے رۄݨ تۄں ورجدِییاں۔

" کِئۄں سُکھّی ساںدی شگناں دے مَۄکے رۄنی ایں؟" وِچاری کِیہنُۄں کِیہنُۄں سفائی دِںدّی کِہ اُس نُۄں آپݨے ماپے بھَیݨ بھرا یاد آ رہے سن۔ اِہ سِرف میری سۄچ سی۔ ہۄ سکدا اِہۄ جِہا کُجھّ ناں وی ہُںدّا۔ مَیتھۄں مُڑ کے اُس دے مُۄںہ ولّ ناں دیکھِیا گِیا۔ نواں نواں وِیاہ ہۄئِیا سی اُس دے پتی دی نِگاہ وی اُس ولّ ہی سی۔ اُہ اُس دی ہالت نُۄں بھامپدِیاں اُس دا ہتھّ پھڑ کے گُرُۄ گھر دے پِچھلے پاسے لَے گِیا۔ مَینُۄں چںگّا لگِّیا ہر مُںڈّے نُۄں مَۄکے دی نذاکت ویکھدِیاں اِس ترہاں آپݨے جِیون ساتھی دا کھِیال رکھّݨا چاہِیدا ہَے۔ مَیں سۄچ رہی سی کِہ مَینُۄں کُجھّ نہِیں سی کہِݨا چاہِیدا۔ کاہنُۄں جواکڑی دا من اَۄکھا کر دِتّا۔ بائد وِچّ پتا لگِّیا کِہ اُس دا من کِسے ہۄر گلّۄں بھرِیا ہۄئِیا سی۔ شائِد کِسے نیں اُس دے آتم-سنمان نُۄں سٹّ ماری سی۔ نوِیں نوِیں سی٬ سہِ نی ہۄئِیا۔

میری سۄچ دَۄڑن لگّی آم کر کے دھِییاں اَیسے ترہاں ہی سبھ سہِݨ کرنا سِکھّ جاںدِییاں ہن۔ آپݨے ماپے٬ بھَیݨ بھراواں نُۄں چھڈّ آئُںدِییاں اتے دُۄجِیاں دے گھراں دی شۄبھا ودھائُںدِییاں ہن۔ بھاویں ہُݨ ذمانا بہُت بدل گِیا پر پھِر وی بچپن وِچّ پڑھے بِیبی رجنی دے کِسّے وِچّۄں اِکّ ستر دِماغ وِچّ گھُمّݨ لگّی... دھِییاں٬گئۄُیاں٬ کامِیاں دا کۄئی ذۄر ناں... اِہ ستراں کِسے ناں کِسے تے تاں ذرُۄر ڈھُکدِییاں ہۄݨگِییاں۔ وِیاہ تۄں بائد کُڑِییاں نُۄں نوِیں تھاں٬ نواں گھر٬ نویں رِشتے-ناتے٬ نویں پرِوار نال رچݨ-مِچݨ نُۄں سماں لگّدا ہَے۔ جے نواں پرِوار سُچجّے ترِیکے نال اُس نال تال-میل بِٹھا لوے اتے کُڑی وی آپݨے نویں پرِوار نُۄں سمجھݨ دی کۄشِش کرے تاں کئی ذِںدّگِییاں سُکھالِییاں رہِںدِّییاں ہن۔

نوِیں وِیاہی دے مۄڈھِیاں تے دِتّی پھُلکاری دا ہر اِکّ رںگّ بۄلدا جاپدا سی۔ جِویں نوِیں ذِںدّگی وِچّ داخل ہۄݨ سمیں نوِییاں ذِمّیوارِییاں دا اہِساس کرا کے اِہ سمجھا رِہا ہۄوے... اِہناں ذِمّیوارِییاں نُۄں سہی ترِیکے نال نِبھائُݨا ہی ذِںدّگی نُۄں جِئُݨ جۄگی بݨائُںدا ہَے... دِل دِماغ چلۄ-چال تُرن لگّے۔ کی اِہ ذِمّیوارِییاں سِرف کُڑی نیں ہی نِبھائُݨِییاں ہُںدِّییاں نیں؟ اُمِید تاں بہُتے لۄک اِہی کردے ہن۔ مۄڈھِیاں 'تے دِتّی پھُلکاری دے خُۄبسُۄرت رںگّاں دے پِچھّے اَینِییاں وڈِّییاں وڈِّییاں ذِمّیوارِییاں سِر چُکّی کھڑھِییاں دِسِییاں۔

کُجھّ کُ کُڑِییاں ساری اُمر اِہناں نُۄں نِبھائُںدِییاں نِبھائُںدِییاں کُبِّییاں ہۄ جاںدِییاں ہن۔ پھِر وی پرِوار نُۄں کھُش نہِیں کر سکدِییاں۔ کئی آئُںدِییاں ہی بگاوت 'تے اُتّر آئُںدِییاں ہن۔ آپݨی نِکّی نِکّی گلّ منّوائُݨ تے ہی گھر وِچّ گُجھّا جِہا کلیش پائی رکھّدِییاں ہن۔ اِکّ لۄک گِیت دِییاں پںکّتِییاں ہن جۄ اِکّ اکھاݨ دی ترہاں ہی ورتِییاں جاںدِییاں ہن... لائی لگّ ناں ہۄوے گھر والھا٬ چںدّرا گُیاںڈھ بُرا... پر مَینُۄں لگّدا اےَ کِہ کۄئی وی لائی لگّ نہِیں ہۄݨا چاہِیدا٬ ناں گھر والا٬ ناں گھر والی٬ ناں ہی پرِوار دا کۄئی ہۄر جِیء۔ لائی لگّ لۄک ہی دُۄجِیاں دی دیکھا-دیکھی اُہناں دِییاں گلّاں وِچّ آ کے آپݨے گھر دے جِییاں دی تُلنا اُہناں پرِواراں دے جِییاں نال کردے رہِںدّے ہن جِنہاں نال ورہے چھِماہی گلّ ہُںدّی ہَے۔ آپݨے ہی پرِوار نُۄں نِیچا دِکھائُݨ دی کۄشِش کردے ہن اتے کئی وار چادرۄں باہر پَیر وی پسار لَیںدے ہن۔ جِس نال آپ تاں اَۄکھے ہُںدّے ہی نیں باکی پرِوار نُۄں وی اَۄکھا کردے ہن۔ اُہناں نُۄں سِرف کہِݨا آئُںدا ہَے سہِݨا نہِیں۔ کئی کُڑِییاں سِرف سہِںدِّییاں نیں کہِ نہِیں سکدِییاں۔ کُجھّ وی کہِݨ تۄں پہِلاں اُہناں نُۄں آپݨا پیکا پرِوار یاد آئُںدا ہَے۔ کِتے اُس دے بۄلاں کرکے ماپِیاں اتے بھراواں نُۄں کۄئی نمۄشی ناں سہِݨی پوے۔ کئیِیاں نُۄں سںتُّلن بݨا کے چلّݨا آئُںدا ہُںدّا ہَے۔ اُہ کہِݨ یۄگ گلّ کہِ وی لَیںدِییاں ہن اتے دُۄجے دی سہِݨ یۄگ گلّ سہِ وی لَیںدِییاں ہن۔

سماج وِچّ آلھے-دُیالھے بہُت سارِییاں گلّاں اِس ترہاں دِییاں وی دیکھݨ سُݨن نُۄں مِلدِییاں ہن کِہ کئی وار مُںڈّا اِکّ پاسے دا ہۄ کے رہِ جاںدا ہَے جاں تاں سِرف... ماں دا دُلارا... جاں پھِر... پتنی بھگت... اِہ دۄویں ستھِتِییاں بڑِییاں ماڑِییاں ہن۔ اِکّ پاسا اݨگَۄلِیا ہۄ جاںدا ہَے۔ اݨگَۄلِیا پاسا ہمیشا دبُّۄ اتے کمذۄر رہِ جاںدا ہَے۔ جِس نال رِشتِیاں وِچلا پاڑا ودھ جاںدا ہَے۔ کئی وار آرتھِک تَۄر تے کمذۄر پرِوار چںگّے ہُںدِّیاں وی آپݨے امِیر رِشتیداراں دے ساہمݨے چُپّ رہِںدّے ہن۔

آم کرکے کِہا جاںدا ہَے جے مُںڈّا سِیاݨا ہۄوے تاں اُہ آپݨی پتنی دی اِذّت نُۄں وی گھٹݨ نہِیں دِںدّا اتے آپݨے ماپِیاں اتے بھَیݨاں بھراواں دی اِذّت وی گھٹݨ نہِیں دیویگا۔ کئی وار اِہ دۄویں بِیبِییاں (ماں اتے پتنی) بڑِییاں تیذ ہُںدِّییاں ہن۔ اِتھّے مُںڈّے دی سِیاݨپ کِسے کمّ نہِیں آ سکدی۔ اُہ وِچارا دۄ پُڑاں وِچالے پِس کے رہِ جاںدا ہَے۔ جے پتنی دی ہمائِت کرے تاں ماں تۄں نہِیں جرِیا جاںدا۔ جے ماں دی ہمائِت کرے تاں پتنی نہِیں جردی۔ اِہ دۄویں بِیبِییاں مُںڈّے دِییاں ہِتَیشی ہُںدِّییاں ہن اتے اُس نُۄں ودھّ پِیار کرن دا دائوا وی کردِییاں ہن۔ سبھ تۄں ودھّ دُکھّی وی اِہناں دے کارنامے ہی کردے ہن۔ اِہناں دی دھُۄ-گھڑِیس والا پِیار اُس نُۄں ہذم کرنا اَۄکھا ہُںدّا ہَے۔ کئی وار اُہ بِناں کمّ تۄں ہی کۄئی ناں کۄئی بہانا لبھّ کے گھرۄں ٹالھا وٹّݨ دی کۄشِش کردا ہَے۔ پر اِس ترہاں ٹالھا وٹّݨ نالھ کئی وار سمسِّیاواں ودھ جاںدِییاں ہن۔ اِہناں نِکِّییاں سمسِّیاواں نُۄں وڈِّییاں ہۄݨ تۄں پہِلاں ہی سُلجھا لِیا جاوے تاں چںگّی گلّ ہَے۔ نہِیں تاں اِہی وڈِّییاں ہۄ کے پرِوار بِخرن دا کارن بݨدِییاں ہن۔

کُجھّ کُ دہاکے پہِلاں تاں نواں پرِوار کُڑی لئی اِکّ تلِسمی تھاں واںگ ہُںدّا سی۔ اُس نُۄں ہَۄلھی-ہَۄلھی کئی ورہے لگّ جاںدے سن پرِوار دے جِییاں نُۄں سمجھݨ لئی۔ جدۄں نُۄں پرِوار دے جِییاں دے گُݨاں-اَۄگُݨاں بارے پتا لگّدا اُدۄں تکّ اُہناں وِچّ رچ-مِچ جاںدی سی۔ پرِوار دے کِسے وی جِیء تۄں اݨجاݨپُݨے وِچّ ہۄئی گلتی 'تے پردا پائُݨا اُہ آپݨی ذِمّیواری سمجھݨ لگّ پَیںدی۔ سہُرے پرِوار دی اِذّت اُس دی آپݨی اِذّت ہُںدّی سی۔

اجۄکے سمیں وِچّ اِکّ گھاٹے دا سَۄدا اِہ ہۄݨ لگّ پِیا کِہ پرِوار دے جِییاں اتے رِشتیداراں دے گُݨ-اَۄگُݨ اُس نُۄں پہِلاں ہی پتا لگّ چُکّے ہُںدّے ہن۔ اِس لئی جِییاں پْرتی من وِچّ کۄئی بہُتا ستِکار نہِیں اُمڑدا۔ ہر اِنسان دی سۄچ اتے سںسّکار وکھّرے ہُںدّے ہن۔ اِتھّے کئی کُڑِییاں آپݨی سمجھداری ورت لَیںدِییاں ہن۔ اُہ سبھ نالھ آپݨا وِہار سہی رکھّݨ دی کۄشِش کردِییاں ہن۔ اُہناں دی کۄشِش کامیاب وی ہۄ جاںدی ہَے۔

دۄواں پاسِیاں تۄں ورتی سمجھداری ذِںدّگی دا سفر کھُۄبسُۄرت بݨا دِںدّی ہَے۔ ماپِیاں ولّۄں دھی نُۄں دِتّے چںگّے سںسّکار اتے مُںڈّے دے پرِوار ولّۄں اُسدے گُݨاں دی کدر کرنا ہی گھر وِچّ سُکھّ شاںتی بھرے سُکھاویں ماہَۄل دی سِرجݨا کردا ہَے۔ جیکر کِدھرے کۄئی سمسِّیا آ وی جاوے تاں اِس نُۄں رلھ مِل کے سُلجھا لِیا جاںدا ہَے۔ اِہناں پرِواراں نُۄں ہکّاں اتے ذِمّیوارِییاں دا سںتُّلن بݨائُݨا آئُںدا ہُںدّا ہَے۔ سُہݨے رںگّاں نال بھری اِس ذِںدّگی رُۄپی پھُلکاری نُۄں سامبھݨ دا ڈھںگّ ہر پرِوار نُۄں آئُݨا چاہِیدا ہَے تاں کِہ کھُۄبسُۄرت رںگّاں والی کھُۄبسُۄرت پھُلکاری دا ہر رںگّ آپݨی ہۄںد درسا کے گھراں دے وِہڑِیاں نُۄں برکتاں اتے رَۄݨکاں نال بھرپُۄر کر سکے۔

مۄہ دِییاں تںدّاں سامبھ کے رکھّۄ٬

سِکھّۄ سامبھݨ-ڈھںگّ پھُلکاری دے۔

سہِج متے نال سُݨ کے ویکھۄ٬

بۄلݨ رںگّ پھُلکاری دے۔